Khái quát chung về thị trường OTC

Khái quát chung về thị trường OTC

CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG OTC

I KHÁI NIỆM

1 Thị trường chứng khoán (thị trường vốn dài hạn)

Khái niệm "thị trường" là để một không gian giao dịch hay một hệ thốnggiao dịch, theo đó nó làm "hạ tầng" cho việc mua bán CK diễn raThị trường chứngkhoán trong điều kiện của nền kinh tế hiện đại, được quan niệm là nơi diễn ra cáchoạt động giao dịch mua bán chứng khoán trung và dài hạn Việc mua bán nàyđược tiến hành ở thị trường sơ cấp khi người mua mua được chứng khoán lần đầu

từ những người phát hành, và ở những thị trường thứ cấp khi có sự mua đi bán lạicác chứng khoán đã được phát hành ở thị trường sơ cấp Thị trường nay` khôngcung ứng tiền cho lưu thông mà là thị trường tạo vốn để đầu tư dài hạn vào sảnxuất- kinh doanh.Như vậy, xét về mặt hình thức, thị trường chứng khoán chỉ là nơidiễn ra các hoạt động trao đổi, mua bán, chuyển nhượng các loại chứng khoán, qua

đó thay đổi chủ thể nắm giữ chứng khoán

Trong sơ đồ tổng quát về thị trường vốn ,thị trường chứng khoán thuộc kênhtài chính trực tiếp: nghĩa là những người đi vay vay vốn trực tiếp từ những ngườicho vay bằng cách bán cho họ các chứng khoán.Đồng thời,những người có vốnkhông gửi tiền vào ngân hàng để thu lãi mà dùng tiền đó để mua các chứng khoánđầu tư với hy vọng kiếm lời nhiều hơn

2 Thị trường phi tập trung (còn gọi là thị trường không chính thức)

Thị trường phi tập trung (over-the-counter - OTC market) là thị trường được

tổ chức không dựa vào một mặt bằng giao dịch cố định như thị trường sàn giaodịch, mà dựa vào một hệ thống vận hành theo cơ chế chào giá cạnh tranh và thươnglượng, giữa các công ty CK với nhau, thông qua một sự trợ giúp quyết định nhiềuđến hiệu quả hoạt động, đó là phương tiện thông tin.Sở dĩ người ta gọi thị trườngOTC là thị trường trao tay là vì đó là thị trường mà ở đó việc giao dịch mua bán

chứng khoán được thực hiện qua hệ thống Computer (điện thoại và vi tính) nốimạng giữa các thành viên của thị trường Thị trường OTC không phải là một thịtrường hiện hữu,không có địa điểm tập trung nhất định mà thay vào đó là một hệthống thông tin liên lạc hiện đại mà các bên:người môi giới,các trung gian sử dụng

để thương lượng việc mua bán chứng khoán

Thành viên của thị trường OTC là đông đảo các doanh nghiệp,ngân hàng,các

tổ chức tài chính khác không muốn đăng ký hoặc chưa được đăng ký tại thị trườngtập trung

II THỊ TRƯỜNG OTC TRONG THỜI GIAN ĐẦU RA ĐỜI

Năm 2005, Sau khi ra đời gần 2 tháng, nhưng Sàn Chứng khoán thứ cấp (OTC) với loại hình giao dịch thoả thuận đang bộc lộ những điểm yếu cản trở các nhà đầu tư

Trên sàn OTC, lượng mua bán gần như chỉ diễn ra với những người đã có chứng khoán từ khi sàn OTC chưa hoạt động.Sàn OTC không phải không hấp dẫn bởi những cổ phiếu được mua bán rất tiềm năng Tuy nhiên, với phương thức giao dịch thoả thuận, ai cũng có thể làm giá trên thị trường được

Dễ lũng đoạn thị trường

Không khó nếu ai đó muốn 'làm giá' một cổ phiếu trên thị trường OTC Nếu tôi muốn đẩy giá ngày mai lên, tôi sẽ tìm người mua cùng thoả thuận mức giá trần hôm nay, thế là giá tham chiếu ngày mai sẽ bị đẩy lên Cũng chính vì vậy, nhà đầu

tư rất khó có thể biết được giá trị thực của cổ phiếu Giá cổ phiếu sau khi bị tác động không hoàn toàn phản ánh đúng ý chí của nhà đầu tư trên thị trường Chính giá tham chiếu cũng không đủ khách quan để làm cơ sở đánh giá thị trường

