Dịch vụ thông tin tham khảo

Nội dung môn học bao gồm: những lý thuyết cơ bản về dịch vụ thông tin tham khảo; giúp sinh viên nắm bắt được quy trình tư vấn người dùng tin và có các kỹ năng tư vấn phù hợp, hiểu được các nguồn tài liệu hiện có trong thư viện; kỹ năng tìm kiếm và thẩm định thông tin. Môn học cũng đặt ra vấn đề đào tạo người cán bộ thư viện chuyên trách tư vấn hỗ trợ người dùng tin, vấn đề tổ chức dịch vụ thông tin tham khảo và thẩm định các dịch vụ tham vấn đã và đang được sử dụng

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC: Dịch vụ Thông tin tham khảo

Đại học Quốc Gia Hà Nội

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn

Khoa Thông tin – Thư viện Bộ Môn: Thông tin – Tư liệu

1 Thông tin về giảng viên

1.1 Giảng viên 1:

Họ và tên: Nghiêm Xuân Huy

Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên, Thạc sỹ

Địa điểm làm việc: Phòng Đào tạo Trường Đại học Khoa học Xã

hội và Nhân văn Địa chỉ liên hệ: Phòng Đào tạo, Phòng 604, Nhà E, 336 Nguyễn

Trãi, Thanh xuân, Hà Nội Điện thoại: 04.5575892

Email: nghiemhuy@gmail.com

Các hướng nghiên cứu chính: Kiến thức thông tin; Dịch vụ thông tin tham khảo; Phân tích và thiết kế hệ thống; Ứng dụng CNTT trong hoạt động thông tin – thư viện, Công nghệ nội dung

1.2 Giảng viên 2:

Họ và tên: Cao Minh Kiểm

Chức danh, học hàm, học vị: Thạc sỹ, Nghiên cứu viên chính

Địa điểm làm việc: Trung tâm Thông tin KH&CNQG

Địa chỉ liên hệ: 24 Lý Thường Kiệt, Hà Nội

Điện thoại: 0913091936

Email:

Các hướng nghiên cứu chính: Tiêu chuẩn hoá hoạt động thông tin thư viện, Tra cứu tin, Thư viện điện tử, dịch vụ thông tin tham khảo

1.3 Giảng viên 3:

Họ và tên: Nguyễn Huy Chương

Chức danh, học hàm, học vị: Tiến sĩ, Giảng viên chính

Địa điểm làm việc: Phòng 204, Nhà C1, Trung tâm Thông tin Thư

viện Địa chỉ liên hệ: Trung tâm Thông tin - Thư viện, Đại học Quốc

gia Hà Nội, 144 Xuân Thủy, Cầu Giấy, Hà Nội Điện thoại: 04.7546558,

Email : chuongnh@vnu.edu.vn

Các hướng nghiên cứu chính: Thư mục học, tự động hóa, tổ chức quản lý, Tra cứu tin trong hoạt động thông tin - thư viện

2 Thông tin chung về môn học

Tên môn học: Dịch vụ Thông tin tham khảo

Mã môn học:

Số tín chỉ: 2 tín chỉ

Môn học: Tự chọn

Các môn học tiên quyết:

Các môn học kế tiếp: không có

Yêu cầu về trang thiết bị

- Phòng học giảng lý thuyết và thảo luận nhóm

- Máy chiếu projecter, máy tính, bảng, phấn

Giờ tín chỉ đối với các họat động

- Nghe giảng lý thuyết: 18

- Làm bài tập trên lớp: 3

- Thảo luận: 5

- Thực hành, thực tập: 0

- Tự học: 4

Địa chỉ Khoa/Bộ môn phụ trách môn học:

Văn phòng Khoa Thông tin – Thư viện

Tầng 4, Nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh xuân, Hà Nội

Điện thoại: 04-8583903

3 Mục tiêu của môn học

Môn học ”Dịch vụ Thông tin tham khảo” cung cấp cho sinh viên:

