Bài 7:BỆNH CỦA VÁCH NGĂN MŨI Một số bệnh ở vách ngăn thường là u máu, apxe loét hoặc pôlyp chảy máu.... Khám bệnh sẽ thấy hai túi mủ bít hai cửa mũi trước như một u máu nhưng có kèm theo
Trang 1Bài 7:
BỆNH CỦA VÁCH NGĂN MŨI
Một số bệnh ở vách ngăn thường là u máu, apxe loét hoặc pôlyp chảy máu
I U máu.
U máu thường do chấn thương làm vỡ sụn
vách ngăn, một số ít do các bệnh nhiễm trùng
nặng như thương hàn U nằm ở giữa sụn tứ giác
và niêm mạc
U máu xuất hiện ngay sau khi bị chấn
thương và gồm có hai túi, mỗi bên vách ngăn
một túi Vách ngăn bị phồng ở vùng tiền đình và
che lấp hố mũi Niêm mạc màu đỏ sẫm, mềm,
có thể ấn lõm được Mỗi khi ấn ơÛ túi bên này thì
túi hên kia phình lên và bệnh nhân kêu đau
Nếu chấn thương quá mạnh, bệnh nhân có thể
bị gãy xương mũi và chảy máu
Nếu không điều trị, sau năm sáu ngày hoặc
vài tuần túi máu sẽ bị nhiễm trùng và biến thành
apxe vách ngăn.
Cách điều trị: rạch niêm mạc ở vách ngăn
mũi cho máu chảy ra rồi dùng bấc có thấm dầu
gômênol 3% nhét chặt vào hai hên mũi Đến
hôm thứ sáu bắt đầu rút bấc ra Lý do phải rút
muộn là để tránh u máu tái phát
II Apxe vách ngăn.
Phần lớn những loại apxe mũi là do u máu nhưng cũng có một số nhỏ do các bệnh khác như thương hàn, sâu răng cửa Trong giai đoạn đầu có hiện tượng mưng mũ, trong giai đoạn sau sụn bị hoại tử
Khám bệnh sẽ thấy hai túi mủ bít hai cửa
mũi trước như một u máu nhưng có kèm theo
triệu chứng viêm như đau nhức, sưng đầu mũi và
môi trên, da mũi đỏ, bệnh nhân bị sốt, nhức đầu
và ngạt mũi Dùng bơm tiêm và kim to chọc vào
sẽ có mủ và máu.
Bệnh sẽ đưa đến hoại tử sụn tứ giác gây ra
sụp sống mũi (mũi hình ống nhòm) Biến chứng
đáng sợ là viêm tắc tĩnh mạch xoang hang nhưng
biến chứng này rất hiếm.
Trong chẩn đoán nên loại ra những bệnh:
Trang 2- Nhọt ở tiền đình (sưng một bên).
- Erysipen (viêm quầng da đỏ có nồi gờ)
Cách điều trị: phải rạch thật rộng để dẫn lưu mũ, nếu rạch một bên không đủ phải rạch hai bên Sau đó dùng bấc thấm dầu gômênol nhét vào hai bên mũi, mỗi
ngày thay bấc một lần
Nến sụn đã bị hoại tử thì phải nạo lấy sụn chết ra rồi nhét bấc như trên, đồng
thời phải tiêm pênixilin mỗi ngày 500.000 đơn vị cho đến khi hết mủ Nếu pênixilin it tác dụng với vi trùng thì có thể kèm thêm streptomyxin hoặc colistin, mỗi ngày một gam
III Thủng vách ngăn.
