10 chuyên đề pháp luật

CHỦ ĐỀ 3NHỮNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG CHƯA THÀNH NIÊN Cháu muốn đi làm có được không Tại nhà bác Nam - chủ cơ sở sản xuất mây tre đan, bác Nam và Hùng đang ngồi nói chu

10 CÂU CHUYỆN PHÁP LUẬT PHỤC VỤ VIỆC DẠY VÀ HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN

Chủ đề các câu chuyện bao gồm:

1 Trách nhiệm của gia đình về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em

2 Hành vi đánh đập, hành hạ, ngược đãi trẻ em hoặc lợi dụng trẻ em vì mục đích trục lợi

3 Những quy định pháp luật đối với người lao động chưa thành niên

4 Hành vi lạm dụng sức lao động trẻ em, sử dụng trẻ em làm công việc nặng nhọc, nguy hiểm hoặc tiếp xúc với chất độc hại, làm những công việc khác trái với quy định của pháp luật

5 Tuổi chịu trách nhiệm hình sự và nguyên tắc xử lý đối với người chưa thành niên phạm tội

6 Nghĩa vụ và quyền của người con trong gia đình

7 Hành vi vi phạm các quy định pháp luật về bảo vệ di sản văn hóa

8 Quyền được pháp luật bảo hộ về tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm

9 Quyền sở hữu tài sản và nghĩa vụ tôn trọng tài sản của người khác

10 Hành vi vi phạm trật tự công cộng

CHỦ ĐỀ 1

TRÁCH NHIỆM CỦA GIA ĐÌNH

VỀ BẢO VỆ, CHĂM SÓC VÀ GIÁO DỤC TRẺ EM

Sắp đến năm học mới, anh Mạnh định cho đứa con gái đầu nghỉ học ở nhà trông em, chỉ cho hai đứa em gái sau đi học Anh quan niệm đã học hết tiểu học là hoàn thành phổ cập giáo dục rồi Đứa con đầu phải ở nhà phụ giúp việc vặt cho bố

mẹ, vì theo anh Mạnh thì “con gái lớn lên là lấy chồng không cần học hành nhiều

làm gì”.

Nghe bố nói thế, nó khóc mếu máo: “Con thích đi học lắm, con không nghỉ học

đâu”.

Anh Mạnh quát lên: “Mày học hành làm gì, học rồi cãi bố mẹ cho giỏi chứ gì?

Ở nhà trông em Lớn lên rồi lấy chồng Đúng là lũ vịt giời Bé thì ăn hại, lớn thì bay đi”.

Chị Mai nghe thế rớt nước mắt vì thương con, nhưng không biết phải làm gì hơn vì mọi việc trong nhà xưa nay đều do anh Mạnh quyết định

Sáng nay, sau khi cho đứa nhỏ ngủ, chị quay ra chuẩn bị cơm trưa cho cả nhà Tay thì nhặt rau nhưng đầu vẫn cứ nghĩ về con bé lớn Bà Liên - Tổ trưởng Tổ hòa giải kiêm Chủ tịch Hội phụ nữ xã đi vào cổng lúc nào mà chị vẫn không hay biết Bà

nói to: “Cô Mai đang nghĩ gì mà thần mặt ra thế? Như thế này, có khi trộm vào

khuân hết đồ đi mà không biết”.

Chị nghe thế, vội đứng dậy mời bà Liên vào nhà: “Bác sang chơi Nhà em có gì

đâu mà trộm nó vào lấy chứ”.

Bà Liên thư thả ngồi xuống ghế, đặt cái túi lên bàn rồi hỏi: “Chú Mạnh có nhà

không cô?”.

Rót chén nước mời bà Liên, chị Mai trả lời: “Nhà em đi công chuyện từ sáng

rồi Thế có gì không bác?”.

Thoáng chút đắn đo, rồi bà Liên tiếp lời: “Tôi qua nhà hỏi xem, nghe đâu cô

chú định cho cái Minh nghỉ học phải không?”.

Chị Mai rơm rớm nước mắt: “Thật ra chúng em có muốn thế đâu, nhưng dạo

này nhà em túng quá, không có điều kiện cho cháu nó đi học tiếp Với lại bố cháu

cứ nói, con gái không cần học hành nhiều”.

Bà Liên phân tích: “Cô chú mà quan niệm như thế là sai lầm đấy.“Gia đình nên

cho cháu tiếp tục đi học Ít ra thì cũng phải hoàn thành phổ cập giáo dục, tức là học hết lớp 9 chứ Có cái chữ sau này dễ kiếm công ăn việc làm hơn Bảo vệ, chăm sóc

và giáo dục trẻ em trước hết là trách nhiệm của những người làm cha mẹ Chẳng thế mà nhà nước đã ban hành cả một đạo luật riêng về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em”

Bà Liên lấy trong túi ra cuốn sách, lật giở vài trang, rồi chỉ cho chị Mai

xem:“Đây cô xem này, Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em cấm người lớn

cản trở việc học tập của trẻ em, nên việc cô chú định không cho con đi học nữa là sai đấy”.

