Bài viết trình bày so sánh hiệu quả nhét meche truyền thống và mecrocell mũi trong phẫu thuật vách ngăn mũi. Theo kết quả trên, hai phương pháp ép cố định sau phẫu thuật khác nhau chủ yếu dịch chảy mũi trước và giá cả dùng vật liệu.
Trang 1ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ NHÉT MECROCELL VÀ MECHE MŨI
TRUYỀN THỐNG CỐ ĐỊNH TRONG PHẪU THUẬT VÁCH NGĂN MŨI
Phan Thị Tâm Đan*, Trần Anh Tuấn*
TÓM TẮT
Mục tiêu: So sánh hiệu quả nhét meche truyền thống và mecrocell mũi trong phẫu thuật vách ngăn mũi Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Thiết kế can thiệp mô tả từ tháng 10/2014 đến tháng 8/2015 gồm
60 bệnh nhân được chẩn đoán và phẫu thuật vẹo vách ngăn tại bệnh viện Đại học y dược cơ sở 2
Kết quả: Tuổi bệnh nhân từ 16 đến 59, nam chiếm (59,6%), nữ (40,4%) Sau phẫu thuật bệnh nhân cảm
giác khó chịu ở mũi, ăn uống khó, thở khó có vài trường hợp chảy nước mắt, ù tai ở cả 2 phương pháp không có sự khác biệt Phương pháp meche trong bao chảy dịch mũi nhiều và kéo dài hơn so với dùng mecrocell cố định với (p< 0,05)
Kết luận: Theo kết quả trên, hai phương pháp ép cố định sau phẫu thuật khác nhau chủ yếu dịch chảy mũi
trước và giá cả dùng vật liệu Hầu hết bệnh nhân sau phẫu thuật đều gặp phải thở khó, ăn uống khó, khó chịu vùng mũi… Nên việc giải thích cho người bệnh trước mổ hiểu rõ và giúp đỡ người bệnh sau phẫu thuật giảm bớt khó khăn là thật sự cần thiết
Từ khóa: Meche truyền thống, mecrocell mũi, phẫu thuật vách ngăn mũi
ABSTRACT
EFFECTIVENESS EVALUATION OF TRADITIONAL MECHE AND MECROCELL
TO STUFF NOSE IN NASAL SEPTUM SURGERY
Phan Thi Tam Dan, Tran Anh Tuan
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Supplement of Vol 19 - No 5 - 2015: 89 - 94
Objective: Compare the effectiveness of traditional meche and mecrocell stuffed nose in nasal septum
surgery
Population and study methods: Design interventions described from 10/2014 to 8/2015, inclued 60
patients were diagnosed and septum surgery at University Hospital unit 2
Results: Patients age 16 to 59, male( 59.6 %), female( 40.4 % ) After surgery the patient feels discomfort in
the nose , difficulty eating, breathing hard, tearing in some cases , tinnitus in both 2 methods do not the difference The method in which discharge meche nose prolonged than using fixed mecrocell ( p <0.05 ).
