− Trình bày ñược ý nghĩa sự thay ñổi trạng thái ñơn, kép, biến ñổi số lượng ở tế bào mẹ và tế bào con và sự vận ñộng của nhiễm sắc thể qua các kì của nguyên phân và giảm phân.. − Giải th
Trang 1SINH HỌC 9
I DI TRUYỀN VÀ BIẾN DỊ
1 Các thí
nghiệm
của
Menñen
Kiến thức:
− Nêu ñược nhiệm vụ, nội dung và vai trò của di truyền học
− Giới thiệu Menñen là người ñặt nền móng cho di truyền học
− Nêu ñược phương pháp nghiên cứu di truyền của Menñen
− Nêu ñược các thí nghiệm của Menñen và rút ra nhận xét
− Phát biểu ñược nội dung quy luật phân li và phân li ñộc lập
− Nêu ý nghĩa của quy luật phân li và quy luật phân ly ñộc lập
− Nhận biết ñược biến dị tổ hợp xuất hiện trong phép lai hai cặp tính trạng của Menñen
− Nêu ñược ứng dụng của quy luật phân li trong sản xuất và ñời sống
Kĩ năng :
− Phát triển kĩ năng quan sát
và phân tích kênh hình ñể giải thích ñược các kết quả thí nghiệm theo quan ñiểm của Menñen
− Biết vận dụng kết quả tung ñồng kim loại ñể giải thích kết quả Menñen
Học sinh làm quen với khái niệm “di truyền học” Cần làm rõ ý: Biến dị và di truyền là hai hiện tượng song song gắn liền với quá trình sinh sản
Cần giới thiệu các khái niệm: tính trạng, cặp tính trang tương phản, nhân tố di truyền (nêu ñịnh nghĩa và cho ví dụ)
Nêu ñược phương pháp nghiên cứu của Menðen (Phương pháp phân tích các thế hệ lai: chú ý phân tích tới F3)
Làm rõ tính sáng tạo, ñộc ñáo trong phương pháp nghiên cứu của Menñen (Tách riêng từng cặp tính trạng ñể nghiên cứu – làm ñơn giản tính di truyền phức tạp của sinh vật cho dễ nghiên cứu; Tạo dòng thuần chủng: Dùng toán thống kê phân tích ñể rút ra quy luật)
Chỉ nêu hiện tượng và kết quả thí nghiệm, không giải thích cơ chế di truyền Rèn kĩ năng phân tích bảng số liệu Nêu ñược quy luật di truyền và giải thích hiện tượng thực
tế
Nêu ñược các khái niệm: Kiểu hình, kiểu gen, thể ñồng hợp, thể dị hợp , cho ví dụ minh họa với mỗi khái niệm Viết các sơ ñồ lai một hay hai cặp tính trạng
Vận dụng ñược nội dung quy luật phân li và phân li ñộc lập ñể giải quyết các bài tập
Khái niệm lai phân tích: cho ví dụ, nêu ý nghĩa
Phân biệt di truyền trung gian với di truyền trội hoàn toàn Khái niệm biến dị tổ hợp: cho ví dụ, nêu ý nghĩa trong chọn giống và tiến hóa, giải thích một số hiện tượng thực
tế
Nội dung tiến hành: Tính xác suất xuất hiện các mặt của ñồng kim loại
Phương tiện Cách tiến hành Lưu ý: nên lấy hai ñông tiền khác nhau cho dễ phân biệt (ví dụ ñồng 1000 và ñồng 2000); số lần gieo càng nhiều thì tỉ lệ càng chính xác với quy luật
Ý nghĩa: Xác ñịnh ñược xác suất của một hay hai sự kiện ñồng thời xảy ra thông qua gieo các ñồng kim loại Vận dụng xác suất ñể hiểu ñược tỉ lệ giao tử và tỉ lệ kiểu gen trong lai một cặp tính trạng
Trang 2− Viết ñược sơ ñồ lai
Khả năng xuất hiện mỗi mặt của ñồng kimloại là ½ liên hệ với lai một cặp tính trạng thấy cơ thể có kiểu gen Aa khi giảm phân cho hai loại giaotử A và a với xác suất ngang nhau là 1Avà 1a