Bà Liên lấy trong túi ra một số tờ gấp có in màu và hình ảnh rất đẹp đưa cho

chị Mai, rồi nói tiếp: “Đợt này, Hội phụ nữ xã tổ chức tuyên truyền, phổ biến đến

các hộ gia đình trong xã về quyền của trẻ em theo quy định của pháp luật hiện nay,

để các gia đình tăng cường hơn nữa việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em”.

Chị Mai mở các tờ gấp bà Liên đưa và xem, rồi nói: “Em không ngờ pháp luật

lại quy định cụ thể như thế bác ạ Bác xem này, Luật quy định rõ cha mẹ có nghĩa

vụ và quyền thương yêu, trông nom, nuôi dưỡng, bảo vệ lợi ích hợp pháp của con, tôn trọng ý kiến của con; chăm lo việc học tập và giáo dục để con phát triển lành mạnh về thể chất, trí tuệ và đạo đức, trở thành người con hiếu thảo của gia đình, công dân có ích cho xã hội”.

“Đúng đấy cô ạ” Lấy tay chỉ vào tờ gấp, bà Liên nói: “Điều 34 Luật hôn nhân

và gia đình năm 2000 còn quy định cha mẹ không được phân biệt, đối xử giữa các con”.

Thấy chị Mai có vẻ ngẫm nghĩ, bà Liên nói thêm: “Hiện nay, Nhà nước và xã

hội không thừa nhận sự phân biệt đối xử giữa các con, giữa con trai và con gái Điều 18 Luật bình đẳng giới quy định rõ con trai, con gái được gia đình chăm sóc, giáo dục và tạo điều kiện như nhau để học tập, lao động, vui chơi, giải trí và phát triển Hơn nữa, việc học của các cháu được Nhà nước miễn phí, hỗ trợ nhiều khoản, nhất là đối với những gia đình khó khăn nên anh chị không phải lo”.

Chị Mai nghe có vẻ hiểu ra nên trả lời: “Để em về nói với nhà em, bác ạ Em

cũng thương cháu lắm, cũng muốn cho cháu được đi học cho bằng bạn, bằng bè Chúng em sẽ cố gắng hết khả năng của mình cho các cháu ăn học Thằng cu con này lớn hơn một chút, em sẽ đi làm, kiếm thêm tiền phụ chồng nuôi dạy các con ”.

Bà Liên nghe chị nói thế, cười vui vẻ: “Mai cô chú đi mua ngay hồ sơ cho cháu

nhập học Hội phụ nữ xã sẽ hỗ trợ thêm sách vở cho cháu Gia đình là trường học đầu đời của con trẻ Hãy dành những gì tốt đẹp nhất cho con mình Gia đình phải thực sự là tổ ấm, là nơi nuôi dưỡng, hình thành nhân cách trẻ thơ”.

Chị Mai và bà Liên không biết rằng anh Mạnh đã về và nghe hết câu chuyện của hai người Sáng nay xong công việc, anh về sớm Thấy bà Liên, anh không vào nhà vì muốn tránh mặt bà Chả là, mấy hôm trước anh ra Ủy ban làm cái giấy khai sinh cho thằng cu, tình cờ gặp bà Liên ở đó Bà ấy đã hỏi anh về việc anh không cho con bé lớn tiếp tục đi học Anh chỉ ậm ừ trả lời cho xong, bụng thầm nghĩ: sao cái bà này cứ thích xen vào chuyện riêng của nhà người ta thế Tránh mặt bà Liên nhưng

anh Mạnh vẫn muốn xem bà ấy nói những gì với vợ mình nên anh đã lẳng lặng đứng ngoài nghe Những điều bà Liên nói làm anh giật mình vì không nghĩ rằng việc mình làm đã vi phạm pháp luật – mà điều này thì anh rất sợ Ngẫm những điều bà ấy nói, anh thấy cũng rất đúng Dù hoàn cảnh kinh tế gia đình có khó khăn nhưng thật

ra cũng không đến mức con anh không thể đi học được Nó vẫn ước mơ sau này được làm cô giáo như chị Khánh con bác Tâm hàng xóm hay làm kỹ sư nông nghiệp như cô Lan con ông Hoạt ở đầu xóm Nhớ đến ánh mắt buồn bã của con trong những ngày vừa qua, anh thấy mình như chợt tỉnh cơn mê

“Phải sửa sai ngay thôi May mà còn tuần nữa mới khai giảng năm học mới, chắc vẫn còn kịp làm thủ tục cho con nhập học” Nghĩ đến đây, anh thấy lòng mình

nhẹ nhõm hơn Anh tự tin bước vào nhà

Ngoài sân nắng vàng lên rực rỡ

CHỦ ĐỀ 2

HÀNH VI ĐÁNH ĐẬP, HÀNH HẠ, NGƯỢC ĐÃI TRẺ EM HOẶC

LỢI DỤNG TRẺ EM VÌ MỤC ĐÍCH TRỤC LỢI

Giải cứu cái bang nhí

Khi những hàng phượng vĩ bắt đầu thắp lên những bông hoa đỏ rực rỡ và tiếng ve sầu kêu náo nức râm ran báo hiệu thì mùa hè đã đến thật rồi Mùa hè năm nay, nhóm của Vy tích cực tham gia các hoạt động tình nguyện của Trung tâm bảo trợ xã hội thành phố Một trong ba nội dung chính của dự án “Đồng hành cùng yêu thương” dành cho trẻ em đường phố mà Trung tâm bảo trợ tập trung thực hiện trong hè năm nay là chủ đề “tiếp cận” Nhiệm vụ chính của các bạn tình nguyện viên như Vy khi tham gia công việc này là làm quen, lấy thông tin từ trẻ em đường phố, rồi tư vấn hướng dẫn, giúp đỡ các em vượt qua những khó khăn của cuộc sống…Nghe công việc có vẻ dễ dàng, song bắt tay vào thực hiện, thấy có thật nhiều khó khăn Song các bạn của Vy ai cũng rất hào hứng