Conclussion: According to the results, two fixed pressing method different postoperative care primarily
before and pricing runny materials used Most surgery patients are experiencing difficulty breathing , difficulty eating , irritability nose So explain to patients before surgery to understand and help patients after surgery to alleviate difficulties is really necessary
Keywords: Traditional meche, mecrocell stuffed nose, nasal septum surgery
ĐẶT VẤN ĐỀ
Theo dõi và chăm sóc bệnh nhân bị vẹo vách
ngăn được thực hiện nhiều tại khoa Tai Mũi Họng ở các bệnh viện trong nước và trên thế giới Phẫu thuật vách ngăn mũi là phẫu thuật
* Bệnh viện Đại học Y dược Thành phố Hồ Chí Minh
Trang 2khá phổ biến và đã có từ rất lâu Sau phẫu thuật
vách ngăn bệnh nhân được nhét ép, cầm máu và
cố định với nhiều phương pháp khác nhau
nhưng phần lớn các phẫu thuật viên dùng
meche mũi truyền thống (meche trong bao) hoặc
dùng mecrocell cải tiến
Việc chăm sóc người bệnh sau mổ cũng rất
quan trọng Vì đặc điểm riêng của phẫu thuật
này là nhét ép và cố định 2 hốc mũi do vậy bệnh
nhân thường khó ăn, khó uống, thở khó, cảm
giác căng nặng mặt, đau nhiều Do vậy bệnh
nhân thường được giải thích rõ vấn đề này trước
mổ, tại hồi sức và sau phẫu thuật, giúp người
bệnh hiểu và hợp tác điều trị sau mổ Sau mổ
phẫu thuật viên dùng mehe hay mecrocell để
nhét ép và cố định Với hai kiểu nhét ép và cố
định này người bệnh có cảm nhận khác nhau
Bên cạnh đó, giá thành điều trị khi sử dụng hai
chất liệu này cũng khác nhau
Vì thế chúng tôi tiến hành nghiên cứu ở hai
nhóm bệnh nhân này để từ đó khuyến cáo cho
phẫu thuật viên chọn lựa vật liệu nhét ép cũng
chăm sóc cho người bệnh sau phẫu thuật này
được được tốt hơn
Mục tiêu nghiên cứu
- Theo dõi và chăm sóc bệnh nhân nhét
meche và mecrocell mũi từ khi chuyển phòng
bệnh đến khi xuất viện
- Đánh giá sự khó khăn khi rút meche hay
mecrocel mũi và cảm nhận của người bệnh
- So sánh hiệu quả nhét meche và
mecrocell mũi
TỔNG QUAN
Giải phẫu học vách ngăn
- Vách ngăn mũi còn gọi là thành trong của
hốc mũi, chia hốc mũi ra thành hai hố mũi phải
và trái, là một trong những thành phần quan
trọng của mũi cả về mặt chức năng và thẩm mỹ
Vách ngăn có hình tứ giác không đều, được phủ
bởi lớp niêm mạc hai bên Chiều dài vách ngăn
trước – sau: 7 – 8cm, chiều cao: 4 - 4,5cm Vách
ngăn cấu tạo bởi khung sụn xương gồm: mảnh
đứng xương sàng, xương lá mía, sụn vách ngăn mũi
- Vách ngăn được cung cấp máu từ động mạch bướm khẩu cái (nhánh động mạch hàm trong), động mạch sàng trước và sàng sau (nhánh của động mạch mắt), động mạch vành môi (nhánh động mạch mặt)
- Thần kinh chi phối vách ngăn mũi: thần kinh khứu giác, thần kinh mũi khẩu cái, thần kinh sàng trước và thần kinh ổ răng trên(6)
Sinh lý mũi
