SUY NGẪM LẠI SỰ THẦN KỲ ĐÔNG Á - HOÀNG THANH DƯƠNG – 2 pptx

Möơt thíơp kyê trûúâc, caâc quöịc giaĂöng AÂ coâ thïí theo ăuöíi caâc chñnh saâch thûúng maơi vađ chñnh saâchkinh tïị vô mö tûúng ăöịi ăöơc líơp vúâi caâc quöịc gia lín cíơn, nhûng bíygi

chung nhûông thuöơc tñnh nhíịt ắnh Möơt thíơp kyê trûúâc, caâc quöịc giaĂöng AÂ coâ thïí theo ăuöíi caâc chñnh saâch thûúng maơi vađ chñnh saâchkinh tïị vô mö tûúng ăöịi ăöơc líơp vúâi caâc quöịc gia lín cíơn, nhûng bíygiúđ hoơ phaêi cöng nhíơn ặúơc möơt mûâc ăöơ phuơ thuöơc líîn nhau vađ sûơphöịi húơp trong hađnh ăöơng cuêa hoơ (Gilpin 2000).

Phíìn cođn l ơi c êa chûúng c â tñnh chíịt gi âi t hi ïơ u nađy seô xemxeâ t chitiïịt hún caâc khña c ơnh c êa s ơ thíì n kyđ Ăöng AÂ , t ûđ ăoâ cho thíị y möơ tthíơp kyê nhiïìu biïịn ăöíi vûđa qua vađ nhûông nghiïn cûâu m âi nhí ị t ăaôkhùỉng ắnh hoùơc lađm thay ăöíi suy nghô c êa chuâng ta nhû th ị nađo

CHÑNH SAÂCH KINH TÏỊ VÔ MÖ VAĐ TÙNG TRÛÚÊNG ÖÍN ẮNH

Lúơi thïị cuêa möơt möi trûúđng öín ắnh vúâi tó lïơ laơm phaât thíịp khöngcođn gò phaêi tranh caôi Tó lïơ laơm phaât vûđa phaêi khöng nhíịt thiïịt coâhaơi túâi tùng trûúêng (Bruno vađ Easterly 1995; Barro 1997) hoùơc tiïịtkiïơm (Hussein vađ Rhirlwall 1999), nhûng niïìm tin cuêa giúâi kinhdoanh vađ ăi cuđng vúâi noâ lađ nguöìn vöịn ăíìu tû, bao göìm caê ăíìu tûtrûơc tiïịp nûúâc ngoađi, seô phaât triïín maơnh nïịu coâ sûơ öín ắnh vïì kinhtïị vađ chñnh trõ (Fischer 1993).12Vò Ăöng AÂ ngađy cađng trúê nïn gùưn boâmíơt thiïịt vúâi nïìn kinh tïị toađn cíìu nïn möi trûúđng kinh doanh lađnhmaơnh thíơm chñ seô trúê nïn quan troơng hún

Sûơ öín ắnh kinh tïị dûơa trïn viïơc phöịi húơp ăöìng böơ giûôa caâc chñnhsaâch tó giaâ höịi ăoaâi, tiïìn tïơ, tađi khoaâ Trong suöịt thíơp kyê 90, phíìnlúân caâc nûúâc Ăöng AÂ, trûđ Thaâi Lan, ăïìu cöị gùưng kiïìm chïị sûơ giatùng cuêa töíng mûâc tiïìn tïơ vađ giûô cho sûơ thím huơt tađi khoaâ úê mûâc ăöơöín ắnh Khi coâ khuêng hoaêng, caâc quöịc gia chõu aênh hûúêng bõthuýịt phuơc theo ăuöíi chñnh saâch truýìn thöịng lađ tùng laôi suíịtnhùìm ngùn chùơn caâc luöìng vöịn ra ăi, cùưt giaêm chi tiïu ngín saâchnhùìm khöi phuơc laơi niïìm tin vađo nïìn tađi chñnh cuêa hoơ Phûúng phaâpnađy toê ra lađ liïìu thuöịc ăùưng vađ bõ giaêm taâc duơng Tuy nhiïn do coâmöơt söị chñnh saâch ăiïìu chónh, nhúđ khúêi xûúâng caêi caâch thïí chïị, vađhoaơt ăöơng xuíịt khííu maơnh meô, nïn cuöịi cuđng laôi suíịt giaêm, ăöìngtiïìn sau ăoâ ặúơc cuêng cöị, thõ trûúđng chûâng khoaân höìi phuơc, vađ caâc

