Do ăoâ, phaêicoâ sûơ ăiïìu phöịi trong viïơc lûơa choơn möơt chïị ăöơ tó giaâ giûôa caâc nûúâctrong khu vûơc coâ cú cíịu thûúng maơi tûúng tûơ nhau vađ coâ tó troơngthûúng maơi nöơi vuđn
Trang 1tiïìn - basket, biïn ăöơ - band, vađ cöị ắnh coâ ăiïìu chónh - crawl) chocaâc thõ trûúđng múâi nöíi úê chíu AÂ Ogawa vađ Ito tiïịn thïm möơt bûúâckhi cho rùìng chïị ăöơ tó giaâ töịi ûu cuêa nûúâc A (chùỉng haơn lađ ThaâiLan) phuơ thuöơc vađo chïị ăöơ tó giaâ cuêa nûúâc B (chùỉng haơn, Malaixia)lađ quöịc gia mađ nûúâc A coâ nhiïìu quan hïơ thûúng maơi Do ăoâ, phaêicoâ sûơ ăiïìu phöịi trong viïơc lûơa choơn möơt chïị ăöơ tó giaâ giûôa caâc nûúâctrong khu vûơc coâ cú cíịu thûúng maơi tûúng tûơ nhau vađ coâ tó troơngthûúng maơi nöơi vuđng cao.
Möơt chïị ăöơ tó giaâ phuđ húơp hún seô giuâp cho caâc nûúâc dïî ăiïìu hađnhchñnh saâch kinh tïị hún mađ khöng phaêi gaânh chõu khuêng hoaêng.Viïơc choơn chïị ăöơ tó giaâ lađ möơt nhiïơm vuơ ríịt quan troơng ăöịi vúâi caâcnûúâc chíu AÂ ăïí phuơc höìi vađ phaât triïín kinh tïị Nhûng chïị ăöơ tó giaânađo lađ phuđ húơp vúâi caâc nûúâc chíu AÂ, xem ra víîn cođn lađ víịn ăïì phaêitiïịp tuơc ặúơc bađn
KHU VÛƠC CHÏỊ TAÂC MAƠNH VAĐ KHU VÛƠC TAĐI CHÑNH ÝỊU: MÖƠT SÛƠ CHUNG SÖỊNG MAƠNH AI NÍỊY ĂI?
Trong phíìn trûúâc, chuâng ta ăaô cuđng nhòn laơi nhûông ýịu keâm cuêa hïơthöịng kinh tïị trûúâc khuêng hoaêng Ngûúđi ta coâ thïí thíịy khoâ hiïíutrûúâc hai hiïơn tûúơng khaâc nhau: möơt chíu AÂ huđng maơnh coâ thađnhtûơu kinh tïị nhû möơt huýìn thoaơi, vađ möơt chíu AÂ ýịu úât khi ăöơt ngöơtlím vađo khuêng hoaêng Möơt caâch ăïí lñ giaêi cho thùưc mùưc nađy lađ phaêihiïíu rùìng phíìn lúân caâc nhûúơc ăiïím, trûđ nhûông nhûúơc ăiïím dochñnh saâch cöng nghiïơp, ăïìu xuíịt phaât tûđ caâc víịn ăïì tađi chñnh Nïịunhûông nhûúơc ăiïím vïì tađi chñnh nađy ặúơc khùưc phuơc bùìng nhûôngcuöơc caêi caâch tađi chñnh thò sûơ tùng trûúêng maơnh meô do ngađnh chïịtaâc díîn ăíìu coâ thïí phuơc hûng Nïịu nhòn nhíơn möơt caâch biïơt líơp thònhûông ýịu keâm vïì tađi chñnh khöng nhíịt thiïịt lađ díịu hiïơu cuêa nhûôngtöìn taơi cùn baên trong khu vûơc saên xuíịt víơt chíịt
Ăïí chûâng minh khu vûơc saên xuíịt víơt chíịt khöng bõ lím vađonhûông víịn ăïì nghiïm troơng, chuâng ta phaêi thùưng ặúơc líơp luíơnphaên ăöịi mađ Krugman(1994) vađ Young(1992) ăaô nïu ra Dûơa trïn
Trang 2nhûông quan ăiïím cuêa mònh vïì cöng trònh nghiïn cûâu cuêaYoung,Krugman ăaô baêo lûu yâ kiïịn cho rùìng, hiïơn tûúơng thíìn kyđ chíu AÂkhöng phaêi lađ möơt huýìn thoaơi, vò híìu hïịt sûơ tùng trûúêng lađ nhúđtñch luôy caâc nhín töị, chûâ mûâc ăöơ tùng nùng suíịt nhín töị töíng húơpthò ríịt khiïm töịn Töịc ăöơ ăíìu tû cao vađ sûê duơng nhiïìu lao ăöơng lađnguýn nhín chñnh giaêi thñch cho sûơ tùng trûúêng kinh tïị, ríịt ñt thíịyăoâng goâp cuêa nhûông tiïịn böơ cöng nghïơ, möơt ýịu töị ặúơc ûúâc lûúơngdûúâi daơng phíìn dû.
