Suy ngham lai su than ky dong a

Trong nhûông nùm 90 cuêa thïị kyê XX, khu vûơc Ăöng AÂ ặúơc caê thïịgiúâi ăùơc biïơt chuâ yâ vò sûơ tùng trûúêng chûa tûđng coâ cuêa noâ.Vúâi töịc ăöơ tùng trûúêng kinh tïị cao liïn tuơc

(Biïn têåp)

Ngûúâi dõch:

VUÄ CÛÚNG HOAÂNG

HOAÂNG THANH DÛÚNG THANH DÛÚNG

Hiïåu àñnh:

VUÄ CÛÚNG

Nhaâ xuêët baãn Chñnh trõ quöëc gia

Haâ Nöåi - 2002

Istanbul ● Karachi ● Kuala Lumpur ● Madrid ● Melbourne ● Mexico City ● Mumbai ●

Nairobi ● Paris ● Saôo Paulo ● Singapore ● Taipei ● Tokyo ● Toronto ● Warsaw

vađ caâc cöng ty chi nhaânh taơi

Berlin ● Ibadan

 2001 Ngín hađng Taâi thiïịt vađ Phaât triïín quöịc tïị/Ngín hađng Thïị giúâi

and Development / The World Bank

1818 H Street, N.W., Washington, D.C 20433, Hoa Kyđ

Do Oxford University Press, Inc íịn hađnh.

198 Madison Avenue, New York, N.Y 10016

Oxford lađ thûúng hiïơu ăaô ăùng kyâ cuêa Oxford University Press.

Giûô moơi baên quýìn Khöng ặúơc pheâp taâi chïị, lûu trûô trong caâc hïơ thöịng coâ thïí phuơc höìi hoùơc truýìn taêi bíịt kyđ phíìn nađo trong íịn phíím nađy, úê bíịt kyđ daơng nađo vađ theo bíịt kyđ hònh thûâc nađo, duđ lađ ăiïơn tûê, cú giúâi, sao chuơp, ghi ím hay nhûông caâch khaâc khi khöng coâ sûơ cho pheâp tûđ trûúâc cuêa Oxford University Press.

Thiïịt kïị bòa vađ thiïịt kïị bïn trong: Naylor Design, Washington, D.C.

Lađm taơi Hoa Kyđ

In líìn ăíìu vađo thaâng Saâu 2001

Caâc phaât hiïơn, diïîn giaêi vađ kïịt luíơn ặúơc trònh bađy trong nghiïn cûâu nađy hoađn toađn thuöơc vïì caâc taâc giaê vađ khöng phaên aânh, duđ theo bíịt kyđ khña caơnh nađo, quan ăiïím cuêa Ngín hađng Thïị giúâi, caâc töí chûâc trûơc thuöơc, caâc thađnh viïn cuêa Ban Giaâm ăöịc Ngín hađng, cuông nhû nhûông nûúâc mađ hoơ ăaơi diïơn Caâc ặúđng biïn giúâi, mađu sùưc, tïn goơi vađ caâc thöng tin khaâc úê bíịt kyđ baên ăöì nađo trong cuöịn saâch nađy ăïìu khöng phaêi lađ phaân quýịt cuêa Ngín hađng Thïị giúâi vïì ắa võ phaâp lyâ cuêa bíịt kyđ laônh thöí nađo hoùơc viïơc uêng höơ hay chíịp nhíơn nhûông ặúđng biïn giúâi nhû víơy

Trong nhûông nùm 90 cuêa thïị kyê XX, khu vûơc Ăöng A ặúơc caê thïịgiúâi ăùơc biïơt chuâ yâ vò sûơ tùng trûúêng chûa tûđng coâ cuêa noâ.Vúâi töịc ăöơ tùng trûúêng kinh tïị cao liïn tuơc trong nhiïìu nùm,Ăöng A ặúơc nhiïìu ngûúđi nhùưc ăïịn nhû möơt hiïơn tûúơng thíìn kyđ.Phín tñch “hiïơn tûúơng Ăöng A”, thaâng 3 nùm 1993, Ngín hađngThïị giúâi ăaô xuíịt baên cuöịn: “Sûơ thíìn kyđ Ăöng AÂ: Tùng trûúêng kinhtïị vađ chñnh saâch cöng”.

Nhûng cuông trong thúđi ăiïím nađy ăaô coâ khöng ñt yâ kiïịn hoađi nghi:liïơu trïn thûơc tïị coâ hay khöng coâ möơt sûơ thíìn kyđ Ăöng AÂ, vađ nïịu coâthò caâi gò ăaô taơo nïn sûơ thíìn kyđ ăoâ Vađ cho ăïịn cuöịi nùm 1997, khikhu vûơc nađy chõu aênh hûúêng cuêa möơt cuöơc khuêng hoaêng síu sùưc vïìkinh tïị - tađi chñnh khúêi nguöìn tûđ Thaâi Lan, thò nhûông nghi ngaơi nađytrúê nïn roô neât, vađ thu huât sûơ quan tím nghiïn cûâu cuêa caâc chñnh giúâivađ caâc nhađ khoa hoơc

Thaâng 6 nùm 2001, Ngín hađng Thïị giúâi cuđng vúâi Nhađ xuíịt baênTrûúđng Ăaơi hoơc Oxford laơi cho ra mùưt baơn ăoơc cuöịn “Suy ngíîm laơi

sûơ thíìn kyđ Ăöng A”.

Muơc ăñch cuêa cuöịn saâch nhùìm ặa ra möơt caâch nhòn múâi vïì kinhnghiïơm cuêa khu vûơc Ăöng AÂ trong nhûông nùm 90, sau khi ăaô khaêosaât cuöơc khuêng hoaêng vađ sûơ phuơc höìi; vađ trong trûúđng húơp cíìnthiïịt, múê röơng vađ ăiïìu chónh nhûông kïịt luíơn trong cuöịn “Sûơ thíìn

kyđ Ăöng A” cuêa Ngín hađng Thïị giúâi ăaô xuíịt baên trûúâc ăíy.Caâc chûúng trong cuöịn saâch ăaô ăi síu phín tñch, xem xeât laơinhûông nhín töị quan troơng quýịt ắnh sûơ thađnh cöng cuêa Ăöng AÂ,nïu lïn nhûông kinh nghiïơm cuêa nhûông nùm 90, vađ hoùơc thay ăöíi,

v

Vúâi möơt sûơ quan tím nghiïn cûâu tòm hiïíu tûđ líu ăïịn khu vûơcnađy, caâc taâc giaê cuêa cuöịn saâch ăaô coâ nhûông phín tñch, töíng kïịt múâivïì nhûông khña caơnh khaâc nhau trong kinh nghiïơm cuêa Ăöng AÂ saukhi ăaô traêi qua hai nùm khuêng hoaêng; tûđ ăoâ giuâp cho ngûúđi ăoơc múêröơng nhûông nhíơn thûâc, nhûông thöng tin cuêa mònh vïì cíu chuýơncuêa Ăöng AÂ, möơt khu vûơc ăöng dín cû nhíịt thïị giúâi hiïơn nay.Mùơc duđ coâ möơt söị nhíơn xeât, ăaânh giaâ, tiïịp cíơn khaâc vúâi quanăiïím cuêa chuâng ta, song nhûông phaât hiïơn ặúơc trònh bađy trongcuöịn saâch lađ nhûông tađi liïơu tham khaêo böí ñch ăöịi vúâi tíịt caê nhûông

ai muöịn tòm hiïíu vađ hoơc tíơp kinh nghiïơm cuêa Ăöng AÂ

Nhađ xuíịt baên xin giúâi thiïơu cuöịn “Suy ngíîm laơi sûơ thíìn kyđ

Ăöng A” vúâi baơn ăoơc, vađ mong nhíơn ặúơc nhûông yâ kiïịn trao ăöíi.

Thaâng 2 nùm 2002

vi

cuöịn saâch nađy ặúơc bùưt ăíìu viïịt vađo cuöịi muđa heđ nùm

1997, khi cuöơc khuêng hoaêng Ăöng AÂ múâi chó lađ nhûôngboâng míy nhoê bao quanh Thaâi Lan Muơc ăñch cuêa cuöịnsaâch lađ ặa ra möơt caâi nhòn múâi meê vïì kinh nghiïơm cuêakhu vûơc nađy trong nhûông nùm 90, vađ ăïí múê röơng, ăiïìu chónh, nïịuthíịy cíìn thiïịt, nhûông kïịt luíơn trong cuöịn Sûơ thíìn kyđ Ăöng AÂ cuêaNgín hađng Thïị giúâi, xuíịt baên nùm 1993 Qua möơt vađi thaâng tiïịptheo, tñnh chíịt nghiïm troơng cuêa cuöơc khuêng hoaêng ngađy cađng tùngchûâng toê khöng nhûông chó cíìn möơt nghiïn cûâu múâi, mađ cođn cíìnmöơt nghiïn cûâu coâ thïí tíơp húơp ặúơc nhiïìu triïín voơng khaâc nhau vïìnhûông khña caơnh then chöịt cuêa mö hònh Ăöng AÂ vađ nhûông phiïnbaên tuyđ theo tûđng nûúâc cuêa noâ

Chuâng töi ăaô quýịt ắnh tíơp húơp möơt nhoâm caâc hoơc giaê nöíitiïịng, tûđ líu tûđng quan tím ăïịn Ăöng AÂ, vađ ăïì nghõ hoơ phaên aânhnhûông tuýịn phaât triïín chñnh trong cíu chuýơn cuêa khu vûơc, xeâtăïịn tíịt caê nhûông nghiïn cûâu múâi nhíịt vađ nhûông cíu hoêi naêy sinhtûđ khi coâ khuêng hoaêng

Khi caâc taâc giaê gùơp nhau ăïí thaêo luíơn baên thaêo líìn ăíìu tiïn vađomuđa heđ nùm 1998, thò caê Ăöng AÂ vađ nïìn kinh tïị thïị giúâi dûúđng nhûăang ặâng trûúâc möơt tûúng lai aêm ăaơm Sûơ thíìn kyđ cođn ăang buđngnhuđng, vađ ñt ai nghô rùìng khu vûơc nađy laơi coâ thïí bûúâc vađo thúđi kyđphuơc höìi nhanh choâng

Vúâi lúơi thïị coâ thïí ăaânh giaâ víịn ăïì sau khi noâ ăaô xaêy ra, ăiïìumay mùưn lađ chuâng töi ăaô khöng vöơi xuíịt baên cuöịn saâch nađy - trongluâc quaâ trònh phuơc höìi úê Ăöng AÂ diïîn ra ríịt nhanh Vò thïị, caâc taâc

vii

thíìn kyđ Hoơ ăaô sûêa chûôa ríịt nhiïìu caâc bađi viïịt cuêa mònh Kïịt quaêcuöịi cuđng lađ cuöịn saâch ăaô múê röơng ríịt nhiïìu nhûông hiïíu biïịt cuêachuâng ta vïì nhiïìu cíu chuýơn cuêa Ăöng AÂ vađ caâc trûúđng húơp tùngtrûúêng khaâc.

Cuöịn saâch ăaô ăaânh giaâ nhûông kinh nghiïơm ăang hoađn thiïơn díìnvúâi caâc chñnh saâch cöng nghiïơp dûúâi nhûông hònh thûâc ăaô ặúơc tûđngquöịc gia Ăöng AÂ thûơc hiïơn Noâ tòm hiïíu síu kinh nghiïơm cuêaTrung Quöịc coâ thïí ùn khúâp ra sao vúâi kinh nghiïơm cuêa caâc nïìn kinhtïị khaâc trong khu vûơc - möơt khña caơnh ăaô khöng ặúơc ăïì cíơp ăïịntrong Sûơ thíìn kyđ Ăöng AÂ Nhûông bùìng chûâng phong phuâ trong

thíơp kyê 90 cuông ăaô roơi nhûông aânh saâng múâi vađo sûơ ăoâng goâp tûúngăöịi cuêa caâc chñnh saâch ắnh hûúâng xuíịt khííu vađ tûơ do hoaâ nhíơpkhííu ăöịi vúâi tùng trûúêng, vađ noâ giuâp lađm roô nhûông víịn ăïì thenchöịt coâ aênh hûúêng ăïịn viïơc lûơa choơn caâc chñnh saâch tó giaâ Hiïơn nay,chuâng ta ăaô nhíơn thûâc ặúơc rùìng, ăïí hiïíu sûơ phaât triïín cuêa Ăöng

AÂ, khöng thïí taâch rúđi víịn ăïì kinh tïị chñnh trõ cuêa sûơ thay ăöíi, cuđngvúâi hoaơt ăöơng quaên trõ vađ vai trođ cuêa nhûông thïí chïị then chöịt Caâctaâc giaê cuêa cuöịn saâch ăaô xem xeât kyô lûúông tûđng ýịu töị ăoâ, do ăoâ ăaôcung cíịp cho ngûúđi ăoơc möơt “kñnh vaơn hoa” vïì kinh tïị cuêa Ăöng AÂ,síu sùưc, vûông vađng vïì líơp luíơn, vađ ríịt thíơn troơng Nhûông phaât hiïơnặúơc trònh bađy úê ăíy quyâ giaâ vúâi tíịt caê nhûông ai ăang muöịn tòmhiïíu vađ hoơc tíơp tûđ nhûông kinh nghiïơm vađ kyê luơc phi thûúđng cuêaĂöng AÂ trong nhûông thíơp kyê qua

Phoâ Chuê tõch Cao cíịp Viïơn Ngín hađng Thïị giúâi Kinh tïị hoơc Phaât triïín

viii

Dûơ aân coâ quy mö röơng lúân vađ keâo dađi ặúơc nhû víơy lađ nhúđ

ríịt nhiïìu sûơ giuâp ăúô - vađ coâ leô nïịu muöịn nïu ăíìy ăuê thòphaêi toê lúđi caâm ún ăïịn ríịt nhiïìu ngûúđi Sûơ biïịt ún ăíìutiïn vađ síu sùưc nhíịt cuêa chuâng töi lađ ăïịn chñnh phuê NhíơtBaên, do nhûông khoaên tađi trúơ hađo phoâng dađnh cho viïơc nghiïn cûâuvađ xuíịt baên cuöịn saâch nađy thöng qua Viïơn Chñnh saâch vađ Phaât triïínNguöìn Nhín lûơc Quyô chíu AÂ ăaô ăöìng töí chûâc höơi thaêo vúâi chuângtöi vađo thaâng 2 nùm 1999, vađ nhûông phûúng tiïơn tuýơt vúđi cuêa töíchûâc nađy úê San Francisco ăaô taơo cho chuâng töi möơt bíìu khöng khñtrong lađnh trong hai ngađy ăađm luíơn vïì hoơc thuíơt Chuâng töi xinchín thađnh caâm ún sûơ giuâp ăúô cuêa quyô Ăaô coâ nhiïìu ngûúđi lađ ăöịitûúơng trao ăöíi cho nhiïìu bađi viïịt choơn loơc úê caâc giai ăoaơn khaâc nhaucuêa dûơ aân; nhín ăíy chuâng töi xin ặúơc caâm ún Masahiro Kawai,Fukunari Kimura, Lawrence Lau, Tetsuji Okazaki, MasahiroOkuno - Fujiwara, Jungsoo Park, Stephen Parker, RichardRobinson, Frederic Scherer, vađ Robert Wade Nhûông ngûúđi ăaô coâăoâng goâp vïì mùơt hađnh chñnh cho thađnh cöng cuêa dûơ aân nađy lađRebecca Sugui, Chiharu Ima, Umou Al-Bazzaz, vađ Marc Shotten.Chuâng töi cuông xin chín thađnh caâm ún Migara DeSilva, ngûúđi ăaôgiuâp vađo viïơc töí chûâc nghiïn cûâu vađ tñch cûơc tham gia vađo cöng taâchíơu cíìn phûâc taơp cho dûơ aân nađy Viïơc chuíín bõ cuöịn saâch, thiïịt kïịsaâch, biïn tíơp, saên xuíịt vađ truýìn baâ cuöịn saâch nađy coâ sûơ ăiïìu phöịicuêa nhoâm Xuíịt baên Ngín hađng Thïị giúâi Cuöịi cuđng, chuâng töi xintrín troơng caâm ún Farrukh Iqbal, ngûúđi ăaô coâ saâng kiïịn ăùơt cuöịnsaâch dûúâi sûơ baêo trúơ vïì mùơt töí chûâc cuêa Viïơn Ngín hađng Thïị giúâivađ ăaô höî trúơ cuông nhû khuýịn khñch chuâng töi trong suöịt thúđi gianhoađn thađnh dûơ aân

ix

Takatoshi Ito laâ Giaáo sû Kinh tïë hoåc taåi Viïån Nghiïn cûáu Kinh tïë, Àaåi hoåc

Hitotsubashi

Jomo K.S laâ Giaáo sû khoa Kinh tïë hoåc ûáng duång taåi Àaåi hoåc Malaya,

Kuala Lumpur, Malaysia

Robert Lawrence laâ Giaáo sû vïì Thûúng maåi vaâ àêìu tû quöëc tïë Albert L.