Hàng tuần, Vy và Linh – cô bạn gái thân thiết cùng lớp dành ba buổi tối đi dạy

học tình nguyện cho trẻ em nghèo và hai buổi đi “tiếp cận” với những đứa trẻ bán vé

số, lượm rác, đi xin ăn…trên đường phố Một hôm, sau khi len lỏi vào các ngõ ngách của thành phố, Vy và Linh đang ngồi nghỉ trên ghế đá ven hồ, có một em nhỏ

khoảng 10 tuổi lếch thếch đi đến, chìa cái nón rách ra nói với Vy: “Chị ơi, chị rủ

lòng thương cho em xin ít tiền”.

Nhìn vẻ mặt đen đúa, gầy gò đến tội nghiệp của em, Vy rút tờ 20 ngàn đồng

trong túi cho cậu bé và hỏi: “Em tên là gì? Sao em phải đi xin ăn, bố mẹ em đâu?” Còn Linh nhanh nhẹn nắm lấy tay cậu bé và bảo: “Em ngồi xuống đây, kể chuyện

cho chị nghe xem nào?”.

Mặt mũi buồn xo, cậu bé đưa tay lên gãi đầu, e dè nói: “Em tên là Tý Em

chẳng biết bố mẹ mình là ai vì em là trẻ mồ côi Mấy năm trước em được ông Tuấn

– ông chủ em nhận về nuôi Vừa bước chân về nhà ông ấy, em được đám đệ tử của ông đào tạo gần 2 tháng để trở thành ăn xin chuyên nghiệp”.

Hỏi về cách đào tạo ăn xin, Tý chỉ lí nhí trả lời: "Ông cho đệ tử đánh đập bằng

roi mây, đánh đến khi nào chân chúng em mất cảm giác, đi khập khiễng mới thôi Ông ấy bảo làm như vậy để người ta động lòng thương mà cho tiền.

Ngày nào, em cũng bị bắt đi ăn xin, nếu không đạt “định mức” 200 ngàn/đồng/ngày thì em bị đánh bằng roi sắt, có khi bị túm đầu đập vào tường đau lắm…”.

Vy xót xa thương cảm: “Thế sao em không bỏ trốn hay tố cáo việc làm của

ông ta”.

Tý rụt rè: “Em sợ lắm Em cũng không chịu được cảnh này nữa rồi Nhưng em

không biết phải làm thế nào”.

Linh nghe thấy thế liền nói: “Thế giờ em đi theo các chị Các chị dẫn em đến

Trung tâm bảo trợ xã hội của thành phố Các cô chú ở đấy sẽ giúp em”.

Tý sợ hãi: “Nhưng em sợ lắm, ông ấy dọa sẽ đánh, sẽ giết nếu em bỏ trốn”.

Vy cười bảo: “Em đừng lo lắng quá Pháp luật sẽ bảo vệ em Việc ông Tuấn lợi

dụng trẻ em để trục lợi là một trong những hành vi vi phạm quyền trẻ em và sẽ bị xử phạt”.

Linh tiếp lời Vy: “Theo quy định của pháp luật về bảo vệ, chăm sóc và giáo

dục trẻ em, hành vi đánh đập, xâm phạm thân thể, gây tổn hại về sức khoẻ đối với trẻ em; hành vi tổ chức, bắt trẻ em đi xin ăn hoặc cho thuê, cho mượn trẻ em hoặc

sử dụng trẻ em để xin ăn thì bị phạt cảnh cáo hoặc bị phạt tiền”.

Nghe thấy thế, Tý ngây thơ hỏi: “Thế liệu ông ấy có bị đi tù không hả chị?”.

Vy trả lời: “Có thể em ạ Nếu hành vi của ông Tuấn có dấu hiệu phạm tội thì sẽ

bị truy cứu trách nhiệm hình sự Bây giờ em đi cùng các chị về Trung tâm bảo trợ

xã hội Em hãy kể cho các cô chú ở đó nghe về hành vi của ông Tuấn như vừa kể

cho các chị đó Các cô chú ở Trung tâm sẽ báo với cơ quan chức năng để xử lý ông

ấy Không thể để ông ta tiếp tục hành hạ, ngược đãi trẻ em, lợi dụng trẻ em để trục lợi được”.

Linh tiếp lời Vy: “Theo quy định của pháp luật về bảo vệ, chăm sóc và giáo

dục trẻ em, hành vi đánh đập, xâm phạm thân thể, gây tổn hại về sức khoẻ đối với trẻ em; hành vi tổ chức, bắt trẻ em đi xin ăn hoặc cho thuê, cho mượn trẻ em hoặc

sử dụng trẻ em để xin ăn thì bị phạt cảnh cáo hoặc bị phạt tiền”.