Trao đổi với VietNamNet, ông Vũ Bằng - Phó Chủ tịch Uỷ ban Chứng

khoán Nhà nước - cho rằng, đã áp dụng phương thức thoả thuận với sàn OTC thì mình phải chấp nhận một số nhược điểm Nếu muốn chống làm giá phải có những động tác mà nó sẽ hạn chế tính mở của thị trường So với sàn chứng khoán

TP.HCM, OTC vẫn là sản phẩm loại II nên sẽ còn hạn chế "Việc làm giá sẽ tạo ra giá ảo ban đầu, nhưng chỉ được một thời gian Dần dần người ta thấy giá đó không phù hợp", ông nói.

Mất thời gian

Một lý do nữa khiến nhà đầu tư và công ty chứng khoán không hào hứng với OTC bởi họ quá mất thời gian trong việc đàm phán lệnh và nhận lệnh khi giao dịch.Nếu như trên thị trường sơ cấp, giao dịch báo giá gần như khớp lệnh liên tục và người mua bán có thể nhìn các thông số là quyết ngay việc mua bán cổ phiếu thì với cách thức thoả thuận, người muốn mua phải tự tìm ra ai muốn bán

Thoả thuận nghĩa là khi các nhà đầu tư muốn bán chứng khoán, họ phải nhờ công ty chứng khoán viết lệnh lên sàn Sau đó phải chờ môi giới tìm đối tác Môi giới phải hỏi ra công ty chứng khoán nào có nhà đầu tư đang muốn mua (hoặc đợi người đến hỏi mua) Môi giới sau đó cũng phải đàm phán với người bán giá người mua muốn Người mua đồng ý với giá thoả thuận hay không lại qua môi giới báo lại người bán Cứ thế cho đến lúc nào hai bên cùng thoả mãn với giá mua bán So với sự biến động của thị trường vốn, thời gian đàm phán để hoàn tất một giao dịch thoả thuận có thể khiến giá cả trên thị trường đã thay đổi

"Không những mất thời gian, giảm tính thanh khoản, giao dịch thoả thuận khiến cho OTC gần như không có người tạo lập thị trường", V.N - một nhân viên môi giới chứng khoán của Công ty Chứng khoán Bảo Việt (BVSC) nói

Ông Vũ Bằng cho biết, sàn OTC trước khi ra đời đã được xây dựng hai hệ thống giao dịch báo giá và thoả thuận Nhưng sau đó, do chủ trương đưa giao dịch thoả thuận trước, phần mềm được sửa lại Nếu muốn đưa thêm giao dịch báo giá vào hệ thống sẽ phải mất khoảng 1 đến 1 tháng rưỡi Nếu không thử nghiệm kỹ sẽ gặp phải tình trạng rối loạn thông số trên thị trường như trường hợp mới đây xảy ra với VN-Index Ông cũng cho biết rằng, việc sửa đổi phần mềm và đưa giao dịch báo giá lên sàn OTC sẽ được thực hiện sớm trong thời gian tới

Sàn chứng khoán thứ cấp mở cửa: Những tâm trạng trái ngược!

Sàn chứng khoán thứ cấp sau khi chính thức khai trương diễn ra giao dịch

cổ phiếu của 6 doanh nghiệp tại Trung tâm Giao dịch chứng khoán Hà Nội

(TTGDCK Hà Nội) Tổng số lượng cổ phiếu được đem bán là gần 1420 tỷ Giá

đăng ký giao dịch là 10.000 đồng/cổ phiếu

Biên độ dao động giá đối với cổ phiếu tại sàn Hà Nội là (+/-) 10% và không áp dụng biên độ dao động giá đối với giao dịch trái phiếu

Trong thời gian đầu, giao dịch cổ phiếu và trái phiếu tại sàn thứ cấp Hà Nội được thực hiện theo phương thức thoả thuận Các công ty chứng khoán được thoả thuận mua, bán với các khách hàng, hoặc giữa các khách hàng với nhau Kết quả giao dịch được chuyển vào TTGDCK Hà Nội để tạo thành kết quả giao dịch chung

Trong tương lai, giao dịch báo giá cũng sẽ được áp dụng Lệnh giao dịch củanhà đầu tư sẽ được công ty chứng khoán nhập vào hệ thống giao dịch của