Williams taåi Trûúâng Quaãn lyá Nhaâ nûúác John F.Kennedy thuöåc Àaåi hoåcHarvard Öng cuäng laâ Chuyïn viïn cao cêëp taåi Viïån Kinh tïë Quöëc tïë

Justin Yifu Lin laâ Giaáo sû vaâ Giaám àöëc Trung têm Nghiïn cûáu Kinh tïëTrung Quöëc taåi Àaåi hoåc Bùæc Kinh, vaâ laâ Giaáo sû Kinh tïë hoåc taåi Àaåi hoåcKhoa hoåc vaâ Cöng nghïå Höìng Köng

Ronald I.McKinnon laâ Giaáo sû Kinh tïë hoåc Eberle vaâ Chuyïn viïn cao cêëptaåi Trung têm Nghiïn cûáu vïì phaát triïín kinh tïë vaâ caãi caách chñnh saáchtaåi Àaåi hoåc Stanford

Tetsuji Okazaki laâ Giaáo sû Kinh tïë hoåc taåi Àaåi hoåc Tokyo vaâ Chuyïn viïntaåi Viïån Nghiïn cûáu Kinh tïë, Thûúng maåi vaâ Cöng nghiïåp

Howard Pack laâ Giaáo sû vïì Kinh doanh vaâ Chñnh saách cöng cöång, Kinh tïë

hoåc vaâ Quaãn trõ taåi trûúâng Wharton, Àaåi hoåc Pensylvania

Dwight H Perkins laâ Giaáo sû Kinh tïë chñnh trõ Harold Hitchings taåi Àaåi

hoåc Harvard

Yingyi Quian laâ Giaáo sû taåi Khoa Kinh tïë, Àaåi hoåc Maryland.

Joseph E Stiglitz laâ Giaáo sû Kinh tïë hoåc taåi Àaåi hoåc Stanford, Chuyïn viïncao cêëp danh dûå taåi Viïån Nghiïn cûáu quöëc tïë, Àaåi hoåc Stanford vaâChuyïn viïn thónh giaãng taåi Viïån Brookings Trûúác àêy, öng laâ Nhaâkinh tïë trûúãng taåi Ngên haâng Thïë giúái

Shujiro Urata l â Giaáo sû Kinh tïë hoåc taåi Àaåi hoåc Waseda, Tokyo, Nhêåt B ãn

David Weinstein laâ Giaáo sû vïì Kinh tïë Nhêåt Baãn Carl Summer Shoup taåi

Àaåi hoåc Columbia

xi

Yang Yao laâ Phoá Giaáo sû Kinh tïë hoåc taåi Trung têm Nghiïn cûáu Kinh tïëTrung Quöëc, Àaåi hoåc Bùæc Kinh.

Shahid Yusuf laâ Trûúãng nhoám Nghiïn cûáu taåi Nhoám Nghiïn cûáu vïì Kinh

tïë phaát triïín, Ngên haâng Thïë giúái

xii

SÛƠ THÍÌN KYĐ ĂÖNG AÂ

BÏN THÏÌM THIÏN NIÏN KYÊ

Shahid Yusuf

Ăöịi vúâi Ăöng AÂ, nhûông nùm 90 cuêa thïị kyê nađy lađ thúđi kyđ

thu huât sûơ chuâ yâ ăùơc biïơt, theo nghôa ăen cuêa tûđ nađy, vađdûúđng nhû cuông baâo möơt ăiïìm xíịu seô xaêy ra nhû möơtcíu tuơc ngûô nöíi tiïịng cuêa Trung Quöịc ăaô dûơ baâo Thíơpkyê nađy bùưt ăíìu bùìng möơt díịu hiïơu tñch cûơc vúâi híìu hïịt caâc quöịcgia trong khu vûơc coâ töịc ăöơ tùng trûúêng cao Tùng trûúêng nhanhkeâo dađi trong 5 nùm vađ bùưt ăíìu chûông laơi tûđ nùm 1996 vúâi sûơ tùngchíơm cuêa xuíịt khííu, sûơ xuíịt hiïơn nùng lûơc dû thûđa trong nhiïìungađnh cöng nghiïơp, vađ sûơ suy giaêm thu nhíơp (xem Baêng 1.1 vađ1.2) Nhûông cíu hoêi bùưt ăíìu ặúơc ăùơt ra ăöịi vúâi sûâc maơnh cuêa caâcnïìn kinh tïị ặúơc mïơnh danh lađ nhûông “ con höí” , vađ nhûông nghingaơi nađy trúê nïn nghiïm troơng hún vađo nùm 1997, khi caâc chaebol

úê Hađn Quöịc suơp ăöí, coâ díịu hiïơu cùng thùỉng cuêa khu vûơc tađi chñnhvađ bíịt ăöơng saên úê Thaâi Lan, sûơ ằnh trïơ ýịu keâm dai dùỉng cuêa nïìnkinh tïị Nhíơt Baên.1

Vađo cuöịi nùm 1997, khu vûơc nađy hoađn toađn chõu aênh hûúêng cuêamöơt cuöơc khuêng hoaêng toađn diïơn khúêi nguöìn tûđ Thaâi Lan, sau ăoâlan ra Hađn Quöịc, Malaixia, vađ Inăönïxia Philippin, Höìng Köng(Trung Quöịc), vađ Xingapo cuông chõu aênh hûúêng nhûng úê mûâc ăöơthíịp hún Tùng trûúêng chíơm laơi úê Trung Quöịc vađ Ăađi Loan (TrungQuöịc), hai nïìn kinh tïị ñt chõu taâc ăöơng nhíịt tûđ cuöơc khuêng hoaêng.2

Nhûông nghi ngúđ ban ăíìu vïì tûúng lai cuêa caâi goơi lađ sûơ thíìn kyđ

Ăöng AÂ trúê nïn hïịt sûâc nhaâ nhem

Caâc nhađ quan saât trûúâc ăíy vöịn lo lùưng vïì viïơc thiïịu nhûông tiïịnböơ kyô thuíơt trong khu vûơc; tònh traơng dïî ăöí vúô cuêa hïơ thöịng ngínhađng; sûơ thím huơt ngađy cađng lúân cuêa tađi khoaên vaông lai, sûâc caơnhtranh trong xuíịt khííu suât giaêm, lúơi nhuíơn cöng ty thu heơp, nguy cúcuêa caâc khoaên núơ ngùưn haơn; vađ nhûông ngûúđi vöịn chó trñch sûơ ăíìu tûtrađn lan trong lônh vûơc bíịt ăöơng saên, giúđ ăíy caêm thíịy nhûông hoađinghi nađy ăaô ặúơc chûâng thûơc (thñ duơ, xem Reinhardt 2000; Easterlyvađ caâc taâc giaê khaâc 1993; Bello vađ Rosenfeld 1990 coâ nhûông phaâtbiïíu ăíìu tiïn vïì víịn ăïì nađy) Ăöịi vúâi caâc nhađ nghiïn cûâu vöịn nhònnhíơn sûơ tùng trûúêng cao liïn tuơc cuêa khu vûơc trong vođng hún 3 thíơpkyê nhû möơt ăiïìu bíịt thûúđng, thò suy thoaâi nađy dûúđng nhû chó lađ möơtăiïìu taâi khùỉng ắnh ặúng nhiïn cuêa lyâ thuýịt lûơc huât (Easterly vađcaâc taâc giaê khaâc 1993)

Baêng 1.1 Töịc ăöơ tùng hađng nùm cuêa töíng saên phíím quöịc nöơi thûơc tïị bònh quín ăíìu ngûúđi, 1973-96

Khi cuưåc khuãng hoẫng àang úã giai àoẩn trêìm trổng vâo cuưëinùm 1997, cố nhûäng yá kiïën cho rùçng, sûå suy thoấi khu vûåc cố thïí cốnhûäng hêåu quẫ sêu rưång hún nhiïìu Trong mưåt bâi xậ luêån nưíi bêåt,tẩp chđ Economist àậ lûu yá rùçng, mưåt sûå suy giẫm kinh tïë àưåt ngưåt

ẫnh hûúãng túái Nhêåt Bẫn vâ Hân Quưëc “ àậ dêỵn túái mưåt vêën àïì

Bẫng 1.2 Phêìn trùm thay àưíi trong tưíng sẫn phêím quưëc nưåi úã Àưng Ấ,

1996-2001

Nùm nûúác Àưng Ấ

Inàưnïxia 8,0 4,5 -13,7 0,5 3,0 5,0 Hân Quưëc 6,8 5,0 -5,8 10,2 6,0 6,1 Malaixia 8,6 7,5 -7,5 5,4 6,0 6,1 Philippin 5,8 5,2 -0,5 3,2 4,0 4,8 Thấi Lan 5,5 -1,3 -10,0 4,0 5,0 5,5 Cấc nïìn kinh tïë chuyïín àưíi

Trung Quưëc 9,6 8,8 7,8 7,1 7,0 7,2 Viïåt Nam 9,3 8,2 5,8 4,7 4,6 4,5 Cấc nïìn kinh tïë nhỗ

nghiïm troơng múâi Ăíy lađ hai trong söị nhûông nïìn kinh tïị lúân nhíịtvađ cuông lađ, nhûông nûúâc nhíơp khííu nhiïìu nhíịt thïị giúâi, vađ cuông lađhai quöịc gia ăíìu tû vađo moơi núi trïn thïị giúâi Thaêm hoơa tađi chñnhtaơi hai nûúâc nađy coâ thïí díîn túâi möơt sûơ suât giaêm toađn cíìu, hay thíơm

chñ lađ möơt cuöơc suy thoaâi.” (Economist, 20-12-1997, trang 15; vïì quaâ

trònh díîn túâi khuêng hoaêng vađ híơu quaê cuêa noâ, xem Ngín hađng Thïịgiúâi 1999a)

Möơt khi mûâc ăöơ tríìm troơng thûơc sûơ cuêa caâc víịn ăïì nhû tñnh dïîăöí vúô cuêa hïơ thöịng tađi chñnh, sûơ giaâm saât ăiïìu tiïịt khöng thoêa ăaâng,núơ cöng ty chöìng chíịt, quaên lyâ ýịu keâm, dû thûđa nùng lûơc úê caâc tiïíungađnh chïị taâc then chöịt úê Ăöng AÂ trúê nïn roô neât, thò caâc quöịc giakhaâc - nhû Braxin vađ Liïn bang Nga - seô phaêi chõu nhûông cuöơc tíịncöng mang tñnh ăíìu cú vađ ặúng ăíìu vúâi sûơ ra ăi cuêa vöịn (Cliffordvađ Engardio 1999; Gilpin 2000)3 Nïìn kinh tïị thïị giúâi lím vađo tònhthïị chïnh vïnh trong suöịt nùm 1998 vúâi viïơc Myô vađ möơt söị nïìnkinh tïị Chíu Íu ăoâng vai trođ lađ ăöơng lûơc chñnh cho tùng trûúêng, vađMyô cuông lađ nûúâc híịp thuơ phíìn lúân nguöìn vöịn ăang ruât khoêi Ăöng

AÂ (Van Wincoop vađ Yi 2000) Tuy nhiïn, túâi ăíìu nùm 1999, nhûôngăiïìu töìi tïơ nhíịt ăaô úê laơi phña sau Mùơc díìu nïìn kinh tïị Nhíơt Baên víîncođn ýịu, caâc quöịc gia Ăöng AÂ khaâc bùưt ăíìu höìi phuơc dûơa trïn cú súênhu cíìu xuíịt khííu xuíịt phaât tûđ Myô vađ Ăöng Íu, ăùơc biïơt lađ hađngăiïơn tûê, vađ chi ngín saâch trong nûúâc gia tùng

Quaâ trònh phuơc höìi trúê nïn nhanh choâng hún vađo giai ăoaơn cuöịinùm 1999 do thûúng maơi nöơi vuđng gia tùng, giaâ díìu tùng ăaô khuýịnkhñch caâc nhađ saên xuíịt díìu moê, viïơc tùng giaâ cuêa ăöìng ýn (“ Phuơchöìi xuíịt khííu Ăöng Nam A” Oxford Analytica, ngađy 10 thaâng 12

nùm 1999) Ăïịn ăíìu nùm 2000, phíìn lúân nhûông hoađi nghi vïì tûúnglai phaât triïín kinh tïị úê Ăöng AÂ ăaô tan biïịn.4Trong taơp chñ Financial Times ngađy 23 thaâng 2 nùm 2001, Martin Wolf ăaô nhòn thíịy “ Tûúng

lai choâi loơi cuêa Chíu A” , “ Sûơ trúê laơi ăaâng kinh ngaơc cuêa Chíu A”,vađ cho rùìng “ cíu chuýơn kinh tïị quan troơng nhíịt cuêa hai thíơp kyêqua – cíu chuýơn vïì sûơ saât laơi gíìn nhau trong mûâc thu nhíơp cuêacaâc nïìn kinh tïị tiïn tiïịn nhúđ tó lïơ söị ngûúđi söịng trong caâc quöịc giamúâi nöíi taơi Chíu A ngađy cađng nhiïìu - ăaô líịy laơi ặúơc sûơ tñn nhiïơm

cuêa noâ” Chñnh sûơ phuơc höìi cuêa thõ trûúđng chûâng khoaân trong khuvûơc ặúơc nhûông nhòn nhíơn laơc quan vïì trûô lûúơng cöng nghïơ vađInternet thuâc ăííy ăaô taơo thïm ăöơng lûơc (“ Nöîi súơ haôi Internet” Taơpchñ Kinh tïị Viïîn Ăöng, ngađy 6 thaâng 1, ngađy 30 thaâng 12 nùm 2000).5

Vúâi caâc nïìn kinh tïị Ăöng AÂ tùng trûúêng gíìn 6% nùm 2000 saukhi ăaô ăaơt töịc ăöơ tùng trûúêng 4,1% nùm 1999, liïơu coâ cíìn suy nghôlaơi vïì sûơ thíìn kyđ cuêa Ăöng AÂ khöng? Liïơu chuâng ta coâ thïí xem möơtnùm tùng trûúêng thíịp - ăoâ lađ nùm 1998, khi caâc nïìn kinh tïị Ăöng AÂchó tùng trûúêng 1,6% - nhû möơt sûơ suât giaêm khöng thïí traânh khoêitrïn con ặúđng tiïịn túâi toađn cíìu hoaâ hay khöng? Hay liïơu cuöơckhuêng hoaêng nùm 1997-98 vađ nhûông ăiïìu mađ cuöơc khuêng hoaêngnađy ăaô cho chuâng ta thíịy liïn quan túâi chñnh saâch vô mö, thïí chïị,hoaơt ăöơng kinh doanh, khaê nùng ăiïìu tiïịt úê Ăöng AÂ coâ ăođi hoêi phaêiăaânh giaâ laơi mö hònh Ăöng AÂ vađ nhûông ăöơng thaâi bïn trong cuêa noâhay khöng? Liïơu nhûông ýịu keâm cú baên ăang töìn taơi dai dùỉng trongcaâc nïìn kinh tïị Ăöng AÂ coâ bõ nhûông sûâc maơnh khöng thïí phuê nhíơnặúơc vađ gíìn ba thíơp kyê tùng trûúêng nhanh choâng che múđ?

TAƠI SAO PHAÊI SUY NGÍÎM LAƠI VAĐ SUY NGÍÎM CAÂI GÒ?