Nhìn vẻ mặt ngây thơ của Tý, Vy âu yếm nói, giọng thật ấm áp: “Em yên tâm

Các cô chú ở Trung tâm tốt lắm Trung tâm sẽ lo cho em chỗ ăn, chỗ ở và em sẽ được học hành, được dạy nghề… Em đi theo các chị nhé”.

Tý nhìn các chị bằng ánh mắt đầy tin cậy và vui vẻ gật đầu Ba chị em cùng nhau đi đến Trung tâm bảo trợ xã hội thành phố

CHỦ ĐỀ 3

NHỮNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG

CHƯA THÀNH NIÊN

Cháu muốn đi làm có được không

Tại nhà bác Nam - chủ cơ sở sản xuất mây tre đan, bác Nam và Hùng đang ngồi nói chuyện

Nhấp ngụm nước trà, bác Nam hỏi Hùng:

- Sức khỏe mẹ cháu dạo này thế nào?

- Cũng không được khỏe lắm bác ạ - Hùng trả lời - Bác biết rồi đấy, mẹ cháu bị viêm khớp nặng nên cứ thời tiết thay đổi là tay chân lại đau nhức

- Khổ! Cũng chính vì căn bệnh quái ác ấy mà mẹ cháu mới nghỉ làm ở chỗ bác, chứ hồi còn làm ở đây, mẹ cháu là một trong những thợ có tay nghề giỏi nhất đấy!

Mà cháu gặp bác có việc gì không?

- Mẹ cháu thật có phúc vì có người con hiếu thảo như cháu Cháu đang tuổi ăn tuổi chơi mà đã phải - nén tiếng thở dài, bác Nam hỏi - Cháu đã nói với mẹ cháu chưa?

- Cháu muốn hỏi ý kiến bác trước rồi mới nói với mẹ Nếu cháu được làm ở chỗ bác thì cháu tin mẹ sẽ đồng ý bác ạ - Hùng trả lời

Bác Nam im lặng, vẻ ái ngại:

- Để bác xem thế nào đã nhé

Thấy nét mặt thất vọng của Hùng, bác Nam vội nói tiếp:

- Không phải bác không muốn nhận cháu vào làm, nhưng bác phải hỏi thêm mấy chú trên Phòng lao động về việc sử dụng lao động như các cháu, không khéo lại

Hùng đỏ mặt, lí nhí: cháu chào cô

- Trông kìa, con trai mà nhát hơn con gái - Quay sang bác Nam, cô Mai hỏi -

Em đến thế này có làm gián đoạn câu chuyện của hai bác cháu không?

- Cô nói gì lạ vậy? Cô ngồi chơi, uống chén nước Tôi đang khen cháu nó ngoan, không nghỉ hè đi chơi như chúng bạn mà lại đến xin làm việc để có tiền phụ giúp cho gia đình, nhưng tôi còn đang ngại - bác Nam ngập ngừng

- Anh ngại điều gì? Nếu cơ sở sản xuất của anh tạo công việc cho các lao động như cháu Hùng thì em nghĩ rất tốt mà - cô Mai nói

Bác Nam giãi bày với cô Mai:

- Nhiều lúc nhìn các cháu ở làng mình, do hoàn cảnh kinh tế gia đình phải ra thị

xã hoặc lên thành phố kiếm việc tôi băn khoăn lắm Thực ra tôi cũng rất muốn thu hút các cháu vào làm việc ở cơ sở của mình, nhưng nói thật với cô, tôi ngại điều tiếng lắm, nào là thuê nhân công trẻ để giảm chi phí, nào là bóc lột sức lao động của trẻ em Hơn nữa tôi cũng chưa rõ pháp luật có cho phép các cơ sở như chúng tôi được nhận các lao động ở độ tuổi 16, 17 không?

- Nếu vì điều đó thì anh không phải ngại - cô Mai đáp - Pháp luật lao động cho phép các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp được tuyển lao động chưa thành niên mà Bác Nam nhìn cô Mai bật cười:

- Thật đúng là buồn ngủ gặp chiếu manh Cô là cán bộ Tư pháp trên huyện thì pháp luật cô cứ gọi là biết rõ như trong lòng bàn tay

- Anh cứ nói quá lên (Cô Mai cười) Nào anh hỏi đi, biết đến đâu em tư vấn đến

đấy cho

- Trước hết cô cho tôi hỏi bao nhiêu tuổi thì là lao động chưa thành niên Cháu Hùng đây có trong độ tuổi đó không?

- Theo quy định tại Điều 161 Bộ luật Lao động năm 2012 thì lao động chưa

thành niên là những người lao động dưới 18 tuổi anh ạ (cô Mai quay sang Hùng)

Còn cháu Hùng đây chắc bằng tuổi con bé nhà cô?