Với trường hợp hai ñồng kim lọai cùng ñược gieo một lần hoàn toàn ñộc lập với nhau: xác suất ½ ss: ½ sn : ¼ nn lien hệ với tỉ lệ kiểu gen trong thí nghiệm của Men ðen là
¼ AA: ½ Aa: ¼ aa Liên hệvới trường hợp xác ñịnh tỉ lệ giaotử của cơ thể có kiểu gen là AaBb
Bài tập: Không cần giải các bài tập tính toán phức tạp ðiều quan trọng là thông qua bài tập học sinh giải thích ñược qui luật di truyền Menñen Học sinh phải ñược tập dượt ñể viết thành thạo 6 sơ ñồ lai từ P ñến F2:
- P: AA x AA
- P: AA x Aa
- P: AA x aa
- P: Aa x Aa
- P: Aa x aa
- P: aa x aa
2 Nhiễm
sắc thể
Kiến thức:
− Nêu ñược tính chất ñặc
trưng của bộ nhiễm sắc thể của mỗi loài
− Trình bày ñược sự biến ñổi
hình thái trong chu kì tế bào
− Mô tả ñược cấu trúc hiển vi
của nhiễm sắc thể và nêu ñược chức năng của nhiễm sắc thể
− Trình bày ñược ý nghĩa sự
thay ñổi trạng thái (ñơn, kép), biến ñổi số lượng (ở
tế bào mẹ và tế bào con) và
sự vận ñộng của nhiễm sắc thể qua các kì của nguyên phân và giảm phân
− Nêu ñược ý nghĩa của
nguyên phân, giảm phân và thụ tinh
+ Nêu ñược tính ñặc trưng của bộ NST của mỗi loài:
Số lượng Hình dạng Cấu trúc
Ví dụ : bộ NST ở ruồi giấm
+ Trình bày và giải thích ñược sự biến ñổi hình thái NST trong chu kì tế bào
+ Mô tả ñược cấu trúc hiển vi NST:
- Crômatít: ADN và prôtêin (histôn)
- Tâm ñộng
- Eo thứ nhất và eo thứ hai (một số NST)
+ Nêu ñược chức năng của NST: là cấu trúc mang gen + Trình bày ñược sự thay ñổi trạng thái (ñơn,kép) và sự vận ñộng của NST qua 4 kì của nguyên phân
+ Giải thích ñược nguyên phân thực chất là phân bào nguyên nhiễm và ý nghĩa của nó ñối vói sự duy trì bộ NST trong sự sinh trưởng của cơ thể Không cần nhớ các
sự kiện liên quan mà chỉ cần chú ý tới nhiễm sắc thể + Trình bày ñược những diễn biến cơ bản của NST qua các kì của giảm phân
+ Nêu ý nghĩa của giảm phân + Mô tả và so sánh các quá trình phát sinh giao tử ñực và cái
+ Nêu ñược bản chất của thụ tinh cũng như ý nghĩa của nó
và giảm phân ñối với sự di truyền và biến dị
+ Nêu ý nghĩa của nguyên phân giảm phân và thụ tinh: di
Trang 3− Nêu ñược một số ñặc ñiểm
của nhiễm sắc thể giới tính
và vai trò của nó ñối với sự xác ñịnh giới tính
− Giải thích ñược cơ chế xác
ñịnh nhiễm sắc thể giới tính và tỉ lệ ñực : cái ở mỗi loài là 1: 1
− Nêu ñược các yếu tố của
môi trường trong và ngoài ảnh hưởng ñến sự phân hóa giới tính
− Nêu ñược thí nghiệm của
Moocgan và nhận xét kết quả thí nghiệm ñó
− Nêu ñược ý nghĩa thực tiễn
của di truyền liên kết
Kĩ năng :
− Tiếp tục rèn kĩ năng sử
dụng kính hiển vi
− Biết cách quan sát tiêu bản
hiển vi hình thái nhiễm sắc thể
truyền, biến dị và thực tiễn
+ Một số ñặc ñiểm của NST giới tính: chỉ có một cặp (tương ñồng XX hoặc không tương ñồng XY) mang gen qui ñịnh tính trạng giới tính hay tính trạng liên quan ñến giới tính; và vai trò của nó ñối với sự xác ñịnh giới tính + Biết giải thích cơ chế NST xác ñịnh giới tính và tỉ lệ ñực : cái là 1:1