quöịc gia nađy líịy laơi ặúơc ăöơng nùng ban ăíìu cuêa noâ Nhûng khuênghoaêng vađ híơu quaê cuêa noâ cho thíịy, trong trûúđng húơp coâ möơt cuâ söịc,khi ăođi hoêi phaêi coâ möơt sûơ gia tùng laôi suíịt nhanh choâng nhùìm khöiphuơc lođng tin vađ ngùn chùơn sûơ míịt giaâ hún nûôa cuêa ăöìng tiïìn, thòcoâ thïí cíìn tùng chi ngín saâch nhùìm buđ ăùưp cho sûơ suơt giaêm cuêa chitiïu tû nhín vađ caêi thiïơn taâc ăöơng giaêm phaât cuêa chñnh saâch tiïìn tïơthùưt chùơt ăöịi vúâi ngûúđi tiïu duđng vađ caâc doanh nghiïơp Tñnh chíịtăaâng coâ nhûông hađnh ăöơng vađ giaêi phaâp dung hoađ khi sûê duơngchñnh saâch tiïìn tïơ thùưt chùơt cođn quan troơng hún khi caâc cöng ty coâmûâc ăöơ ăođn bííy cao.13 Trong phíìn lúân caâc nûúâc Ăöng AÂ, tó lïơ núơchñnh phuê so vúâi GDP tûúng ăöịi thíịp cuông lađm giaêm nguy cú phaêigaânh chõu nhûông khoaên thím huơt ngín saâch lúân hún trong thúđi kyđtrung haơn.14

Phaên ûâng ăöịi vúâi khuêng hoaêng Ăöng AÂ cho thíịy, caâc nguýn tùưcăöịi phoâ vúâi caâc cuâ söịc cíìn ặúơc múê röơng ăïí tñnh ăïịn hoađn caênh cuêatûđng quöịc gia vađ khaê nùng líy nhiïîm Liïơu caâc chñnh phuê coâ nïntiïịp tuơc trung thađnh vúâi caâc nguýn tùưc tađi khoaâ cú baên, nhûng laơiphaên ûâng vúâi cuöơc khuêng hoaêng tađi chñnh - tiïìn tïơ bùìng caâch huyăöơng caâc kïị hoaơch chi tiïu bíịt thûúđng nhùìm duy trò töíng cíìu, trongkhi víîn biïịt rùìng, nhûông hađnh ăöơng nhû víơy coâ thïí lađm töìi tïơ thïmsûơ ăađo thoaât cuêa caâc luöìng vöịn hay khöng? Liïơu viïơc ngùn trúêluöìng víơn ăöơng cuêa vöịn thöng qua thúị hay caâc biïơn phaâp hađnhchñnh coâ phaêi luâc nađo cuông lađ caâch lađm töịi ûu hay khöng? Chñnhsaâch tó giaâ höịi ăoaâi phuđ húơp cho caâc nïìn kinh tïị ắnh hûúâng thûúngmaơi cao vađ caâc nïìn kinh tïị coâ quy mö trung bònh lađ gò? Möơt ăiïìu roôrađng lađ, nïịu sûê duơng caâc chñnh saâch tađi khoaâ, tiïìn tïơ, tyê giaâ höịi ăoaâimöơt caâch voô ăoaân, giaâo ăiïìu thò seô khöng ăaơt ặúơc muơc ăñch NhûClarida, Calf, vađ Gertler, (1990: 1730) nhíơn xeât, khi ặúng ăíìu vúâicaâc cuâ söịc tiïìn tïơ nghiïm troơng, chñnh saâch tiïìn tïơ khöng nïn chó ăitheo möơt quy luíơt ăún ăiïơu Nhûng vïì víịn ăïì nađy, coâ ríịt ñt nghiïncûâu vïì mùơt lyâ luíơn cuông nhû thûơc tiïîn ăïí cho caâc nhađ hoaơch ắnhchñnh saâch tham khaêo, vađ vò thïị, “ ăíy lađ möơt maênh ăíịt mađu múô chohoaơt ăöơng nghiïn cûâu” Hún thïị nûôa, trong khi ngûúđi ta tröng ăúơiviïơc quaên lyâ ngín saâch thíơn troơng vúâi thím huơt duy trò úê mûâc thíịp

bïìn vûông trong thúđi kyđ öín ắnh, thò khi coâ khuêng hoaêng, caâc nhađhoaơch ắnh chñnh saâch cíìn xem xeât nhûông phûúng aân lûơa choơn cuêahoơ möơt caâch cíín thíơn, cín nhùưc sûơ ăaânh ăöíi sao cho traânh ặúơc sûơtöín thíịt saên lûúơng möơt caâch khöng cíìn thiïịt

Caâc biïơn phaâp tađi khoaâ nhùìm kiïím soaât vođng xoaây thiïíu phaât khikhu vûơc doanh nghiïơp bõ aênh hûúêng maơnh cíìn phaêi ặúơc phöịi húơpvúâi chñnh saâch tiïìn tïơ nhùìm haơn chïị taâc haơi cuêa laôi suíịt Trong möơtsöị trûúđng húơp, thúị ăaânh vađo caâc luöìng vöịn coâ thïí lađ cíìn thiïịtnhùìm ăaêm baêo cho nhûông chñnh saâch nhû víơy díîn túâi caâc kïịt quaê