- Dạ, cháu đã bước sang tuổi thứ 16 được hơn 2 tháng rồi cô ạ - Hùng nhanh nhảu trả lời cô Mai

- À, thế là cháu đã đủ 15 tuổi, như vậy là đủ tuổi lao động tối thiểu mà pháp luật quy định cho người lao động để tham gia vào quan hệ lao động rồi[1]

- Nói như cô thì tôi có thể thuê cháu Hùng làm việc mà không vi phạm pháp luật phải không? - bác Nam tiếp lời cô Mai

- Vâng Cơ sở sản xuất của anh thuộc ngành nghề được phép sử dụng lao động chưa thành niên Còn đối với những công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc chỗ làm việc, công việc ảnh hưởng xấu tới nhân cách của người chưa thành niên thì pháp luật cấm sử dụng họ Pháp luật lao động còn quy định rõ: không được sử dụng người chưa thành niên sản xuất và kinh doanh cồn, rượu, bia, thuốc lá, chất tác động đến tinh thần và các chất gây nghiện khác[2].

Với tay lấy cái phích đổ thêm nước vào ấm trà, bác Nam nói:

- Đúng là phải quy định như vậy cô ạ, như thế thì mới đảm bảo cho sự phát triển về thể lực, trí lực, nhân cách của các cháu Vậy các cơ sở sản xuất như chúng tôi có được tuyển lao động dưới 15 tuổi không cô? Nhiều khi nhìn các cháu còn nhỏ tuổi đã phải bỏ học để kiểm sống, tôi thấy đau lòng

Uống chén nước chè bác Nam vừa rót, cô Mai thở dài:

- Không ai muốn các cháu đang ở độ tuổi chưa thành niên hay độ tuổi trẻ em phải làm việc cả, nhưng do điều kiện kinh tế khó khăn, nhiều gia đình nghèo vẫn phải cho con em mình đi làm Thực tế khoản tiền mà các cháu kiếm được cũng giải quyết phần nào cuộc sống của gia đình - nhìn bác Nam, cô Mai nói tiếp - Pháp luật cho phép một số ngành nghề được nhận người lao động từ đủ 13 tuổi đến dưới 15 tuổi làm các công việc nhẹ anh ạ Thường thì đó là các nghề như nghệ thuật, thể thao, các nghề truyền thống, thủ công mỹ nghệ Danh mục cụ thể do Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội quy định[3]

- Thế thì xưởng sản xuất mây tre đan của tôi thuộc nghề thủ công mỹ nghệ, như vậy là được phép sử dụng lao động dưới 15 tuổi, phải không cô?

- Vâng - cô Mai trả lời - Nhưng anh lưu ý, do lao động trong độ tuổi này còn non nớt về nhận thức nên pháp luật quy định hợp đồng lao động phải được lập thành văn bản và phải ký với cha mẹ hoặc người đại diện theo pháp luật của các cháu và đương nhiên cũng phải xuất phát từ mong muốn làm việc của các cháu; ngoài ra giờ làm việc cũng phải bố trí để không ảnh hưởng đến giờ học tại trường học của trẻ em; rồi cũng phải bảo đảm điều kiện làm việc, an toàn lao động, vệ sinh lao động phù hợp với lứa tuổi các cháu[4]

- Nghe cô nói tôi càng nung nấu ý định về việc thu hút lao động chưa thành niên, lao động trẻ em vào làm việc ở cơ sở sản xuất của mình Như vậy tôi vừa giúp các cháu có công việc, có thu nhập chính đáng lại vừa có điều kiện dạy nghề, truyền nghề cho các cháu, góp phần phát triển nghề thủ công nổi tiếng của làng ta.

- Em rất ủng hộ ý định của anh Anh nên trao đổi thêm với các anh ở Ủy ban xã hoặc trên Phòng lao động để các anh ấy cho thêm ý kiến

- Cô nói đúng, tôi sẽ gặp các anh ấy À, cô cho tôi hỏi thêm, vậy người sử dụng lao động khi tuyển lao động chưa thành niên vào làm việc thì phải tuân theo những quy định nào, có khác gì so với khi sử dụng lao động thông thường không?

- Có anh ạ Do nhóm lao động này chưa phát triển đầy đủ về thể lực, nhận thức, thường yếu thế hơn so với những lao động thông thường nên pháp luật lao động yêu cầu người sử dụng lao động chỉ được sử dụng lao động chưa thành niên vào những công việc phù hợp với sức khỏe và có trách nhiệm quan tâm chăm sóc người lao động chưa thành niên về các mặt lao động, tiền lương, sức khỏe, học tập trong quá trình lao động Thời giờ làm việc của lao động chưa thành niên cũng khác so với lao động thông thường, đó là không quá 8 giờ trong một ngày và 40 giờ trong một tuần[5] Ngoài ra còn một số quy định cụ thể khác Thôi, mai em đi làm qua, em đưa anh Bộ luật lao động vừa mới được ban hành năm 2012, anh đọc để biết rõ hơn

- Ừ, thế thì tốt quá, cô mang qua cho tôi xem

Bác Nam quay sang Hùng định nói thì thấy vẻ mặt của Hùng, bác bật cười:

- Từ nãy đến giờ bỏ quên cậu này Nghe bác và cô nói chuyện chán quá hay sao

mà mặt cứ nghệt ra thế?

- Tại hay quá đấy bác ạ! Cứ như cháu đang được học giờ giáo dục công dân ấy,

mà đây lại là những kiến thức về pháp luật lao động liên quan tới những người ở độ tuổi cháu Cô Mai giải thích hay và dễ hiểu như cô giáo cháu ấy!