TTGDCK Hà Nội để khớp với các lệnh đối ứng thoả mãn các điều kiện giao dịch Ông Dũng cho rằng, hai phương thức giao dịch trên thực sự phù hợp với tính chất giao dịch của thị trường OTC bởi nó đều mang tính thoả thuận cao và sự thuận tiện,linh hoạt cho người đầu tư, nâng cao tính thanh khoản của các chứng khoán được giao dịch qua sàn Hà Nội

Trước mắt, do số lượng doanh nghiệp chưa nhiều, sự tham gia của các nhà đầu tư chưa lớn nên sàn thứ cấp Hà Nội chỉ mở 3 phiên giao dịch trong tuần Sau phiên giao dịch đầu tiên vào sáng thứ 5 (ngày 14/7/2005), các phiên giao dịch tiếp theo sẽđược tổ chức định kỳ vào các ngày thứ 2, thứ 4 và thứ 6 trong tuần Trong tương lai, khi nhu cầu tăng và hàng hoá cũng dồi dào hơn, phiên giao dịch sẽ được mở thường xuyên hơn

Ý tưởng thành lập TTGDCK Hà Nội chính thức ra đời trong Quyết định 127/1998/QĐ-TTg ngày 11/7/1998 của Chính phủ Đến nay, đã 7 năm chủ trương

một sàn OTC qua bao "sóng gió" mới thành hiện thực Tuy nhiên, giới kinh doanh vẫn cho rằng, đó là một cố gắng không nhỏ của những người thực hiện.

Từ khi chính thức ra mắt hôm 8/3/2005, TTGDCK Hà Nội đã thực hiện 5 đợtđấu giá với hơn 530 tỷ đồng giá trị cổ phần trúng giá

Doanh nghiệp hào hứng

Để thúc đẩy một nền kinh tế cổ phần như mong đợi, Chính phủ đã có những chính sách khuyến khích mạnh tay hơn với Thị trường chứng khoán Hà Nội Các doanh nghiệp cho biết, thay vì e ngại như ban đầu, họ cũng đã cảm thấy hào hứng hơn với sàn chứng khoán bởi đã thấy những cái lợi khi đăng ký giao dịch

Điều kiện, thủ tục đăng ký lên sàn Hà Nội đơn giản hơn nhiều so với

TTGDCK TP.HCM Bất cứ doanh nghiệp nào với số vốn điều lệ từ 5 tỷ đồng trở lên, có 50 cổ đông trở lên (không kể cổ đông trong hay ngoài doanh nghiệp); có tình hình tài chính minh bạch (báo cáo tài chính phải dược kiểm toán), một năm cuối trước khi tham gia giao dịch làm ăn có lãi đều có thể tham gia giao dịch tại TTGDCK Hà Nội Hơn nữa, doanh nghiệp còn được giảm 50% thuế thu nhập doanh nghiệp trong vòng 2 năm đầu, kể từ khi đăng ký giao dịch

Thậm chí, để tạo thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp đăng ký giao dịch tại

TTGDCK Hà Nội, ông Dũng cũng cho biết sẽ kiến nghị Ủy ban chứng khoán, Bộ Tài chính sửa đổi quy định về đăng ký giao dịch theo hướng mở rộng thêm 2 nhóm đối tượng là các doanh nghiệp hạch toán phụ thuộc nhưng chưa có báo cáo kiểm toán (tức là chưa xác định được 1 năm có lãi) được và các doanh nghiệp đang cổ phần hóa, mới ở giai đoạn hồ sơ đã được sự tư vấn của Công ty chứng khoán mà chưa được kiểm toán

Nhà đầu tư băn khoăn

Với các chính sách mở, thậm chí lãnh đạo sàn Hà Nội còn gửi cả thư kêu gọi các DN "để ý" đến mình Tuy nhiên, ông Nguyễn Miên Tuấn, đại diện của

Sacombank - nhà đầu tư cho rằng, dường như tất cả những ưu đãi trên của

TTGDCK Hà Nội mới chỉ "nghiêng" về phía doanh nghiệp đăng ký giao dịch, còn lợi ích của nhà đầu tư tham gia đến đâu, lại chưa "cân đong đo đếm" được Dù rằng, việc xây dựng "5 bước đấu giá" có tạo điều kiện cho bên mua và bên bán