Möơt söị ngûúđi nghô rùìng Krugman ăaô thíịy trûúâc cuöơc khuênghoaêng tađi chñnh Tuy nhiïn, thûơc tïị khöng phaêi víơy Dûơ ăoaân cuêaKrugman chó lađ töịc ăöơ tùng trûúêng cao khöng thïí duy trò vö tíơn, vòcaâc nhín töị ăíìu vađo, nhíịt lađ ăíìu vađo lao ăöơng khöng thïí tùng maôi.Töịc ăöơ tùng trûúêng seô chíơm díìn theo thúđi gian Taâc giaê khöng hïìtiïn ăoaân rùìng sûơ tùng trûúêng ăoâ seô ăöơt ngöơt chíịm dûât nhû nhûông
gò ăaô xaêy ra úê möơt söị nûúâc Ăöng AÂ nùm 1998
Ngûúđi ta coâ thïí baâc laơi luíơn ăiïím cuêa Krugman vïì triïín voơngtùng trûúêng dađi haơn úê ba ăiïím Thûâ nhíịt, ai cuông biïịt rùìng viïơc ăolûúđng sûơ tiïịn böơ cöng nghïơ lađ cûơc kyđ khoâ khùn Do tiïịn böơ cöngnghïơ ặúơc ăo bùìng sûơ chïnh lïơch giûôa töịc ăöơ tùng trûúêng GDP thûơccoâ vađ töíng mûâc ăoâng goâp cuêa caâc nhín töị (nghôa lađ tñch giûôa nùngsuíịt biïn vađ mûâc tùng lïn cuêa tûđng nhín töị), vò thïị viïơc ăo lûúđngsai nùng suíịt biïn hay mûâc ăöơ tñch luôy nhín töị saên xuíịt seô ặúơcphaên aânh thađnh trònh ăöơ tiïịn böơ hoùơc thua keâm vïì cöng nghïơ Thûâhai, caâc nûúâc coâ thu nhíơp thíịp coâ thïí tùng trûúêng ríịt nhanh mađkhöng cíìn tiïịn böơ nhiïìu vïì cöng nghïơ Seô tûơ nhiïn hún khi chuâng
ta gùưn töịc ăöơ tùng trûúêng cuêa nhûông nûúâc nađy vúâi mûâc nùng suíịtbiïn cao Thûâ ba, khi quaâ trònh phaât triïín diïîn ra, tûđ cöng nghiïơpdïơt, ăöì chúi, ăïịn nhûông ngađnh cöng nghiïơp nùơng vađ cöng nghiïơphoaâ chíịt, röìi cöng nghiïơp ăiïơn tûê, thò qui mö tiïịn böơ cöng nghïơcuông tùng theo Ngay caê khi ăoâ, theo caâc ûúâc tñnh cuêa Young, thòmûâc tùng nùng suíịt cuêa Xingapo víîn thíịp hún Höìng Köng trongthúđi gian nghiïn cûâu, nhûng töịc ăöơ tùng trûúêng cuêa Xingapo coâ thïíseô tùng lïn trong nhûông thúđi kyđ tiïịp theo
Hai víịn ăïì nađy phíìn nađo ăaô chûâng toê ríịt coâ giaâ trõ qua nhûông
Trang 3nghiïn cûâu gíìn ăíy Baêng 2.5 so saânh nhûông tñnh toaân cuêa Youngvïì mûâc tùng nùng suíịt cuêa caâc nûúâc chíu AÂ so vúâi kïịt quaê cuêanhûông nhađ nghiïn cûâu khaâc Trong khi nhûông tñnh toaân cuêa Youngcho thíịy, töịc ăöơ tùng nùng suíịt cuêa Xingapo xíịp xó bùìng 0,2% trongthúđi gian 1966-90, thò ûúâc tñnh cuêa Bosworth vađ Collins laơi lađ 3,1%trong khoaêng thúđi gian 1984-94.