ñt phaêi traê giaâ nhíịt vađ khöng lađm töìi tïơ thïm nhûông taâc ăöơng cuêa cuâsöịc hay lađm chíơm trïî sûơ ăiïìu chónh

Mùơc díìu phaên ûâng vïì mùơt chñnh saâch ăöịi vúâi cuâ söịc chùưc chùưnphûâc taơp hún nhiïìu, nhûng cuöơc khuêng hoaêng Ăöng AÂ khöng lađmthay ăöíi ăaâng kïí quan ăiïím cuêa chuâng ta vïì ăöơ múê cuêa nïìn kinhtïị hay caâc bûúâc ăi ăïí ăaơt ặúơc chuâng Caâc ngín hađng cíìn phaêiặúơc ăiïìu tiïịt chùơt cheô Quaên lyâ tađi chñnh, ăiïìu tiïịt ngín hađng giúđăíy ặúơc xem nhû möơt nhín töị cûơc kyđ quan troơng ăöịi vúâi tùngtrûúêng vađ öín ắnh (Levine 1997) Ăöìng thúđi, sûơ xuíịt hiïơn cuêa caâcsaên phíím, caâc hoaơt ăöơng múâi, sûơ cuêng cöị caâc thïí chïị tađi chñnh vađphaơm vi hoaơt ăöơng vïì mùơt ắa lyâ ngađy cađng röơng lúân cuêa chuâng, ăaôkhiïịn cho caâc nhađ ăiïìu tiïịt phaêi ặúng ăíìu vúâi nhûông thaâch thûâckhoâ khùn hún trong viïơc lađm thïị nađo ăïí ăaơt ặúơc hiïơu quaê, trongkhi víîn duy trò ặúơc tñnh lađnh maơnh cuêa hïơ thöịng tađi chñnh.(Mishkin vađ Strahan 1999)

Caâc ngín hađng, tûđ líu ăaô quen vúâi möơt thïị giúâi ặúơc bao boơc vađtiïơn lúơi trong caâc möịi quan hïơ cuêa hïơ thöịng ngín hađng, cíìn phaêithñch nghi vúâi möơt möi trûúđng caơnh tranh hún, trong ăoâ sûơ xuíịthiïơn cuêa caâc ngín hađng nûúâc ngoađi ngađy cađng nhiïìu vađ dõch vuơchuâ troơng ăïịn viïơc cho vay phuơc vuơ tiïu duđng coâ laôi cao, cuđng vúâicaâc saên phíím múâi, seô quýịt ắnh thađnh cöng cuêa caâc ngín hađng(Wade 1998) Ngoađi ra, nïìn vùn hoaâ ngín hađng úê phíìn lúân caâcnûúâc Ăöng AÂ ăang buöơc phaêi thûơc hiïơn cú chïị cöng khai hoaâ, caêithiïơn hïơ thöịng ăaânh giaâ ruêi ro tñn duơng, quan tím hún túâi luöìngtiïìn mùơt cuêa ngûúđi tiïu duđng thay vò tađi saên thïị chíịp, buöơc caâc vùn

phođng chi nhaânh chõu traâch nhiïơm cao hún vúâi truơ súê chñnh, dûơavađo nhûông nguýn tùưc minh baơch hún lađ tin tûúêng caâ nhín.15 Tuysûơ ýịu keâm cuêa ngín hađng lađ möơt phíìn cuêa víịn ăïì, nhûng tñnh phihiïơu quaê cuêa caâc thïí chïị tađi chñnh phi ngín hađng thíơm chñ lađ möơtvíịn ăïì lúân hún vò chuâng lađm töìi tïơ thïm aênh hûúêng cuêa cuâ söịc(xem Woo-Cumings, Chûúng 9 cuöịn saâch nađy) ÚÊ Nhíơt Baên, caâccöng ty cho vay ắa öịc, cođn goơi lađ jusen, coâ 70% khoaên cho vay

ặúơc thïị chíịp bùìng bíịt ăöơng saên,chõu aênh hûúêng nùơng nïì nhíịt tûđcuöơc khuêng hoaêng tađi chñnh