"gặp" nhau nhiều hơn, nhưng theo ông Miên, vẫn chưa đủ lực hấp dẫn

"Hàng giao dịch tại TTGDCK Hà Nội chưa phải là hàng Việt Nam chất lượng cao" như tại TTGDCK TP.HCM do việc nới lỏng các quy định về chế độ công bố thông tin của doanh nghiệp Thế nhưng, đây lại chính là cốt lõi của việc đưa đến quyết định, có bỏ tiền hay không của nhà đầu tư", ông Miên lập luận Thêm vào đó, đối tượng của TTGDCK Hà Nội lại là các doanh nghiệp nhỏ (vốn điều lệ khoảng 5-10 tỷ đồng), nên cũng chưa phải là mối quan tâm của những nhà đầu tư lớn

Thứ trưởng Tài chính Lê Thị Băng Tâm tại Hội nghị ngành tài chính vừa diễn ra cũng thông báo, sắp tới Chính phủ sẽ cho tiếp tục phát hành và niêm yết 9.130 tỷ đồng trái phiếu tại hai Trung tâm giao dịch chứng khoán lớn là TP.HCM

và Hà Nội Chính phủ cũng đã chỉ đích danh 253 DN phải thực hiện bán cổ phần qua TTCK, đăng ký giao dịch hoặc niêm yết trên TTCK

Trong kế hoạch của mình, Bộ Tài chính cũng đang khẩn trương phối hợp với các

Bộ và địa phương hướng dẫn các doanh nghiệp thực hiện cổ phần hoá, cố gắng phát hành thêm trên 400 tỷ đồng cổ phiếu để huy động vốn qua TTGDCK Hà Nội Đồng thời, lập Ban chỉ đạo phát triển thị trường chứng khoán, mở rộng quyền mua

cổ phần cho các nhà đầu tư nước ngoài, giảm bớt các thủ tục hành chính và bổ sungcác ưu đãi nhằm khuyến khích nhà đầu tư và đẩy TTCK phát triển

Giải pháp để tìm nguồn hàng cho TTCK Việt Nam, theo ông Dũng, là bỏ bớt bao cấp không cần thiết đối với một số doanh nghiệp nhà nước, ban hành các quy định

để doanh nghiệp niêm yết và không niêm yết đều phải tuân theo các điều kiện quản trị doanh nghiệp tốt Khi ấy các công ty sẽ thấy được quyền lợi hấp dẫn khi niêm

yết và đua nhau tham gia thị trường

CHƯƠNG II: TÌM HIỂU VỀ THỊ TRƯỜNG OTC

I TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG OTC

Thị trường OTC ( Over-the- Counter) cho phép các công ty CK thương lượng và giao dịch trực tiếp với nhau Thuật ngữ "over the counter" có nghĩa là

"qua quầy" theo cách diễn đạt nguyên thuỷ Ngày nay, nhờ sự phát triển của kỹ thuật truyền thông và vi xử lý thị trường OTC hiện đại đã thoát ly xa khỏi các quầy

và hoạt động theo một cơ chế được tổ chức với sự trợ giúp về kỹ thuật điện tử rất tinh vi, có khả năng kết nối trên quy mô rộng lớn giữa các nhà môi giới và kinh doanh CK với nhau

Thị trường chứng khoán (TTCK) phi tập trung hay còn gọi là TTCK tự do (OTC) xuất hiện từ khi chứng khoán được mua bán qua các ngân hàng, công ty chứng khoán và phát triển mạnh thông qua các nhà môi giới Cách giao dịch của thịtrường này bắt đầu từ việc mua bán trực tiếp đến giao dịch qua điện thoại và nay đãtiến tới giao dịch mua bán qua mạng trực tuyến khá sôi động

TS Lý Hoàng Ánh, Phó Khoa Tiền tệ và Thị trường tài chính Trường Đại học Ngân hàng TPHCM mở đầu câu chuyện về “TTCK Việt Nam, thực trạng và giải pháp” bằng một nhận xét: TTCK OTC ở nước ta mới hình thành một cách tự phát nhưng hoạt động ngày càng “rầm rộ” trong mấy năm gần đây Và theo TS Hoàng Ánh, muốn TTCK phát triển được như mong muốn, việc xây dựng một thị trường OTC có tổ chức là rất cần thiết Tại cuộc hội thảo “Phát triển thủ đô Hà Nội trở thành trung tâm tài chính tiền tệ”, nhiều chuyên gia đã thống nhất quan điểm nên phát triển Trung tâm Giao dịch chứng khoán (TTGDCK) Hà Nội thành thị trường OTC có sự quản lý của nhà nước