Toâm laơi, möơt söị quöịc gia Ăöng AÂ ăaô thađnh cöng trong quaâ trònhcöng nghiïơp hoaâ vađ ặâng vađo hađng nguô nhûông nûúâc coâ thu nhíơptrung bònh, caâc thõ trûúđng múâi nöíi trong khoaêng thúđi gian 30 nùm.Ăíy lađ kïịt quaê mađ caâc nûúâc phûúng tíy trong caâc thïị kyê 19, 20 vađcaâc nïìn kinh tïị chíu Myô La tinh hiïơn nay khöng thïí ăaơt ặúơc.Thađnh cöng nađy trong phaât triïín kinh tïị coâ ặúơc lađ nhúđ sûơ tiïịpsûâc cuêa nhûông luöìng ăíìu tû ăang tùng lïn khöng ngûđng Nhu cíìuvïì vöịn ặúơc thoaê maôn bùìng tó lïơ tiïịt kiïơm trong nûúâc cao, caâc nguöìnăíìu tû trûơc tiïịp nûúâc ngoađi vađ caâc luöìng vöịn ăíìu tû giaân tiïịp tûđnûúâc ngoađi ăöí vađo Tuy nhiïn, do cú súê haơ tíìng tađi chñnh chíơm phaâttriïín vađ bõ boâp meâo, caâc nûúâc nađy ăaô trúê nïn dïî bõ töín thûúng búêicaâc cuöơc khuêng hoaêng ngín hađng vađ tiïìn tïơ Vađ nguy cú dïî töínthûúng ăoâ ăaô lađm cho ngoơn lûêa khuêng hoaêng buđng lïn vađo nùm
1997 Tuy nhiïn, ngûúđi ta coâ thïí thíịy rùìng, tñnh chíịt dïî bõ töín
Trang 4thûúng vïì mùơt tađi chñnh nađy khöng liïn quan gò túâi khu vûơc saênxuíịt víơt chíịt Möơt khi caâc khu vûơc tađi chñnh thoaât khoêi nhûôngkhoaên núơ khï ăoơng trûúâc ăíy vađ chïị ăöơ giaâm saât ặúơc cuêng cöị, thòsûâc maơnh cuêa khu vûơc saên xuíịt víơt chíịt seô taơo nïn nhûông lûơc ăííymaơnh meô khöng keâm gò trûúâc ăíy.
NGUÝN NHÍN CUÊA CAÂC CUÖƠC KHUÊNG HOAÊNG TIÏÌN TÏƠ
Nhûông nhín töị chung vađ riïng Cho ăïịn nay, ăaô coâ ríịt nhiïìu
nghiïn cûâu vïì khuêng hoaêng tiïìn tïơ cuêa chíu AÂ (Möơt söị nghiïn cûâuăiïín hònh, xem Eichengreen 1999; Lane vađ caâc taâc giaê khaâc 1999;Radelet vađ Sachs 1998; Corsetti, Pesenti vađ Roubini 2000; Yoshitomivađ Shirai 2000; Hunter vađ caâc taâc giaê khaâc 1999; vađ Woo, Sachs vađSchwab 2000) Dûúâi ăíy, xin nïu möơt söị nhín töị chung: ăaânh giaâquaâ cao ăöìng baên tïơ (tíịt caê caâc quöịc gia ăïìu cöị ắnh ăöìng baên tïơtheo ăöìng ăöla), cöng taâc giaâm saât ngín hađng vađ phi ngín hađng ýịukeâm (tíịt caê caâc nûúâc), möơt lûúơng vöịn vay ngùưn haơn tûđ nûúâc ngoađiăöí vađo quaâ nhiïìu (tíịt caê caâc nûúâc)
Bïn caơnh ăoâ, coâ möơt vađi nhín töị chó aênh hûúêng ăïịn möơt vađinûúâc: quaên lyâ sai líìm dûơ trûô ngoaơi tïơ (Thaâi Lan vađ Hađn Quöịc), tònhtraơng vay núơ bùìng ngoaơi tïơ giûôa caâc ngín hađng (Thaâi Lan, HađnQuöịc), cöng taâc quaên trõ doanh nghiïơp ýịu keâm (Hađn Quöịc vađInăönïxia), sûơ líy lan coâ aênh hûúêng maơnh nhíịt túâi nhûông nûúâc coânïìn taêng non ýịu
Töi seô trònh bađy tó mó hún vïì nhûông ăiïím nađy
Sûơ ăaânh giaâ quaâ cao ăöìng baên tïơ Do híìu hïịt caâc nûúâc chíu AÂ ăïìu