Cuöơc khuêng hoaêng chùưc chùưn ăaô böơc löơ roô sûơ ýịu keâm cuêa Ăöng

AÂ úê caâc lônh vûơc quan troơng trïn Nhûng quöịc gia nađo ăaơt ặúơcnhûông muơc ăñch nađy, thò múê cûêa tađi khoaên vöịn khöng lađm tùng tñnhbíịt öín cuêa tùng trûúêng (Easterly, Islam, Stiglitz 2000), vađ qua thúđigian, coâ thïí thuâc ăííy sûơ phaât triïín hïơ thöịng tađi chñnh cuđng vúâi lúơiñch phín böí keđm theo cuêa noâ.16Hún thïị, khi caâc hoaơt ăöơng tađi chñnhngađy cađng trúê nïn phûâc taơp, thò viïơc ngùn caên luöìng vöịn ra trúê nïnkhoâ khùn hún (Dooley 1995), vađ caâc saên phíím phaâi sinh lađm chovíịn ăïì cođn rùưc röịi hún, ngay caê vúâi caâc cú quan ăiïìu tiïịt coâ trònh ăöơnhíịt ăïí coâ thïí kiïìm chïị luöìng vöịn vađo ngùưn haơn (Garber 1998).17Trung Quöịc cuông gùơp phaêi tònh huöịng tûúng tûơ khi coâ luöìng vöịn

ra ríịt lúân vađo giai ăoaơn 1998-2000, vađ bíịt chíịp caâc biïơn phaâp kiïímsoaât vöịn, caê caâc quy ắnh haơn chïị luöìng vöịn cuêa Malaixia cuôngkhöng phaât huy taâc duơng trong nùm 2000 (“ Luöìng vöịn ra khoêiMalaixia bíịt chíịp caâc biïơn phaâp kiïím soaât vöịn” , Taơp chñ

International Herald Tribune, ngađy 5 thaâng 12 nùm 2000).

Cuöơc khuêng hoaêng cuông lađm ngûúđi ta tíơp trung sûơ chuâ yâ vađo caâcchñnh saâch tyê giaâ höịi ăoaâi Trûúâc tiïn, noâ nïu bíơt ăöơng thaâi do sûơthay ăöíi tyê giaâ ăöìng ýn vađ ăöìng ăöla kïí tûđ giûôa thíơp kyê 80 - ăöìngýn “ mang túâi thûúng maơi” (McKinnon 2000) Bùìng viïơc gíy aâp lûơclađm tùng tyê giaâ ăöìng ýn, quan hïơ thûúng maơi giûôa Myô vađ Nhíơt Baênăaô ăííy tó lïơ laôi suíịt úê Nhíơt Baên xuöịng thíịp vađ khuýịn khñch caâcngín hađng Nhíơt Baên tòm kiïịm caâc khoaên lúơi nhuíơn cao hún – vađ ruêi

ro hún – úê Ăöng AÂ Noâ cuông khuýịn khñch caâc nhađ ăíìu tû khaâc vaytiïìn úê thõ trûúđng Nhíơt Baên vađ ăíìu tû úê caâc quöịc gia lín cíơn Khaê

nùng ặúơc cûâu trúơ khi coâ khuêng hoaêng cađng lađm cho ngín hađng vađcaâc nhađ ăíìu tû baơo gan boê ra caâc khoaên vöịn lúân vađo caâc lônh vûơc chïịtaâc vađ bíịt ăöơng saên, nhûông khoaên ăíìu tû ăaô ặúơc chûâng minh lađkhöng khön ngoan (Overholt 1999) Möơt bađi hoơc ruât ra tûđ ăíy lađ,trong möơt thïị giúâi höơi nhíơp, sûơ phöịi húơp tyê giaâ höịi ăoaâi giûôa caâcăöìng tiïìn chuê chöịt coâ thïí giuâp traânh ặúơc khaê nùng díîn túâi möơtcuöơc khuêng hoaêng Ăaâng tiïịc, haơ thíịp tyê giaâ ăöìng ýn cho pheâpNhíơt Baên coâ thùơng dû tađi khoaên vaông lai lúân, vađ cuđng vúâi tyê lïơ ăíìu

tû vûđa phaêi vađ tyê lïơ tiïịt kiïơm cao, ăiïìu nađy coâ thïí ăùơt ra möơt thaâchthûâc ríịt lúân cho nhûông nöî lûơc phöịi húơp tyê giaâ höịi ăoaâi.18