Muơc tiïu cuêa cuöịn saâch nađy lađ phoâng tíìm mùưt ăïí tòm hiïíu möơtquang caênh cođn laơ líîm do möơt sûơ kiïơn nghiïm troơng khöng lûúđngtrûúâc ặúơc gíy ra Caâc chûúng trong cuöịn saâch nađy xem xeât laơinhûông nhín töị quan troơng quýịt ắnh túâi thađnh tûơu cuêa Ăöng AÂ tûđgiaâc ăöơ quöịc gia hoùơc khu vûơc, vađ chó ra kinh nghiïơm cuêa nhûôngnùm 90, hoùơc ăaô thay ăöíi, hoùơc taâi khùỉng ắnh ra sao nhûông quanăiïím chñnh thöịng ăíìu nhûông nùm 90 vöịn thûúđng ặúơc thíịy trong

Sûơ thíìn kyđ Ăöng AÂ (Ngín hađng Thïị giúâi 1993) vađ nhiïìu íịn phíím

khaâc (ăaânh giaâ vïì sûơ thíìn kyđ Ăöng AÂ, nhûông nhiïơm vuơ mađ noâ ăùơt

ra, vađ ăïì xuíịt caâc kiïịn nghõ, ăùơc biïơt lađ chñnh saâch cöng nghiïơp,xem Wade 1996)

Kiïíu cíu hoêi trïn ăíy ăaô ặúơc Paul Krugman nïu ra möơt caâchhïịt sûâc roô rađng vađo thaâng 8 nùm 1997, ngay sau khi cuöơc khuêng

hoaêng nöí ra úê Thaâi Lan Krugman ăi theo quan ăiïím cuêa Young(1992, 1994a vađ b), Kim, vađ Lau (1994) khi cho rùìng, sûơ tùng trûúêngcuêa Chíu AÂ “ vïì cú baên lađ víịn ăïì cuêa möì höi chûâ khöng phaêi lađ tađinùng – tûâc lađ do lađm viïơc chùm chó hún chûâ khöng phaêi lađ thöngminh hún” Öng tiïịp tuơc böí sung vađo quan ăiïím nađy:

Nïịu coâ möơt ăiïìu gò ăoâ mađ ngûúđi uêng höơ hïơ thöịng Chíu AÂ ngûúông möơthò ăoâ phaêi lađ caâi caâch mađ caâc chñnh phuê Chíu AÂ thuâc ăííy sûơ phaât triïíncuêa cöng nghïơ vađ caâc ngađnh cöng nghiïơp nhíịt ắnh Ăiïìu nađy ặúơcxem nhû caâch giaêi thñch cho hiïơu quaê tùng ríịt cao trong caâc nïìn kinh tïịnađy Nhûng nïịu baơn kïịt luíơn rùìng ăoâ chuê ýịu lađ möì höi – rùìng hiïơuquaê khöng tùng maơnh – thò sûơ toêa saâng cuêa caâc chñnh saâch cöng nghiïơpChíu AÂ trúê nïn ñt roô neât hún nhiïìu Möơt nguơ yâ khöng ặúơc chađo ăoânkhaâc cuêa lyâ thuýịt möì höi lađ noâ cho rùìng tùng trûúêng Chíu AÂ chùưc chùưnseô chíơm laơi Chuâng ta coâ thïí ăaơt ặúơc tùng trûúêng kinh tïị cao bùìng caâchgia tùng mûâc ăöơ tham gia vađo lûơc lûúơng lao ăöơng, cung cíịp cho moơingûúđi möơt nïìn giaâo duơc cú súê, tùng gíịp ba tó troơng cuêa ăíìu tû trongGDP (töíng saên phíím quöịc nöơi), nhûng roô rađng ăíy lađ nhûông thay ăöíikhöng thïí lùơp laơi

Bađi hoơc lúân nhíịt coâ ặúơc tûđ nhûông khoâ khùn [gíìn ăíy] cuêa Chíu AÂkhöng phaêi lađ bađi hoơc vïì kinh tïị hoơc mađ chñnh lađ bađi hoơc vïì chñnh phuê.Khi caâc nïìn kinh tïị Chíu AÂ khöng cho ta bíịt cûâ thûâ gò ngoađi nhûông tintûâc töịt ăeơp thò roô rađng moơi ngûúđi seô nghô rùìng, nhûông nhađ líơp kïị hoaơchcuêa caâc nïìn kinh tïị nađy biïịt hoơ ăang lađm gò Nhûng giúđ ăíy, khi sûơ thíơtăaô ặúơc phúi bađy thò hoaâ ra hoơ khöng hiïíu gò caê (Paul Krugman, “Ăiïìu

gò ăaô diïîn ra ăöịi vúâi sûơ thíìn kyđ Ăöng AÂ?” Taơp chñ Fortune, ngađy 18

thaâng 8 nùm 1997, trang 27)

NHÛÔNG VÍỊN ĂÏÌ CHUÊ CHÖỊT ĂÖỊI VÚÂI SÛƠ THÍÌN KYĐ ĂÖNG AÂ

Trûúâc khi suy nghô laơi vïì nguýn nhín vađ ăöơng thaâi cuêa phûúngthûâc phaât triïín cuêa Ăöng AÂ, töi xin toâm tùưt laơi nhûông ýịu töị chuê ýịucuêa phûúng thûâc nađy, thûúđng ặúơc nhùưc túâi vađo ăíìu thíơp kyê 90 vađăaô ặúơc trònh bađy trong cuöịn Sûơ thíìn kyđ Ăöng AÂ vađ nhiïìu íịn phíímkhaâc (Ngín hađng Thïị giúâi 1993, Ohno 1998) Möîi quöịc gia theo ăuöíi

möơt mö hònh ăaô ặúơc biïịn ăöíi cho phuđ húơp vúâi ăiïìu kiïơn cuêa mònh,nhûng bao giúđ noâ cuông bao göìm böịn ýịu töị chñnh.

Thûâ nhíịt, ăoâ lađ sûơ gùưn kïịt vúâi caâc ýịu töị cú baên cuêa quaên lyâ kinhtïị vô mö Ăiïìu nađy ăođi hoêi:

● Möơt möi trûúđng kinh doanh öín ắnh vúâi tyê lïơ laơm phaât tûúng ăöịithíịp, tûđ ăoâ khuýịn khñch ăíìu tû vađo tađi saên cöị ắnh, ăíìu tû dađihaơn

● Nhûông chñnh saâch tađi khoaâ öín ắnh vađ khön ngoan böí trúơ tñchcûơc cho caâc chñnh saâch khaâc nhùìm chia seê cöng bùìng thađnh quaêthu ặúơc nhúđ tùng trûúêng cao hún

● Caâc chñnh saâch tó giaâ höịi ăoaâi tùng cûúđng cho sûâc caơnh tranh cuêahađng hoaâ xuíịt khííu

● Phaât triïín vađ tûơ do hoaâ khöng ngûđng khu vûơc tađi chñnh, nhùìmphaât huy töịi ăa nguöìn tiïịt kiïơm trong nûúâc (ban ăíìu ặúơc töịc ăöơtùng trûúêng nhanh kñch thñch), thuâc ăííy sûơ phín böí hiïơu quaêcuông nhû sûơ höơi nhíơp vađo hïơ thöịng tađi chñnh toađn cíìu

● Caâc nöî lûơc nhùìm töịi thiïíu hoaâ nhûông boâp meâo vïì giaâ caê

● Nhûông hađnh ăöơng höî trúơ phöí cíơp giaâo duơc tiïíu hoơc vađ trung hoơc

cú súê, cuông nhû viïơc taơo ra ăöơi nguô coâ trònh ăöơ nhùìm ăííy maơnh

xu thïị phaât triïín hûúâng ngoaơi

Yïịu töị thûâ hai cuêa chiïịn lûúơc nađy nhíịn maơnh ăïịn sûơ cíìn thiïịtphaêi coâ möơt böơ maây hađnh chñnh coâ khaê nùng nhíơn thûâc vađ thûơc hiïơnnhûông mö hònh vïì möơt “ nhađ nûúâc maơnh” (nghôa lađ möơt nhađ nûúâcphaât triïín theo hûúâng tíơp trung, coâ quýìn lûơc maơnh), cuông nhûnhûông cam kïịt ăaâng tin cíơy vïì phaât triïín trong dađi haơn Yïịu töị nađy

- dûơa trïn kinh nghiïơm coâ choơn lûơa cuêa Xingapo, Hađn Quöịc, NhíơtBaên, Ăađi Loan (Trung Quöịc) - ăođi hoêi phaêi coâ nhûông caân böơ quaên lyâcoâ khaê nùng, ặúơc traê lûúng cao, khöng bõ aâp lûơc chñnh trõ, ặúơc traoquýìn ăïí thûơc hiïơn nhûông saâng kiïịn phaât triïín nhùìm muơc tiïu töịi

ăa hoaâ tùng trûúêng saên lûúơng vađ viïơc lađm (Campos vađ Root 1996;Root 1996; Ohno 1998) Liïn quan túâi víịn ăïì nađy, sûơ phín líơp coâmöơt yâ nghôa ăùơc biïơt quan troơng, vò chó coâ nhû víơy thò nhûông caân böơhoaơt ăöơng trong hïơ thöịng nađy múâi ñt coâ khaê nùng bõ nhûông aâp lûơc

chñnh trõ bao quanh lađm cho chïơch hûúâng, khöng theo ăuöíi ặúơcnhûông muơc tiïu dađi haơn (Evans 1995) Ăiïìu nađy khöng coâ nghôa lađphaêi taâch chñnh phuê khoêi hoaơt ăöơng kinh doanh Trïn thûơc tïị,nhûông nghiïn cûâu cuêa Ngín hađng Thïị giúâi ríịt coi troơng sûơ taâc ăöơngqua laơi giûôa caâc nhađ quaên lyâ hađnh chñnh vađ giúâi doanh nhín, thöngqua nhûông phûúng tiïơn nhû caâc uêy ban chuýn traâch nhùìm muơcăñch thiïịt líơp caâc ûu tiïn quöịc gia, trao ăöíi thöng tin thõ trûúđng,thuâc ăííy maơng lûúâi hoaơt ăöơng, cuông nhû sûơ phöịi húơp giûôa hai bïn.6

Nhûng nhûông nghiïn cûâu nađy khöng chó ăïì cíơp túâi sûơ phöịi húơp vađtrao ăöíi thöng tin, mađ cođn ăi xa hún khi nhíịn maơnh vai trođ cuêa böơmaây cöng quýìn maơnh trong viïơc kñch thñch “ ganh ăua” giûôa caâcnhoâm kinh doanh nhùìm ăaêm baêo cho sûơ caơnh tranh trïn thõ trûúđngkhöng bõ suy giaêm (Stiglitz 1996) Doanh nhín tiïịp xuâc vúâi caâc quanchûâc chñnh phuê ăïí hiïíu roô vïì chiïịn lûúơc, cuông nhû phöịi húơp caâchoaơt ăöơng cuêa hoơ nïịu coâ thïí Ăiïìu nađy khöng lađm giaêm ăöơng cúkhuýịn khñch caơnh tranh mađ traâi laơi, möơt söị chñnh phuê Ăöng AÂ ăaôsûê duơng kheâo leâo chñnh saâch “ caâi gíơy vađ cuê cađ-röịt” nhùìm ngùnchùơn sûơ chûông laơi cuêa caơnh tranh trong nûúâc

Yïịu töị thûâ ba lađ caâc chñnh saâch tñch cûơc cuêa chñnh phuê thuâc ăííytiïịn trònh cöng nghiïơp hoaâ vađ xuíịt khííu ngađy cađng nhiïìu caâc saênphíím cöng nghiïơp Chiïịn lûúơc phaât triïín hûúâng ngoaơi kïịt húơp vúâichñnh saâch tyê giaâ höịi ăoaâi lađ phûúng tiïơn ăïí ăaơt ặúơc caân cín ăöịingoaơi vûông chùưc vađ taơo ra ýu cíìu phaêi ăííy maơnh tùng trûúêng GDP,buöơc caâc nhađ saên xuíịt phaêi tiïịp thu cöng nghïơ múâi, vađ nöî lûơc níngcao sûâc caơnh tranh Trong nöî lûơc cöng nghiïơp hoaâ, caâc chñnh phuêĂöng A cuông sûê duơng coâ choơn lûơa caâc biïơn phaâp baêo höơ bùìng thúịquan vađ caâc biïơn phaâp khuýịn khñch xuíịt khííu, tûđ caâc biïơn phaâpthuýịt phuơc vïì mùơt ăaơo ặâc cho túâi viïơc trúơ cíịp vađ gíy aâp lûơc nheơvïì tađi chñnh, nhùìm muơc tiïu cung cíịp cho ngađnh cöng nghiïơpnguöìn tađi chñnh vúâi chi phñ thíịp hún Nghiïn cûâu cuêa Ngín hađngThïị giúâi lûu yâ rùìng, nhûông biïơn phaâp trïn chó ặúơc aâp duơng ríịt deđdùơt, vađ cíìn thíơn troơng khi ăem sûê duơng ăöịi vúâi caâc nûúâc khaâc.Yïịu töị thûâ tû cuêa chiïịn lûúơc phaât triïín Ăöng A ăaô lađm roô nguýnnhín ăïí uêng höơ möơt caâch húơp lyâ cho ăöơng thaâi tñch cûơc cuêa chñnh

phuê Ăoâ lađ chiïịn lûúơc thûơc duơng, trong ăoâ caâc biïơn phaâp ặúơc aâpduơng linh hoaơt vađ seô bõ xoâa boê nïịu muơc ăñch cuêa chuâng khöng ăaơtặúơc (Ohno 1998; ăïì cíơp túâi khña caơnh chñnh saâch cöng nghiïơpĂöng AÂ nhíịn maơnh tíìm quan troơng cuêa viïơc coâ ặúơc möơt viïîn caênhvađ chiïịn lûúơc dađi haơn, xem Yamada vađ Kuchiki 1997) Noâi caâchkhaâc, khi ặúơc cín nhùưc kyô lûúông, möơt chñnh saâch kinh tïị chó huykheâp kñn seô ăem laơi kïịt quaê töịt khi coâ sûơ cam kïịt cao nhíịt nhùìmtheo ăuöíi sûơ phaât triïín coâ hiïơu quaê vađ nhanh choâng, kïịt húơp vúâi noâlađ möơt chñnh phuê maơnh coâ khaê nùng tûđ boê nhûông ăïì xuíịt ặúơc xemlađ khöng khaê thi Kïịt quaê thûơc tïị úê caâc quöịc gia Ăöng AÂ ăaô aâp duơngchñnh s âch thûơc duơng nađy xem ra khöng m ịy hoađ n haê o, t híơ m chñ c oâ

m ơt söị quöị c gi a Ăöng NamAÂ c ođ n coâ kïị t quaê chúơ c h choaơ c hún ( xemthïm Jomo, Chûúng 12 trong saâch nađy) Nhûng khi ăaâp ûâng ặúơcnhûông ăiïìu kiïơn nhíịt ắnh, kïịt quaê thõ trûúđng cho nhûông nûúâc phaâttriïín sau coâ thïí ặúơc caêi thiïơn nhúđ bađn tay hûôu hònh thöng qua biïơnphaâp ăiïìu chónh lúơi ñch coâ ắnh hûúâng r ô r ađng (xem phíì n kïịt luíơ n,Joseph Stiglitz, Wade 1990, Amsden 1989, Root 1996)

XEÂT LAƠI SÛƠ ĂÖÌNG THUÍƠN BAN ĂÍÌU

Kinh nghiïơm cuêa nhûông nùm 90 vađ caâc kïịt quaê nghiïn cûâu trïnkhùưp thïị giúâi ăaô taâi khùỉng ắnh maơnh meô sûơ phuđ húơp cuêa caâc chñnhsaâch ngađnh vađ kinh tïị vô mö húơp lyâ Tuy nhiïn, caâc cíu hoêi laơi ặúơcăùơt ra liïn quan túâi quaâ trònh thûơc hiïơn nhûông chñnh saâch nađy Cuơthïí, caâc quöịc gia Ăöng AÂ chíơm trïî trong viïơc thûơc hiïơn nhûông chñnhsaâch ăiïìu tiïịt thíơn troơng, buöơc caâc ngín hađng aâp duơng caâc hïơ thöịngquaên lyâ ruêi ro, tùng cûúđng giaâm saât hïơ thöịng ngín hađng, tùng cûúđngcaâc ăöơng cú khuýịn khñch viïơc phín böí nguöìn lûơc coâ hiïơu quaê,trûúâc khi xoâa boê möơt söị rađo caên ăöịi vúâi caâc luöìng vöịn (McKinnon1991; Chow 2000; Flatters 2000) Kïịt quaê lađ, chñnh phuê vađ caâc ngínhađng khöng ặúơc chuíín bõ töịt ăïí ăöịi phoâ vúâi caâc luöìng vöịn vađokhöíng löì vađ caâc luöìng vöịn ra ăöơt ngöơt nùm 1997 (Wong 1999;Furman vađ Stiglitz 1998; Hellman, Murdock, Stiglitz 2000).7 Ngín

hađng cuông coâ phíìn traâch nhiïơm vò ăaô gíy ra sûơ bíịt cíơp vïì tiïìn tïơ vađkyđ haơn, ăiïìu nađy ăaô lađm tríìm troơng thïm cuöơc khuêng hoaêng tađichñnh (xem Chûúng 2, bađi cuêa Ito) Viïơc sûê duơng chñnh saâch tađi khoaâvađ tó giaâ höịi ăoaâi cuông gíy nhiïìu tranh caôi Möơt söị nhađ quan saât chorùìng, sûơ tađn khöịc cuêa cuöơc khuêng hoaêng leô ra coâ thïí giaêm búât nïịuthûơc hiïơn theo caâch khaâc Chñnh saâch tađi khoaâ coâ xu hûúâng thíơntroơng quaâ mûâc, ăaô lađm xíịu thïm aâp lûơc giaêm phaât trong viïơc khùưcphuơc nhûông híơu quaê tûâc thò cuêa cuöơc khuêng hoaêng.8 Cuöơc khuênghoaêng cho thíịy tíìm quan troơng cuêa caâc cöng chûâc coâ nùng lûơc trongviïơc quaên lyâ nïìn kinh tïị vađ phaên ûâng laơi caâc cuâ söịc Tuy nhiïn, kinhnghiïơm úê Hađn Quöịc vađ Thaâi Lan cuông chó ra rùìng, ăïí duy trò vùnhoaâ tuýín duơng theo tađi nùng vađ taâch caâc viïn chûâc nađy ra khoêinhûông aâp lûơc vïì chñnh trõ lađ ríịt khoâ khùn (Haggard 2000, Heo vađKim 2000)