coâ quan hïơ thûúng maơi maơnh vúâi Nhíơt Baên nïn khi ăöìng ýn giaêmgiaâ so vúâi ăöìng ăöla Myô thò caâc quöịc gia chíu AÂ thûơc chíịt ăaô cöịắnh ăöìng tiïìn cuêa mònh vađo ăöìng ăöla seô keâm caơnh tranh so vúâiNhíơt Baên Caâc doanh nghiïơp Hađn Quöịc ăaô míịt chöî ặâng cho caâcdoanh nghiïơp cuêa Nhíơt Baên khi ăöìng ýn giaêm giaâ trong giai ăoaơn1995-96 Caâc doanh nghiïơp Thaâi Lan cuông míịt khaê nùng caơnh tranhkhi Trung Quöịc giaêm giaâ ăöìng tiïìn cuêa mònh nùm 1994 (chñnh thûâc
Trang 5thöịng nhíịt tó giaâ chñnh thûâc vađ tó giaâ thõ trûúđng), vađ tiïịp tuơc míịt tñnhcaơnh tranh khi ăöìng ýn cuông giaêm giaâ so vúâi ăöìng ăöla nùm 1995-
96 Nhòn chung, khi ăöìng ýn giaêm giaâ, thñ duơ tûđ nùm 1993 ăïịnthaâng tû nùm 1995, ăaô taơo nïn möơt cuöơc buđng nöí úê chíu AÂ, nhûngkhi ăöìng ýn lïn giaâ, tûđ thaâng tû nùm 1995 ăïịn nùm 1997 ăaô khiïịncho caâc hoaơt ăöơng kinh tïị bõ ằnh trïơ Chu kyđ kinh doanh cuêa chíu
AÂ coâ möịi liïn hïơ míơt thiïịt vúâi chu kyđ cuêa tó giaâ ăöìng ýn so vúâiăöìng ăöla Coâ nhûông díịu hiïơu roô rađng cho thíịy cuöơc khuêng hoaêngtiïìn tïơ cuêa Thaâi Lan bõ thuâc ăííy búêi viïơc suy giaêm xuíịt khííu nùm1995-96, mađ möơt trong nhûông nguýn nhín lađ viïơc ăaânh giaâ quaâmûâc tó lïơ trao ăöíi thûúng maơi thûơc tïị hûôu hiïơu
Cöng taâc giaâm saât ngín hađng vađ phi ngín hađng ýịu keâm Khi möơt
nïìn kinh tïị ăang tùng trûúêng maơnh thò phaâ saên lađ ăiïìu ríịt hoaơhoùìn, vađ danh muơc ăíìu tû cuêa ngín hađng seô maơnh hún lïn Tuynhiïn, khi nïìn kinh tïị bõ chûông laơi thò hïơ thöịng ngín hađng böîngýịu hùỉn Vûúâng mùưc cuêa Thaâi Lan trong víịn ăïì vïì caâc cöng ty tađichñnh (phi ngín hađng) ăaô xuíịt hiïơn trûúâc khuêng hoaêng tiïìn tïơ.Nhûông khoaên höî trúơ thanh khoaên lúân ăaô ặúơc cíịp cho caâc cöng tytađi chñnh tûđ thaâng Giïng ăïịn thaâng 6 nùm 1997, nhûng ăïìu khöngmang laơi hiïơu quaê Tûúng tûơ, trûúâc khuêng hoaêng tiïìn tïơ, caâc ngínhađng thûúng maơi cuêa Hađn Quöịc ăaô tñch tuơ möơt lûúơng ríịt lúân núơkhï ăoơng Sûơ míịt giaâ cuêa ăöìng tiïìn lađm cho baêng töíng kïịt tađi saêncuêa caâc doanh nghiïơp vađ ngín hađng töìi tïơ hún Do ăoâ, cuöơc khuênghoaêng ngín hađng vađ tiïìn tïơ ăaô xuíịt hiïơn, vađ cuông ríịt phuđ húơp nïịu
ai ăoâ coi ăíy lađ “ cuöơc khuêng hoaêng song sinh” (Kaminsky vađReinhart 1999)
Caâc luöìng vöịn ngùưn haơn ăöí vađo quaâ nhiïìu Vöịn tûđ nûúâc ngoađi coâ
thïí höî trúơ cho phaât triïín kinh tïị trong nûúâc, nhû phíìn trûúâc ăaôphín tñch Tuy nhiïn, khi luöìng vöịn lađ do caâc cöng cuơ ngùưn haơncung cíịp, chùỉng haơn nhû chûâng chó gûêi tiïìn cuêa ngín hađng, chûângkhoaân ngùưn haơn (nhû chûâng khoaân saâu thaâng cuêa chñnh phuê), vađcaâc cöng cuơ tađi chñnh phaâi sinh khaâc, thò khaê nùng thanh khoaên coânhiïìu nguy cú trúê nïn ăaâng lo ngaơi Ăoâ chñnh lađ kinh nghiïơm cuêa