Về kiến thức:

Hiểu được bản chất của các lý thuyết trong hoạt động tư vấn thông tin cho người dùng tin, các nội dung chủ yếu của các loại hình dịch vụ thông tin tham khảo

Hiểu được các nguyên tắc cũng như thực tiễn tiếp cận người dùng tin trong các bối cảnh thư viện khác nhau

Mô tả và hiểu được các công cụ sử dụng trong hoạt động thông tin tham khảo

Về kỹ năng:

Biết cách triển khai một phiên tư vấn người dùng tin hiệu quả

Nắm được các kỹ năng giao tiếp cơ bản trong tư vấn bạn đọc

Nhận biết và lựa chọn được hình thức tư vấn phù hợp với mỗi đối

tượng bạn đọc, mỗi yêu cầu tin của bạn đọc

Thành thạo các phương pháp tìm kiếm thông tin hiện hành

Về thái độ, chuyên cần:

Hình thành được cách nhìn nhận đúng đắn về ngành nghề và vai trò của người cán bộ thư viện

Trở nên thân thiện và gần gũi hơn với người dùng tin; làm đẹp hình ảnh của người cán bộ thư viện hiện đại

Tự tin trong thảo luận và trình bày các kết quả nghiên cứu

Mục tiêu chi tiết cho từng nội dung của môn học

Mục tiêu

Chương 1:

Lý thuyết

về dịch vụ

thông tin

tham khảo

- Nêu được khái niệm về dịch vụ thông tin tham khảo

- Nêu được phạm vi

và mục đích của dịch vụ thông tin tham khảo

- Nêu được các xu thế và vấn đề liên quan đến dịch vụ thông tin tham khảo

- Phân tích được vai trò của dịch

vụ thông tin tham khảo trong hoạt động thông tin thư viện

- Phân tích được

xu thế của dịch

vụ thông tin tham khảo trong bối cảnh Việt Nam

- Đánh giá được khả năng áp dụng dịch vụ thông tin tham khảo trong bối cảnh thư viện Việt Nam

Chương 2:

Quy trình

tư vấn

người dùng

tin

- Nêu được các bước

cơ bản trong tư vấn người dùng tin

- Thể hiện được một

số mô hình mô phỏng quy trình tư vấn người dùng tin

- Chỉ ra được các loại câu hỏi mà người dùng sẽ dùng khi tìm đến cán bộ thư viện tư vấn

- Nêu được các loại công cụ sẽ sử dụng trong tư vấn người dùng tin

- Phân tích được nội dung của mô hình mô phỏng quy trình tư vấn người dùng tin do Jahoda Gerald và Judith Braunagel

đề xuất

- Nhận diện được các công cụ dùng trong dịch vụ thông tin tham khảo

- Áp dụng linh hoạt quy trình tư vấn trong các bối cảnh công việc cụ thể

Chương 3:

Phương

thức tư vấn

người dùng

tin

- Nêu được các bước trong tư vấn người dùng

- Chỉ ra được các nguyên tắc trong tư vấn

- Chỉ ra được các hình thức tư vấn

- Xác định được vai trò của lý thuyết truyền thông trong

tư vấn người dùng tin

- Phân tích được các yếu tố đảm bảo một buổi tư vấn người dùng thành công

- Phân tích được các vấn đề có thể phát sinh trong quá trình tư vấn người dùng và xác định được cách thức khắc phục

- Phân tích được

- Đánh giá được khả năng áp dụng các kỹ thuật tư vấn vào bối cảnh thực tế công việc

- Biết cách triển khai một phiên

tư vấn người dùng tin thành công

các đặc điểm và yêu cầu cần có đối với cán bộ thư viện làm nhiệm

vụ tư vấn người dùng tin

Chương 4:

Các nguồn

tin phục vụ

công tác

thông tin

tham khảo

- Chỉ ra được đặc điểm của các loại hình tài liệu dùng trong tư vấn người dùng tin

- Hiểu rõ được ưu thế của các loại hình tài liệu trong từng bối cảnh tư vấn

- Nắm được cách thức tổ chức các loại hình tài liệu

- Đưa ra nhận xét và cách thức

sử dụng các loại tài liệu trong từng hình thức

tư vấn người dùng tin

Chương 5:

Tìm kiếm

và thẩm

định thông

tin

- Chỉ ra được quy trình tìm kiếm thông tin nói chung

- Chỉ ra được các tiêu chí thẩm định thông tin

- Xây dựng được chiến lược tìm kiếm thông tin phù hợp

- Hiểu rõ đặc điểm và kỹ thuật tìm kiếm các loại hình thông tin truyền thống và hiện đại

- Đánh giá và áp dụng được các

kỹ thuật và chiến lược tìm kiếm thông tin vào việc giải quyết các yêu cầu thông tin cụ thể

- Vận dụng được các tiêu chí thẩm định nguồn tin vào công việc tư vấn người dùng tin

Chương 6:

Tổ chức

dịch vụ

thông tin

tham khảo

- Chỉ ra được các hình thức tổ chức dịch vụ thông tin tham khảo (truyền thống và hiện đại)

- Chỉ ra được đặc điểm dịch vụ dành cho đối tượng người dùng tin đặc biệt

- Phân tích được cách thức tổ chức dịch vụ tham khảo truyền thống

- Phân tích được đặc điểm và cách thức triển khai các dịch vụ thông tin tham khảo hiện đại

- Biết cách tổ chức các loại hình dịch vụ thông tin tham khảo

Chương 7:

Thẩm định

dịch vụ

thông tin

tham khảo

- Chỉ ra được các lí

do tiến hành thẩm định

- Chỉ ra được các nội dung cần tiến

- Phân tích được các nội dụng cần tiến hành thẩm định

- Giải thích được

- Nhận xét và áp dụng các kỹ thuật thẩm định vào công việc thẩm định cụ thể

hành thẩm định

- Biết được các kỹ thuật thẩm định

các tiêu chuẩn dùng trong dịch

vụ thông tin tham khảo

Chương 8:

Đào tạo cán

bộ tư vấn

người dùng

tin

- Chỉ ra được các vấn đề liên quan đến định hướng cán bộ làm dịch vụ thông tin tham khảo

- Biết được các nội dung của đào tạo cơ bản và đào tạo nâng cao

- Phân tích được những vấn đề chính liên quan đến việc đào tạo cán bộ tư vấn người dùng tin

- Phân tích được khả năng áp dụng các loại hình đào tạo đối với cán bộ

tư vấn người dùng tin

- Có thể đánh giá năng lực của cán bộ tư vấn hiện tại của thư viện và đề xuất loại hình đào tạo phù hợp

4 Tóm tắt nội dung môn học

Nội dung môn học bao gồm: những lý thuyết cơ bản về dịch vụ thông tin tham khảo; giúp sinh viên nắm bắt được quy trình tư vấn người dùng tin và có các kỹ năng tư vấn phù hợp, hiểu được các nguồn tài liệu hiện có trong thư viện; kỹ năng tìm kiếm và thẩm định thông tin Môn học cũng đặt ra vấn đề đào tạo người cán bộ thư viện chuyên trách tư vấn hỗ trợ người dùng tin, vấn đề tổ chức dịch vụ thông tin tham khảo và thẩm định các dịch vụ tham vấn đã và đang được sử dụng