Hún thïị, “ sûơ ăöìng thuíơn” ban ăíìu coâ veê nhû khöng ặúơc thöngsuöịt úê saâu ăiïím Thûâ nhíịt, vađo cuöịi nhûông nùm 80, Ăöng AÂ ăaônhanh choâng bùưt nhõp theo hûúâng caâc quöịc gia cöng nghiïơp Tùngtrûúêng ặúơc thuâc ăííy do viïơc gia tùng caâc nhín töị ăíìu vađo, nùngsuíịt nhín töị töíng húơp (TFP) coâ xu hûúâng tùng díìn Nhûng nhûôngnghiïn cûâu trong thíơp kyê 90 ăaô cho thíịy víịn ăïì phûâc taơp hún ríịtnhiïìu Mùơc duđ hiïơu quaê kyô thuíơt coâ tùng lïn, nhûng khoaêng caâchvïì nùng suíịt giûôa caâc quöịc gia Ăöng AÂ coâ thu nhíơp trung bònh vađcaâc nïìn kinh tïị cöng nghiïơp víîn lúân nhû trûúâc ăíy Nghiïm troơnghún, sûơ ăoâng goâp roô rïơt cuêa tiïịn böơ kyô thuíơt vađo TFP víîn cođn ríịtkhiïm töịn Ăiïìu nađy lađm naêy sinh nghi ngúđ ăöịi vúâi caâc chñnh saâchliïn quan túâi quaâ trònh cöng nghiïơp hoaâ, liïn quan túâi khu vûơc dõchvuơ, phaât triïín nguöìn nhín lûơc, vađ lúơi ñch thu ặúơc tûđ viïơc níng caonùng lûơc nghiïn cûâu

Thûâ hai, lúơi thïị cuêa chñnh saâch cöng nghiïơp mang tñnh can thiïơpvađ thûơc duơng, tûâc lađ sûê duơng caâc khoaên trúơ cíịp hay tñn duơng chóắnh ăïí xíy dûơng caâc tiïíu ngađnh múâi, khöng thïí hiïơn möơt caâch roôneât Viïơc “ Lađm sai lïơch giaâ caê” vađ trúơ cíịp cho cöng nghiïơp trongmöơt thúđi kyđ dađi vúâi hy voơng taơo ra caâc ngađnh xuíịt khííu vûông maơnh,

ăaô gíy nïn nhûông chi phñ lúân, vađ dûúđng nhû caâc biïơn phaâp nađyăang ngađy cađng trúê nïn khöng phuđ húơp vúâi möơt thïị giúâi höơi nhíơpăang tuín thuê caâc nguýn tùưc cuêa Töí chûâc Thûúng maơi Thïị giúâi(Amsden 1989, 1991).

Thûâ ba, caâc möịi quan hïơ cöơng sinh gíìn guôi ặúơc caâc chñnh phuêkhuýịn khñch giûôa caâc ngín hađng vađ caâc töí húơp cöng nghiïơp coâ thïíặa túâi caâc khoaên ăíìu tû vađ möơt triïín voơng kinh doanh dađi haơn úêmöơt söị nûúâc Ăöng AÂ, nhûng ăiïìu nađy cuông díîn túâi viïơc phín böíkhöng hiïơu quaê caâc nguöìn vöịn vay cuêa ngín hađng (thûúđng ăíìu tûvađo lônh vûơc bíịt ăöơng saên), sûơ tñch luyô caâc khoaên núơ khï ăoơng, vađdíîn túâi caâc tó söị ùn khúâp trong cöng ty cao (Cho vađ Kim 1995,Hutchcroft)9 Hún nûôa, ngay úê Nhíơt Baên, möịi liïn hïơ míơt thiïịt giûôangín hađng vađ caâc cöng ty ăaô khöng lađm cho viïơc quaên trõ cöng tymaơnh hún, mađ traâi laơi, cö líơp caâc cöng ty nađy khoêi nhûông aâp lûơc thõtrûúđng, ngùn trúê sûơ xuíịt hiïơn möơt thõ trûúđng caơnh tranh ăöịi vúâi viïơckiïím soaât doanh nghiïơp (Hall vađ Weinstein 2000)10 Sûơ thöịng trõ cuêahïơ thöịng ngín hađng cuông coâ thïí caên trúê viïơc múê röơng caâc thõ trûúđngtađi chñnh

Thûâ tû, tñnh húơp lyâ cuêa caâc mùơt hađng xuíịt khííu vúâi tû caâch lađmöơt ăöơng lûơc cuêa tùng nùng suíịt vađ tùng trûúêng úê Ăöng AÂ, cuông bõhoađi nghi Nhûông nghiïn cûâu gíìn ăíy ăaô nghi ngúđ vïì nhíơn ắnhcho rùìng: “ trong tiïịn trònh cöng nghiïơp hoaâ phuơ thuöơc vađo trúơ cíịp,tùng trûúêng seô cađng nhanh nïịu mûâc ăöơ phín böí trúơ cíịp cađng chùơtcheô vađ cađng gùưn vúâi caâc tiïu chuíín hoaơt ăöơng hún – tûđ ăoâ caâc mùơthađng xuíịt kh íu c oâ khaê nùnglađ möơ t cöng cuơ gi aâmsaâ t coâ hiïơu quaênhíịt” (Amsden 1991, 285) Trïn thûơc t ị, Amsden ă aô c oi t ùng t rûúêngcuêa caâc n ìn kinh t ị Ăöng B ưc AÂ l đ do ăíìu tû vađ s ơ taâi phín b í nguöì nlûơc trong caâc ngađnh hún lađ do caâc hoaơt ăöơng xu ịt khííu Möơt s ị c aâ cnhađ nghiïn c âu khaâc cuông tíơp trung nghiïn cûâu vïì ăíìu tû vađ nh ơpkhííu, nhû Rodrik 1995; Lawrence vađ Weinstein trong Chûúng 10 Thûâ nùm, phûúng thûâc quaên trõ úê Ăöng AÂ cíìn phaêi xem xeât laơibùìng con mùưt khaâc Noâi ăïịn quaên trõ lađ noâi ăïịn phûúng caâch mađ caâcthïí chïị, caâc töí chûâc, cuông nhû caâc quy trònh ăaô dung hoađ ặúơc möịiquan hïơ giûôa caâc ăöịi tûúơng vađ ngûúđi ăaơi diïơn quýìn lúơi cuêa hoơ

Quaên trõ tòm caâch giaêi thñch viïơc xíy dûơng vađ thûơc hiïơn nhûôngquýịt ắnh tíơp thïí Böịn khña caơnh cuêa quaên trõ úê Ăöng AÂ thu huât sûơchuâ yâ trong nhûông nùm 90 lađ: baên chíịt cuêa möịi quan hïơ tûúng taâcchñnh phuê – doanh nghiïơp trong viïơc phöịi húơp caâc quýịt ắnh, nöơihoaâ caâc ngoaơi ûâng, quaên lyâ hoaơt ăöơng cuêa thõ trûúđng; mûâc ăöơ chopheâp caâc gia ằnh ăún leê nùưm quýìn kiïím soaât caâc tíơp ăoađn kinhdoanh khöíng löì; tñnh tûơ chuê vađ hiïơu quaê cuêa caâc cú quan ăiïìu hađnhcuêa chñnh phuê, ăùơc biïơt lađ nhûông cú quan chõu traâch nhiïơm giaâm saâtkhu vûơc tađi chñnh vađ caâc cöí ăöng; kyê luíơt do mûâc ăöơ quaên trõ cöng

ty nghiïm ngùơt ăùơt ra ăöịi vúâi ban laônh ăaơo cuêa cöng ty Cung caâchquaên trõ cuêa Ăöng AÂ khöng traânh khoêi ăöi luâc bõ chó trñch, nhûngnhòn chung ặúơc ca ngúơi vò ăaô thuâc ăííy sûơ phöịi húơp vađ thi ăua,ăiïìu nađy ăem túâi nhûông kïịt quaê töịt vïì mùơt kinh tïị (xem Woo-Cumming, Chûúng 9) Sûơ xíịu ăi cuêa caâc hoaơt ăöơng kinh tïị sau nùm

1996 vađ nhûông víịn ăïì khoâ khùn tiïìm íín ăaô bõ phúi bađy trong cuöơckhuêng hoaêng cho thíịy, cíịu truâc quaên trõ dûơa trïn caâc möịi quan hïơgia ằnh, vađ súê hûôu gia ằnh thöng qua viïơc nùưm giûô caâc cöng ty haynùưm cöí phíìn, nöơi böơ cuêa nhau möơt caâch phûâc taơp, phaêi ăiïìu chónhvađ thñch nghi khi caâc quöịc gia múê röơng möịi quan hïơ cuêa hoơ vúâi thõtrûúđng thïị gi âi (Li 1998) M ơc díìu c âc c hñnh phuê Ăöng ăaô t huâc

ă íy s ơ phaât triïín cuêa nguöìn nhín lûơc v đ giađ nh ặúơ c lúơ i thïị so s aâ nh

úê m ơt va đ i lô nhvûơc (xemJomo, chû úng 12; Haggard 2000; Heo vađKim 2000), nhûng hoơ cuông lađm ch ơm sûơ phaât triïín c êa c aâ c t hïí chïị

ăi ìu tiïịt vađ lu ơt phaâp, nhûông thïí chïị s ô tùng cûúđng sûơ phaât triïín c êathõ trûúđng c ông nhû khùưc phuơc nhûông d ơng thíịt baơi c êa thõ trû đng

nh ịt ắnh, do caâ c chñ nh phuê nađy ăaô “ ăiïì u t iï ị t t hõ tr ûúđng” ( Wade1990) vađ dûơa vađo nhûông quy ắnh h đnh chñnh ăïí ăaơt k ịt quaê Trongmöi trûúđng thïí chïị úê Ăöng AÂ, caâc quy ắnh quaên trõ cöng ty nhùìmgiaêi quýịt caâc v ịn ă ì vïì “ngûúđi ăaơi di ơn” ăaơt ặúơ c r íị t ñ t ti ïịn t riïí n Víịn ăïì thûâ saâu lađ höơi nhíơp maơnh meô vađo khu vûơc cuông nhû vađonïìn kinh tïị thïị giúâi do sûơ phaât triïín cuêa thûúng maơi vađ luöìng víơnăöơng cuêa caâc nhín töị saên xuíịt.11 Tñnh lan truýìn cuêa cuöơc khuênghoaêng cho thíịy mûâc ăöơ cuêa sûơ höơi nhíơp vađ mûâc ăöơ mađ caâc nhađ ăíìu

tû nûúâc ngoađi coi khu vûơc Ăöng AÂ nhû möơt thûơc thïí thöịng nhíịt coâ

chung nhûông thuöơc tñnh nhíịt ắnh Möơt thíơp kyê trûúâc, caâc quöịc giaĂöng AÂ coâ thïí theo ăuöíi caâc chñnh saâch thûúng maơi vađ chñnh saâchkinh tïị vô mö tûúng ăöịi ăöơc líơp vúâi caâc quöịc gia lín cíơn, nhûng bíygiúđ hoơ phaêi cöng nhíơn ặúơc möơt mûâc ăöơ phuơ thuöơc líîn nhau vađ sûơphöịi húơp trong hađnh ăöơng cuêa hoơ (Gilpin 2000).

Phíìn cođn l ơi c êa chûúng c â tñnh chíịt gi âi t hi ïơ u nađy seô xemxeâ t chitiïịt hún caâc khña c ơnh c êa s ơ thíì n kyđ Ăöng AÂ , t ûđ ăoâ cho thíị y möơ tthíơp kyê nhiïìu biïịn ăöíi vûđa qua vađ nhûông nghiïn cûâu m âi nhí ị t ăaôkhùỉng ắnh hoùơc lađm thay ăöíi suy nghô c êa chuâng ta nhû th ị nađo

CHÑNH SAÂCH KINH TÏỊ VÔ MÖ VAĐ TÙNG TRÛÚÊNG ÖÍN ẮNH

Lúơi thïị cuêa möơt möi trûúđng öín ắnh vúâi tó lïơ laơm phaât thíịp khöngcođn gò phaêi tranh caôi Tó lïơ laơm phaât vûđa phaêi khöng nhíịt thiïịt coâhaơi túâi tùng trûúêng (Bruno vađ Easterly 1995; Barro 1997) hoùơc tiïịtkiïơm (Hussein vađ Rhirlwall 1999), nhûng niïìm tin cuêa giúâi kinhdoanh vađ ăi cuđng vúâi noâ lađ nguöìn vöịn ăíìu tû, bao göìm caê ăíìu tûtrûơc tiïịp nûúâc ngoađi, seô phaât triïín maơnh nïịu coâ sûơ öín ắnh vïì kinhtïị vađ chñnh trõ (Fischer 1993).12Vò Ăöng AÂ ngađy cađng trúê nïn gùưn boâmíơt thiïịt vúâi nïìn kinh tïị toađn cíìu nïn möi trûúđng kinh doanh lađnhmaơnh thíơm chñ seô trúê nïn quan troơng hún

Sûơ öín ắnh kinh tïị dûơa trïn viïơc phöịi húơp ăöìng böơ giûôa caâc chñnhsaâch tó giaâ höịi ăoaâi, tiïìn tïơ, tađi khoaâ Trong suöịt thíơp kyê 90, phíìnlúân caâc nûúâc Ăöng AÂ, trûđ Thaâi Lan, ăïìu cöị gùưng kiïìm chïị sûơ giatùng cuêa töíng mûâc tiïìn tïơ vađ giûô cho sûơ thím huơt tađi khoaâ úê mûâc ăöơöín ắnh Khi coâ khuêng hoaêng, caâc quöịc gia chõu aênh hûúêng bõthuýịt phuơc theo ăuöíi chñnh saâch truýìn thöịng lađ tùng laôi suíịtnhùìm ngùn chùơn caâc luöìng vöịn ra ăi, cùưt giaêm chi tiïu ngín saâchnhùìm khöi phuơc laơi niïìm tin vađo nïìn tađi chñnh cuêa hoơ Phûúng phaâpnađy toê ra lađ liïìu thuöịc ăùưng vađ bõ giaêm taâc duơng Tuy nhiïn do coâmöơt söị chñnh saâch ăiïìu chónh, nhúđ khúêi xûúâng caêi caâch thïí chïị, vađhoaơt ăöơng xuíịt khííu maơnh meô, nïn cuöịi cuđng laôi suíịt giaêm, ăöìngtiïìn sau ăoâ ặúơc cuêng cöị, thõ trûúđng chûâng khoaân höìi phuơc, vađ caâc

quöịc gia nađy líịy laơi ặúơc ăöơng nùng ban ăíìu cuêa noâ Nhûng khuênghoaêng vađ híơu quaê cuêa noâ cho thíịy, trong trûúđng húơp coâ möơt cuâ söịc,khi ăođi hoêi phaêi coâ möơt sûơ gia tùng laôi suíịt nhanh choâng nhùìm khöiphuơc lođng tin vađ ngùn chùơn sûơ míịt giaâ hún nûôa cuêa ăöìng tiïìn, thòcoâ thïí cíìn tùng chi ngín saâch nhùìm buđ ăùưp cho sûơ suơt giaêm cuêa chitiïu tû nhín vađ caêi thiïơn taâc ăöơng giaêm phaât cuêa chñnh saâch tiïìn tïơthùưt chùơt ăöịi vúâi ngûúđi tiïu duđng vađ caâc doanh nghiïơp Tñnh chíịtăaâng coâ nhûông hađnh ăöơng vađ giaêi phaâp dung hoađ khi sûê duơngchñnh saâch tiïìn tïơ thùưt chùơt cođn quan troơng hún khi caâc cöng ty coâmûâc ăöơ ăođn bííy cao.13 Trong phíìn lúân caâc nûúâc Ăöng AÂ, tó lïơ núơchñnh phuê so vúâi GDP tûúng ăöịi thíịp cuông lađm giaêm nguy cú phaêigaânh chõu nhûông khoaên thím huơt ngín saâch lúân hún trong thúđi kyđtrung haơn.14