Trang 6Thaâi Lan (tûđ thaâng 5 ăïịn thaâng 12 nùm 1997), vađ Hađn Quöịc (thaâng
11 ăïịn thaâng 12 nùm 1997) Cho vay ngín hađng ngùưn haơn giûôa caâcnûúâc lađ möơt chó baâo vïì qui mö núơ ngùưn haơn cuêa möơt nûúâc Tó söị chovay ngùưn haơn cuêa ngín hađng so vúâi dûơ trûô ngoaơi tïơ ăaô cho chuâng tathíịy tñnh chíịt tûúng ăöịi nùơng nïì cuêa nghôa vuơ traê núơ trong ngùưnhaơn Tó söị nađy cao nhíịt úê Hađn Quöịc (hún 2), sau ăoâ lađ Thaâi Lan vađInăönïxia (hún 1) vađ caâc nûúâc khaâc nhoê hún 1 Trung Quöịc vađMalaixia lađ hai nûúâc khöng cíìn ăïịn chûúng trònh cho vay cuêa IMFmùơc duđ coâ caâc luöìng vöịn vađo ríịt maơnh, coâ möơt tó lïơ vöịn ăíìu tû trûơctiïịp nûúâc ngoađi cao hún so vúâi caâc luöìng vöịn vađo ngùưn haơn.Sau ăíy lađ nhûông nguýn nhín ăùơc thuđ cuêa tûđng nûúâc
Viïơc quaên lyâ sai líìm dûơ trûô ngoaơi tïơ (Thaâi Lan vađ Inăönïxia) ThaâiLan ăaô döịc hïịt lûúơng dûơ trûô ngoaơi tïơ ăïí baêo vïơ ăöìng baơt thaâng 5nùm 1997 nhùìm chöịng laơi nhûông cuöơc tíịn cöng mang tñnh ăíìu cú
Vò caâc võ thïị ặúơc quýịt ắnh trïn thõ trûúđng kyđ haơn, nïn sûơ töín thíịtdûơ trûô khöng ặúơc böơc löơ cho túâi khi nûúâc nađy phaêi chíịp nhíơnchûúng trònh cuêa IMF Thûơc ra, ban ăíìu viïơc tûđ boê chñnh saâch cöịắnh tó giaâ vúâi ăöìng ăöla coâ lađm giaêm ăaâng kïí hiïơn tûúơng chaêy maâudûơ trûô Hađn Quöịc cuông phaêi ăöịi mùơt vúâi nhûông víịn ăïì tûúng tûơ.Khi caâc ngín hađng nûúâc ngoađi tûđ chöịi khöng cho caâc ngín hađngthûúng maơi Hađn Quöịc giaôn núơ, thò Ngín hađng (trung ûúng) HađnQuöịc ăaô phaêi cho caâc ngín hađng thûúng maơi vay ăöla ăïí giuâp hoơkhöng bõ phaâ saên Tuy nhiïn, nguöìn dûơ trûô ngoaơi tïơ ăaô caơn kiïơt khiIMF vađ nhoâm G7 (Canaăa, Phaâp, Ăûâc, Italia, Nhíơt Baên, Anh vađ Myô)can thiïơp buöơc caâc ngín hađng nûúâc ngoađi phaêi giaôn núơ (hiïơp ắnhngađy 24 thaâng 12 nùm 1997)
Hiïơn tûúơng vay bùìng ngoaơi tïơ giûôa caâc ngín hađng quaâ nhiïìu (Thaâi
Lan vađ Hađn Quöịc) Chñnh saâch cöị ắnh tó giaâ so vúâi ăöìng ăöla ăaôkhuýịn khñch caâc cöng ty vađ ngín hađng tñch tuơ caâc tađi saên núơ bùìngăöìng ăöla Laôi suíịt vay bùìng ăöìng ăöla noâi chung thíịp hún laôi suíịtvay bùìng ăöìng baên tïơ Ăiïìu nađy trúê thađnh möơt víịn ăïì lúân sau khicaâc ăöìng tiïìn khaâc míịt giaâ, vò ăöìng baên tïơ míịt giaâ ăaô lađm töín haơiăïịn baêng töíng kïịt tađi saên
Trang 7Trònh ăöơ quaên trõ doanh nghiïơp ýịu keâm (Hađn Quöịc vađ Inăönïxia).