5 Nội dung chi tiết môn học

CHƯƠNG 1: LÝ THUYẾT VỀ DỊCH VỤ THÔNG TIN THAM KHẢO

1.1 Khái niệm về dịch vụ thông tin tham khảo

1.2 Lịch sử hình thành và phát triển dịch vụ thông tin tham khảo ở Việt Nam và trên thế giới

1.3 Bản chất và mục đích của dịch vụ thông tin tham khảo

1.4 Phạm vi của dịch vụ thông tin tham khảo

CHƯƠNG 2: QUY TRÌNH TIẾN HÀNH TƯ VẤN NGƯỜI DÙNG TIN

2.1 Các quy trình trong tư vấn người dùng tin

2.1.1 Xác định nhu cầu và yêu cầu tin của người dùng tin

2.1.2 Xác định mục đích và động cơ tìm kiếm thông tin của người dùng tin

2.1.3 Xác định đặc điểm của người dùng tin

2.1.4 Tìm kiếm thông tin tương ứng với yêu cầu và đặc điểm của người dùng tin

2.1.5 Trả lời người dùng tin

2.2 Giới thiệu một số mô hình tư vấn người dùng tin

2.2.1 Mô hình tổng quan

2.2.2 Các modules cụ thể

2.3 Các loại câu hỏi thường gặp trong quá trình tư vấn người dùng tin

2.3.1 Câu hỏi về cách thức sử dụng thư viện

2.3.2 Câu hỏi về chi tiết hoặc số liệu cụ thể

2.3.3 Câu hỏi về một vấn đề cụ thể

2.3.4 Câu hỏi của người thực hiện hoạt động nghiên cứu khoa học

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG THỨC TƯ VẤN NGƯỜI DÙNG TIN