Phaên ûâng ăöịi vúâi khuêng hoaêng Ăöng AÂ cho thíịy, caâc nguýn tùưcăöịi phoâ vúâi caâc cuâ söịc cíìn ặúơc múê röơng ăïí tñnh ăïịn hoađn caênh cuêatûđng quöịc gia vađ khaê nùng líy nhiïîm Liïơu caâc chñnh phuê coâ nïntiïịp tuơc trung thađnh vúâi caâc nguýn tùưc tađi khoaâ cú baên, nhûng laơiphaên ûâng vúâi cuöơc khuêng hoaêng tađi chñnh - tiïìn tïơ bùìng caâch huyăöơng caâc kïị hoaơch chi tiïu bíịt thûúđng nhùìm duy trò töíng cíìu, trongkhi víîn biïịt rùìng, nhûông hađnh ăöơng nhû víơy coâ thïí lađm töìi tïơ thïmsûơ ăađo thoaât cuêa caâc luöìng vöịn hay khöng? Liïơu viïơc ngùn trúêluöìng víơn ăöơng cuêa vöịn thöng qua thúị hay caâc biïơn phaâp hađnhchñnh coâ phaêi luâc nađo cuông lađ caâch lađm töịi ûu hay khöng? Chñnhsaâch tó giaâ höịi ăoaâi phuđ húơp cho caâc nïìn kinh tïị ắnh hûúâng thûúngmaơi cao vađ caâc nïìn kinh tïị coâ quy mö trung bònh lađ gò? Möơt ăiïìu roôrađng lađ, nïịu sûê duơng caâc chñnh saâch tađi khoaâ, tiïìn tïơ, tyê giaâ höịi ăoaâimöơt caâch voô ăoaân, giaâo ăiïìu thò seô khöng ăaơt ặúơc muơc ăñch NhûClarida, Calf, vađ Gertler, (1990: 1730) nhíơn xeât, khi ặúng ăíìu vúâicaâc cuâ söịc tiïìn tïơ nghiïm troơng, chñnh saâch tiïìn tïơ khöng nïn chó ăitheo möơt quy luíơt ăún ăiïơu Nhûng vïì víịn ăïì nađy, coâ ríịt ñt nghiïncûâu vïì mùơt lyâ luíơn cuông nhû thûơc tiïîn ăïí cho caâc nhađ hoaơch ắnhchñnh saâch tham khaêo, vađ vò thïị, “ ăíy lađ möơt maênh ăíịt mađu múô chohoaơt ăöơng nghiïn cûâu” Hún thïị nûôa, trong khi ngûúđi ta tröng ăúơiviïơc quaên lyâ ngín saâch thíơn troơng vúâi thím huơt duy trò úê mûâc thíịp

bïìn vûông trong thúđi kyđ öín ắnh, thò khi coâ khuêng hoaêng, caâc nhađhoaơch ắnh chñnh saâch cíìn xem xeât nhûông phûúng aân lûơa choơn cuêahoơ möơt caâch cíín thíơn, cín nhùưc sûơ ăaânh ăöíi sao cho traânh ặúơc sûơtöín thíịt saên lûúơng möơt caâch khöng cíìn thiïịt

Caâc biïơn phaâp tađi khoaâ nhùìm kiïím soaât vođng xoaây thiïíu phaât khikhu vûơc doanh nghiïơp bõ aênh hûúêng maơnh cíìn phaêi ặúơc phöịi húơpvúâi chñnh saâch tiïìn tïơ nhùìm haơn chïị taâc haơi cuêa laôi suíịt Trong möơtsöị trûúđng húơp, thúị ăaânh vađo caâc luöìng vöịn coâ thïí lađ cíìn thiïịtnhùìm ăaêm baêo cho nhûông chñnh saâch nhû víơy díîn túâi caâc kïịt quaê

ñt phaêi traê giaâ nhíịt vađ khöng lađm töìi tïơ thïm nhûông taâc ăöơng cuêa cuâsöịc hay lađm chíơm trïî sûơ ăiïìu chónh

Mùơc díìu phaên ûâng vïì mùơt chñnh saâch ăöịi vúâi cuâ söịc chùưc chùưnphûâc taơp hún nhiïìu, nhûng cuöơc khuêng hoaêng Ăöng AÂ khöng lađmthay ăöíi ăaâng kïí quan ăiïím cuêa chuâng ta vïì ăöơ múê cuêa nïìn kinhtïị hay caâc bûúâc ăi ăïí ăaơt ặúơc chuâng Caâc ngín hađng cíìn phaêiặúơc ăiïìu tiïịt chùơt cheô Quaên lyâ tađi chñnh, ăiïìu tiïịt ngín hađng giúđăíy ặúơc xem nhû möơt nhín töị cûơc kyđ quan troơng ăöịi vúâi tùngtrûúêng vađ öín ắnh (Levine 1997) Ăöìng thúđi, sûơ xuíịt hiïơn cuêa caâcsaên phíím, caâc hoaơt ăöơng múâi, sûơ cuêng cöị caâc thïí chïị tađi chñnh vađphaơm vi hoaơt ăöơng vïì mùơt ắa lyâ ngađy cađng röơng lúân cuêa chuâng, ăaôkhiïịn cho caâc nhađ ăiïìu tiïịt phaêi ặúng ăíìu vúâi nhûông thaâch thûâckhoâ khùn hún trong viïơc lađm thïị nađo ăïí ăaơt ặúơc hiïơu quaê, trongkhi víîn duy trò ặúơc tñnh lađnh maơnh cuêa hïơ thöịng tađi chñnh.(Mishkin vađ Strahan 1999)

Caâc ngín hađng, tûđ líu ăaô quen vúâi möơt thïị giúâi ặúơc bao boơc vađtiïơn lúơi trong caâc möịi quan hïơ cuêa hïơ thöịng ngín hađng, cíìn phaêithñch nghi vúâi möơt möi trûúđng caơnh tranh hún, trong ăoâ sûơ xuíịthiïơn cuêa caâc ngín hađng nûúâc ngoađi ngađy cađng nhiïìu vađ dõch vuơchuâ troơng ăïịn viïơc cho vay phuơc vuơ tiïu duđng coâ laôi cao, cuđng vúâicaâc saên phíím múâi, seô quýịt ắnh thađnh cöng cuêa caâc ngín hađng(Wade 1998) Ngoađi ra, nïìn vùn hoaâ ngín hađng úê phíìn lúân caâcnûúâc Ăöng AÂ ăang buöơc phaêi thûơc hiïơn cú chïị cöng khai hoaâ, caêithiïơn hïơ thöịng ăaânh giaâ ruêi ro tñn duơng, quan tím hún túâi luöìngtiïìn mùơt cuêa ngûúđi tiïu duđng thay vò tađi saên thïị chíịp, buöơc caâc vùn

phođng chi nhaânh chõu traâch nhiïơm cao hún vúâi truơ súê chñnh, dûơavađo nhûông nguýn tùưc minh baơch hún lađ tin tûúêng caâ nhín.15 Tuysûơ ýịu keâm cuêa ngín hađng lađ möơt phíìn cuêa víịn ăïì, nhûng tñnh phihiïơu quaê cuêa caâc thïí chïị tađi chñnh phi ngín hađng thíơm chñ lađ möơtvíịn ăïì lúân hún vò chuâng lađm töìi tïơ thïm aênh hûúêng cuêa cuâ söịc(xem Woo-Cumings, Chûúng 9 cuöịn saâch nađy) ÚÊ Nhíơt Baên, caâccöng ty cho vay ắa öịc, cođn goơi lađ jusen, coâ 70% khoaên cho vay

ặúơc thïị chíịp bùìng bíịt ăöơng saên,chõu aênh hûúêng nùơng nïì nhíịt tûđcuöơc khuêng hoaêng tađi chñnh

Cuöơc khuêng hoaêng chùưc chùưn ăaô böơc löơ roô sûơ ýịu keâm cuêa Ăöng

AÂ úê caâc lônh vûơc quan troơng trïn Nhûng quöịc gia nađo ăaơt ặúơcnhûông muơc ăñch nađy, thò múê cûêa tađi khoaên vöịn khöng lađm tùng tñnhbíịt öín cuêa tùng trûúêng (Easterly, Islam, Stiglitz 2000), vađ qua thúđigian, coâ thïí thuâc ăííy sûơ phaât triïín hïơ thöịng tađi chñnh cuđng vúâi lúơiñch phín böí keđm theo cuêa noâ.16Hún thïị, khi caâc hoaơt ăöơng tađi chñnhngađy cađng trúê nïn phûâc taơp, thò viïơc ngùn caên luöìng vöịn ra trúê nïnkhoâ khùn hún (Dooley 1995), vađ caâc saên phíím phaâi sinh lađm chovíịn ăïì cođn rùưc röịi hún, ngay caê vúâi caâc cú quan ăiïìu tiïịt coâ trònh ăöơnhíịt ăïí coâ thïí kiïìm chïị luöìng vöịn vađo ngùưn haơn (Garber 1998).17

Trung Quöịc cuông gùơp phaêi tònh huöịng tûúng tûơ khi coâ luöìng vöịn

ra ríịt lúân vađo giai ăoaơn 1998-2000, vađ bíịt chíịp caâc biïơn phaâp kiïímsoaât vöịn, caê caâc quy ắnh haơn chïị luöìng vöịn cuêa Malaixia cuôngkhöng phaât huy taâc duơng trong nùm 2000 (“ Luöìng vöịn ra khoêiMalaixia bíịt chíịp caâc biïơn phaâp kiïím soaât vöịn” , Taơp chñ

International Herald Tribune, ngađy 5 thaâng 12 nùm 2000).

Cuöơc khuêng hoaêng cuông lađm ngûúđi ta tíơp trung sûơ chuâ yâ vađo caâcchñnh saâch tyê giaâ höịi ăoaâi Trûúâc tiïn, noâ nïu bíơt ăöơng thaâi do sûơthay ăöíi tyê giaâ ăöìng ýn vađ ăöìng ăöla kïí tûđ giûôa thíơp kyê 80 - ăöìngýn “ mang túâi thûúng maơi” (McKinnon 2000) Bùìng viïơc gíy aâp lûơclađm tùng tyê giaâ ăöìng ýn, quan hïơ thûúng maơi giûôa Myô vađ Nhíơt Baênăaô ăííy tó lïơ laôi suíịt úê Nhíơt Baên xuöịng thíịp vađ khuýịn khñch caâcngín hađng Nhíơt Baên tòm kiïịm caâc khoaên lúơi nhuíơn cao hún – vađ ruêi

ro hún – úê Ăöng AÂ Noâ cuông khuýịn khñch caâc nhađ ăíìu tû khaâc vaytiïìn úê thõ trûúđng Nhíơt Baên vađ ăíìu tû úê caâc quöịc gia lín cíơn Khaê

nùng ặúơc cûâu trúơ khi coâ khuêng hoaêng cađng lađm cho ngín hađng vađcaâc nhađ ăíìu tû baơo gan boê ra caâc khoaên vöịn lúân vađo caâc lônh vûơc chïịtaâc vađ bíịt ăöơng saên, nhûông khoaên ăíìu tû ăaô ặúơc chûâng minh lađkhöng khön ngoan (Overholt 1999) Möơt bađi hoơc ruât ra tûđ ăíy lađ,trong möơt thïị giúâi höơi nhíơp, sûơ phöịi húơp tyê giaâ höịi ăoaâi giûôa caâcăöìng tiïìn chuê chöịt coâ thïí giuâp traânh ặúơc khaê nùng díîn túâi möơtcuöơc khuêng hoaêng Ăaâng tiïịc, haơ thíịp tyê giaâ ăöìng ýn cho pheâpNhíơt Baên coâ thùơng dû tađi khoaên vaông lai lúân, vađ cuđng vúâi tyê lïơ ăíìu

tû vûđa phaêi vađ tyê lïơ tiïịt kiïơm cao, ăiïìu nađy coâ thïí ăùơt ra möơt thaâchthûâc ríịt lúân cho nhûông nöî lûơc phöịi húơp tyê giaâ höịi ăoaâi.18

Bađi hoơc thûâ hai cuông khöng keâm phíìn quan troơng lađ, möơt chïị ăöơchñnh saâch dûơa trïn viïơc cöị ắnh tó giaâ mïìm, keđm theo nhûông canthiïơp nhùìm vö hiïơu hoaâ coâ ríịt nhiïìu haơn chïị.19 Viïơc cöị ắnh tó giaâmïìm ruât cuơc khöng ăaâng tin cíơy, cođn can thiïơp theo hûúâng vö hiïơuhoaâ seô ăííy laôi suíịt lïn cao vađ cađng kñch thñch caâc luöìng vöịn vađo.Cuöơc khuêng hoaêng möơt líìn nûôa laơi cho thíịy nhûông khoâ khùn coâ thïínaêy sinh trong viïơc lûơa choơn, dung hoađ giûôa möơt chïị ăöơ tyê giaâ cöịắnh – hay thöịng nhíịt tiïìn tïơ thöng qua quaâ trònh ăöla hoaâ hay sûêduơng möơt hïơ thöịng nhiïìu ăöìng tiïìn vúâi möơt ăöìng tiïìn chuê chöịt –hay hïơ thöịng tyê giaâ höịi ăoaâi hoađn toađn thaê nöíi Vïì lyâ thuýịt chothíịy, viïơc lûơa choơn möơt cú chïị tyê giaâ höịi ăoaâi cíìn dûơa trïn baên chíịtcuêa caâc cuâ söịc dûơ kiïịn Nïịu cuâ söịc lađ thûơc, cíìn sûê duơng hïơ thöịng tyêgiaâ thaê nöíi Cođn nïịu khöng thò tó giaâ cöị ắnh seô thñch húơp hún Khicuâ söịc diïîn ra thöng qua tađi khoaên vöịn vađ hađm chûâa caê ýịu töị thûơcvađ danh nghôa, thò viïơc lûơa choơn seô trúê nïn khöng roô rađng (Calvo vađReinhart 1999)

Nhûông kinh nghiïơm gíìn ăíy cuông khöng ặa ra ặúơc nhiïìubùìng chûâng thuýịt phuơc uêng höơ lyâ thuýịt cho rùìng, khaê nùng xaêy

ra möơt cuöơc khuêng hoaêng tiïìn tïơ seô tùng khi xuíịt hiïơn caâc ăiïìu kiïơnsau: tyê giaâ höịi ăoaâi thûơc tïị bõ ăaânh giaâ quaâ cao so vúâi xu thïị, tùngtrûúêng tñn duơng úê mûâc cao, tyê lïơ M2/GDP tùng (Berg vađ Pattillo1999), hïơ thöịng ngín hađng ýịu vađ thiïịu vöịn, quöịc gia ăang phaêi buđăùưp thím huơt tađi khoaên vaông lai bùìng caâc khoaên vay ngùưn haơn(Dornbusch 2000).20

Tuy nhiïn, duđ lađ cuöơc khuêng hoaêng Ăöng AÂ hay caâc cuöơc khuênghoaêng tiïìn tïơ khaâc trong thíơp kyê 90 ăïìu khöng xaâc ắnh ặúơc sûơvûúơt tröơi cuêa cú chïị tó giaâ cöị ắnh hay cú chïị tó giaâ linh hoaơt Mùơcduđ nhiïìu nhađ bònh luíơn ăaô chó ra nhûông ruêi ro cuêa viïơc gùưn chùơt vađoăöìng ăöla Myô, nhûng nhûông ûúâc tñnh gíìn ăíy vïì sûơ lïn giaâ thûơccuêa caâc ăöìng tiïìn chuê chöịt úê Ăöng AÂ khöng cho thíịy nhiïìu thay ăöíi

so vúâi nhûông nùm trûúâc khuêng hoaêng Duy chó coâ Thaâi Lan coâ sûơlïn giaâ ăaâng kïí cuêa ăöìng tiïìn Nhûng ngay caê nhû víơy thò sûơ biïịnăöơng tûđ mûâc cao nhíịt ăïịn mûâc thíịp nhíịt cuông chó lađ 13%, vađ nïịutñnh giaâ trõ göịc lađ 100, thò chó tùng 8% (McKibbin vađ Martin 1999).Hún thïị nûôa, möơt söị quöịc gia Ăöng AÂ, nhíịt lađ Hađn Quöịc, cođn chothíịy sûơ tùng lïn maơnh meô cuêa khöịi lûúơng xuíịt khííu