Cöng taâc quaên trõ doanh nghiïơp ríịt ýịu keâm, ăùơc biïơt lađ úê HađnQuöịc vađ Inăönïxia Caâc tíơp ăoađn lúân cuêa Hađn Quöịc múê röơng phaơm
vi kinh doanh cuêa hoơ sang nhûông ngađnh khöng coâ lúơi thïị so saânh.Sûơ ăíìu tû quaâ mûâc ăaô díîn ăïịn sûơ thíịt baơi cuêa möơt söị chaebol trong
saâu thaâng ăíìu nùm 1997, trûúâc khi ăöìng uön cuêa Hađn Quöịc chõu
nhûông sûâc eâp trong thaâng 11, 12 nùm 1997 Caâc doanh nghiïơpInăönïxia vay vöịn trûơc tiïịp tûđ nûúâc ngoađi mađ khöng quaên lyâ ặúơcnhûông ruêi ro tiïìn tïơ
Sûơ líy lan maơnh meô Sûâc maơnh cuêa sûơ líy lan chñnh lađ khña caơnh nöíi
bíơt nhíịt cuêa cuöơc khuêng hoaêng tiïìn tïơ chíu AÂ Cuöơc khuêng hoaêngăaô lan tûđ Thaâi Lan sang Inăönïxia röìi Hađn Quöịc Malaixia vađPhilippin cuông bõ tíịn cöng maơnh trïn thõ trûúđng tiïìn tïơ vađ chûângkhoaân, mùơc duđ hoơ khöng cíìn sûơ höî trúơ cuêa IMF Trung Quöịc vađHöìng Köng víîn duy trò cöị ắnh tó giaâ theo ăöìng ăöla, nhûng phaêichõu sûơ giaêm suât vïì töịc ăöơ tùng trûúêng vađ giaâ chûâng khoaân Mûâc ăöơlíy lan cuêa cuöơc khuêng hoaêng tiïìn tïơ chíu AÂ cođn lúân hún nhiïìu sovúâi hiïơu ûâng tequila sau sûơ míịt giaâ cuêa ăöìng tiïìn Mïhicö vađo thaâng
12 nùm 1994 Ăiïìu nađy ăaô khiïịn cho caâc nhađ nghiïn cûâu phaêi xemxeât vïì hiïơn tûúơng líy lan nađy (Thñ duơ, xem Eichengreen, Rose vađWyplosz 1996; Masson 1999a vađ b; Caramazza, Ricci vađ Salgado2000; Baig vađ Goldfajn 1999)
Caramazza, Ricci vađ Salgado (2000) ăaô phín loaơi nhûông nguýn
do coâ thïí coâ cuêa hiïơn tûúơng líy lan khuêng hoaêng tađi chñnh: caâc ýịutöị cùn baên (caâc cuâ söịc chung), möịi liïn kïịt thûúng maơi, liïn kïịt tađichñnh, vađ sûơ biïịn ăöíi trong tím lyâ ăíìu tû Mùơc duđ nhûông nhín töị cúbaên nhû laôi suíịt quöịc tïị hay chu kyđ kinh doanh cuêa Myô coâ giuâp choviïơc dûơ ăoaân khaê nùng möơt nûúâc lím vađo khuêng hoaêng, nhûng khaênùng giaêi thñch cuêa chuâng lađ tûúng ăöịi thíịp Möịi liïn kïịt thûúngmaơi coâ nghôa lađ caâc quöịc gia trao ăöíi hay caơnh tranh trïn thõ trûúđngxuíịt khííu vúâi caâc nûúâc gùơp khuêng hoaêng ăang phaêi phaâ giaâ ăöìngtiïìn cuêa mònh thûúđng cuông phaêi phaâ giaâ ăöìng tiïìn ăïí coâ thïí caơnhtranh ặúơc Möịi liïn kïịt tađi chñnh bao hađm nhûông tònh huöịng trongăoâ nhađ ăíìu tû cín ăöịi laơi danh muơc ăíìu tû cuêa mònh, sau khi hoơ bõ