Bađi hoơc thûâ hai cuông khöng keâm phíìn quan troơng lađ, möơt chïị ăöơchñnh saâch dûơa trïn viïơc cöị ắnh tó giaâ mïìm, keđm theo nhûông canthiïơp nhùìm vö hiïơu hoaâ coâ ríịt nhiïìu haơn chïị.19 Viïơc cöị ắnh tó giaâmïìm ruât cuơc khöng ăaâng tin cíơy, cođn can thiïơp theo hûúâng vö hiïơuhoaâ seô ăííy laôi suíịt lïn cao vađ cađng kñch thñch caâc luöìng vöịn vađo.Cuöơc khuêng hoaêng möơt líìn nûôa laơi cho thíịy nhûông khoâ khùn coâ thïínaêy sinh trong viïơc lûơa choơn, dung hoađ giûôa möơt chïị ăöơ tyê giaâ cöịắnh – hay thöịng nhíịt tiïìn tïơ thöng qua quaâ trònh ăöla hoaâ hay sûêduơng möơt hïơ thöịng nhiïìu ăöìng tiïìn vúâi möơt ăöìng tiïìn chuê chöịt –hay hïơ thöịng tyê giaâ höịi ăoaâi hoađn toađn thaê nöíi Vïì lyâ thuýịt chothíịy, viïơc lûơa choơn möơt cú chïị tyê giaâ höịi ăoaâi cíìn dûơa trïn baên chíịtcuêa caâc cuâ söịc dûơ kiïịn Nïịu cuâ söịc lađ thûơc, cíìn sûê duơng hïơ thöịng tyêgiaâ thaê nöíi Cođn nïịu khöng thò tó giaâ cöị ắnh seô thñch húơp hún Khicuâ söịc diïîn ra thöng qua tađi khoaên vöịn vađ hađm chûâa caê ýịu töị thûơcvađ danh nghôa, thò viïơc lûơa choơn seô trúê nïn khöng roô rađng (Calvo vađReinhart 1999)

Nhûông kinh nghiïơm gíìn ăíy cuông khöng ặa ra ặúơc nhiïìubùìng chûâng thuýịt phuơc uêng höơ lyâ thuýịt cho rùìng, khaê nùng xaêy

ra möơt cuöơc khuêng hoaêng tiïìn tïơ seô tùng khi xuíịt hiïơn caâc ăiïìu kiïơnsau: tyê giaâ höịi ăoaâi thûơc tïị bõ ăaânh giaâ quaâ cao so vúâi xu thïị, tùngtrûúêng tñn duơng úê mûâc cao, tyê lïơ M2/GDP tùng (Berg vađ Pattillo1999), hïơ thöịng ngín hađng ýịu vađ thiïịu vöịn, quöịc gia ăang phaêi buđăùưp thím huơt tađi khoaên vaông lai bùìng caâc khoaên vay ngùưn haơn(Dornbusch 2000).20

Tuy nhiïn, duđ lađ cuöơc khuêng hoaêng Ăöng AÂ hay caâc cuöơc khuênghoaêng tiïìn tïơ khaâc trong thíơp kyê 90 ăïìu khöng xaâc ắnh ặúơc sûơvûúơt tröơi cuêa cú chïị tó giaâ cöị ắnh hay cú chïị tó giaâ linh hoaơt Mùơcduđ nhiïìu nhađ bònh luíơn ăaô chó ra nhûông ruêi ro cuêa viïơc gùưn chùơt vađoăöìng ăöla Myô, nhûng nhûông ûúâc tñnh gíìn ăíy vïì sûơ lïn giaâ thûơccuêa caâc ăöìng tiïìn chuê chöịt úê Ăöng AÂ khöng cho thíịy nhiïìu thay ăöíi

so vúâi nhûông nùm trûúâc khuêng hoaêng Duy chó coâ Thaâi Lan coâ sûơlïn giaâ ăaâng kïí cuêa ăöìng tiïìn Nhûng ngay caê nhû víơy thò sûơ biïịnăöơng tûđ mûâc cao nhíịt ăïịn mûâc thíịp nhíịt cuông chó lađ 13%, vađ nïịutñnh giaâ trõ göịc lađ 100, thò chó tùng 8% (McKibbin vađ Martin 1999).Hún thïị nûôa, möơt söị quöịc gia Ăöng AÂ, nhíịt lađ Hađn Quöịc, cođn chothíịy sûơ tùng lïn maơnh meô cuêa khöịi lûúơng xuíịt khííu