+ Nêu ñược các yếu tố ở môi trường trong và ngoài cơ thể ảnh hưởng ñến sự phân hóa giới tính
- Tỉ lệ 1:1 ñược nghiệm ñúng trong một số ñiều kiện và có thể thay ñổi theo lứa tuổi
- Ứng dụng thực tế trong chăn nuôi + Phân tích và giải thích thí nghiệm của Moocgan trên cơ
sở nhiều gen nằm trên NST phân ly cùng nhau
+ Nêu ñược ý nghĩa thực tiễn của di truyền liên kết + Không giải thích sâu cơ chế của sự di truyền liên kết
Cách tiến hành:
Cách chọn tiêu bản Chọn vị trí quan sát Cách vẽ hình
3 ADN
và gen
Kiến thức:
− Nêu ñược thành phần hóa
học, tính ñặc thù và ña dạng của ADN
− Mô tả ñược cấu trúc không
gian của ADN và chú ý tới nguyên tắc bổ sung của các cặp nucleôtit
− Nêu ñược cơ chế tự sao
của ADN diễn ra theo nguyên tắc: bổ sung, bán bảo toàn
− Nêu ñược chức năng của
gen
− Kể ñược các loại ARN
+ Không ñề cập tới các thành phần hóa học của nucleotit + Không ñi sâu vào diễn biến cơ chế tự sao
+ Không ñi sâu vào diễn biến cơ chế tổng hợp ARN
- Nêu ñược thành phần hóa học của ADN
+ Nguyên tố cấu tạo nên + Kích thước, khối lượng + Cấu tạo theo nguyên tắc ña phân, bổ sung -Nêu ñược tính ñặc thù và ña dạng của ADN do yếu tố nào quyết ñịnh
+ Mô tả ñược cấu trúc không gian của ADN
Nêu ñược nguyên tắc bổ sung
- Nêu ñược ý nghĩa của quá trình tự sao ADN + Giải thích ñược cơ chế tự sao của ADN diễn ra theo các nguyên tắc: khuôn mẫu, bổ sung, bán bảo toàn
- Nêu ñược bản chất hóa học của gen là ADN và chức năng của nó: mang và truyền ñạt thông tin di truyền
- Mô tả sơ lược cấu tạo ARN + Nguyên tố cấu tạo nên + Kích thước khối lượng + Cấu tạo theo nguyên tắc
Trang 4− Biết ñược sự tạo thành
ARN dựa trên mạch khuôn của gen và diễn ra theo nguyên tắc bổ sung
− Nêu ñược thành phần hóa
học và chức năng của protein (biểu hiện thành tính trạng)
− Nêu ñược mối quan hệ
giữa gen và tính trạng thông qua sơ ñồ: Gen → ARN → Protein → Tính trạng
Kĩ năng :
− Biết quan sát mô hình cấu
trúc không gian của phân
tử ADN ñể nhận biết thành phần cấu tạo
- Nêu các loại ARN và chức năng của chúng
- Phân biệt ñược ADN và ARN + Trình bày ñược sự tạo thành ARN dựa trên mạch khuôn của gen và diễn ra theo nguyên tăc bổ sung
- Nêu ñược thành phần hóa học, cấu trúc không gian và chức năng của prôtêin Không ñề cập tới cấu trúc hóa học của axitamin
+Thành phần :
Nguyên tố cấu tạo nên Kích thước, khối lượng Cấu tạo theo nguyên tắc ña phân +Nêu ñược bốn bậc cấu trúc của prôtêin +Nêu ñược ba chức năng chính của prôtêin:
Chức năng cấu trúc Chức năng xúc tác Chức năng ñiều hòa + Trình bày ñược mối quan hệ giữa ARN và prôtêin thông qua sự hình thành chuỗi axit amin
+ Phân tích ñược mối quan hệ giữa gen và tính trạng thông qua sơ ñồ: gen → ARN → Prôtêin → tính trạng
- Học sinh biết cách quan sát và tháo lắp ñược mô hình ADN
4 Biến dị Kiến thức:
− Nêu ñược khái niệm biến
dị
− Phát biểu ñược khái niệm
ñột biến gen và kể ñược các dạng ñột biến gen
− Kể ñược các dạng ñột biến
cấu trúc và số lượng nhiễm sắc thể (thể dị bội, thể ña bội)