Cùng với cấu trúc khác của mũi, vách ngăn giúp kiểm soát dòng khí lưu thông, giúp cho không khí xoáy tròn trong hóc mũi, giúp cho chức năng mũi hoạt động Luồng không khí xoáy giúp làm ẩm, thanh lọc và làm nóng hay làm lạnh không khí hít vào Khi thay đổi về động học của luồng khí lưu thông có thể gây ra những triệu chứng khác nhau thường nhất là nghẹt mũi Một nguyên nhân thường gặp nhất gây nghẹt mũi đó vẹo vách ngăn mũi(6)
Điều trị vẹo vách ngăn
Cách nay gần 300 năm, Quelmalz (Pháp) đã nghĩ ra cách điều trị vẹo vách ngăn: khuyên người bệnh hằng ngày dùng ngón tay đẩy vào chỗ vẹo để chỉnh lại phần vẹo Đến năm 1875, Adam người Anh đã sử dụng phương pháp đập
vỡ chỗ vẹo rồi nẹp lại theo vị trí thẳng
Năm 1904, Freer và Killian đưa kỹ thuật mổ gọi là xén vách ngăn dưới niêm mạc, sau phẫu thuật vách ngăn không bị vẹo và không thủng được dùng cho đến nay(1)
Các loại vât liệu cố định vách ngăn
Phương pháp nhét meche
Đã được áp dụng trên thế giới và nước ta từ lâu Người ta dùng bấc dài khoảng 50cm x 1cm
có tẩm mỡ Tetracycline nhét vào 2 hố mũi cân xứng để không đẩy lệch vách ngăn mũi Meche được nhét theo kiểu đèn xếp hay đàn phong cầm
và được giữ trong khoảng 24 – 48 giờ
Trang 3Phương pháp nhét trong ngón tay găng
Cho meche vào trong ngón tay găng rồi
đặt từng ngón tay găng này vào trong hai hốc
mũi May dính hai ngón tay găng vào từng hố
mũi và may dính hai ngón tay găng ở ngoài
cửa mũi để ngón tay găng không tụt ra sau
hay rơi vào họng Giữ ngón tay găng trong
khoảng 24- 48 giờ
Phương pháp binova
Do Nguyễn Khánh Hòa cải biên từ ống
Brighton của Mỹ Binova là dụng cụ có hai bong
bóng (thay cho bấc) với một bong bóng ở hố mũi
và một bong bóng ở cửa mũi sau Bong bóng có
gắn ống dây ra ngoài để bơm hơi và giúp ép
niêm mạc và cầm máu sau khi các bong bóng đã
được đặt đúng vị trí Dụng cụ Binova được dùng
phổ biến trong các trường hợp chảy máu vách
ngăn mũi do chấn thương, có ống thông ở giữa
cho phép người bệnh có thể thở bằng mũi trong
khi đặt ống Dụng cụ Binova có thể được đặt
trong hố mũi từ hai đến bốn ngày
nhựa)
Hai nẹp đưa vào hố mũi, cố định nẹp bằng
đinh ốc, bằng nam châm, bằng chỉ khâu hoặc lò
xo
ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Thời gian nghiên cứu
Từ tháng 10/2014 đến tháng 10/2015
Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu tiến cứu
Đối tượng nghiên cứu
Gồm những bệnh nhân vẹo vách ngăn
được phẫu thuật tại khoa Tai Mũi Họng
Bệnh viện Đại Học Y Dược Thành phố Hồ
Chí Minh cơ sở 2
Tiêu chuẩn chọn bệnh
- Tuổi từ 18 tuổi đến 60 tuổi
- Tất cả bệnh nhân được chẩn đoán vẹo vách
ngăn qua khám lâm sàng và nội soi mũi ghi hình
lưu lại có các triệu chứng nhức đầu, nghẹt mũi…
Tiêu chuẩn loại trừ
- Bệnh nhân có bệnh lý khác ở mũi cần can thiệp: viêm xoang, cắt concha bullosa cuốn giữa, đốt cuốn dưới…
- Bệnh nhân bị viêm tai giữa, viêm tai xương chũm, rối loạn chức năng vòi nhĩ…
- Bệnh nhân có bệnh lý thần kinh, tim mạch, bướu giáp…
Xử lý số liệu