Toâm laơi, möơt chïị ăöơ töịi ûu suy cho cuđng seô phuơ thuöơc vađo hađngloaơt caâc nhín töị ăùơc thuđ cuêa möîi möơt quöịc gia: quy mö, ăöơ múê, tñnhlûu ăöơng cuêa lao ăöơng, khaê nùng tađi khoaâ, quy mö dûơ trûô, sûâc maơnhcuêa hïơ thöịng ngín hađng, ăöơ tin cíơy cuêa caâc quy ắnh luíơt phaâp vađquýìn súê hûôu, sûơ tûơ nguýơn höơi nhíơp vúâi caâc baơn hađng thûúng maơi,vađ nïịu lûơa choơn möơt hïơ thöịng nhiïìu ăöìng tiïìn thò cođn phuơ thuöơcvađo khaê nùng sùĩn sađng vïì mùơt chñnh trõ ăïí tûđ boê sûơ kiïím soaât ăöịivúâi nhûông ăođn bííy chñnh saâch chuê chöịt (Frankel 1999) Ăöịi vúâi möơtsöị quöịc gia, bađi hoơc tûđ cuöơc khuêng hoaêng Ăöng AÂ lađ, trong ăiïìukiïơn kinh tïị múê, khi phíìn lúân hoaơt ăöơng ngoaơi thûúng cuêa hoơ ặúơctñnh bùìng ăöla, thò cíìn lûơa choơn möơt chñnh saâch cöị ắnh tó giaâ cûângthöng qua viïơc kïịt húơp hađng loaơt ăöìng tiïìn khaâc nhau (Calvo vađReinhart 1999; McKinnon úê Chûúng 5) Ăöịi vúâi nhûông nûúâc khaâc,kinh nghiïơm gíìn ăíy laơi cho thíịy lúơi thïị cuêa möơt chïị ăöơ tyê giaâ höịiăoaâi linh hoaơt hún cuđng vúâi möơt muơc tiïu kiïím soaât laơm phaât(Mishkin 1999) Nhûng khöng thïí aâp duơng tyê giaâ höịi ăoaâi linh hoaơtsau khi cuöơc khuêng hoaêng ăaô xaêy ra vađ víîn cođn taâc ăöơng – biïơnphaâp cuêa Thaâi Lan – hay ngay trûúâc khuêng hoaêng, khi nhûông ýịukeâm vïì tađi chñnh ăaô trúê nïn roô neât – trûúđng húơp cuêa Hađn Quöịc vađMalaixia (Eichengreen 1999) Cíìn phaêi coâ nhûông ăiïìu kiïơn tiïìn ăïìquan troơng múâi coâ thïí chuýín sang möơt hïơ thöịng thaê nöíi nhû cuêaMïhicö, Braxin, vađ Cölömbia

Sûơ phaât triïín trong tûúng lai cuêa caâc chñnh saâch tyê giaâ höịi ăoaâi úêĂöng A vađ caâc quöịc gia ăang tiïịn hađnh quaâ trònh cöng nghiïơp hoaâkhaâc víîn cođn chûa roô rađng, vađ chùưc chùưn cíìn phaêi coâ möơt giai ăoaơnthûê nghiïơm, möơt giai ăoaơn do nhûông tiïịn triïín trong caêi caâch cuôngnhû trong phûúng hûúâng thay ăöíi vïì mùơt chñnh trõ quýịt ắnh.Nhûng bađi hoơc nöíi lïn tûđ nûêa sau cuêa thíơp kyê 90 cuông cho thíịy,hoaơt ăöơng quaên lyâ tiïìn tïơ trong khu vûơc ăaô khöng phuđ húơp vúâi khaênùng ngađy cađng dïî bõ töín thûúng cuêa möîi möơt quöịc gia nađy

NHÛÔNG TRIÏÍN VOƠNG VÏÌ TÙNG TRÛÚÊNG ÚÊ ĂÖNG AÂ

Ăíìu thíơp kyê 90, hiïíu biïịt cuêa chuâng ta vïì caâc nhín töị quýịt ắnhtùng trûúêng úê Ăöng AÂ bõ caâc chûâng cúâ traâi ngûúơc nghi ngúđ vïì sûơăoâng goâp cuêa TFP chíịt víịn Vađo thúđi ăiïím ăoâ, vöịn con ngûúđi, vöịnvíơt chíịt, vađ caâc ăíìu vađo vïì lao ăöơng ăoâng goâp túâi 60% trong tùngtrûúêng cuêa caâc nïìn kinh tïị Chíu AÂ tùng trûúêng cao (HPAEs).21Giaâoduơc tiïíu hoơc vađ trung hoơc lađ nhûông nhín töị coâ ăoâng goâp lúân nhíịt,sau ăoâ lađ ýịu töị vöịn víơt chíịt Xíịp xó möơt phíìn ba tùng trûúêng coâặúơc lađ nhúđ tùng TFP Sûơ thay ăöíi vïì nùng suíịt úê caâc quöịc gia Ăöng

AÂ lúân hún úê caâc quöịc gia ăang phaât triïín khaâc, mùơc díìu sûơ thay ăöíinađy víîn thíịp hún úê caâc quöịc gia cöng nghiïơp “Tíịt caê HPAEs, trûđXingapo, coâ nhiïìu khaê nùng trong viïơc bùưt kõp sûơ thay ăöíi vïì giúâihaơn cöng nghïơ trïn thïị giúâi” (Ngín hađng Thïị giúâi 1993; 57)

Chùỉng bao líu sau khi íịn phíím cuêa Ngín hađng Thïị giúâi (1993)

ra ăúđi, Young (1994b) vađ Kim vađ Lau (1994) ăaô ặa ra yâ kiïịn phaênăöịi quan ăiïím trïn Hoơ phaât hiïơn ra rùìng, TFP ăoâng goâp khöngăaâng kïí vađo tùng trûúêng úê phíìn lúân caâc quöịc gia Ăöng AÂ ăang thûơchiïơn quaâ trònh cöng nghiïơp hoaâ Caâc ýịu töị chuê chöịt thuâc ăííy tùngtrûúêng lađ vöịn víơt chíịt, tiïịp ăoâ lađ vöịn con ngûúđi, tûâc lađ caâc biïịn söịmöì höi cuêa Krugman

Nhûông phaât hiïơn nađy lađm xoâi mođn quan ăiïím chñnh thöịng vađtaơo nïn sûơ tranh luíơn (xem phíìn töíng thuíơt nghiïn cûâu vïì caâcnguöìn lûơc taâc ăöơng túâi tùng trûúêng cuêa Ăöng AÂ trong Crafts 1998;

Felipe 1999) Caâc kïịt quaê nghiïn cûâu chuê ýịu ặúơc trònh bađy toâmtùưt dûúâi ăíy

Hïơ thöịng caâc nghiïn cûâu nađy khùỉng ắnh tíìm quan troơng trïnhïịt cuêa vöịn víơt chíịt trong söị nhiïìu nguöìn lûơc khaâc nhau taâc ăöơngtúâi tùng trûúêng úê Ăöng AÂ, sau ăoâ túâi lao ăöơng vađ vöịn con ngûúđi,cuöịi cuđng vađ keâm khaâ xa múâi túâi TFP Phíìn lúân caâc nïìn kinh tïị úêĂöng A víîn cođn thua xa caâc nïìn kinh tïị G7 khöng thuöơc Chíu AÂ(Canaăa, Phaâp, Ăûâc, Italia, Anh vađ Myô), vađ Nhíơt Baên xeât vïì tiïu chñTFP Tuy nhiïn, chuâng laơi töịt hún nhiïìu caâc nûúâc ăang phaât triïínkhaâc, phíìn lúân lađ do coâ nhûông chñnh saâch töịt hún, caâc thïí chïị maơnhhún, vađ ăöơ múê cuêa nïìn kinh tïị lúân hún (Hahn vađ Kim 1999) Chuângcuông coâ liïn quan ăïịn lúơi thïị kinh tïị nhúđ quy mö mađ caâc nûúâc Ăöng

AÂ coâ ặúơc do khaê nùng quaên lyâ nguöìn vöịn töịt hún (xem Perkins úêChûúng 6 trong saâch nađy)

Sûơ phín taân trong caâc kïịt quaê kinh tïị lûúơng cuđng vúâi sûơ khoâkhùn trong viïơc lyâ giaêi taơi sao TFP thíịp, trong khi ăoâ caâc quöịc giaĂöng AÂ laơi coâ sûơ thađnh cöng roô neât trong viïơc tiïịp thu cöng nghïơ,ăaô lađm naêy sinh sûơ hoađi nghi vađ ăođi hoêi coâ möơt sûơ giaêi thñch khaâchúơp lyâ hún (xem Baêng 1.3 vađ 1.4) Sûơ hoađi nghi nađy xuíịt phaât tûđ möơtquan ăiïím ăaô töìn taơi tûđ ríịt líu: nghi ngúđ tñnh vûông chùưc cuêa caâckhaâi niïơm vađ kyô thuíơt ặúơc sûê duơng ăïí ăo lûúđng caâc nguöìn tùngtrûúêng vađ vïì chíịt lûúơng cuêa nguöìn söị liïơu cuông nhû chíịt lûúơng cuêacaâc hïơ söị giaêm phaât ặúơc sûê duơng ăïí taơo ra chuöîi söị liïơu “ ăiïìuchónh” (xem Pack úê Chûúng 3)

Trûúâc tiïn, tûđ ríịt líu ăaô coâ möơt sûơ quan ngaơi vïì mùơt lyâ thuýịttrong viïơc tòm ra möơt thûúâc ăo ýịu töị vöịn nhû möơt chó söị ăöơc líơp,khöng phuơ thuöơc vađo tònh traơng phín phöịi vađ mûâc giaâ caê tûúng ăöịi.Haơch toaân tùng trûúêng giaê ắnh rùìng, phíìn tûúng taâc giûôa caâc ýịutöị ăíìu vađo nhû vöịn con ngûúđi vađ vöịn víơt chíịt lađ khöng quan troơng,trong khi ăoâ trïn thûơc tïị ăiïìu nađy khöng phaêi nhû víơy

Trong möơt söị trûúđng húơp, caâc ûúâc lûúơng bõ sai lïơch do nhûông giaêắnh sai líìm vïì caơnh tranh hoađn haêo vađ hiïơu suíịt khöng ăöíi Ngoađi

ra, do viïơc tñnh toaân caâc biïịn söị vïị phaêi thûúđng coâ sai soât, nïn pheâpbònh phûúng töịi thiïíu thöng thûúđng seô taơo nïn caâc kïịt quaê khöng

nhíịt quaân vađ thiïn lïơch, vađ ăiïìu nađy cađng trúê nïn töìi tïơ do viïơc lûơachoơn caâc quöịc gia vađ caâc böơ söị liïơu cuơ thïí Cuöịi cuđng, ngûúđi ta víîntranh luíơn rùìng, trûđ phi biïịt ặúơc ăöơ co giaôn cuêa hađng hoaâ thay thïị,nïịu khöng seô khöng húơp lyâ khi suy luíơn möơt caâch chñnh xaâc tùngtrûúêng lađ do sûơ thay ăöíi úê cûúđng ăöơ vöịn hay sûơ thay ăöíi kyô thuíơt.Noâi caâch khaâc, “haơch toaân tùng trûúêng khöng thïí taâch biïơt giûôa haicaâch giaêi thñch khaâc nhau vïì cíịu thađnh tùng trûúêng tûúng ûâng vúâicaâc chuöîi söị theo thúđi gian: möơt caâch giaêi thñch xuíịt phaât tûđ hađm saênxuíịt vúâi ăöơ co giaôn ăún võ vađ thay ăöíi kyô thuíơt trung líơp kiïíu Hicksvađ caâch giaêi thñch thûâ hai vúâi ăöơ co giaôn nhoê hún möơt vađ sûơ thay ăöíikyô thuíơt sûê duơng lao ăöơng” (Felipe 1990: 30).

Nöî lûơc nhùìm tòm thïm chûâng cûâ ăïí chûâng minh vađ cuêng cöị phíntñch töíng thïí úê trïn ăaô díîn túâi nhûông ăiïìu tra kinh tïị vi mö vïì caâctiïíu ngađnh cöng nghiïơp, hoaơt ăöơng nghiïn cûâu vađ triïín khai úê caâc

Baêng 1.3 Nguöìn tùng trûúêng úê chíu Íu vađ Nhíơt Baên, 1950-73, vađ úê Ăöng AÂ 1960-94 (% möơt nùm)

quöịc gia Ăöng AÂ, caâc hïơ thöịng ăöíi múâi úê tíìm quöịc gia, vai trođ cuêathûúng maơi vađ ăíìu tû trûơc tiïịp nûúâc ngoađi Howard Pack (trongChûúng 3) dûơa trïn nhûông nghiïn cûâu ban ăíìu ăaô chó ra lađm thïịnađo caâc quöịc gia Ăöng AÂ ăaô thađnh cöng trong viïơc tiïịp thu cöngnghïơ vađ bùưt ăíìu ăaô coâ ăoâng goâp vađo viïơc caêi tiïịn vađ taơo ra cöngnghïơ múâi cuêa chñnh hoơ, mađ biïíu hiïơn cuêa noâ lađ dođng thaâc ăua nhauăùng kyâ bùìng saâng chïị, ăaâng chuâ yâ nhíịt lađ úê Hađn Quöịc vađ ĂađiLoan.22Pack cuông ăïì cíơp túâi nhûông haơn chïị cuêa phûúng phaâp tiïịpcíơn töíng húơp vađ sau ăoâ xem xeât möơt caâch ắnh tñnh hún nhûông conặúđng mađ caâc cöng ty lúân vađ nhoê úê Ăöng AÂ ăaô chuýín giao vađ tiïịpthu cöng nghïơ Pack nhíịn maơnh nöî lûơc trong nûúâc lađm trung giancho quaâ trònh tiïịp thu cöng nghïơ vađ lađm saâng toê nhûông lúơi ñch to lúâncuêa caâc quöịc gia Ăöng AÂ, nhûông lúơi ñch khöng thíịy coâ úê caâc nûúâcăang phaât triïín khaâc, duđ cho hoơ coâ tó lïơ ăíìu tû vađ quyô vöịn con ngûúđiăaâng kïí

Baêng 1.4 Caâc ûúâc tñnh khaâc nhau vïì mûâc tùng nùng suíịt nhín töị töíng húơp (% möơt nùm)

Young Collins vađ Sarel Ăaô ăiïìu chónh Sarel Ăaô ăiïìu chónh (1994a vađ b,

(1994a vađ b, Bosworth (1996), Bosworth (1996), (1997), (1997), (Young), Nïìn kinh tïị 1995), 1966 1995), 1966–90 90 1960 1960–94 94 1978 1978–96 96 1966 1966–90 90 aa

Pack cuông ăïì cíơp túâi hïơ thöịng ăöíi múâi bùưt rïî úê möơt söị quöịc giaĂöng AÂ giuâp cho caâc quöịc gia nađy ăoâng goâp möơt caâch tñch cûơc húnvađo quaâ trònh caêi tiïịn kyô thuíơt úê caâc ngađnh cöng nghiïơp vađ thu ặúơctroơn veơn phíìn lúơi nhuíơn siïu ngaơch tûđ nhûông ăöíi múâi thađnh cöngmang tñnh thûúng maơi, caâc khoaên tiïìn mađ caâc quöịc gia nađy seô chùỉngbao giúđ coâ ặúơc nïịu dûơa vađo cöng nghïơ vay mûúơn

Mùơc díìu sûơ höìi sinh cuêa quan ăiïím tín cöí ăiïín ăíìu thíơp kyê 90ăaô chuýín sûơ quan tím cuêa chuâng ta trúê laơi víịn ăïì tñch tuơ vöịn nhûlađ möơt nhín töị quan troơng taơo ra tùng trûúêng úê Ăöng AÂ, nhûngnhûông nghiïn cûâu möơt líìn nûôa víîn cho thíịy sûơ tíơp trung vađo TFP(Easterly vađ Levine 2000) Trong khi caâc quöịc gia cöng nghiïơp hoaâ

úê Ăöng AÂ tiïịp tuơc coâ phíìn lúân tùng trûúêng nhúđ tñch tuơ nhín töị,nhûng trong dađi haơn, nïịu muöịn ăuöíi kõp mûâc thu nhíơp cuêa caâcquöịc gia phaât triïín thò seô phuơ thuöơc vađo töịc ăöơ dõch chuýín giúâi haơncöng nghïơ, vađ cuöịi cuđng, chñnh caâc quöịc gia nađy phaêi coâ khaê nùngăííy ặúđng giúâi haơn cöng nghïơ nađy ra xa trong möơt söị ngađnh nhíịtắnh Vò víơy, tiïịp thu cuông nhû taơo ra tiïịn böơ cöng nghïơ thöng quaviïơc xíy dûơng cú súê haơ tíìng thïí chïị vađ víơt chíịt phuđ húơp seô lađ nhûôngnhín töị böí trúơ cíìn thiïịt cho quaâ trònh tñch tuơ.23