− Nêu ñược nguyên nhân
phát sinh và một số biểu hiện của ñột biến gen và ñột biến nhiễm sắc thể
− ðịnh nghĩa ñược thường
Không ñi sâu vào cơ chế phát sinh ñột biến số lượng nhiễm sắc thể
Không ñề cập ñến cơ chế phát sinh ñột biến cấu trúc nhiễm sắc thể
- Phân biệt ñược 2 loại biến dị: Biến dị di truyền và
thường biến
- Viết ñược sơ ñồ các loại biến dị
- Trình bày ñược khái niệm và nguyên nhân phát sinh ñột biến gen,
- Nêu ñược tính chất biểu hiện và vai trò của ñột biến gen
ñối với sinh vật và con người
- Nêu ñược các dạng ñột biến gen cho ví dụ
- Học sinh trình bày ñược khái niệm và các dạng ñột biến
cấu trúc NST
- Học sinh nêu ñược nguyên nhân và vai trò của ñột biến
cấu trúc NST
+ Học sinh trình bày ñược những biến ñổi số lượng thường thấy ở một cặp NST
+ Cơ chế hình thành thể 3 nhiễm và thể 1 nhiễm
+ Nêu ñược hiệu quả của biến ñổi số lượng ở từng cặp
Trang 5biến và mức phản ứng
− Nêu ñược mối quan hệ
kiểu gen, kiểu hình và ngoại cảnh; nêu ñược một
số ứng dụng của mối quan
hệ ñó
Kĩ năng :
− Thu thập tranh ảnh, mẫ vật
liên quan ñến ñột biến và thường biến
NST
+ Nhận biết ñược hiện tượng ña bội hoá và thể ña bội,
+ Nhận biết ñược sự hình thành thể ña bội do: Nguyên phân, giảm phân và phân biệt sự khác nhau giữa 2 trường hợp trên
+ Nhận biết ñược 1 số thể ña bội qua tranh ảnh
+ Trình bày ñược khái niệm thường biến + Phân biệt thường biến và ñột biến về các phương diện:
Khái niệm Khả năng di truyền
Sự biểu hiện trên kiểu hình
Ý nghĩa
+ Nêu ñược khái niệm mức phản ứng và ý nghĩa của nó
trong chăn nuôi và trồng trọt
-Nêu ñược mối quan hệ giữa kiểu gen môi trường và kiểu hình phân tích ví dụ cụ thể
+ Nêu ñược ảnh hưởng của môi trường ñối với tính trạng
số lượng và mức phản ứng của chúng ñể ứng dụng trong nâng cao năng suất vật nuôi và cây trồng
+ Nhận biết ñược một số dạng ñột biến hình thái ở thực
vật và phân biệt ñược sự sai khác về hình thái của thân, lá, hoa, quả, hạt, phấn giữa thể lưỡng bội và thể ña bội trên tranh và ảnh
+ Nhận biết ñược hiện tượng mất ñoạn và chuyển ñoạn NST trên tranh ảnh chụp hiển vi (hoặc tiêu bản hiển vi) + Biết cách sử dụng kính hiển vi ñể quan sát
+ Nhận biết ñược một số thường biến phát sinh ở một số
ñối tượng thường gặp do phản ứng kiểu hình khác nhau
của cơ thể hoặc sự tác ñộng của những môi trường khác
nhau lên kiểu gen giống nhau, qua tranh ảnh và vật mẫu
sống
+ Phân biệt sự khác nhau giữa thường biến và ñột biến qua tranh ảnh
+ Qua tranh ảnh rút ra ñược: Tính trạng chất lượng phụ thuộc nhiều ở kiểu gen, tính trạng số lượng chịu ảnh hưởng nhiều của môi trường
5 Di
truyền
học người
(Phần này
không bắt
buộc phải
dạy – Tùy
theo ñiều
kiện học
Kiến thức: -Nêu ñược hai khó khăn khi nghiên cứu di truyền học
người + Phương pháp nghiên cứu phả hệ sử dụng ñể phân tích sự
di truyền một vài tính trạng ở người
+ biết cách viết phả hệ + biết cách ñọc phả hệ
- Nêu ñược phương pháp nghiên cứu trẻ ñồng sinh và ý nghĩa:
