Tài liệu này dành cho sinh viên, giảng viên viên khối ngành y dược tham khảo và học tập để có những bài học bổ ích hơn, bổ trợ cho việc tìm kiếm tài liệu, giáo án, giáo trình, bài giảng các môn học khối ngành y dược
Trang 1CHẢY MÁU MŨI
MỤC TIÊU
1 Nêu được những nguyên nhân chảy máu mũi
2 Nêu được thái độ xử trí trước một bệnh nhân bị chảy máu mũi
1 ĐẠI CƯƠNG
- 60% trên tổng số người trưởng thành có ít nhất là một lần chảy máu mũi, nhưng chỉ khoảng 6% cần can thiệp y tế
- Mùa hay gặp: mùa khô (do độ ẩm không khí giảm, có ảnh hưởng đến sinh lý niêm mạc mũi)
- Tuổi: hay gặp ở trẻ em và thanh niên, một nửa số bệnh nhân cấp cứu trên 60 tuổi
- Giới: Nam giới bị nhiều gấp đôi phụ nữ
- Hệ thống mạch tại mũi
Hình 1: Hệ thống tưới máu cho mũi
Mạch máu chủ yếu cho hốc mũi là động mạch bướm-khẩu cái (một nhánh cuối của động mạch hàm trong thuộc về hệ tuần hoàn của động mạch cảnh ngoài)
+ Động mạch bướm khẩu cái: đi qua rãnh bướm khẩu cái chui qua lỗ bướm khẩu cái vào hốc mũi và chia thành động mạch mũi sau giữa đi đến vách ngăn mũi sau bên đi đến mũi bên
+ Các nhánh của động mạch cảnh trong tưới máu cho phần trên của hốc mũi gồm: động mạch sàng trước và sàng sau (xuất phát từ động mạch mắt
và đi qua các rãnh nhỏ xương sàng vào hốc mũi)
+ Điểm mạch Kisselback: vùng nối giữa các nhánh của động mạch cảnh trong và cảnh ngoài, nằm ở 2 bên vách ngăn - điểm mạch này rất dễ chảy máu
2 NGUYÊN NHÂN
Chia nguyên nhân thành 3 nhóm:
Động mạch sàng
Động mạch sàng
Động mach bướm khẩu cái Điểm mạch
Kisselback
Trang 22.1 Nguyên nhân tại chỗ:
2.2 Nguyên nhân toàn thân :
2.2.1 Bệnh về máu và thành mạch
2.2.2 Các bệnh toàn thân khác:
2.3 Vô căn: Theo tài liệu nghiên cứu tại Việt Nam, khoảng 70% số bệnh nhân chảy máu mũi là vô căn (không tìm thấy nguyên nhân)
3 PHÂN LOẠI CHẢY MÁU MŨI
3.2.1 Dựa vào mức độ chảy máu:
tự cầm Thường là chảy máu ở điểm mạch
họng, có xu hướng kéo dài Thể trạng toàn thân ít ảnh hưởng
hoặc chảy kéo dài, tái diễn nhiều lần Toàn trạng ảnh hưởng rõ: mạch
nhanh, huyết áp hạ, vã mồ hôi, mặt tái nhợt
3.2.2 Dựa vào vị trí chảy máu:
Xác định bằng cách: Bệnh nhân ngồi dậy, nhổ hết máu trong miệng, sau 1 đến 2 phút, máu vẫn chảy ra lỗ mũi trước Khi đó cần xác định chính xác hơn vị trí chảy máu:
Trang 3 Chảy máu mũi sau: cũng để bệnh nhân ở tư thế trên và quan sát thấy máu không chảy qua lỗ mũi trước mà lại nhổ ra máu
4 ĐIỀU TRỊ:
4.1 Chảy máu nhẹ: thường ở điểm mạch
ép
20% đặt vào hốc mũi
ống soi mũi: 1chiếc
Hình 2: Cách nhét bấc mũi trước
+ Tư thế của bệnh nhân và thầy thuốc:
Bệnh nhân nằm ngửa
Thầy thuốc đứng bên phải bệnh nhân, đầu đeo đèn Clar,
+ Cách làm: đặt một đoạn bấc thấm thuốc gây tê có pha Adrenalin1/1000 vào mũi chảy máu, sau 3 phút thì lấy ra Lấy bấc tẩm dầu kháng sinh nhét vào mũi theo hình võng, đáy võng cách bờ tự do của lỗ mũi 10-14 cm, dùng
Trang 4kìm Lubert – Barbon nhét lần lượt vào mũi theo cách làm võng qua ống soi mũi Cứ lần lượt nhét từ sau ra trước như hình đàn sếp
nếu không thấy chảy xuống là tốt
Ngày nay, người ta có thể đặt vào trong hốc mũi một miếng Merocell rồi bơm nước vào để chất liệu này nở ra, làm cho niêm mạc được giữ nguyên
và giảm đau cho bệnh nhân, hoặc nhét bằng Gelaspon
ở giữa, mỗi đầu dài 30 cm
Bệnh nhân nằm ngửa trên giường, thầy thuốc đứng bên phải bệnh nhân
mồm, khi sonde lòi ra họng thi dùng kìm Kocher cặp sonde lôi ra phía mồm Buộc đầu sợi chỉ