3.1 Đối tượng tư vấn

3.2 Các bước trong tư vấn

3.2.1 Mở đầu tư vấn

3.2.2 Xác định câu hỏi/yêu cầu tin của người dùng tin

3.2.3 Tìm kiếm thông tin

3.2.4 Nối kết thông tin với người dùng

3.2.5 Kết thúc tư vấn

3.3 Các nguyên tắc trong tư vấn

3.3.1 Tạo niềm tin đối với người dùng tin

3.3.2 Nắm bắt chính xác nhu cầu tin của người dùng tin

3.3.3 Đảm bảo người dùng thỏa mãn với những thông tin đã được cung cấp

3.4 Các kênh tư vấn

3.4.1 Tư vấn trực tiếp

3.4.2 Tư vấn qua điện thoại

3.4.3 Tư vấn trực tuyến

3.5 Kỹ năng giao tiếp trong tư vấn người dùng tin

3.5.1 Nghe

3.5.2 Khả năng tiếp cận

3.5.3 Nói và quan sát

3.5.3 Cách ăn mặc

3.5.4 Thái độ trong giao tiếp

3.6 Yêu cầu đối với cán bộ thư viện tư vấn

3.6.1 Có nguyên tắc làm việc rõ ràng

3.6.2 Sẵn sàng hỗ trợ người dùng tin

3.6.3 Nhạy cảm

3.6.4 Kiên nhẫn

3.6.5 Kiến thức rộng

3.6.6 Hiểu rõ các nguồn tài liệu hiện có trong thư viện

3.6.7 Đạo đức nghề nghiệp

CHƯƠNG 4: CÁC NGUỒN THÔNG TIN PHỤC VỤ CÔNG TÁC THÔNG TIN

THAM KHẢO

4.1 Tài liệu truyền thống

4.1.1 Mục lục thư viện

4.1.2 Kho tài liệu tra cứu

4.1.3 Các loại tài liệu in ấn

4.2 Tài liệu điện tử

4.2.1 Cơ sở dữ liệu CD-ROM

4.2.2 Cơ sở dữ liệu trực tuyến

4.2.3 Internet

4.3 Nguyên tắc lựa chọn công cụ tham khảo

CHƯƠNG 5: TÌM KIẾM VÀ THẨM ĐỊNH THÔNG TIN

5.1 Chiến lược tìm kiếm thông tin

5.1.1 Làm sáng tỏ vấn đề

5.1.2 Lựa chọn tài liệu

5.1.3 Ðịnh vị ưu tiên cho các nguồn tài liệu

5.1.4 Ðịnh vị nguồn tài liệu

5.1.5 Tìm kiếm tài liệu

5.1.6 Ðánh giá quy trình

5.1.7 Thu thập và trình bày thông tin

5.2 Tìm kiếm thủ công

5.2.1 Các nguồn thông tin truyền thống

5.2.2 Kỹ thuật tìm kiếm tốt

5.2.3 Các loại câu hỏi tham khảo

5.3 Tìm kiếm thông tin trực tuyến

5.3.1 Các kỹ thuật tìm kiếm thông tin trực tuyến hiệu quả 5.3.2 Mục lục trực tuyến

5.3.3 Cơ sở dữ liệu

5.3.4 Internet

5.3.5.Tìm kiếm với Z39.50

5.4 Thẩm định thông tin

5.4.1 Các tiêu chí chung

5.4.2 Cách thức thẩm định các nguồn tin cụ thể

CHƯƠNG 6: TỔ CHỨC DỊCH VỤ THÔNG TIN THAM KHẢO 6.1 Cách thức tổ chức truyền thống

6.1.1 Phòng thông tin tham khảo

6.1.2 Tổ chức phòng thông tin tham khảo

6.2 Các hướng tiếp cận mới

6.2.1 Dịch vụ tư vấn qua thư điện tử

6.2.2 Thảo luận trực tuyến

6.2.3 Thảo luận qua video

6.3 Dịch vụ dành cho đối tượng người dùng tin đặc biệt

6.3.1 Tư vấn cho người khuyết tật

6.3.2 Tư vấn người dùng ở các nhóm tuổi cụ thể

CHƯƠNG 7: THẨM ĐỊMH DỊCH VỤ THÔNG TIN THAM KHẢO

7.1 Lí do thẩm định

7.2 Những nội dung cần thẩm định

7.2.1 Đầu vào

7.2.2 Đầu ra

7.2.3 Kết quả

7.3 Các chuẩn dùng trong dịch vụ thông tin tham khảo

7.4 Các kỹ thuật thẩm định

7.4.1 Thẩm định nguồn tin

7.4.2 Thẩm định phương thức truyền tải

7.4.3 Thẩm định dịch vụ

7.5 Các vấn đề có liên quan

7.5.1 Thẩm định dịch vụ tư vấn đặc biệt

7.5.2 Tổ chức thẩm định

CHƯƠNG 8: ĐÀO TẠO CÁN BỘ TƯ VẤN NGƯỜI DÙNG TIN

8.1 Định hướng

8.1.1 Tìm hiểu môi trường thư viện

8.1.2 Hòa nhập môi trường làm việc

8.1.3 Xác định mục tiêu

8.2 Đào tạo cơ bản

8.2.1 Xác định năng lực cá nhân

8.2.2 Đánh giá nhu cầu đào tạo

8.2.3 Lựa chọn phương pháp

8.2.4 Hỗ trợ duy trì kỹ năng

8.2.5 Đánh giá và thẩm định

8.3 Đào tạo nâng cao

8.3.1 Đảm bảo sự thành thạo

8.3.2 Quản lý sự thay đổi

8.3.3 Giải quyết sức ép công việc

8.3.4 Tiếp nhận và xử lý các phản hồi từ thư viện và người dùng tin

6 Học liệu

6.1 Tài liệu đọc bắt buộc

1 Bopp, Richard và Smith, Linda Dịch vụ thông tin và tham khảo: nhập môn/Richard Bopp, Linda Smith._Englewood, Colorado: Library Unlimited, 2001._617 tr (Bản dịch tiếng Việt do giáo viên cung cấp)