Theo phần mềm thống kê SPSS
Phương tiện sử dụng nghiên cứu
- Máy nội soi mũi xoang để chẩn đoán vẹo vách ngăn và đánh giá sau phẫu thuật
- Dụng cụ cố định vách mũi: meche, mecrocell, bao cao su
- Bộ dụng cụ rút meche mũi thông thường
- Dụng cụ đánh giá nghẹt mũi
Các bước tiến hành
Phân loại (2)
Phân loại vẹo vách ngăn
Nguồn: Nose jobs, rhinoplasty, septumplasty & Much more
Hình 1: Vẹo vách ngăn
- Số lượng nghiên cứu 60 bệnh nhân được chia thành 2 nhóm
+ Nhóm nhét meche sau mổ: 30 bệnh nhân + Nhóm nhét mecrocell sau mổ: 30 bệnh nhân
Trang 4Tiến hành đánh giá và theo dõi chăm sóc bệnh
nhân như sau (3)
- Phẫu thuật tiến hành bình thường theo
trình tự đúng theo các bước phẫu thuật vách
ngăn Phẫu thuật sẽ lấy đi phần vẹo và phần liên
quan đến chỗ vẹo cần thiết
- Sau phẫu thuật niêm mạc vách ngăn được
cố định bởi meche hoặc mecrocell
+ Đối với meche: dùng banh mũi dài (7cm)
đã phủ bao cao su đưa vào trong hốc mũi Mở
banh mũi nhẹ nhàng cho lỗ đủ rộng để nhét
meche bằng kẹp khuỷu theo kiểu đèn xếp Thực
hiện tương tự với với bên mũi đối diện Sau khi
thực hiện xong, cột 2 đầu ngoài của túi meche
với nhau để tránh tụt túi meche Rút meche mũi
sau 48 giờ
Hình 2: Nhét meche mũi
+ Đối với mecrocell: dùng banh mũi ngắn đưa vào hốc mũi, mở banh sao cho lỗ đủ rộng để đưa miếng mecrocell vào hốc mũi Tương tự thực hiện đối với bên đối diện Dùng nước muối NaCl 0,9% bơm nhẹ vào mecrocell căng lên thì niêm mạc vách ngăn được ép cố định
Hình 3: Nhét microcell mũi
KẾT QUẢ
Tổng số 60 bệnh nhân được nghiên cứu, chia thành 2 nhóm
Tuổi
Bệnh nhân tuổi từ 16 đến 59 tuổi
Giới tính
Nam chiếm ưu thế 59,6%; nữ chiếm 40,4%
Nhập viện
Bảng 1: Lí do nhập viện
Kiểu vẹo vách ngăn
Bảng 2:Kiểu vẹo vách ngăn
Trang 5Chảy dịch mũi trước tại phòng hồi sức
Bảng 3: Chảy dịch mũi trước tại phòng hồi sức
Khó chịu ở mũi hay thở khó
Bảng 4:Khó chịu ở mũi hay thở khó
Ù tai
Bảng 5: Ù tai
Chảy nước mắt
Bảng 6: Chảy nước mắt
Đau khi rút vật liệu cố định
Bảng 7: Đau khi rút vật liệu cố định
BÀN LUẬN
Kết quả nghiên cứu ở 2 nhóm bệnh nhân vẹo
vách ngăn nhận thấy: tuổi từ 16 đến 59 tuổi, nam
chiếm tỉ lệ cao hơn nữ ( nam: 59,6%, nữ: 40,4%)
Hầu hết trường hợp bệnh nhân nhập nghẹt mũi
(55%), vì nghẹt mũi và nhức đầu (38,3%), vài
trường hợp do nhức đầu (6,7%) Mào vách ngăn
chiếm tỉ lệ nhiều nhất (40,1%), kế tiếp vẹo vách
ngăn hình chữ “C” (31,6%), ít nhất vẹo vách
ngăn hình chữ S (6,7%)
Chảy dịch cửa mũi trước sau phẫu thuật: cả
2 phương pháp đều gây chảy dịch sau mổ Tuy
nhiên, dùng mecrocell thì chảy dịch mũi trước ít
hơn về số lượng dịch, thời gian dịch chảy cũng
như số trường hợp chảy dịch Điều khác biệt này
có ý nghĩa thống kê (p<0,05)
Theo dõi thở khó, khó ăn, khó uống, cảm
giác căng hay nghẹt mũi sau phẫu thuật
Nghẹt mũi, thở khó, cảm giác căng ở mũi
