TH MỘT SỐ PHÉP TU TỪ NGỮ ÂM

“Một dân tộc đã gan góc chống ách nô lệ của Pháp hơn tám mươi năm nay, một dân tộc đã gan góc đứng về phe Đồng minh chống phát xít mấy năm nay, dân tộc đó phải được tự do!. Dân tộc đó

Kiểm tra bài cũ: (5 phút)

Kiểm tra bài cũ: (5 phút)

một nắng hai … xay, giã, giần, sàng”.

Đây là một địa danh nổi tiếng của nước Lào được nhà thơ

Quang Dũng dùng sáng tác thơ ?

Loại hoa nào tượng trưng cho mùa xuân được nhà thơ Tố Hữu miêu

tả trong bài thơ “Việt Bắc”?

Tên gọi cũ của sơng Hồng là sơng … ?

Đây là đức tính đứng đầu trong năm đức tính tốt của con

người theo quan niệm xưa ?

Khi phân tích nội dung tác phẩm văn học, chúng ta rất cần

yếu tố này?

I Luyện tập về việc tạo nhịp

điệu và âm hưởng cho câu

II Luyện tập về điệp âm,

điệp vần, điệp thanh

Dựa vào 3 yếu tố:

- Cách ngắt nhịp

- Cách phối thanh ở cuối mỗi nhịp

- Âm tiết kết thúc mỗi nhịp là đóng hay mở.

Tiết 31: THỰC HÀNH MỘT SỐ PHÉP TU TỪ NGỮ ÂM

Thảo luận nhĩm (3 phút)

Nhóm 1, 3: Chuẩn bị bài tập 1/129.

Nhóm 2, 4: Chuẩn bị bài tập 2/129, 130.

I Tạo nhịp điệu và âm hưởng cho câu:

1 Bài tập 1 trang 129 – Sách giáo khoa.

“Một dân tộc đã gan góc chống ách nô lệ của

Pháp hơn tám mươi năm nay, một dân tộc đã gan góc đứng về phe Đồng minh chống phát

xít mấy năm nay, dân tộc đó phải được tự do ! Dân tộc đó phải được độc lập !”

Tiết 31: THỰC HÀNH MỘT SỐ PHÉP TU TỪ NGỮ ÂM

I Tạo nhịp điệu và âm hưởng cho câu:

1 Bài tập 1 trang 129 – Sách giáo khoa.

“Một dân tộc đã gan góc chống ách nô lệ của Pháp hơn tám mươi năm nay / một dân tộc đã gan góc đứng về phe Đồng minh chống phát xít mấy năm nay / dân tộc đó phải được tự do / Dân tộc đó phải được độc

lập ” /

(Hồ Chí Minh – Tuyên ngôn Độc lập)

Tiết 31: THỰC HÀNH MỘT SỐ PHÉP TU TỪ NGỮ ÂM

1 Bài tập 1 trang 129 – Sách giáo khoa.

•* Nhận xét:

•- Cách ngắt nhịp: 17/17, 7/7 phối hợp nhịp dài 17 và nhịp ngắn 7, làm cho câu văn có nhịp điệu cân xứng Nhịp ngắn kết thúc bằng dấu !, bằng câu cầu khiến

làm cho câu văn hùng hồn.

•- Lặp cú pháp: C-V-Trạng ngữ; C-V

•- Lặp từ ngữ: “một dân tộc đã gan góc”, “dân tộc đó

phải được”

Tiết 31: THỰC HÀNH MỘT SỐ PHÉP TU TỪ NGỮ ÂM

1 Bài tập 1 trang 129 – Sách giáo khoa.

•* Nhận xét:

•- Sự luân phiên B, T:

•+ nay – B, nay – B, do – B, lập - T

•- Âm tiết đóng “độc lập” làm cho âm hưởng câu văn đanh thép, rắn rỏi.

•=> Tất cả các yếu tố trên tạo cho lời tuyên ngôn mang âm hưởng hùng hồn, đanh thép, rắn rỏi.

Tiết 31: THỰC HÀNH MỘT SỐ PHÉP TU TỪ NGỮ ÂM

I Tạo nhịp điệu và âm hưởng cho câu:

2 Bài tập 2 trang 129, 130, sgk.

“Bất kì đàn ông, đàn bà, bất kì người già, người trẻ, không chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc, hễ là người

Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ quốc Ai có súng dùng súng Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc

Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước.” (Hồ Chí Minh – Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến)

Tiết 31: THỰC HÀNH MỘT SỐ PHÉP TU TỪ NGỮ ÂM

2 Bài tập 2 trang 129, 130 – Sách giáo khoa.

•* Nhận xét:

•- Cách ngắt nhịp: Câu (1): 4/2/4/2/4/2/2/5/4/4/4

Câu (2): 3/2 Câu (3): 3/2/3/3/1/2 Câu (4): 5/6 phối hợp nhịp dài 6 và nhịp ngắn 1, làm cho câu văn có

nhịp điệu cân xứng Nhịp ngắn, chắc, khỏe diễn tả

nhjp độ cấp bách, khẩn trương của công cuộc cứu nước

•- Lặp cú pháp: C-V.