Có nhiều loại thủng vách ngăn mũi do những nguyèn nhân khác nhau Các triệu chứng chung là chảy máu và xì ra vảy hoặc tiết nhờn Riêng đối với những lỗ thủng nhỏ có thể tạo ra tiếng kêu như tiếng còi mỗi khi bệnh nhân thở mạnh Thường lỗ thủng hay bị vảy che lấp, phải dùng que trâm thăm dò mới phát hiện được
1 Vách ngăn có thể thủng do phẫu thuật, đặc biệt là phẫu thuật xén vách
ngăn dưới niêm mạc của Killian Chẩn đoán loại này tương đối dễ,
chỉ cần hỏi bệnh nhân là được
2 Vách ngăn có thể thủng do giang mai Vị trí của lỗ thủng
thường là ở xương lưỡi cày ( vomer) và có kèm theo hôi thối (xem
bài sau)
3 Vách mũi có thể thủng do lao Bờ sần xùi, không đều, niêm
mạc chung quanh bị bong và nhợt Vị trí của lỗ thủng thường là ở
vùng sụn tứ giác
4 Vách mũi cũng có thể thủng do hít phải những chất độc hoà lẫn với không khí như phốt pho, muối crômat Đây là một bệnh do nghề nghiệp
5 Lỗ thủng Hagiêc (HaJek) Đây là bệnh tích ở vùng sụn tứ giác, gây ra bởi rối loạn dinh dưỡng của niêm mạc Đầu tiên niêm mạc loét và chảy máu sau đó sụn bị hoại tử rồi niêm mạc mặt bên kia cũng loét nốt Lỗ thủng hình tròn hoặc hình trái xoan, to bằng hạt lạc, bờ nhẵn có ít vảy, không hôi thối Bệnh nhân không đau đớn và cũng không khó chịu
Cách điều trị:
Nếu lỗ thủng sinh ra vảy thì nên bôi pômat bôrikê 10% để làm rụng vảy
Trang 3Nếu lỗ thủng gây tiếng kêu khi thở mạnh thì dùng phẫu thuật vá lại hoặc cũng có thể khoét rộng lỗ thủng cho hết tiếng kêu
Phòng bệnh:
Bảo vệ mũi không tiếp xúc với chất độc, tránh đốt niêm mạc vách ngăn quá sâu (trong chảy máu cam)…
IV Polyp chảy máu của vách ngăn.
Đây là khối u nhỏ, rất hay chảy máu, mọc ở
phần trước và ở phía dưới của vách ngăn tại
vùng bớt Kitxenbăc
U này thuộc về loại u xơ mạch máu Khối u
to bằng đầu ngón tay út, dính liền vào vách
ngăn, hình dáng sần xùi, màu đỏ sẫm, che lấp
đầu cuốn dưới và đôi khi làm tắc mũi
Nên làm sinh thiết để loại ra ung thư vách ngăn hoặc papilôm vách ngăn
Papilloma mũi
Điều trị:
Bóc tách khối u và nền sụn của nó khỏi niêm mạc bên kia, xén khối u cùng với nền sụn Không làm thủng niêm mạc bên kia của vách ngăn
V U sụn.
U sụn của mũi xuất phát từ vách ngăn và dần chiếm cả hai hố mũi
Bệnh bắt đầu bằng ngạt mũi, trước ngạt một bên, sau ngạt hai bên, bệnh nhân không hề đau đớn và thể trạng vẫn tốt
Soi mũi sẽ thấy môït khối u đều, nhẵn, cứng, to bằng đầu ngón tay, được che phủ bằng một lớp niêm mạc bình thường, càng ngày u càng lớn và chiếm tiền đình hai bên mũi, sau cùng u sẽ đẩy dồn cánh mũi và xương chính về phía ngoài làm cho tháp mũi nở phình ra
Cần phải làm sinh thiết để loại các u ác tính như : saccôm sụn, saccôm xơ… Điều trị bệnh này phải dùng phẫu thuật cắt xén khối u và vách ngăn dưới niêm mạc
Trang 4VI Vẹo vách ngăn, gai vách ngăn, mào vách ngăn.