Toâm laơi, möơt chïị ăöơ töịi ûu suy cho cuđng seô phuơ thuöơc vađo hađngloaơt caâc nhín töị ăùơc thuđ cuêa möîi möơt quöịc gia: quy mö, ăöơ múê, tñnhlûu ăöơng cuêa lao ăöơng, khaê nùng tađi khoaâ, quy mö dûơ trûô, sûâc maơnhcuêa hïơ thöịng ngín hađng, ăöơ tin cíơy cuêa caâc quy ắnh luíơt phaâp vađquýìn súê hûôu, sûơ tûơ nguýơn höơi nhíơp vúâi caâc baơn hađng thûúng maơi,vađ nïịu lûơa choơn möơt hïơ thöịng nhiïìu ăöìng tiïìn thò cođn phuơ thuöơcvađo khaê nùng sùĩn sađng vïì mùơt chñnh trõ ăïí tûđ boê sûơ kiïím soaât ăöịivúâi nhûông ăođn bííy chñnh saâch chuê chöịt (Frankel 1999) Ăöịi vúâi möơtsöị quöịc gia, bađi hoơc tûđ cuöơc khuêng hoaêng Ăöng AÂ lađ, trong ăiïìukiïơn kinh tïị múê, khi phíìn lúân hoaơt ăöơng ngoaơi thûúng cuêa hoơ ặúơctñnh bùìng ăöla, thò cíìn lûơa choơn möơt chñnh saâch cöị ắnh tó giaâ cûângthöng qua viïơc kïịt húơp hađng loaơt ăöìng tiïìn khaâc nhau (Calvo vađReinhart 1999; McKinnon úê Chûúng 5) Ăöịi vúâi nhûông nûúâc khaâc,kinh nghiïơm gíìn ăíy laơi cho thíịy lúơi thïị cuêa möơt chïị ăöơ tyê giaâ höịiăoaâi linh hoaơt hún cuđng vúâi möơt muơc tiïu kiïím soaât laơm phaât(Mishkin 1999) Nhûng khöng thïí aâp duơng tyê giaâ höịi ăoaâi linh hoaơtsau khi cuöơc khuêng hoaêng ăaô xaêy ra vađ víîn cođn taâc ăöơng – biïơnphaâp cuêa Thaâi Lan – hay ngay trûúâc khuêng hoaêng, khi nhûông ýịukeâm vïì tađi chñnh ăaô trúê nïn roô neât – trûúđng húơp cuêa Hađn Quöịc vađMalaixia (Eichengreen 1999) Cíìn phaêi coâ nhûông ăiïìu kiïơn tiïìn ăïìquan troơng múâi coâ thïí chuýín sang möơt hïơ thöịng thaê nöíi nhû cuêaMïhicö, Braxin, vađ Cölömbia

Sûơ phaât triïín trong tûúng lai cuêa caâc chñnh saâch tyê giaâ höịi ăoaâi úêĂöng A vađ caâc quöịc gia ăang tiïịn hađnh quaâ trònh cöng nghiïơp hoaâkhaâc víîn cođn chûa roô rađng, vađ chùưc chùưn cíìn phaêi coâ möơt giai ăoaơnthûê nghiïơm, möơt giai ăoaơn do nhûông tiïịn triïín trong caêi caâch cuôngnhû trong phûúng hûúâng thay ăöíi vïì mùơt chñnh trõ quýịt ắnh.Nhûng bađi hoơc nöíi lïn tûđ nûêa sau cuêa thíơp kyê 90 cuông cho thíịy,hoaơt ăöơng quaên lyâ tiïìn tïơ trong khu vûơc ăaô khöng phuđ húơp vúâi khaênùng ngađy cađng dïî bõ töín thûúng cuêa möîi möơt quöịc gia nađy

NHÛÔNG TRIÏÍN VOƠNG VÏÌ TÙNG TRÛÚÊNG ÚÊ ĂÖNG AÂ

Ăíìu thíơp kyê 90, hiïíu biïịt cuêa chuâng ta vïì caâc nhín töị quýịt ắnhtùng trûúêng úê Ăöng AÂ bõ caâc chûâng cúâ traâi ngûúơc nghi ngúđ vïì sûơăoâng goâp cuêa TFP chíịt víịn Vađo thúđi ăiïím ăoâ, vöịn con ngûúđi, vöịnvíơt chíịt, vađ caâc ăíìu vađo vïì lao ăöơng ăoâng goâp túâi 60% trong tùngtrûúêng cuêa caâc nïìn kinh tïị Chíu AÂ tùng trûúêng cao (HPAEs).21Giaâoduơc tiïíu hoơc vađ trung hoơc lađ nhûông nhín töị coâ ăoâng goâp lúân nhíịt,sau ăoâ lađ ýịu töị vöịn víơt chíịt Xíịp xó möơt phíìn ba tùng trûúêng coâặúơc lađ nhúđ tùng TFP Sûơ thay ăöíi vïì nùng suíịt úê caâc quöịc gia Ăöng

AÂ lúân hún úê caâc quöịc gia ăang phaât triïín khaâc, mùơc díìu sûơ thay ăöíinađy víîn thíịp hún úê caâc quöịc gia cöng nghiïơp “Tíịt caê HPAEs, trûđXingapo, coâ nhiïìu khaê nùng trong viïơc bùưt kõp sûơ thay ăöíi vïì giúâihaơn cöng nghïơ trïn thïị giúâi” (Ngín hađng Thïị giúâi 1993; 57)