Trang 6sinh và ñịa
phương có
thể dạy
theo sách
giáo khoa
Sinh học
9)
6 Ứng
dụng di
truyền
học
Kĩ năng :
Kiến thức:
− ðịnh nghĩa ñược hiện
tượng thoái hóa giống, ưư thế lai; nêu ñược nguyên nhân thoái hóa giống và ưu thế lai; nêu ñược phương pháp tạo ưu thế lai và khắc phục thoái hóa giống ñược ứng dụng trong sản xuất
+ Sự khác nhau giữa sinh ñôi cùng trứng và khác trứng + Ý nghĩa của phương pháp nghiên cứu trẻ ñồng sinh trong nghiên cứu di truyền, từ ñó giải thích ñược một số trường hợp thường gặp
-Phân biệt ñược bệnh và tật di truyền + bệnh di truyền là các rối loạn sinh lí bẩm sinh + tật di truyền là khiểm khuyết về hình thái bẩm sinh + Học sinh nhận biết ñược bệnh nhân ñao và bệnh nhân tơcnơ qua các ñặc ñiểm hình thái
+ Học sinh trình bày ñược ñặc ñiểm di truyền của bệnh bạch tạng, bệnh câm ñiếc bẩm sinh và tật sáu ngón tay
+ Học sinh nêu ñược nguyên nhân của các tật, bệnh di
truyền và ñề xuất ñược một số biện pháp hạn chế phát sinh chúng
+ Hiểu ñược di truyền y học tư vấn là gì và nội dung của lĩnh vực khoa học này
+ Giải thích ñược cơ sở khoa học của việc kết hôn "1 vợ,
1 chồng" và cấm kết hôn gần trong vòng 3 ñời
+ Giải thích ñược tại sao phụ nữ không nên sinh con ở tuổi ngoài 35
+ Thấy ñược tác hại của ô nhiễm môi trường ñối với cơ sở vật chất của tính di truyền con người
+ Hiểu ñược công nghệ tế bào là gì?
+ Nêu ñược công nghệ tế bào gồm những công ñoạn chủ
yếu gì và hiểu ñược tại sao cần thực hiện công ñoạn ñó
+ Nêu ñược những ưu ñiểm của nhân giống vô tính trong
ống nghiệm và phương hướng ứng dụng phương pháp nuôi cấy mô trong chọn giống
+ Học sinh hiểu ñược kĩ thuật gen là gì và nắm ñược kĩ
thuật gen bao gồm những phương pháp nào?
+ Học sinh nêu ñược những ứng dụng kĩ thuật gen trong
sản xuất và ñời sống
+ Học sinh hiểu ñược công nghệ sinh học là gì và các lĩnh vực chính của công nghệ sinh học hiện ñại, vai trò của từng lĩnh vực trong sản xuất và ñời sống
+ Hiểu và trình bày ñược tại sao người ta cần chọn tác nhân cụ thể khi gây ñột biến
+ Nêu ñược ñiểm giống và khác nhau về phương pháp sử
dụng các cá thể ñột biến trong chọn giống vi sinh vật và thực vật, giải thích ñược tại sao có sự sai khác ñó
+ Nêu ñược phương pháp tạo dòng thuần ở cây giao phấn
(cây ngô)
+ Hiểu và trình bày ñược nguyên nhân thoái hoá của tự
Trang 7Kĩ năng :
− Thu thập ñược tư liệu về
thành tựu chọn giống
thụ phấn bắt buộc ở cây giao phấn và giao phối gần ở ñộng vật Vai trò của chúng trong chọn giống
+ Học sinh hiểu và trình bày ñược khái niệm ưu thế lai, cơ
sở di truyền của hiện tượng ưu thế lai, lí do không dùng con lai F1 ñể nhân giống, các biện pháp duy trì ưu thế lai
+ Học sinh nêu ñược các phương pháp thường dùng ñể tạo
ưu thế lai
+ Học sinh hiểu và trình bày ñược khái niệm lai kinh tế và phương pháp thường dùng ñể tạo con lai kinh tế ở nước ta + Học sinh thấy rõ chọn giống không chỉ có ý nghĩa chọn lọc ñơn thuần mà là một hoạt ñộng rất sáng tạo