•- Lặp từ ngữ: “bất kì”, “ai có … dùng”

Tiết 31: THỰC HÀNH MỘT SỐ PHÉP TU TỪ NGỮ ÂM

1 Bài tập 1 trang 129 – Sách giáo khoa.

•* Nhận xét:

•- Sự luân phiên B, T:

•+ ông, bà, già – B, trẻ, giáo, phái, tộc – T, … quốc,

súng, gộc, sức, nước – T.

•- Âm tiết đóng “cứu nước” làm cho âm hưởng câu văn đanh thép, rắn rỏi.

•=> Tất cả các yếu tố trên tạo cho lời kêu gọi thiêng

liêng, như một mệnh lệnh thúc giục toàn dân.

Tiết 31: THỰC HÀNH MỘT SỐ PHÉP TU TỪ NGỮ ÂM

Để xác định âm tiết mở hay đóng, ta dựa vào cơ sở nào?

Dựa vào cấu tạo âm tiết:

- Âm tiết mở: thường kết thúc là những

nguyên âm (a, o, e, u, i, … ).

- Âm tiết đóng: thường kết thúc là những phụ âm (m, n, t, p, ng, k, c, ch, …

II Điệp âm, điệp vần, điệp thanh:

1 Bài tập 1 trang 130 – Sách giáo khoa.

a “Dưới trăng quyên đã gọi hè

Đầu tường lửa lựu lập lòe đơm bông”.

(Nguyễn Du – Truyện Kiều)

b “Làn ao lóng lánh bóng trăng loe”

(Nguyễn Khuyến – Uống rượu mùa thu)

Tiết 31: THỰC HÀNH MỘT SỐ PHÉP TU TỪ NGỮ ÂM

II Điệp âm, điệp vần, điệp thanh:

1 Bài tập 1 trang 130 – Sách giáo khoa.

a “Dưới trăng quyên đã gọi hè

Đầu tường lửa lựu lập lòe đơm bông”.

(Nguyễn Du – Truyện Kiều)

b “Làn ao lóng lánh bóng trăng loe”

(Nguyễn Khuyến – Uống rượu mùa thu)

Tiết 31: THỰC HÀNH MỘT SỐ PHÉP TU TỪ NGỮ ÂM

1 Bài tập 1 trang 130 – Sách giáo khoa.

•+ Làn, lóng lánh, loe: Gợi hình ảnh những vòng tròn nước lan ra trong không gian óng ánh màu vàng như dát bạc -> Cảnh hòa vào lòng người: nước ao hay nước mắt của thi nhân ? …

II Điệp âm, điệp vần, điệp thanh:

1 Bài tập 2 trang 130 – Sách giáo khoa.

“Lá bàng đang đỏ ngọn cây

Sếu giang mang lạnh đang bay ngang trời

Mùa đông còn hết em ơi

Mà con én đã gọi người sang xuân !”

(Tố Hữu – Tiếng hát sang xuân)

Tiết 31: THỰC HÀNH MỘT SỐ PHÉP TU TỪ NGỮ ÂM

II Điệp âm, điệp vần, điệp thanh:

1 Bài tập 2 trang 130 – Sách giáo khoa.

“Lá bàng đang đỏ ngọn cây

Sếu giang mang lạnh đang bay ngang trời

Mùa đông còn hết em ơi

Mà con én đã gọi người sang xuân !”

(Tố Hữu – Tiếng hát sang xuân)

Tiết 31: THỰC HÀNH MỘT SỐ PHÉP TU TỪ NGỮ ÂM

2 Bài tập 2 trang 130 – Sách giáo khoa.

III Bài tập về nhà:

Bài tập 1 Nhận diện phép điệp trong các trường hợp sau

đây:

a Đoạn thơ trong bài “Bình Ngô đại cáo”.

b Đoạn thơ trong bài thơ “Ta đi tới”.

c Đoạn thơ trong bài thơ “Chào xuân 1967”.

Gợi ý:

- Xác định từ – ngữ – câu được lặp.

- Xác định dạng lặp.

- Nêu tác dụng của các phép điệp đó.