Cả 2 phương pháp đều dùng vật liệu để nhét ép cố định mũi nên bệnh nhân đều bị nghẹt mũi, phải thở bằng miệng sau phẫu thuật nên việc ăn, uống, thở thường gặp khó vì người bệnh không quen Bệnh nhân luôn được động viên, khuyến khích uống nhiều nước, tập thở bằng miệng… giúp người bệnh không bị đau
cổ, suy nhược, khó ngủ… Bên cạnh đó, căng nhức mũi gây phiền hà người bệnh sau mổ, đối với phương pháp nhét meche không nên nhét quá căng hốc mũi, còn dùng mecrocell nên ước lượng sự dãn nở để hốc mũi không bị quá căng Điều này ở cả 2 phương pháp không có sự khác biệt về thống kê
Vấn đề ù tai, nặng tai hay chảy nước mắt sau mổ
Nhận thấy nhét mehe hay mecrocell ở hai bên hốc mũi bệnh nhân thì đều có khả năng gây cho bệnh nhân bị ù tai hay chảy nước mắt sau
mổ Khi dùng meche có 4 trường chảy nước mắt (13,3% ), dùng mecrocell có 2 trường hợp (6,6%) Các triệu chứng này biến mất khi bệnh nhân được rút ra trước khi xuất viện sự khác giữa phương pháp khâu ép với nhét meche hay mecrocell là có ý nghĩa thống kê (p< 0,05)
Đau hay khó chịu khi rút meche hay mecrocell
Đa số trường hợp bệnh nhân đau hay khó chịu khi rút Khi rút meche cần chậm và nhẹ nhàng nhưng bệnh nhân cảm giác căng đau, tức khi rút Với mecrocell, khi rút cần lực khá mạnh
vì sự giãn nở của mecrocell nên chà sát niêm mạc làm bệnh nhân đau khi rút Nhận thấy không có sự khác biệt thống kê giữa hai phương pháp này
Bên cạnh đó, giá thành dụng cụ khi dùng hai phương pháp này khác nhau Ở phương pháp nhét meche truyền thống thì giá thành cuộn meche không cao, bệnh viện có thể tạo được Với chất liệu là mecrocell trên thị trường được bán với khá cao Điều này cũng góp phần làm tăng viện phí của bệnh nhân khi xuất viện
Trang 6KẾT LUẬN
Nhận thấy với hai phương pháp ép cố định
vách ngăn sau phẫu thuật mang lại lợi ích cho
người bệnh tương tự nhau Đa số trường hợp
bệnh nhân cảm giác thở khó, ăn uống khó ngày
đầu sau mổ Sau phẫu thuật, bệnh nhân cần
được hướng dẫn và chăm sóc như nhau ở cả hai
phương pháp
Tuy nhiên, phương pháp nhét meche ép cố
định sau phẫu thuật dịch mũi trước chảy nhiều
khiến nhiều bệnh nhân lo lắng Phương pháp
dùng mecrocell kích cỡ chưa hợp lý với hốc mũi
của những người bệnh khác nhau, dẫn đến có
trường hợp không chặc, có trường hợp căng
cứng Giá thành của dụng cụ ép cố định cũng
nên được xem chọn lựa khi phẫu thuật
TÀI LIÊU THAM KHẢO
Sugery.103(3),
2 http://deviated-septum.net/classification-types-of-deviated-septums
3 Nguyễn Đình Bảng (1991) “Tập tranh giải phẫu tai mũi họng” bộ môn tai mũi họng , trang 114, Trường đại học y dược tp.HCM,
4 Nguyễn Quang Quyền, 1990, tập 1 trang 326, giải phẫu học,nhà xuất bản y học
mảnh nhựa sau phẫu thuật chỉnh hình vách ngăn”, luận văn tốt nghiệp chuyên khoa 2
6 Võ Tấn (1979) “Bệnh của vách ngăn mũi”, Tai Mũi Họng Thực Hành, tập 1, trang 58 – 63.nhà xuất bản y học
Ngày nhận bài báo: 24/8/2015 Ngày phản biện nhận xét bài báo: 16/9/2015 Ngày bài báo được đăng: 20/10/2015