Chùỉng bao líu sau khi íịn phíím cuêa Ngín hađng Thïị giúâi (1993)

ra ăúđi, Young (1994b) vađ Kim vađ Lau (1994) ăaô ặa ra yâ kiïịn phaênăöịi quan ăiïím trïn Hoơ phaât hiïơn ra rùìng, TFP ăoâng goâp khöngăaâng kïí vađo tùng trûúêng úê phíìn lúân caâc quöịc gia Ăöng AÂ ăang thûơchiïơn quaâ trònh cöng nghiïơp hoaâ Caâc ýịu töị chuê chöịt thuâc ăííy tùngtrûúêng lađ vöịn víơt chíịt, tiïịp ăoâ lađ vöịn con ngûúđi, tûâc lađ caâc biïịn söịmöì höi cuêa Krugman

Nhûông phaât hiïơn nađy lađm xoâi mođn quan ăiïím chñnh thöịng vađtaơo nïn sûơ tranh luíơn (xem phíìn töíng thuíơt nghiïn cûâu vïì caâcnguöìn lûơc taâc ăöơng túâi tùng trûúêng cuêa Ăöng AÂ trong Crafts 1998;

Felipe 1999) Caâc kïịt quaê nghiïn cûâu chuê ýịu ặúơc trònh bađy toâmtùưt dûúâi ăíy

Hïơ thöịng caâc nghiïn cûâu nađy khùỉng ắnh tíìm quan troơng trïnhïịt cuêa vöịn víơt chíịt trong söị nhiïìu nguöìn lûơc khaâc nhau taâc ăöơngtúâi tùng trûúêng úê Ăöng AÂ, sau ăoâ túâi lao ăöơng vađ vöịn con ngûúđi,cuöịi cuđng vađ keâm khaâ xa múâi túâi TFP Phíìn lúân caâc nïìn kinh tïị úêĂöng A víîn cođn thua xa caâc nïìn kinh tïị G7 khöng thuöơc Chíu AÂ(Canaăa, Phaâp, Ăûâc, Italia, Anh vađ Myô), vađ Nhíơt Baên xeât vïì tiïu chñTFP Tuy nhiïn, chuâng laơi töịt hún nhiïìu caâc nûúâc ăang phaât triïínkhaâc, phíìn lúân lađ do coâ nhûông chñnh saâch töịt hún, caâc thïí chïị maơnhhún, vađ ăöơ múê cuêa nïìn kinh tïị lúân hún (Hahn vađ Kim 1999) Chuângcuông coâ liïn quan ăïịn lúơi thïị kinh tïị nhúđ quy mö mađ caâc nûúâc Ăöng

AÂ coâ ặúơc do khaê nùng quaên lyâ nguöìn vöịn töịt hún (xem Perkins úêChûúng 6 trong saâch nađy)

Sûơ phín taân trong caâc kïịt quaê kinh tïị lûúơng cuđng vúâi sûơ khoâkhùn trong viïơc lyâ giaêi taơi sao TFP thíịp, trong khi ăoâ caâc quöịc giaĂöng AÂ laơi coâ sûơ thađnh cöng roô neât trong viïơc tiïịp thu cöng nghïơ,ăaô lađm naêy sinh sûơ hoađi nghi vađ ăođi hoêi coâ möơt sûơ giaêi thñch khaâchúơp lyâ hún (xem Baêng 1.3 vađ 1.4) Sûơ hoađi nghi nađy xuíịt phaât tûđ möơtquan ăiïím ăaô töìn taơi tûđ ríịt líu: nghi ngúđ tñnh vûông chùưc cuêa caâckhaâi niïơm vađ kyô thuíơt ặúơc sûê duơng ăïí ăo lûúđng caâc nguöìn tùngtrûúêng vađ vïì chíịt lûúơng cuêa nguöìn söị liïơu cuông nhû chíịt lûúơng cuêacaâc hïơ söị giaêm phaât ặúơc sûê duơng ăïí taơo ra chuöîi söị liïơu “ ăiïìuchónh” (xem Pack úê Chûúng 3)

Trûúâc tiïn, tûđ ríịt líu ăaô coâ möơt sûơ quan ngaơi vïì mùơt lyâ thuýịttrong viïơc tòm ra möơt thûúâc ăo ýịu töị vöịn nhû möơt chó söị ăöơc líơp,khöng phuơ thuöơc vađo tònh traơng phín phöịi vađ mûâc giaâ caê tûúng ăöịi.Haơch toaân tùng trûúêng giaê ắnh rùìng, phíìn tûúng taâc giûôa caâc ýịutöị ăíìu vađo nhû vöịn con ngûúđi vađ vöịn víơt chíịt lađ khöng quan troơng,trong khi ăoâ trïn thûơc tïị ăiïìu nađy khöng phaêi nhû víơy