+ Học sinh nêu ñược phương pháp chọn lọc hàng loạt một
lần và nhiều lần thích hợp ñối với những ñối tượng nào và
ưu ñiểm của phương pháp chọn lọc này
+ Học sinh nêu ñược phương pháp chọn lọc cá thể, những
ưu ñiểm và nhược ñiểm so với chọn lọc hàng loạt và thích hợp ñối với ñối tượng nào
+ Học sinh phân biệt ñược các phương pháp chọn lọc về cách tiến hành, phạm vi ứng dụng và ưu nhược ñiểm của mỗi phương pháp
+ Học sinh nêu ñược các phương pháp thường sử dụng
trong chọn giống vật nuôi và cây trồng
+ Phương pháp cơ bản trong chọn giống cây trồng
+ Phương pháp chủ yếu dùng trong chọn giống vật nuôi + Các thành tựu nổi bật trong chọn giống cây trồng và vật nuôi
+ Học sinh biết cách sưu tầm tư liệu và trưng bày tư liệu theo chủ ñề
+ Học sinh biết cách phân tích, so sánh và báo cáo những ñiều rút ra từ tư liệu
II SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG
1 Sinh
vật và môi
trường
Kiến thức:
− Nêu ñược các khái niệm:
môi trường, nhân tố sinh thái, giới hạn sinh thái
Không giải thích cơ chế sinh lí, các ñặc ñiểm hình thái, tập tính biểu hiện sự thích nghi của sinh vật với môi trường
- Phát biểu ñược khái niệm chung về môi trường sống, Nêu các loại môi trường sống của sinh vật, cho ví dụ sinh vật sống ở môi trường ñó
- Phân biệt ñược các nhân tố sinh thái Nêu các nhóm nhân tố sinh thái
Vô sinh Hữu sinh Con người
- Trình bày ñược khái niệm về nhân tố sinh thái
Trang 8− Nêu ñược ảnh hưởng của
một số nhân tố sinh thái vô sinh (nhiệt ñộ, ánh sáng, ñộ
ẩm ) ñến sinh vật
− Nêu ñược một số nhóm
sinh vật dựa vào giới hạn sinh thái của một số nhân
tố sinh thái(ánh sáng, nhiệt
ñộ, ñộ ẩm) Nêu ñược một
số ví dụ về sự thích nghi của sinh vật với môi trường
− Kể ñược một số mối quan
hệ cùng loài và khác loài
Kĩ năng :
− Nhận biết một số nhân tố
sinh thái trong môi trường
- Nêu ñược khái niệm giới hạn sinh thái Nêu ví dụ
- Nêu ñược ảnh hưởng của nhân tố ánh sáng ñến các ñặc ñiểm hình thái, giải phẫu, sinh lý và tập tính của sinh vật
- Giải thích ñược sự thích nghi của sinh vật với môi trường
- Liên hệ vận dụng giải thích một số hiện tượng về ñặc ñiểm sinh lý và tập tính của sinh vật
- Học sinh mô tả ñược ảnh hưởng của nhân tố sinh thái: nhiệt ñộ môi trường ñến các ñặc ñiểm về hình thái, sinh lí
và tập tính của sinh vật một cách sơ lược
+ Phân tích, tổng hợp rút ra sự thích nghi của sinh vật
- Học sinh mô tả ñược ảnh hưởng của nhân tố sinh thái ñộ
ẩm môi trường ñến các ñặc ñiểm về hình thái, sinh lí và tập tính của sinh vật
+ Phân tích rút ra sự thích nghi của sinh vật
- Nêu ñược các nhóm sinh vật và ñặc ñiểm của các nhóm :
ưa sáng, ưa bóng, ưa ẩm, chịu hạn, hằng nhiệt và biến nhiệt……
+ Học sinh trình bày ñược thế nào là nhân tố sinh vật + Học sinh trình bày ñược những mối quan hệ giữa các sinh vật cùng loài và khác loài
+ Học sinh nêu ñặc ñiểm các mối quan hệ cùng loài, khác loài giữa các sinh vật: cạnh tranh, hỗ trợ, cộng sinh, hội sinh, kí sinh, ăn thịt sinh vật khác