Cô Mai cười:

- Thế mà lúc đầu cô cứ tưởng cháu ít nói cơ đấy!

- Mai cháu có thể đến chỗ bác làm luôn được không, bác Nam? - Hùng hớn hở hỏi.

- Làm gì mà vội thế! Để bác qua nhà nói chuyện với mẹ cháu xem ý mẹ cháu thế nào đã - bác Nam trả lời

- Bác Nam nói đúng đấy Hùng ạ - quay sang bác Nam, cô Mai nói tiếp - Pháp luật lao động quy định khi người sử dụng lao động nhận những lao động ở độ tuổi như cháu Hùng vào làm việc, tức là từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi thì phải được sự đồng ý của cha mẹ hoặc người đại diện theo pháp luật của các cháu

- Tí nữa về nhà cháu sẽ nói với mẹ cháu ngay Nếu bác bận, thì mai cháu đưa

mẹ cháu tới, được không bác? - Hùng hỏi, ánh mắt nhìn bác Nam thúc giục

Cả bác Nam và cô Mai cùng bật cười vì điệu bộ của Hùng Bác Nam gật đầu:

- Đến chịu với cậu này! Thôi, được rồi Đằng nào tối nay bác cũng họp Hội cựu chiến binh, bác sẽ qua gặp mẹ cháu một lúc trước khi đi họp

- Tuy hai bác cháu là chỗ thân tình, nhưng trong trường hợp cháu Hùng được

mẹ đồng ý cho đi làm thì cũng như khi tuyển các lao động thông thường khác, anh nhớ phải ký hợp đồng lao động với cháu Hùng - cô Mai nhẹ nhàng nói

- Cô ơi, cháu chỉ làm chỗ bác Nam trong mấy tháng hè thôi thì có phải ký hợp đồng không ạ?- Hùng hỏi

- Nếu chỉ làm có tính chất tạm thời mà thời hạn dưới ba tháng thì anh và cháu

có thể không cần làm hợp đồng bằng văn bản nhưng vẫn phải thỏa thuận cụ thể với nhau về công việc, mức tiền công, thời gian làm việc theo đúng các quy định của pháp luật lao động[6]

- Cô yên tâm À! mà mải nói chuyện, không hỏi xem cô qua tôi có việc gì?

Cô Mai cười:

- Em thế đấy, cứ nói đến pháp luật là quan tâm ngay, quên luôn các chuyện khác Bệnh nghề nghiệp mà anh! Em qua đây muốn lấy một số mẫu hàng để gửi vào trong thành phố Hồ Chí Minh cho chị con bác em Chả là chị ấy mới mở cửa hàng bán đồ thủ công, mỹ nghệ nên muốn có một số mặt hàng truyền thống của quê mình Nếu bán được, chị ấy sẽ liên hệ với anh để trao đổi trực tiếp.

Bác Nam hồ hởi:

- Gì chứ cái đó thì có ngay Thôi, cô cứ để xe ở đây, tôi với cô (quay sang

Hùng) và cả cháu Hùng nữa cùng sang tham quan xưởng sản xuất của tôi Bên đó

nhiều mẫu hàng hơn để cô lựa chọn

Cả ba người vui vẻ bước ra Nắng chiều đã nhuộm vàng cánh đồng lúa xa xa

[1] Khoản 1 Điều 3 Bộ luật Lao động năm 2012

[2] Khoản 1, 4 Điều 163 Bộ luật Lao động năm 2012

[3] Khoản 1 Điều 164 Bộ luật Lao động năm 2012

[4] Khoản 2 Điều 164 Bộ luật Lao động năm 2012

[5] Khoản 2 Điều 163 Bộ luật Lao động năm 2012

[6] Khoản 2 Điều 16 Bộ luật Lao động năm 2012

Quán chỗ Kiên làm là hàng ăn, sáng bán phở, xôi; trưa và chiều bán cơm Đám làm việc vặt - bà chủ nói thế - toàn choai choai như Kiên, người lớn nhất cũng mới

17 tuổi, còn nhỏ nhất là Kiên và Mạnh, 14 tuổi Công việc của Kiên ở hàng ăn không cố định: lúc thì dắt xe, lúc thì chạy bàn, khi thì rửa bát hoặc phụ giúp nhà bếp, tùy theo bà chủ yêu cầu Một ngày của Kiên và những người làm phụ việc như em thường bắt đầu từ 4 giờ sáng, nghỉ 1 tiếng ăn trưa, 1 tiếng ăn tối, còn thì làm đến khi hết khách mới thôi, thông thường vào khoảng 10 giờ đêm Mỗi ngày của em cứ trôi qua một cách mệt nhọc trong hàng đống những việc không tên Chẳng thế giờ đã 14 tuổi rồi mà trông Kiên bé như cái kẹo mút dở - các anh cùng làm thường hay trêu Kiên như thế! Ăn, ở của người làm do bà chủ lo, lương thì cuối năm lĩnh một lần, nghỉ ngang coi như mất Chính vì vậy, nhiều lúc cực quá, Kiên cũng không dám bỏ việc; em cũng chẳng nề hà việc gì vì sợ bà chủ trừ tiền công, như thế sẽ không có nhiều để đưa về cho mẹ, đỡ đần mẹ nuôi các em