Trong möơt söị trûúđng húơp, caâc ûúâc lûúơng bõ sai lïơch do nhûông giaêắnh sai líìm vïì caơnh tranh hoađn haêo vađ hiïơu suíịt khöng ăöíi Ngoađi

ra, do viïơc tñnh toaân caâc biïịn söị vïị phaêi thûúđng coâ sai soât, nïn pheâpbònh phûúng töịi thiïíu thöng thûúđng seô taơo nïn caâc kïịt quaê khöng

nhíịt quaân vađ thiïn lïơch, vađ ăiïìu nađy cađng trúê nïn töìi tïơ do viïơc lûơachoơn caâc quöịc gia vađ caâc böơ söị liïơu cuơ thïí Cuöịi cuđng, ngûúđi ta víîntranh luíơn rùìng, trûđ phi biïịt ặúơc ăöơ co giaôn cuêa hađng hoaâ thay thïị,nïịu khöng seô khöng húơp lyâ khi suy luíơn möơt caâch chñnh xaâc tùngtrûúêng lađ do sûơ thay ăöíi úê cûúđng ăöơ vöịn hay sûơ thay ăöíi kyô thuíơt.Noâi caâch khaâc, “haơch toaân tùng trûúêng khöng thïí taâch biïơt giûôa haicaâch giaêi thñch khaâc nhau vïì cíịu thađnh tùng trûúêng tûúng ûâng vúâicaâc chuöîi söị theo thúđi gian: möơt caâch giaêi thñch xuíịt phaât tûđ hađm saênxuíịt vúâi ăöơ co giaôn ăún võ vađ thay ăöíi kyô thuíơt trung líơp kiïíu Hicksvađ caâch giaêi thñch thûâ hai vúâi ăöơ co giaôn nhoê hún möơt vađ sûơ thay ăöíikyô thuíơt sûê duơng lao ăöơng” (Felipe 1990: 30).

Nöî lûơc nhùìm tòm thïm chûâng cûâ ăïí chûâng minh vađ cuêng cöị phíntñch töíng thïí úê trïn ăaô díîn túâi nhûông ăiïìu tra kinh tïị vi mö vïì caâctiïíu ngađnh cöng nghiïơp, hoaơt ăöơng nghiïn cûâu vađ triïín khai úê caâc

Baêng 1.3 Nguöìn tùng trûúêng úê chíu Íu vađ Nhíơt Baên, 1950-73, vađ úê Ăöng AÂ 1960-94 (% möơt nùm)

Thúđi kyđ vađ Nùng suíịt nhín

nïìn kinh tïị Vöịn Lao ăöơng töị töíng húơp Saên lûúơng

quöịc gia Ăöng AÂ, caâc hïơ thöịng ăöíi múâi úê tíìm quöịc gia, vai trođ cuêathûúng maơi vađ ăíìu tû trûơc tiïịp nûúâc ngoađi Howard Pack (trongChûúng 3) dûơa trïn nhûông nghiïn cûâu ban ăíìu ăaô chó ra lađm thïịnađo caâc quöịc gia Ăöng AÂ ăaô thađnh cöng trong viïơc tiïịp thu cöngnghïơ vađ bùưt ăíìu ăaô coâ ăoâng goâp vađo viïơc caêi tiïịn vađ taơo ra cöngnghïơ múâi cuêa chñnh hoơ, mađ biïíu hiïơn cuêa noâ lađ dođng thaâc ăua nhauăùng kyâ bùìng saâng chïị, ăaâng chuâ yâ nhíịt lađ úê Hađn Quöịc vađ ĂađiLoan.22Pack cuông ăïì cíơp túâi nhûông haơn chïị cuêa phûúng phaâp tiïịpcíơn töíng húơp vađ sau ăoâ xem xeât möơt caâch ắnh tñnh hún nhûông conặúđng mađ caâc cöng ty lúân vađ nhoê úê Ăöng AÂ ăaô chuýín giao vađ tiïịpthu cöng nghïơ Pack nhíịn maơnh nöî lûơc trong nûúâc lađm trung giancho quaâ trònh tiïịp thu cöng nghïơ vađ lađm saâng toê nhûông lúơi ñch to lúâncuêa caâc quöịc gia Ăöng AÂ, nhûông lúơi ñch khöng thíịy coâ úê caâc nûúâcăang phaât triïín khaâc, duđ cho hoơ coâ tó lïơ ăíìu tû vađ quyô vöịn con ngûúđiăaâng kïí

Baêng 1.4 Caâc ûúâc tñnh khaâc nhau vïì mûâc tùng nùng suíịt nhín töị töíng húơp (% möơt nùm)

Young Collins vađ Sarel Ăaô ăiïìu chónh Sarel Ăaô ăiïìu chónh (1994a vađ b,

(1994a vađ b, Bosworth (1996), Bosworth (1996), (1997), (1997), (Young), Nïìn kinh tïị 1995), 1966 1995), 1966–90 90 1960 1960–94 94 1978 1978–96 96 1966 1966–90 90 aa