Quan hệ cùng loài:
ðặc ñiểm Phân loại
Ví dụ
Ý nghĩa Quan hệ khác loài:
ðặc ñiểm Phân loại
Ví dụ
Ý nghĩa + Học sinh nhận biết ñược các môi trường sống của sinh vật ngoài thiên nhiên các nhân tố sinh thái của môi trường ảnh hưởng lên ñời sống sinh vật
+ Học sinh biết cách thu thập mẫu
+ Xây dựng tình yêu thiên nhiên và ý thức bảo vệ thiên
nhiên
2 Hệ sinh
thái
Kiến thức:
Khái niệm quần thể (chủ yếu ñề cập ñến quần thể giao phối)
Cần phải phân biệt quần thể với một tập hợp cá thể ngẫu
Trang 9− Nêu ñược ñịnh nghĩa quần
thể
− Nêu ñược một số ñặc trưng
của quần thể: mật ñộ, tỉ lệ
giới tính, thành phần nhóm
tuổi
− Nêu ñược ñặc ñiểm quần
thể người Từ ñó thấy ñược
ý nghĩa của việc thực hiện
pháp lệnh về dân số
− Nêu ñược ñịnh nghĩa quần
xã
− Trình bày ñược các tính
chất cơ bản của quần xã,
các mối quan hệ giữa ngoại
cảnh và quần xã, giữa các
loài trong quần xã và sự
cân bằng sinh học
− Nêu ñược các khái niệm:
hệ sinh thái, chuỗi và lưới
thức ăn
nhiên + Học sinh trình bày ñược khái niệm quần thể và lấy ñược
ví dụ minh hoạ về một quần thể sinh vật
+ Học sinh lấy ñược ví dụ ñể minh hoạ cho các ñặc trưng
cơ bản của quần thể + Học sinh trình bày ñược một số ñặc ñiểm cơ bản của quần thể người, liên quan tới vấn ñề dân số
+ Học sinh thay ñổi nhận thức về dân số và phát triển xã hội
+ ðặc ñiểm quần thể người giống quần thể sinh vật: giới tính, lứa tuổi, mật ñộ, sinh sản, tử vong, ảnh hưởng của môi trường tới quần thể sinh vật
+ ðặc ñiểm chỉ có ở quần thể người: Pháp luật, kinh tế, hôn nhân, giáo dục, văn hoá, do con người có tư duy phát triển và có khả năng làm chủ thiên nhiên
+ Học sinh trình bày ñược khái niệm quần xã; phân biệt ñược quần xã và quần thể
+ Quần xã là tập hợp những quần thể sinh vật cùng sống trong một khoảng không gian nhất ñịnh, chúng có mối quan hệ gắn bó như một thể thống nhất do vậy quần xã có cấu trúc tương ñối ổn ñịnh
+Nêu ñược các tính chất cơ bản của quần xã và cho ví dụ:
Số lượng các loài trong quần xã Thành phần loài trong quần xã + Học sinh lấy ñược ví dụ minh hoạ các mối quan hệ sinh thái trong quần xã
+ Học sinh mô tả ñược một số dạng biến ñổi phổ biến trong quần xã, thấy ñược sự biến ñổi → ổn ñịnh và chỉ ra một số biến ñổi có hại do tác ñộng của con người gây nên Nhân tố môi trường (vô sinh + hữu sinh) luôn thay ñổi → tác ñộng ñến sinh vật làm sinh vật biến ñổi về số lượng ñược khống chế ở mức ñộ nhất ñịnh phù hợp với khả năng của môi trường tạo nên sự cân bằng sinh học trong quần xã + Trình bày ñược thế nào là một hệ sinh thái, lấy ñược ví
dụ minh hoạ các kiểu hệ sinh thái, chuỗi và lưới thức ăn + Hệ sinh thái bao gồm quần xã sinh vật và môi trường sống của quần xã (sinh cảnh) Trong hệ sinh thái các sinh vật luôn luôn tác ñộng lẫn nhau và tác ñộng qua lại với nhân tố vô sinh của môi trường, tạo thành một hệ thống hoàn chỉnh và tương ñối ổn ñịnh
+ Thành phần hệ sinh thái, gồm:
- Thành phần không sống: ðất, ñá, nước, thảm mục