Hình3: Nhét bấc mũi sau
Trang 5ở cục gạc lớn vào đầu sonde cao su ở mồm kéo ngược sonde cao su quay
về hốc mũi, cục gạc sẽ theo sợi dây vào miệng, vào vòm và ôm lấp cửa mũi sau
trước như kỹ thuật đã nêu ở trên
trước khi cầm, nếu như bị tụt huyết áp do mất máu nhiều
nước (Ballon) bằng chất dẻo có 2 van khác nhau Dụng cụ này được đưa vào mũi qua cửa mũi trước qua hốc mũi đến cửa mũi sau Bóng nước số 1 được bơm căng và kéo ra trước chèn kín cửa mũi sau Sau đó bóng nước số
2 được bơm đầy chèn kín hốc mũi trước
phải nghĩ đến các lý do sau đây :
được áp dụng rộng rãi
kết quả tốt
Các bạn có thể so sánh và làm việc với các bảng kiểm sau đây:
Bảng kiểm1 : Nhét bấc mũi trước
thuốc men
Tạo sự khởi đầu hoàn hảo, làm thầy thuốc và bệnh nhân yên tâm
Nhanh gọn , đầy đủ ( tẩm sẵn dầu , bột kháng sinh vào bấc mũi )
giữa , đặt võng của bấc
phía sau trên hốc mũi
Đặt võng của bấc đúng chỗ sẽ tránh tụt bấc
Bấc mũi không lỏng , không tụt xuống họng
Trang 63 Tiếp tục nhét bấc Sẽ nhét bấc chặt,
tránh khoảng trống
Bấc chặt, kín nhét theo hình đèn xếp
từ trên -dưới, sau - trước
cục gạc cuộn tròn ( như
điếu thuốc ) trước cửa
mũi, dán băng dính
Bảo đảm không còn chảy máu
Không thấy máu chảy ra mũi trước
và xuống họng
bệnh nhân
Làm bệnh nhân yên tâm
Tạo sự tin cậy
Bảng kiểm 2 : Nhét bấc mũi sau
đạt
hảo, làm thầy thuốc
và bệnh nhân yên tâm
Đầy đủ nhanh gọn (như bộ nhét bấc trước, + 1 sonde nelaton, 1 cục gạc tròn to)
Đút sông nelaton qua
mũi (bên chảy máu)
xuống họng, buộc một
sợi chỉ có nối một cục
gạc lớn, rút ngược lên,
kéo căng sợi chỉ giữ
cục gạc
Chèn chặt cửa mũi sau, tránh cho máu chảy xuống họng
Họng sạch , máu không chảy từ mũi xuống
Tiếp tục nhét mét mũi
trước theo hình đèn
xếp, đầy ra mũ trước
Chặt, tránh khoảng trống
Bấc mũi trước chặt kín
Kiểm tra họng, cố
định dây giữ cục gạc
Bảo đảm không còn chảy máu
Không thấy máu chảy xuống mũi trước và xuống họng
Dặn dò hướng dẫn
bệnh nhân
Làm bệnh nhân yên tâm
Tạo sự tin cậy
Trang 7 Tiêm thuốc Transamin và Vitamin K cho bệnh nhân Tuỳ theo lượng mất máu mà đặt ra chỉ định truyền máu hay không
PHÒNG BỆNH:
mọi trường hợp chảy máu mũi
để cấp cứu các trường hợp chảy máu mũi nhẹ ( và vừa ) có hiểu quả Đó là ngồi nghiêng về phía trước khoảng 30 độ, dùng ngón tay ép chặt cánh mũi
Chảy máu mũi
Bệnh sử:
- Các thuốc đang dùng
-Chấn thương
- Phẫu thuật
Xét nghiệm:
- CTM, HSt, Tiểu cầu -Đông máu toàn bộ
- Chức năng gan
-Chống sốc
- Đặt nội khí quản
Các phương pháp ban đầu:
- Dốc đầu khoảng 30 0
- Gây tê niêm mạc mũi ( Xylocain 4%)
- Làm sạch mũi - Kiểm tra và phục hồi các chúc năng sống:
- Co mạch ( Xylometazolin, ( Kiểm tra huyết áp, giảm huyết áp, truyền dịch )
( Adrenalin 1/10000 )
- Nội soi mũi xoang , xác định vị trí
chảy máu
Biện pháp cụ thể
Chảy máu mũi trước Chảy máu mũi sau
- ấn mạnh hai cánh mũi
- Tiêm thuốc tê
- đốt tại chỗ bằng Hoá chất
- Nhét bấc mũi trước
Sau 48 h thì rút bấc
- Nhét bấc mũi trước
- Nhét bấc mũi sau
Không cầm máu
- Chụp mạch
- Thắt động mạch
- Nút mạch
Cầm máu
Sau 24 h thì rút bấc mũi sau
Sơ đồ sử trí khi gặp bệnh nhân chảy máu mũi:
Trang 8vào vách ngăn độ 10 phút Cách này thường hiệu quả tốt với những chảy máu điểm Kisselback
CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ
1 Kể ra các nguyên nhân gây chảy máu mũi
2 Phân loại mức độ chảy máu mũi và thái độ xử trí