Vách ngăn gồm cốt cứng bằng xương và
sụn, hai bên vách được bao phủ bởi niêm
mạc mũi Thành phần của cốt cứng gồm
mảnh đứng của xương sàng, xương lá mía
(vomer) và sụn tứ giác
Bình thường vách ngăn phải bằng phẳng
nhưng trong thực tế ít khi được như vậy Khi
thì toàn bộ vách ngăn bị lệch về một bên
theo dạng chữ C, hoặc lệch cả hai bên theo
dạng chữ S (vẹo cả vách ngăn) Khi thì dị
hình khu trú tại một điểm và nhô lên giống
như gai hoa hồng, đó là gai vách ngăn Khi
thì dị hình thể hiện dưới dạng một nếp gấp
dài từ trước ra sau, đó là mào vách ngăn
Loại dị hình này thường ở dọc theo bờ trên
của xương lá mía và đi chếch tư dưới lên
trên
Triệu chứng:
Muốn thấy rõ dị hình cần phải chấm êphêdrin vào mũi trườc khi soi và trong khi soi phải quan sát hố mũi từ sàn đến nóc Những dị hình ở thấp rất dễ thấy: vách ngăn ngả hẳn về một bên (hay hai bên) hoặc gai vách ngăn nhọn đâm vào cuốn mũi hoặc mào vách ngăn làm tắc mũi Trái lại những dị hình
ở cao rất khó nhìn thấy Muốn phát hiện ra bệnh phải dùng một que bông thấm côcain 3% vuốt dọc
theo vách ngăn lên đến khe khứu giác, nếu có dị hình thì que bị nghẽn lại không lên trên được
Phim chụp theo tư thế Blôngđô (Blondeau) (cằm mũi - phim) sẽ giúp thấy được dị hình ở cao
Nếu dị hình ở thấp (ngang tầm bờ dưới của cuốn giữa) sẽ gây ra ngạt mũi, bệnh nhân không thở được một bên mũi và tai bên đó nghe kém Nếu dị hình ở cao (từ ngách giữa trở lên) sẽ
gây ra nhức đầu
Nhức đầu do vẹo vách ngăn có những
đặc điểm sau đây: nó xảy ra sau khi bị cảm
cúm và kéo dài, bệnh nhân đau sâu ở giứa
hai hố mắt, lan về phía sau đầu (vùng chẩm),
thường đau nửa bên đầu nhưng cũng có khi
Trang 5đau cả hai bên., đau âm ỉ suốt ngày, tối đi ngủ thì quên đau, sáng thức dậy đau trở lại Nếu trời nóng hoặc lạnh nhiều hoặc tới chu kỳ kinh nguyệt thì cơn đau tăng lên Kèm theo đó bệnh nhân hay có cảm giác nóng, cảm giác kiến bò trong mũi và hắt hơi
Nhiều tài liệu cũ cho rằng lệch hình ở vách ngăn như là một nhân tố kích thích gây ra hen hoặc viêm mũi
Muốn biết nhức đầu có phải do vách
ngăn không cần làm nghiệm pháp sau đây:
Dùng que trâm đầu tù chọc nhẹ vào
vùng đối diện với chỗ vẹo vách ngăn; nếu
nhức đầu do vẹo vách ngăn, bệnh nhân sẽ
đau nửa bên mặt và nếu bôi côcain l0% vào
chỗ đau thì bệnh nhân sẽ thấy hết nhức đầu
và nhẹ nhõm người
Trong khi chẩn đoán không được nhầm
vẹo vách ngăn với củ vách ngăn (tubercule
de la cloison) Củ vách ngăn là chỗ mà vách ngăn phình ra cả hai bên, ở phía trước đầu cuốn giữa, đây là một chi tiết giải phẫu bình thường
Điều trị:
Nếu bị vẹo vách ngăn, có mào vách ngăn mà không có triệu chứng chức năng
như ngạt mũi hay nhức đầu thì không cần điều trị
Nếu có ngạt mũi hay nhức đầu thì nên phẫu thuật xén vách ngăn dưới niêm mạc (phẫu thuật Killian hay còn gọi là phẫu thuật Hajek) Trong phẫu thuật này người
ta cắt bỏ xương và sụn vẹo rồi dựng vách ngăn lại cho thẳng
Chỉnh hình vách ngăn qua nội soi
Dũa vách ngăn qua nội soi trong trường hợp gai vách ngăn hoặc mào vách ngăn (cơ sở nhỏ)
Dùng Shaver chỉnh hình vách ngăn qua nội soi ( cơ sở lớn)