2 Katz, William A Reference Work: Reference Services and

Reference processes/William A Katz._New York:McGrow-Hill

Companies Inc,2002._221 p

3 Lê Văn Viết Cẩm nang nghề thư viện/Lê Văn Viết._H.:Văn hóa

thông tin, 2002._ 623tr

4 Nghiêm Xuân Huy Dịch vụ thông tin tham khảo: Tập bài giảng._

H.: ĐHQGHN, 2007._ 150 tr

5 Trần Thị Bích Hồng Tra cứu thông tin trong hoạt động thư viện

thông tin/Trần Thị Bích Hồng, Cao Minh Kiểm.-H.: Đại học Văn hoá.-311

tr

6 Trần Thị Minh Nguyệt Người dùng tin: Bài giảng dành cho sinh

viên chính quy ngành Thông tin – Thư viện._H: ĐH KHXH&NV, 2007

6.2 Tài liệu đọc thêm

7 Eisenberg, Michael, Lowe Carrie A, Spitzer, Kathleen L

Information Literacy : Essential Skills for the Information Age – 2nd ed –

London : Libraries Unlimited, 2004

8 Gosling, Mary Learn Reference Work – Canberra : DocMatrix

Pty Ltd, 1999

9 Jennerich, Elaine Z, Jennerich Edward The Reference Interview

as a Creative Art – 2nd ed – Englewood, Colorado : Libraries Unlimited,

1997

10 Nguyễn Minh Hiệp, Lê Ngọc Oánh, Dương Thúy Hương Tổng

quan khoa học thông tin và thư viện - TP HCM : ĐHQG, 2002

11 Stuart D Lee Building an Electronic Resource Collection –

London : Library Association Publishing, 2002

7 Hình thức tổ chức dạy học

7.1 Lịch trình chung

Nội dung

Hình thức tổ chức dạy học môn

học

Tổng

hành

Tự học

Lý thuyết

Bài tập

Thảo luận

Nội dung 1, tuần 1: Lý thuyết về dịch

vụ thông tin tham khảo

Nội dung 2, tuần 2: Quy trình tiến hành

Nội dung 2, tuần 3: Thảo luận về khả

năng áp dụng dịch vụ TTTK tại Việt

Nam

Nội dung 3, tuần 4: Phương thức tư vấn

vấn người dùng tin

Nội dung 3, tuần 6: Phương thức tư vấn

người dùng tin

Nội dung 4, tuần 7: Các nguồn thông

tin dùng trong tư vấn người dùng tin

2 2

Nội dung 5, tuần 8: Tìm kiếm và thẩm

định thông tin

2 2

Nội dung 5, tuần 9: Tìm kiếm và thẩm

định thông tin

Nội dung 5, tuần 10: Tìm kiếm và thẩm

định thông tin

Nội dung 6, tuần 11: Tổ chức dịch vụ

thông tin tham khảo

Nội dung 7, tuần 12: Thẩm định dịch

vụ thông tin tham khảo

Nội dung 7, tuần 13: Thẩm định dịch

vụ thông tin tham khảo

Nội dung 8, tuần 14: Đào tạo cán bộ tư

7.2 Lịch trình tổ chức dạy học cụ thể

Nội dung 1, tuần 1: Lý thuyết về dịch vụ thông tin tham khảo

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian, địa điểm

Nội dung chính Yêu cầu SV

chuẩn bị

Ghi chú

Lí thuyết 2 giờ/

Giảng đường

- Hướng dẫn cách- Đọc

đề cương, thống nhất nội dung-quy định-nguyên tắc làm việc

- Hướng dẫn sinh viên

tự lập nhật ký môn học

- Giới thiệu khái niệm dịch vụ thông tin tham khảo

- Phân tích vai trò, bản chất, và phạm vi của dịch vụ thông tin tham khảo

- Xem trước

đề cương môn học

- Đọc tài liệu [3], chương [1]

- Đọc tài liệu [6], mục VII.3, tr 456

- 470

- Đọc tài liệu [1], phần 1, mục 1