Lađm thïị nađo mađ möơt quöịc gia coâ thïí tranh thuê nhûông cöng nghïơhiïơn coâ, röìi sau ăoâ chuýín sang díîn ăíìu trong viïơc ăöíi múâi cöngnghïơ, lađ möơt trong nhûông lônh vûơc nghiïn cûâu hïịt sûâc thuâ võ chohiïơn taơi vađ tûúng lai Kinh nghiïơm cuêa caâc nûúâc cöng nghiïơp, núisaên sinh ra nhiïìu nhíịt nhûông saâng kiïịn vađ ăöíi múâi ăaô cho thíịy sûơphöịi húơp liïn hoađn, chùơt cheô giûôa caâc chñnh saâch, thïí chïị, töí chûâccöng nghiïơp, quy mö thõ trûúđng, vađ lúơi thïị cuêa ngûúđi ăi trûúâc Mùơcdíìu khöng thïí coâ möơt cöng thûâc duy nhíịt ruât ra tûđ nhûông kinhnghiïơm döìi dađo nađy, nhûng caâc ýịu töị phöí biïịn nhíịt ắnh cuôngăang trúê thađnh nguöìn ăöơng lûơc úê möơt söị quöịc gia hađng ăíìu úêĂöng AÂ

Möơt hïơ thöịng caâc trûúđng ăaơi hoơc maơnh, hûúâng vïì nghiïn cûâunhùìm tiïịn hađnh caâc hoaơt ăöơng nghiïn cûâu tñch cûơc trúơ giuâp cho caâccöng ty, caâc töí chûâc tû vađ cöng, toê ra lađ ăiïìu kiïơn cíìn, ăïí vûún lïntrïn níịc thang cöng nghïơ Chñnh saâch cuêa chñnh phuê vađ trúơ giuâp tađi

chñnh cho hoaơt ăöơng nghiïn cûâu thûúđng ríịt quan troơng Khu vûơc tûnhín cuông coâ sûơ giuâp ăúô ăaâng kïí cho nghiïn cûâu, do chñnh saâchcaơnh tranh buöơc caâc cöng ty muöịn duy trò hay múê röơng thõ phíìnphaêi tòm caâch ăöíi múâi Quýìn súê hûôu trñ túơ luíơt ắnh ăaô taơo ăiïìukiïơn thuíơn lúơi cho quaâ trònh ăöíi múâi úê möơt söị lônh vûơc, tûúng tûơ nhûvíơy, möơt söị chñnh saâch ăiïìu tiïịt cuông giuâp cho möơt söị ngađnh cöngnghiïơp phaât triïín, vñ duơ ngađnh dûúơc phíím ÚÊ Myô, viïơc tiïịp cíơn vúâinguöìn vöịn maơo hiïím ăaô thuâc ăííy tùng trûúêng cuêa caâc ngađnh cöngnghiïơp ăiïơn tûê vađ cöng nghïơ sinh hoơc, vúâi xuíịt phaât ăiïím cuêa noâ lađtûđ nhûông nghiïn cûâu do Böơ Quöịc phođng vađ Viïơn Y tïị Quöịc gia tađitrúơ Sûơ döìi dađo nguöìn vöịn maơo hiïím coâ ặúơc lađ nhúđ sûơ phaât triïínsíu vïì thïí chïị cuêa caâc thõ trûúđng tađi chñnh, ặúơc caâc hađnh ăöơngchñnh saâch cuêa chñnh phuê ắnh hûúâng ÚÊ caâc quöịc gia khaâc, hïơthöịng ngín hađng, caâc cöng ty liïn kïịt doơc (trúơ giuâp caâc hoaơt ăöơngtrong nöơi böơ doanh nghiïơp), hay caâc maơng lûúâi thíìu phuơ ăaô thaythïị cho viïơc thiïịu caâc nguöìn vöịn maơo hiïím

Möơt thõ trûúđng lúân, tinh vi, vađ ýu cíìu cao lađ möơt lúơi thïị cuêa Myô,Nhíơt Baên, vađ möơt söị quöịc gia Chíu Íu khaâc Möơt thõ trûúđng nhûvíơy taơo ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi cho quaâ trònh ra ăúđi saên phíím múâi, lađ

cú höơi taơo ra lúơi thïị cho nhûông ngûúđi ăi trûúâc, vađ lađ nhín töị quýịtắnh sûơ öín ắnh cuêa möơt söị cöng ty trong lônh vûơc cöng nghiïơp hoaâchíịt, dûúơc phíím, vađ ö tö Tuy nhiïn, vúâi viïơc dúô boê nhûông rađo caênthûúng maơi, thò ngay caâc doanh nghiïơp úê caâc quöịc gia nhoê cuôngkhöng cođn quaâ bõ boâ heơp úê thõ trûúđng trong nûúâc nïịu hoơ coâ khaênùng tñch luôy nhûông kyô nùng ăïí khuýịch trûúng vađ baân saên phíímcuêa hoơ trïn thõ trûúđng thïị giúâi (xem Mowery vađ Rosenberg 1999;Mowery vađ Nelson 1999; Scherer 1999)

Caâc quöịc gia Ăöng AÂ ăang tûđng bûúâc aâp duơng nhûông bađi hoơctrïn, nhûng khoâ nhíịt lađ taơo ra möơt nïìn taêng cú baên vûông chùưc, möơt

cú súê cuêa caâc trûúđng ăaơi hoơc hûúâng vïì nghiïn cûâu vađ caâc viïơnnghiïn cûâu coâ khaê nùng taơo nïn nhûông saâng taơo múâi 24Tíìm quantroơng cuêa víịn ăïì trïn ăaô ặúơc nhiïìu quöịc gia nhíơn ra vađ cađng ặúơcnhíịn maơnh qua caâc nghiïn cûâu vïì vai trođ cuêa TFP trong tùngtrûúêng Möơt khoâ khùn khaâc, thíơm chñ vúâi caê caâc quöịc gia hađng ăíìu

Ăöng AÂ nhû Hađn Quöịc, Ăađi Loan, Höìng Cöng, Xingapo, lađ lađm saogiuâp cho giaâo duơc phöí thöng traânh ặúơc hònh thûâc hoơc veơt, thuơăöơng mađ khöng lađm míịt khaê nùng truýìn thuơ cho hoơc sinh kiïịnthûâc khoa hoơc noâi chung vađ toaân hoơc noâi riïng Tiïịp theo cíìn phaêikhuýịn khñch sûơ caơnh tranh giûôa caâc trûúđng ăaơi hoơc, vađ thöng quaăoâ, níng cao vùn hoaâ chíịt lûúơng cao trong nghiïn cûâu úê caâc trûúđngăaơi hoơc, hònh thađnh cú súê haơ tíìng cho viïơc ăaânh giaâ, ûâng duơngnhûông kïịt quaê nghiïn cûâu, tùng cûúđng möịi liïn hïơ giûôa caâc trûúđngăaơi hoơc vađ khu vûơc kinh doanh (Lim 1999, Branscomb, Kodama,Florida 1999) Ăiïìu nađy coâ thïí töịi ăa hoaâ lúơi ñch cuêa nghiïn cûâu vïìmùơt thûúng maơi, tûđ ăoâ coâ thïí thu huât nguöìn lûơc vađ tađi nùng tûđ caêhai phña Ăíy cuông lađ nhín töị cú baên quýịt ắnh sûơ thađnh cöng cuêaThung luông Silicon vađ maơng lûúâi cöng nghiïơp cöng nghïơ cao xungquanh trûúđng Ăaơi hoơc Chicago vađ Cambridge

CHÑNH SAÂCH CÖNG NGHIÏƠP TRONG THÍƠP KYÊ 90

Viïơc suy nghô laơi vïì vai trođ cuêa cöng nghïơ trong böịi caênh tùngtrûúêng cho thíịy sûơ tiïịn triïín cuêa chñnh saâch cöng nghiïơp trong möơtthïị giúâi höơi nhíơp Thíơp kyê 80 kheâp laơi vúâi viïơc nhíịn maơnh ăiïím ýịucuêa chñnh saâch “choơn keê thùưng cuöơc” bùìng caâch höî trúơ nhûông ngûúđithùưng cuöơc nađy caâc khoaên tñn duơng theo chó ắnh tûđ hïơ thöịng ngínhađng, vađ baêo vïơ chuâng bùìng hađng rađo thúị quan Tuy nhiïn, ngaymöơt söị nhađ phï bònh cuông ăaô cöng nhíơn tñnh hiïơu quaê cuêa chñnhsaâch cöng nghiïơp úê möơt vađi quöịc gia Ăöng AÂ vađo giai ăoaơn ăíìu cuêaquaâ trònh phaât triïín, vúâi nhûông ăiïìu kiïơn ăöịi nöơi vađ ăöịi ngoaơi ăùơcbiïơt nhíịt ắnh Caâc ăiïìu kiïơn ăoâ lađ, caâc chiïịn lûúơc nùng ăöơng thuâcăííy triïín voơng phaât triïín cuêa tûđng lônh vûơc bùìng caâch cho pheâp hoơtíơn duơng hiïơu quaê kinh tïị nhúđ quy mö, hiïơu ûâng lan toaê vïì cöngnghïơ, khaê nùng hoơc tíơp, vađ coâ thïí phöịi húơp khoaên ăíìu tû cuêa tûđngngađnh vúâi caâc nhađ saên xuíịt khaâc sûê duơng nguýn liïơu do nhûôngngađnh ăoâ cung ûâng (Stiglitz 1996).25

Thíơp kyê 90 chûâng kiïịn sûơ thoaâi trađo cuêa chñnh saâch cöng nghiïơp

úê Ăöng AÂ, vò caâc nûúâc nađy nhíơn ra lúơi thïị cuêa viïơc múê cûêa vađ chíịpnhíơn caâc nguýn tùưc cuêa Töí chûâc Thûúng maơi Thïị giúâi.26 Nhûôngnghiïn cûâu vïì sûơ ăoâng goâp cuêa chñnh saâch cöng nghiïơp thûơc hiïơn úêĂöng A cuông tíơp trung chuâ yâ vađo caâc khoaên chi phñ, trong möơt söịtrûúđng húơp hiïịm hoi mađ sûơ hiïơn diïơn cuêa caâc ýịu töị ngoaơi ûâng ăođihoêi phaêi ặúơc ăöịi xûê ûu ăaôi - nhû vúâi trûúđng húơp sûơ phaât triïín cuêacaâc ngađnh cöng nghïơ cao: ăiïơn tûê vađ baân díîn úê Malaixia, Ăađi Loan,Hađn Quöịc; phuơ tuđng ö tö úê Thaâi Lan (Mathews vađ Cho 2000; Jomotrong Chûúng 12) - vađ nhíịn maơnh tñnh chíịt ngađy cađng keâm thñchûâng cuêa caâc chñnh saâch do sûơ thay ăöíi möi trûúđng toađn cíìu27 Trongmöơt thïị giúâi mađ xu thïị phöí biïịn lađ buöơc caâc cöng ty phaêi san seêgaânh nùơng chi phñ nghiïn cûâu vađ triïín khai, tiïịp cíơn thõ trûúđngthöng qua caâc hònh thûâc liïn doanh, saâp nhíơp, liïn minh, thò vai trođcuêa chñnh saâch cöng nghiïơp ngađy cađng bõ thu heơp trong möơt vađitrûúđng húơp, ăùơc biïơt khi möơt söị quöịc gia, thöng qua nghiïn cûâu vađphaât triïín kyô nùng, muöịn xíy dûơng möơt söị ngađnh mang tñnh caơnhtranh coâ khaê nùng taơo ra nhûông saên phíím cöng nghïơ cao cho thõtrûúđng thïị giúâi (Jomo, chûúng 12; Smith 1995; Krugman 1986).28

Kïịt quaê nghiïn cûâu vïì Nhíơt Baên cho thíịy, noâi chung, trúơ cíịp ăaôlađm chuýín dõch nguöìn lûơc tûđ núi sûê duơng coâ hiïơu suíịt cao sang núisûê duơng coâ hiïơu suíịt thíịp (Noland vađ Bergsten 1993), vađ phíìn lúântrúơ cíịp ặúơc thûơc hiïơn thöng qua ûu ăaôi thúị, tñn duơng bao cíịp, baêohöơ, laơi khöng túâi ặúơc caâc tiïíu ngađnh coâ töịc ăöơ tùng trûúêng caonhíịt, mađ traâi laơi, thûúđng rúi vađo caâc ngađnh cöng nghiïơp ăang ăixuöịng hay nhûông ngađnh cöng nghiïơp ăaô baôo hoađ vúâi triïín voơngphaât triïín trong tûúng lai ríịt khiïm töịn, chùỉng haơn nhû ngađnh dïơtmay, khai thaâc than, díìu moê (Beason vađ Weinstein 1996).29Mùơc duđchñnh saâch cöng nghiïơp cuông ăaô thađnh cöng trong viïơc trúơ giuâp möơtsöị ngađnh nhû ngađnh saên xuíịt maây khíu gia ằnh (thíơp kyê 70),ngađnh baân díîn vađ cöng nghïơ thöng tin (thíơp kyê 80), nhûng sûơ höîtrúơ cuêa chñnh phuê ăoâng vai trođ ríịt ñt trong ngađnh ăiïơn tûê tiïu duđngcuêa Nhíơt Baên (thíơp kyê 50 vađ 60) – vađ ăöi khi cođn gíy caên trúê(Partner 1999) Trúơ giuâp cuêa chñnh phuê toê ra keâm hiïơu quaê trongngađnh cöng nghïơ sinh hoơc vađ khöng míịy taâc ăöơng túâi sûơ phaât triïín

cuêa caâc ngađnh khaâc nhû saên xuíịt xe maây, thiïịt bõ ím thanh, ö tö,phíìn mïìm trođ chúi, thiïịt bõ vùn phođng, saên xuíịt röböịt, saên xuíịt xòdíìu (Porter vađ Takeuchi 1999; Porter, Takeuchi vađ Sakakibara 2000;Okimoto 1986; Imai 1986) Ăöơng lûơc cuêa thõ trûúđng, khaê nùng phaâthiïơn vađ khai thaâc cú höơi, kyô nùng nghiïn cûâu, vađ xíy dûơng maơnglûúâi, lađ caâc nhín töị cho pheâp nhûông ngađnh trïn phaât triïín Chuângăöìng thúđi cuông lađ nhûông nhín töị quan troơng nhíịt trong möi trûúđngtoađn cíìu hoaâ hiïơn nay

Nghiïn cûâu vïì caâc nïìn kinh tïị Ăöng vađ Ăöng Nam AÂ trong thíơpkyê 80 vađ 90 ăaô cho thíịy caâc khoaên ăíìu tû laông phñ vađo caâc ngađnhluýơn kim, hoaâ chíịt, phûúng tiïơn víơn taêi.30 Caâc khoaên ăíìu tû nađydûúâi hònh thûâc tñn duơng chó ắnh cho caâc nhoâm doanh nghiïơp ăaôặúơc lûơa choơn trûúâc, vađ möơt söị nhađ maây ăaô moơc lïn theo sûơ chó ăaơocuêa chñnh phuê Caâc khoaên tñn duơng chó ắnh vađ nhûông ûu ăaôi vïìthúị ăaô nuöi dûúông caâc tíơp ăoađn cöng nghiïơp khöíng löì (úê HađnQuöịc ặúơc goơi lađ chaebol), ăöìng thúđi cuông díîn túâi möơt cú cíịu cöng

nghiïơp mađ viïơc kiïím soaât tađi saên – trûơc tiïịp hay giaân tiïịp – tíơptrung vađo tay möơt söị ñt gia ằnh giađu coâ vađ coâ aênh hûúêng vïì chñnhtrõ (xem Woo-Cumings, Chûúng 9) Trïn thûơc tïị, theo Claessens,Djankov, Lang (2000) viïơc tíơp trung tađi saên nhû víơy khöng phaêi lađcaâ biïơt ăöịi vúâi Hađn Quöịc, mađ phíìn lúân tađi saên cöng ty úê caâc quöịcgia Ăöng AÂ, trûđ Nhíơt Baên vađ caâc nïìn kinh tïị trong thúđi kyđ quaâ ăöơ,ăïìu chõu quýìn kiïím soaât cuêa möơt nhoâm nhoê gia ằnh