- Thành phần sống: ðộng vật, thực vật, vi sinh vật + Sinh vật sản xuất trên cạn phổ biến là thực vật
+ Sinh vật phân giải: vi khuẩn, nấm, (phân giải xác sinh
Trang 10Kĩ năng :
− Biết ñọc sơ ñồ 1 chuỗi thức
ăn cho trước
vật)
+ Cây rừng cung cấp thức ăn, nơi ở, tạo khí hậu ôn hoà cho ñộng vật sống
+ ðộng vật ăn thực vật nhưng cũng góp phần thụ phấn, phát tán và cung cấp phân bón cho thực vật
+ Giải thích ñược ý nghĩa của các biện pháp nông nghiệp nâng cao năng suất cây trồng ñang sử dụng hiện nay Mối quan hệ giữa các sinh vật trong quần xã khá phức tạp
và ña dạng, nhưng trọng tâm về mối quan hệ về dinh dưỡng thông qua lưới và chuỗi thức ăn
+ Học sinh nhận biết ñược các thành phần của hệ sinh thái ngoài thiên nhiên và xây dựng ñược những chuỗi thức ăn ñơn giản
3 Con
người và
môi
trường
sống
a) Con
người là
một nhân
tố môi
trường
Kiến thức:
− Nêu ñược các tác ñộng của
con người tới môi trường, ñặc biệt là nhiều hoạt ñộng của con người làm suy giảm hệ sinh thái, gây mất cân bằng sinh thái
− Nêu ñược khái niệm ô
nhiễm môi trường
− Nêu ñược một số chất gây
ô nhiễm môi trường: các khí công nghiệp, thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, các tác nhân gây ñột biến
− Nêu ñược hậu quả của ô
nhiễm ảnh hưởng tới sức khỏe và gây ra nhiều bệnh tật cho con người và sinh vật
Kĩ năng :
− Liên hệ ở ñịa phương xem
có những hoạt ñộng nào của con người có thể làm suy giảm hay mất cân bằng sinh thái
− Lưu ý con người là một nhân tố sinh thái ñặc biệt
− Không cần nhớ các tác ñộng của con người tới môi trường qua các giai ñoạn phát triển của xã hội
+ Học sinh nêu ñược những ảnh hưởng của con người ñến môi trường ở mỗi giai ñoạn
+ Học sinh chỉ ra ñược những hậu quả phá rừng của con người
+ Học sinh nêu ñược các biện pháp của con người nhằm khắc phục ô nhiễm, suy thoái môi trường, từ ñó có ý thức trách nhiệm bảo vệ môi trường
+ Nêu ñược khái niệm “ô nhiễm môi trường “ + Hiểu ñược các nguyên nhân chính gây ô nhiễm và tác hại của việc ô nhiễm MT:
+ Thảo luận về vai trò của con người trong việc làm mất cân bằng môi trường tự nhiên
+ Giải thích ñược sử dụng quá mức năng lượng và các nguồn tài nguyên khác dẫn ñến cạn kiệt tài nguyên và suy thoái môi trường
+ Thảo luận về sự tăng dân số, công nghiệp hoá và ñô thị hoá, cơ khí hoá nông nghiệp làm suy thoái môi trường + Giải thích ñược nguyên nhân của sự mất rừng, hiệu ứng nhà kính, thủng tầng ôzôn và hậu quả của chúng
+ Nêu các biện pháp hạn chế tác hại của ô nhiễm môi trường trên thế giới và ở ñịa phương
+ Quan sát phim, tranh ảnh ñể rút ra ñược khái niệm về sự
ô nhiễm môi trường và tác hại
Liên hệ và vận dụng giải thích một số vấn ñề liên quan ñến ô nhiễm môi trường trong thực tế ñịa phương
b) Bảo vệ
môi
trường
Kiến thức:
− Nêu ñược các dạng tài
nguyên chủ yếu (tài nguyên tái sinh, không tái
Nêu ñược cụ thể một số dạng tài nguyên
- Học sinh phân biệt và lấy ñược ví dụ về các dạng tài nguyên