Trang 8thua löî taơi nûúâc gùơp khuêng hoaêng vađ ăaânh giaâ laơi nhûông ruêi ro mađhoơ phaêi gaânh chõu Ăöi khi caâc nhađ ăíìu tû phaêi baân caâc tađi saên ăïíthanh toaân söị tiïìn baêo chûâng Möơt nguýn do khaâc lađ sûơ thay ăöíitím lyâ ăíìu tû Khi caâc nhađ ăíìu tû ăöơt nhiïn tónh giíịc (ăiïìu mađkhöng thïí tñnh toaân húơp lyâ ặúơc) vađ cöị gùưng töịi ûu hoaâ baêng töíngkïịt tađi saên cuêa mònh, thò viïơc taâi phín böí tađi saên lúân coâ thïí diïîn ra.Trong suöịt cuöơc khuêng hoaêng tiïìn tïơ chíu AÂ, möơt vađi nhín töịkhaâc cuông goâp phíìn taơo nïn hiïơn tûúơng líy lan Trûúâc hïịt, sûơ giaêmgiaâ luâc ăíìu cuêa ăöìng baơt roô rađng ăaô coâ aênh hûúêng túâi niïìm tin cuêacaâc nhađ ăíìu tû vađo thõ trûúđng chíu AÂ Hoơ cuông seô ăi tòm nhûôngnûúâc coâ tònh caênh tûúng tûơ Thaâi Lan (thím huơt tađi khoaên vaông lailúân, tó giaâ höịi ăoaâi cöị ắnh, vađ thiïịu dûơ trûô ngoaơi tïơ) Do Philippin,Malaixia vađ Inăönïxia ăaô nhanh choâng thaê nöíi ăöìng tiïìn cuêa hoơnïn cuöơc tíịn cöng chïị ăöơ tó giaâ höịi ăoaâi cöị ắnh ăaô khöng xaêy ra úêcaâc nûúâc nađy Nhûng úê Höìng Köng thò khaâc, cuöịi thaâng 10, ăöìngăöla Höìng Köng bùưt ăíìu chõu sûâc eâp Baêo vïơ ăöìng tiïìn bùìng viïơctùng laôi suíịt ăaô lađm giaâ chûâng khoaân giaêm Trïn thûơc tïị, caâc nhađăíìu cú ăaô baân thaâo chûâng khoaân vađ ngoaơi höịi – möơt hiïơn tûúơngặúơc goơi lađ “ chúi keâp” Mùơc duđ Cú quan Ăiïìu tiïịt Tiïìn tïơ HöìngKöng (HKMA) ăaô baêo vïơ tó giaâ cöị ắnh, nhûng caâc möịi liïn kïịt ăaôbuöơc HKMA sau ăoâ can thiïơp vađo thõ trûúđng chûâng khoaân Cuâ söịcthaâng 10 xuíịt phaât tûđ Höìng Köng, thûơc sûơ ăaô ăi vođng quanh thïịgiúâi, aênh hûúêng ăïịn híìu hïịt caâc thõ trûúđng chûâng khoaân úê caâc nûúâccöng nghiïơp, nhû Anh, Myô, vađ Nhíơt Baên.