Khi Linh Sơn lương hết mấy tuần, Khi Khôi Huyện quân không một đội

Đánh một trận, sạch không kình ngạc, Đánh hai trận, tan tác chim muông

Lòng ta không giới tuyến Lòng ta chung một Cụ Hồ Lòng ta chung một Thủ đô Lòng ta chung một cơ đồ Việt Nam !

Xuân hãy xem ! Cuộc diễu binh hùng vĩ

31 triệu nhân dân Tất cả hành quân Tất cả thành chiến sĩ.

Hiện đại, thô sơ Của ngày xưa và của bây giờ Với cách mạng đều là vũ khí (Tên lửa, tên tre …)

Ở đâu ? Mỗi ngọn núi dòng sông Cũng hiển hách chiến công

Lừng danh dững sĩ.

Ở đâu ? Mỗi mũi chông một ngọn tầm vông Cũng hiên ngang như trường thành chiến lũy Và ở đâu ? Trên trái đất này

4 Bài tập vận dụng:

Bài tập 2 Phân tích hiệu quả nghệ thuật của phép điệp

trong đoạn thơ sau : “Đảng ta đó, trăm tay nghìn mắt, Đảng ta đây, xương sắt da đồng.

Đảng ta muôn vạn công nông, Đảng ta muôn vạn tấm lòng niềm tin.”

(Trích “Ba mươi năm đời ta có đảng”- Tố Hữu) Gợi ý:

- Xác định từ – ngữ – câu được lặp.

- Xác định dạng lặp.

- Phân tích tác dụng của các phép điệp đó.

4 Bài tập vận dụng:

Bài tập 3 Xác định phép điệp trong đoạn văn sau:

“Hàng ngày, học sinh đến trường vào các buổi sáng Buổi chiều thì đến trường học nghề hoặc hoạt động ngoài giờ Học sinh ngày nay có nhiều hoạt động bổ ích Nhưng học sinh cũng vất vả, khổ hơn học sinh ngày trước.”

Gợi ý:

- Xác định từ – ngữ – câu được lặp.

- Hiện tượng lặp đó có phải là phép điệp không ?

4 Bài tập vân dụng:

Bài tập 3 Xác định phép điệp trong đoạn văn sau:

“Hàng ngày, học sinh đến trường vào các buổi sáng Buổi chiều thì đến trường học nghề hoặc hoạt động ngoài giờ Học sinh ngày nay có nhiều hoạt động bổ ích Nhưng học sinh cũng vất vả, khổ hơn học sinh ngày trước.”

Đáp án:

- Các từ ngữ được lặp “học sinh – 4 lần”, “buổi – 2 lần”.

- Hiện tượng lặp đó không phải là phép điệp

vì không có giá trị tu từ

- Đó là lỗi lặp

Anh không xứng làm biển

Suốt ngàn năm bên sóng

Anh xin làm sóng biếc Hôn mãi cát vàng em Hôn thật khẽ,thật êm Hôn êm đềm mãi mãi ***

Anh không xứng là biển xanh Nhưng cũng xin làm biển biếc

Ðể hát mãi bên gành Một tình chung không hết, ***

Ðể những khi bọt tung trắng xóa

Và gió về bay tỏa nơi nơi Như hôn mãi ngàn năm không thỏa, Bởi yêu bờ lắm lắm em ơì!

Khi nào thấy, trên đường đời mệt mỏi Cần nghỉ ngơi đôi chút cạnh dòng sông

Em hãy đến tìm tôi nơi bến đợi:

Tán đa tôi bóng mát vốn quen đường

Khi nào thấy, đời buồn gặm nhấm, Cần một lời tiếp sức để đi xa

Em hãy đến tìm tôi nơi bãi vắng:

Biển tôi chờ, con sóng mãi ngân nga.

* Bài tập về nhà:

Bài

tập 1

Xác định phép điệp trong đoạn trích “Nỗi thương mình” (Trích “Truyện Kiều” Nguyễn Du), trang 107, 108.

Bài

tập 2 Tìm ba ví dụ về dạng điệp cách quãng.

Tìm ba ví dụ về dạng điệp cấu trúc câu (điệp cú).

- Điệp âm, vần, từ, ngữ, câu

- Điệp cách quãng.

- Điệp nối tiếp.

- Điệp chuyển tiếp (điệp vòng).

Phép điệp (Điệp ngữ) khác với:

- Hiện tượng lặp từ.

Để nhận diện các dạng phép điệp, ta

dựa vào vị trí xuất hiện của các từ ngữ

được lặp trong văn bản

* Củng cố:

Vò trí

* Dặn dò:

Thời gian – 2 phút

-Làm các bài tập.

- Chuẩn bị bài “Thực hành một số phép tu từ cú pháp” (Định nghĩa, dạng, tác dụng, ví dụ)