Nùm 1995, 30 chaebol hađng ăíìu úê Hađn Quöịc ăoâng goâp túâi 41%

giaâ trõ gia tùng cuêa ngađnh cöng nghiïơp vađ 16% cuêa töíng saên phíímquöịc dín (GNP) Ăiïìu nađy coâ yâ nghôa quan troơng túâi caâc víịn ăïìhiïơu quaê saên xuíịt, quaên trõ, vađ khña caơnh kinh tïị chñnh trõ cuêa viïơc

ra quýịt ắnh, vađ taâc ăöơng ăíìy ăuê cuêa chuâng trúê nïn roô neât vađo thúđikyđ khuêng hoaêng nùm 1997 (xem Woo-Cumings, Chûúng 9) Möơtnghiïn cûâu vïì nïìn cöng nghiïơp Hađn Quöịc do McKinsey vađCompany (Baily vađ Zitzewitz 1998) cho thíịy, mùơc díìu tó söị vöịn sovúâi lao ăöơng cuêa Hađn Quöịc chó bùìng 1 phíìn 3 tó lïơ nađy úê Myô, nhûngnùng suíịt vöịn ngađy cađng giaêm suât vađ túâi nùm 1995 chó bùìng hún 5%

so vúâi Myô Trûúâc khuêng hoaêng, khaê nùng sinh lúơi cuêa 30 chaebol

hađng ăíìu úê Hađn Quöịc thíịp hún chi phñ vay núơ Víịn ăïì trïn cađng roôhún khi phín tñch vïì tûđng ngađnh cuơ thïí Vñ duơ nhû trong ngađnh chïịbiïịn thûơc phíím, mûâc ăöơ sûê duơng vöịn vađ trònh ăöơ cöng nghïơ tûúngặúng vúâi caâc cöng ty cuêa Myô, nhûng chó coâ thïí ăaơt ặúơc 50% mûâcnùng suíịt cuêa caâc cöng ty Myô Tûúng tûơ nhû víơy, ăöịi vúâi caâc ngađnhsaên xuíịt ö tö vađ thiïịt bõ baân díîn – nùng suíịt cuêa Hađn Quöịc chóbùìng möơt nûêa nùng suíịt cuêa caâc cöng ty hađng ăíìu úê Myô – vađ ngađnhsaên xuíịt mûât keơo, do tònh traơng nùng lûơc saên xuíịt dû thûđa, khöngcoâ sûơ ăa daơng hoaâ saên phíím, vađ chuâ troơng ăïịn doanh thu nhiïìuhún ăïịn lúơi nhuíơn, nïn díîn túâi TFP chó cođn 42%, cho duđ mûâc ăöơ sûêduơng vöịn vûúơt xa so vúâi Myô

Tònh traơng trïn lađ kïịt quaê cuêa viïơc tùng trûúêng nhanh ăaô ặúơctiïịp sûâc bùìng caâc khoaên tñn duơng reê trong möơt möi trûúđng ặúơc baêohöơ Trong thúđi kyđ 1970-90, Borensztein vađ Lee (1999) ăaô phaât hiïơn

ra möịi quan hïơ nghõch biïịn giûôa möơt bïn lađ quy mö khoaên vay vađbïn kia lađ tó suíịt lúơi nhuíơn trung bònh Nhûông ngađnh cöng nghiïơpvúâi nhiïìu cöng ty lúân dïî coâ khaê nùng nhíơn ặúơc caâc khoaên tñn duơnghún, vñ duơ nhû ngađnh ăoâng tađu vađ saên xuíịt maây bay lađ nhûôngngađnh coâ tó suíịt lúơi nhuíơn thíịp vađ chó bao göìm möơt söị ñt cöng ty lúânnhûng laơi tiïịp cíơn ặúơc nguöìn tñn duơng döìi dađo Noâi caâch khaâc,chñnh saâch cöng nghiïơp lađ möơt cöng cuơ ăïí chó ắnh tñn duơng vađonhûông lônh vûơc keâm hiïơu quaê cuêa nïìn kinh tïị, lađm chíơm laơi quaâtrònh trûúêng thađnh cuêa khu vûơc tađi chñnh, díîn túâi sûơ tñch luyô khöngngûđng caâc moân núơ khï ăoơng Nùm 1986, theo söí saâch kïị toaân cuêa 5ngín hađng thûúng maơi lúân nhíịt, caâc khoaên núơ khï ăoơng chiïịm túâi11% töíng nguöìn tñn duơng vađ gíịp 3 líìn tađi saên rođng cuêa caâc ngínhađng nađy Mùơc díìu hònh thûâc cíịp tñn duơng theo chó ắnh bùưt ăíìungûng laơi trong thíơp kyê 90, nhûng aênh hûúêng cuêa Böơ Tađi chñnh ăöịivúâi caâc ngín hađng víîn cođn ríịt lúân (vïì chñnh saâch cöng nghiïơp vađ sûơsinh söi cuêa chaebol xem Woo-Cumings, Chûúng 9).

Cho vađ Kim (1995) cuông chó ra rùìng, viïơc sûê duơng tñn duơng theochó ắnh cuêa chñnh phuê Hađn Quöịc trong möơt thúđi gian dađi ăaô gíynïn nhiïìu thiïơt haơi do nhiïìu lyâ do khaâc nhau.31 Trong möơt möitrûúđng thõ trûúđng ăöơc quýìn nhoâm, caâc khoaên cho vay cuêa ngín

hađng ặúơc ngíìm hiïíu coâ sûơ ăöìng baêo hiïím cuêa chñnh phuê, seôkhuýịn khñch caâc ngín hađng cho vay vađ khuýịn khñch caâc cöng tyăíìu tû vađo caâc dûơ aân ruêi ro Caâc ngín hađng thûúng maơi úê Hađn Quöịcăaô hoaơt ăöơng gíìn giöịng nhû caâc ngín hađng phaât triïín, vađ kïịt cuơc lađ,phaêi gaânh vaâc caâc khoaên núơ khï ăoơng khöíng löì tûúng ặúng gíìn20% GDP, vađ phíìn lúân chi phñ cuêa caâc khoaên cho vay nađy seô dongûúđi ăoâng thúị gaânh chõu Nhûông víịn ăïì khoâ khùn mađ caâc ngínhađng nađy phaêi ặúng ăíìu cađng löơ roô khi hoaơt ăöơng cuêa caâc ngađnhcöng nghiïơp xíịu ăi, bùưt ăíìu tûđ sûơ phaâ saên cuêa Hanbo, chaebol lúân

thûâ 14 úê Hađn Quöịc vađo thaâng 1 nùm 1997 Tiïịp theo ăoâ lađ sûơ suơp ăöí

díy chuýìn nhanh choâng cuêa 5 chaebol khaâc: Sammi, Jinro,

Dainong, Ssangyoung, Kia (Lee 1999).32 Nùm 1998 Daewoo, chaebol

lúân thûâ hai úê Hađn Quöịc, trúê thađnh naơn nhín cuêa sûơ tíơp trung quaâmûâc trong möơt tíơp ăoađn khöíng löì, vađ bíịt chíịp nöî lûơc cûâu vaôn cuêachñnh phuê vađ caâc nhađ tađi trúơ, vađ ăaô phaêi baân ăi vađo nùm 2000 Thïmvađo ăoâ, nhiïìu böơ phíơn cuêa hai chaebol Hyundai vađ LG ăaô gùơp khoâ

khùn nghiïm troơng, bíịt chíịp sûơ phuơc höìi kinh tïị trong giai ăoaơn1999-2000, vúâi viïơc Hyundai Engineering and Construction loaơngchoaơng bïn búđ cuêa sûơ phaâ saên vađo quyâ IV cuêa nùm 2000

Mùơc duđ Chñnh phuê Thaâi Lan khöng sûê duơng hònh thûâc tñn duơngchó ắnh nhiïìu nhû úê Hađn Quöịc, nhûng nhûông baêo laônh ngíìm dađnhcho hïơ thöịng ngín hađng do möịi quan hïơ míơt thiïịt giûôa chñnh phuê-doanh nghiïơp - ngín hađng ăaô lađm naêy sinh nhûông víịn ăïì lúơi duơngbaêo laônh, cöị yâ lađm liïìu, khöng keâm phíìn nghiïm troơng Dollar,Hallward-Driemeier (1998) phaât hiïơn ra rùìng, caâc töí chûâc tađi chñnhthûúđng xuýn múê röơng caâc khoaên cho vay mađ khöng hïì quan tímtúâi mûâc ăöơ tin cíơy vïì khaê nùng traê núơ cuêa ngûúđi vay

Caâc quöịc gia Ăöng Nam AÂ sûê duơng chñnh saâch cöng nghiïơp haơnchïị hún, nhûng duđ coâ sûê duơng, thò coâ leô, cuông ñt thađnh cöng húntrong viïơc ăaơt ặúơc caâc kïịt quaê ăïì ra Caâc cú quan cöng quýìn úêInăönïxia khöng coâ khaê nùng giaâm saât caâc khoaên trúơ cíịp vađ ríịt dïî

bõ lúơi ñch cuêa doanh nghiïơp chi phöịi Nöî lûơc cuêa caâc cú quan nađynhùìm thuâc ăííy sûơ phaât triïín caâc ngađnh cöng nghiïơp ö tö, maây bay,göî daân, ăïìu bõ thíịt baơi vađ traê giaâ ríịt ăùưt Ăiïìu nađy laơi lùơp laơi úê

Malaixia, núi mađ caâc ngađnh cöng nghiïơp thuöơc súê hûôu nhađ nûúâc –kim loaơi cú baên, chïị taơo maây, hoaâ díìu, giíịy, víơt liïơu xíy dûơng –hoaơt ăöơng keâm hiïơu quaê (Smith 1995) Sûơ phuơc höìi cuêa hai cöng ty

ö tö cuêa Malaixia, Proton vađ Perodua hoađn toađn do mûâc thúị suíịt140-300% ăaânh vađo xe gùưn ăöơng cú nguýn chiïịc vađ 42-70% vađo caâcthiïịt bõ phuơ kiïơn rúđi (“ Khoaênh khùưc cuêa sûơ thíơt” Taơp chñ Kinh tïị Viïîn Ăöng, ngađy 23 thaâng 11 nùm 2000; “ Tònh thïị tiïịn thoaâi lûúông

nan cuêa Proton” Oxford Analytica, Malaixia, ngađy 29 thaâng 9 nùm

2000) Thaâi Lan chuê ýịu thûơc hiïơn trúơ giuâp cho nhûông ngađnh cöngnghiïơp mađ hoaơt ăöơng xuíịt khííu cuêa chuâng ăang gùơp khoâ khùn.33ÚÊPhilippin caâc khoaên tñn duơng ûu ăaôi cuông nhû caâc chñnh saâch cöngkhaâc ăïìu chõu aênh hûúêng cuêa nhûông nhoâm ngûúđi coâ quýìn thïịtrong xaô höơi coâ möịi quan hïơ töịt vúâi chñnh phuê, cođn quöịc gia thòkhöng nhíơn ặúơc gò tûđ hoaơt ăöơng nađy (Hutchcroft 1999)

Hiïơn nay chuâng ta coâ thïí caêm nhíơn roô rađng hún vïì sûơ chi phöịicuêa nhûông nhoâm ngûúđi coâ quýìn thïị trong xaô höơi túâi chñnh saâchcöng nghiïơp hún lađ trong quaâ khûâ, vađ chuâng ta cuông biïịt rùìng, ăiïìunađy ăaô gíy nïn nhûông chi phñ quaâ mûâc cho ngín saâch Chuê nghôa

tû baên thín quen khöng chó lađ möơt víịn ăïì riïng coâ úê Philippin Caâcdoanh nghiïơp non-pribumi úê Inăönïxia (phíìn lúân lađ do Hoa Kiïìu

súê hûôu) coâ möịi quan hïơ vúâi gia ằnh Suharto ăaô gíy ra möơt gaânhnùơng ríịt lúân cho nïìn kinh tïị (Hill 1977; Emmerson 1998) Thíơm chñ

úê Hađn Quöịc, sûơ tuđy tiïơn cuêa caâc quan chûâc chñnh phuê ăaô taơo ra cúhöơi truơc lúơi mađ khöng thïí ngùn chùơn ặúơc Vñ duơ chûúng trònh muasùưm phuơc vuơ quöịc phođng Yulgok trõ giaâ 37 tyê ăöla cuông ặúơc sûêduơng nhû möơt phûúng tiïơn cho viïơc chuýín giao cöng nghïơ cho caâccöng ty ắa phûúng ặúơc lûơa choơn lađ nhađ cung cíịp cho quín ăöơiHađn Quöịc Vò thïị, nhûông cöng ty nađy phaât triïín ríịt nhanh vađo giaiăoaơn 1970-80, vađ möơt phíìn lúơi nhuíơn cuêa hoơ rúi vađo tay nhûôngtûúâng lônh ăang ăiïìu hađnh chñnh saâch cöng nghiïơp Nùm 1993, khivuơ viïơc vúô lúê, hai cûơu böơ trûúêng quöịc phođng bõ buöơc töơi nhíơn höịi löơcuêa caâc cöng ty, 39 võ tûúâng khaâc bõ khiïín traâch, thaêi höìi, hay bõ vađotuđ (Ades vađ Di Tella 1997: 1024)

Sûâc maơnh cuêa caâc tíơp ăoađn lúân, ngín hađng, vađ cuêa caâ nhín tûđng

doanh nhín úê Ăöng AÂ cuông nhû möịi quan hïơ míơt thiïịt giûôa khuvûơc doanh nghiïơp vađ ngín hađng cuông aênh hûúêng túâi khaê nùng cuêacaâc chñnh phuê trong viïơc thûơc hiïơn nhûông hađnh ăöơng mang tñnhquýịt ắnh vađ nhanh choâng nhùìm taâi cú cíịu hay ăoâng cûêa caâc cöng

ty vađ caâc thïí chïị tađi chñnh sau cuöơc khuêng hoaêng (Overholt 1999;Lincoln 1999)34 Caâc bûúâc caêi caâch chíơm chaơp möơt phíìn lađ do baênchíịt cuêa cú cíịu doanh nghiïơp, saên phíím do chñnh saâch cöng nghiïơptaơo nïn Noâ cuông goâp phíìn taơo nïn khoâ khùn trong viïơc ặa ranhûông quy ắnh cöng khai hoaâ, luíơt phaâ saên, vađ caâc biïơn phaâpnhùìm ặa túâi möơt thõ trûúđng caơnh tranh hún ăöịi vúâi viïơc kiïím soaâtcöng ty, vađ haơ thíịp hađng rađo ngùn caên ăíìu tû trûơc tiïịp nûúâc ngoađi

úê möơt söị ngađnh nhíịt ắnh

Ngûúđi ta víîn cođn coâ thïí tranh caôi nhûng roô rađng lađ caâc chñnh saâchthûơc thi kïí tûđ 1998 trúê laơi ăíy ăaô phaên aânh möơt nhíơn thûâc röơng raôirùìng, trong moơi trûúđng húơp, trûđ möơt vađi trûúđng húơp caâ biïơt, caâckhoaên chi phñ do trúơ cíịp gíy nïn vûúơt xa ríịt nhiïìu caâc khoaên lúơi ñchmađ noâ ăem laơi Trûđ trûúđng húơp xuíịt khííu cuêa Hađn Quöịc, hađng hoaâxuíịt khííu cuêa tíịt caê caâc quöịc gia coâ sûê duơng trúơ cíịp xuíịt khííu, tùngtrûúêng khöng nhanh hún úê caâc quöịc gia khöng aâp duơng hònh thûâcnađy, vađ trïn thûơc tïị, trúơ cíịp coâ thïí cođn lađm giaêm phuâc lúơi(Panagariya 2000) Viïơc caâc quöịc gia Ăöng AÂ chíịp thuíơn caâcnguýn tùưc cuêa WTO – Trung Quöịc cuông ăaô gia nhíơp – cho thíịy:caâc chñnh saâch cöng nghiïơp thûơc thi trûúâc thúđi ăiïím giûôa thíơp kyê 80ặúơc xem lađ khöng cođn taâc duơng, vađ cíìn phaêi ặúơc aâp duơng möơtphûúng phaâp tiïịp cíơn dûơa nhiïìu hún vađo thõ trûúđng vò sûơ phaât triïíntrong tûúng lai Viïơc suy nghô laơi nhû víơy cuông coâ quan hïơ túâi möơtcaâch ăaânh giaâ thûơc tïị hún vïì nùng lûơc cuêa böơ maây hađnh chñnh Sûơ tröîi díơy vađ tùng trûúêng maơnh cuêa khu vûơc cöng nghiïơp tûnhín vađ khu vûơc cöng nghiïơp ngoađi quöịc doanh úê Trung Quöịc, bùưtăíìu vađo cuöịi thíơp kyê 70, cho thíịy sûâc maơnh cuêa ăöơng lûơc thõ trûúđngtrong viïơc thuâc ăííy caâc saâng kiïịn kinh doanh cuông nhû tùng cûúđngxuíịt khííu mađ khöng cíìn sûơ chó ăaơo tûđ chñnh quýìn trung ûúng (“Khu vûơc tû nhín” Oxford Analytica, Trung Quöịc, ngađy 18 thaâng

12 nùm 2000) Tyê troơng saên lûúơng cöng nghiïơp cuêa khu vûơc ngoađi