Möơt thñ duơ thuâ võ khaâc vïì hiïơn tûúơng líy lan trong cuöơc khuênghoaêng chíu AÂ lađ sûơ míịt giaâ cuêa ăöìng rupiah cuêa Inăönïxia ăaô
khiïịn cho caâc nhađ ăíìu tû Hađn Quöịc gaânh chõu nhûông thua löî lúân.Ăïí buđ löî, caâc nhađ ăíìu tû Hađn Quöịc bùưt ăíìu baân chûâng khoaân cuêaNga vađ Braxin, vađ khiïịn cho giaâ cuêa caâc loaơi chûâng khoaân nađy cađngsuy giaêm
SÛƠ PHUƠC HÖÌI CUÊA NÏÌN KINH TÏỊ CHÍU AÂ
Sûâc vûún lïn vïì kinh tïị Ăa söị caâc quöịc gia chíu AÂ ăïìu ăaô coâ töịc
Trang 9ăöơ tùng trûúêng ím nùm 1998, nhûng sang nùm 1999, quaâ trònhphuơc höìi ăaô bùưt ăíìu trúê laơi, vađ nùm 2000, phíìn lúân caâc nûúâc Ăöng
AÂ ăaô tùng trûúêng khaâ nhanh Thúđi kyđ khuêng hoaêng coâ veê ăaô chíịmdûât Hònh 2.1 vađ 2.2 biïíu diïîn mûâc ăöơ caâc nïìn kinh tïị chíu AÂ líịy laơiăöơng lûơc tùng trûúêng Sûơ phuơc höìi nhanh choâng nađy, ăöi khi cođngoơi lađ sûơ phuơc höìi hònh chûô V, cuông böơc löơ sûâc maơnh nöơi thín cuêacaâc nïìn kinh tïị nađy, nhíịt lađ cuêa khu vûơc chïị taâc Sûơ suy giaêm mûâcsaên xuíịt trong nùm 1998 chó lađ möơt chíịm ăen nhoê trong quaâ trònhtùng trûúêng dađi haơn, trûđ sûơ röịi ren cuêa khu vûơc tađi chñnh Tíịt caênhûông ûu ăiïím ăaô ặúơc chó ra trong nghiïn cûâu vïì hiïơn tûúơng thíìnkyđ nađy – chùỉng haơn nhû khaê nùng caơnh tranh cöng nghiïơp, xuíịtkhííu maơnh, ăíìu tû trûơc tiïịp nûúâc ngoađi, tó lïơ tiïịt kiïơm vađ ăíìu tû cao– chùưc chùưn seô ặa chíu AÂ tùng trûúêng maơnh meô trúê laơi nhû xûa.Khi caâc nïìn kinh tïị chíu AÂ víîn cođn chûa thoaât khoêi tònh traơngkhuêng hoaêng, Ngín hađng Thïị giúâi (1998) ăaô vaơch ặúđng cho nhûôngchiïịn lûúơc phuơc höìi tùng trûúêng Trong ăoâ, caêi caâch cú cíịu, maơnglûúâi an sinh cho ngûúđi ngheđo, vađ phuơc höìi ăíìu tû tûđ nûúâc ngoađiặúơc xem lađ chòa khoaâ cuêa sûơ phuơc höìi Nhõp ăöơ phuơc höìi trïn thûơctïị trong nùm 1999 ăaô vûúơt quaâ con söị dûơ baâo ặa ra nùm 1998 Caâc nhín töị chñnh ặâng ăùìng sau sûơ phuơc höìi kinh tïị coâ thïí thíịyroô qua töịc ăöơ tùng trûúêng kinh tïị tûúng ăöịi cao (tíịt nhiïn khöngnhíịt thiïịt phaêi bùìng vúâi mûâc ăaô tûđng coâ trûúâc khuêng hoaêng) Ăoâ lađ:xuíịt khííu tùng maơnh, möơt phíìn nhúđ phaâ giaâ tó giaâ höịi ăoaâi; xíydûơng laơi dûơ trûô ngoaơi tïơ, cuông phíìn nađo ăoâ do nhíơp khííu keâm nùm1998; thím huơt ngín saâch vađ laôi suíịt thíịp ăaô kñch thñch töíng cíìu; coânhiïìu cuöơc caêi caâch cú cíịu nhùìm cuêng cöị hïơ thöịng tađi chñnh; vađ duytrò ặúơc nguöìn vöịn ăíìu tû trûơc tiïịp nûúâc ngoađi
Nhû ăaô noâi úê trïn, caâc nhín töị taơo nïn “ sûơ thíìn kyđ chíu A” vađnguýn nhín cuêa cuöơc khuêng hoaêng tiïìn tïơ cuêa chíu A lađ khaâcnhau Phíìn lúân caâc mö hònh phaât triïín ăïìu nhíịn maơnh ăïịn “ caâcnhín töị saên xuíịt víơt chíịt” Trong caâc taâc phíím nghiïn cûâu khöngthíịy míịy ai quan tím ăïịn vai trođ cuêa caâc biïịn söị tađi chñnh Thñ duơ,möơt trong nhûông lñ do mađ caâc quöịc gia chíu A tíơp trung vađo maêngsaên xuíịt víơt chíịt lađ hoơ coâ tó lïơ tiïịt kiïơm cao, nïn viïơc ngín hađng