Lâu không được về thăm nhà, Kiên rất nhớ mẹ và các em Bố Kiên mất sớm Làng quê của Kiên cứ vào mùa gió Lào thì đến con người cũng héo quắt nói gì đến cây cối, hoa màu Nhà Kiên nghèo lắm, mẹ thì sức yếu nhưng cũng cố bươn chải để nuôi anh em Kiên Thương mẹ, Kiên đã nghỉ học, ra thành phố kiếm việc mong có

thêm tiền phụ giúp cho mẹ Thực ra, phải để Kiên bỏ học, mẹ cũng tủi lắm, nhưng

mẹ lo cuộc sống còn không đủ làm sao mà lo cho Kiên học được

”Thằng Kiên! nhanh nhanh cái tay lên Lau bàn xong thì ra ngoài kia cùng thằng Cường dắt xe cho khách!” Tiếng bà chủ the thé làm Kiên giật mình thoát khỏi dòng suy nghĩ Em chạy ra ngoài hè trước cửa quán Khách cũng bắt đầu đến đông rồi

10 giờ sáng, quán đã vãn khách Uống cốc nước cho tỉnh người, sờ tay vào cái bụng lép kẹp, Kiên nghĩ: cái gói mì tôm ăn vội ban sáng nó đi đằng nào hết rồi! Tiếng là làm ở hàng ăn, nhưng bà chủ cho bọn Kiên ăn uống kham khổ lắm: sáng thì

mì tôm không người lái hoặc cái bánh mì khô khốc bà chủ mua từ hôm trước; trưa thì chủ yếu là cơm rau Miễn là chúng mày no bụng là được chứ gì!- bà chủ vẫn nói thế với bọn Kiên

Chợt, ngoài cửa hàng có 4, 5 người bước vào Nhìn những người này, Kiên thấy có vẻ như không phải vào quán để ăn Một bác trông lớn tuổi trong nhóm hỏi gặp bà chủ Sau đó, Kiên thấy bác ấy nói gì đó dài dài nhưng em chỉ nghe được hình như đây là Đoàn thanh tra đến kiểm tra về việc sử dụng lao động Kiên thấy nét mặt

bà chủ tái đi Kiên và mấy người cùng làm được bà chủ gọi ra để gặp Đoàn thanh tra Các bác, các chú trong Đoàn thanh tra hỏi bà chủ, hỏi Kiên và mọi người nhiều lắm: nào là bao nhiêu tuổi? một ngày làm việc mấy tiếng? được ăn, ngủ, nghỉ như thế nào? có hợp đồng lao động không? Kiên còn thấy các bác, các chú trong Đoàn thanh tra hỏi bà chủ nhiều vấn đề nữa mà em không hiểu hết, chỉ thấy bà chủ lúng túng, ấp a ấp úng không trả lời được (khác hẳn bà chủ ghê gớm hàng ngày) Kiên chẳng biết hợp đồng lao động là gì Khi được người quen dắt đến xin việc chỗ bà chủ, bà chủ chỉ nói với Kiên về công việc mà em phải làm và tiền công bà sẽ trả thôi

Sau một hồi làm việc, kiểm tra các giấy tờ bà chủ xuất trình, hỏi những người làm, Kiên thấy bác lớn tuổi trong Đoàn thanh tra cầm tờ giấy lên đọc, em nghe thì

đó là biên bản thanh tra Theo như những gì bác ấy nói thì bà chủ đã vi phạm pháp luật lao động trong việc sử dụng lao động chưa thành niên, như: không ký hợp đồng lao động, giữ lương và khấu trừ lương bất hợp lý, đặc biệt cơ sở kinh doanh của bà

chủ thuộc ngành nghề không được sử dụng lao động dưới 15 tuổi Kiên thấy giọng bác thanh tra khá gay gắt Bác ấy nói với bà chủ: ”Không những thế chị còn vắt kiệt sức lao động của các cháu, bắt các cháu làm việc quá thời gian quy định Khoản 2 Điều 163 Bộ luật Lao động năm 2012 đã quy định rõ: thời giờ làm việc của người lao động chưa thành niên từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi không được quá 8 giờ trong một ngày và 40 giờ trong một tuần; của người dưới 15 tuổi không được quá 04 giờ trong một ngày và 20 giờ trong một tuần Riêng lao động dưới 15 tuổi không được

sử dụng làm thêm giờ, làm việc vào ban đêm” Kiên còn nghe thấy bác ấy nói: với các lao động đang ở độ tuổi chưa thành niên, độ tuổi trẻ em như các cháu ở đây đã không có đủ kiến thức để nhận biết rằng mình đang bị bóc lột, bị lạm dụng sức lao động! Kiên nhìn bà chủ, em chợt thấy bà như già đi hàng chục tuổi Bà ngồi, cúi mặt trong lúc bác thanh tra đọc biên bản

Theo kết luận của Đoàn thanh tra thì bà chủ bị xử phạt vi phạm hành chính vì các hành vi vi phạm pháp luật lao động trong việc sử dụng lao động; buộc phải ký kết hợp đồng lao động, phải thanh toán tiền công hàng tháng, đảm bảo các điều kiện

ăn, ở cho lao động; nếu còn tiếp tục sử dụng lao động chưa thành niên thì phải tuân theo các quy định của pháp luật đối với lao động này Riêng đối với 2 lao động trẻ

em, Đoàn thanh tra yêu cầu bà chủ phải thanh toán hết tiền công và cơ sở kinh doanh của bà chủ từ nay không được nhận lao động dưới 15 tuổi vào làm việc

Nghe đến đây, Kiên thấy lo lắng Mặc dù làm ở đây cực nhọc, vất vả, nhưng cuối năm em cũng có một khoản tiền mang về cho mẹ Bây giờ, bà chủ không được thuê những lao động như Kiên, em không biết sẽ phải tìm việc ở đâu? Nơi nào sẽ được nhận những lao động như em vào làm việc?

Bỗng một bàn tay mềm mại đặt nhẹ lên vai Kiên Ngước mắt nhìn lên, Kiên thấy một khuôn mặt trẻ trung với đôi mắt dịu dàng đang nhìn mình Cô ấy đi cùng với các bác, các chú trong Đoàn thanh tra Cô nắm lấy tay Kiên và tay Mạnh, cô nói, giọng thật ấm: ”Cô được các chú trong Đoàn thanh tra phân công lo chỗ ăn, nghỉ cho các cháu đến khi các cháu về với gia đình Bây giờ các cháu thu xếp đồ đạc cá nhân của mình, cô sẽ đưa các cháu đến nghỉ tạm tại trường dạy nghề trong thành phố Cô sẽ liên lạc với gia đình để đưa các cháu về quê” Thấy vẻ mặt lo lắng của Kiên, cô cười nói tiếp: ”Cô hiểu hoàn cảnh gia đình các cháu nên cứ yên tâm, các

cô, các chú sẽ có trách nhiệm liên hệ với các cơ quan chức năng ở địa phương các cháu để sắp xếp cho các cháu làm việc tại những cơ sở được phép tuyển lao động dưới 15 tuổi Ở đó, các cháu sẽ có công việc phù hợp với lứa tuổi, với sức khỏe, được đảm bảo quyền lợi Các cháu vẫn có thể vừa làm vừa học, không có điều kiện học ở trường thì các cháu có thể học tại các lớp học tình thương, học ngoài giờ Các cháu thấy thế nào?”

Kiên không ngờ mình lại có một cái kết có hậu như vậy Lời cô nói như làn gió mát thổi bay đi hết những mệt nhọc, lo âu trong lòng Kiên Như trong các câu truyện

cổ tích, ông Bụt, cô Tiên luôn hiện lên giúp những người tốt khi họ gặp khó khăn, còn đối với Kiên thì đây là cổ tích giữa đời thường Ngước đôi mắt vẫn còn nét trẻ thơ nhìn cô, Kiên cười rạng rỡ

CHỦ ĐỀ 5

TUỔI CHỊU TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ VÀ NGUYÊN TẮC XỬ LÝ

ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI

Cạm bẫy

An là con trai đầu của một gia đình công nhân nghèo ở khu cảng Bố An chết trong một tai nạn lao động để lại cho mẹ An - một phụ nữ đau yếu, ba con thơ với nghề may gia công Cuộc sống của mấy mẹ con rất chật vật Để vượt qua khỏi cảnh nghèo, mẹ An kiên quyết buộc các con phải đi học Bà đã phải thức đêm thức hôm, nhận hàng may thêm để kiếm tiền nuôi con Số hàng nhận mỗi ngày một tăng lên nhưng tiền công thì teo tóp lại Thương mẹ, An sáng đi học, trưa về nhà phụ mẹ may

đồ đến tối Nhiều hôm để kịp giao hàng cho người ta, An phải thức trắng đêm may hàng Sáng hôm sau ngồi trong lớp học hai mắt An cứ trĩu xuống vì buồn ngủ Làm nhiều, ăn uống không đầy đủ, mẹ An đổ bệnh nặng An phải làm thêm cả phần hàng của mẹ Đứa em thứ hai của An ngoài giờ học cũng phải đi lượm thêm ve chai và phụ giúp anh chăm sóc mẹ…

Hoàn cảnh khó khăn của đứa bé 13 tuổi đã lọt vào tầm ngắm của những tay anh chị trong làng buôn "cái chết trắng" Một người đàn ông tên Thành nhờ An đem cơm sáng cho một người thân ở khu phố bên kia cầu Ông ta nói ông có người anh sống một mình đang bệnh nặng, không ai chăm sóc Nhà ông ở xa, ông thì bận công việc, nên không thể trực tiếp chăm sóc cho anh được Ông nhờ An giúp ông, hàng ngày đem cơm cho anh trai, ông sẽ trả công hậu hĩnh, 20.000 đồng cho một lần mang cơm Sở dĩ ông ấy nhờ An vì ông biết, sáng nào An cũng cọc cạch đạp xe đến trường ngang qua khu phố đó

Nghe vậy, An rất mừng Nó suy tính, việc làm này vừa không mất thời gian do cùng trên đường đi học hàng ngày, lại vừa có thêm thu nhập để giúp đỡ gia đình trong lúc khó khăn