Theo đó, TTGDCK Hà Nội (được khai trương và đi vào hoạt động hồi đầu năm2005) sẽ là nơi tổ chức giao dịch các cổ phiếu chưa niêm yết hay chưa đủ điều kiện niêm yết, hoặc đủ điều kiện niêm yết nhưng không có nguyện vọng niêm yết tại

TTGDCK TPHCM Trong giai đoạn đầu, TTGDCK Hà Nội tập trung giao dịch chủyếu cho các doanh nghiệp có vốn điều lệ từ 5 tỷ đồng trở lên, hoạt động kinh doanh

1 năm có lãi và có 50 cổ đông bên ngoài Với điều kiện dễ dàng và thuận lợi như vậy, TTGDCK Hà Nội sẽ thu hút thị trường cổ phiếu OTC và tạo cơ hội cho các doanh nghiệp chưa đủ điều kiện niêm yết có thể tham gia huy động vốn trên TTCK.Phiên bán đấu giá cổ phần Nhà máy Thiết bị bưu điện ngay ngày khai trương

TTGDCK Hà Nội đã được các nhà đầu tư đón nhận nhiệt tình, con số gần 25 tỷ đồng thu được qua đấu giá vượt khá xa so với tổng giá trị cổ phiếu tính theo mức giá khởi điểm 15,8 tỷ đồng là một chứng minh

Ngoài ra, các loại chứng khoán như trái phiếu chính phủ, trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu công ty, chứng chỉ quỹ đầu tư… cũng có thể tổ chức giao dịch tại TTGDCK Hà Nội TS Lý Hoàng Ánh nêu kinh nghiệm của nhiều quốc gia như Mỹ, Nhật, Hàn Quốc… cho thấy việc phát triển TTCK OTC đặc biệt hữu ích cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp công nghệ cao và doanh nghiệp tiềm năng tăng trưởng Đặc điểm của các doanh nghiệp vừa và nhỏ là

thường có khối lượng chứng khoán giao

Do vậy, phương thức khớp lệnh trên TTCK niêm yết tập trung có thể không tạo được tính thanh khoản cao cho thị trường, nhưng với đặc tính giao dịch tay đôi

“mặt đối mặt” và có thể thương lượng thỏa thuận, hoạt động giao dịch trên TTCK OTC sẽ mở rộng phương thức đầu tư, đồng thời cũng tạo ra một thị trường giao dịch trái phiếu hiệu quả cho các doanh nghiệp trên

Ở nước ta, theo khảo sát mới đây cho thấy: có tới hơn 88% số doanh nghiệp được hỏi đều tán thành việc tham gia thị trường OTC Nhận định về lượng hàng được đưa lên sàn giao dịch tại TTGDCK Hà Nội và TPHCM trong thời gian tới,

TS Lý Hoàng Ánh cho rằng hiện nay cả nước có trên 2.500 doanh nghiệp đã cổ phần hóa, nhưng chỉ mới có 30 công ty được niêm yết và giao dịch cổ phiếu tại TTGDCK TPHCM Trong năm 2005, nhà nước đưa ra kế hoạch cổ phần hóa 1.500

doanh nghiệp nữa Như vậy, “hàng hóa” cho thị trường OTC quả rất dồi dào Giờ đây, giới nghiên cứu và phân tích thị trường đã đưa ra nhận định lạc quan là trong thời gian tới, TTCK nước ta sẽ phát triển toàn diện và ổn định ở cả thị trường tập trung và thị trường OTC Trong đó, thị trường OTC bao gồm mạng lưới các nhà môi giới và tự doanh chứng khoán giao dịch mua bán sẽ diễn ra thường xuyên Thị trường OTC phát triển có tổ chức sẽ tạo điều kiện cho các nhà đầu tư tiếpcận giao dịch qua mạng thuận tiện, được thực hiện các giao dịch với những thông tin kịp thời và chính xác Phát triển thị trường OTC có tổ chức, các nhà quản lý còn

có thể giám sát tốt thị trường và tạo điều kiện cho các nhà môi giới giao dịch chứngkhoán hoạt động thuận tiện hơn

II SỰ KHÁC BIỆT GIỮA THỊ TRƯỜNG OTC VÀ THỊ TRƯỜNG SÀN GIAO DỊCH

Sự khác biệt cơ bản giữa thị trường OTC và thị trường sàn giao dịch có thể ghi nhận như sau:

OTC

Địa điểm kinh doanh phân

tán

Điều hành (thường là) do hiệp hội

kinh doanh chứng khoán

Gút giá bằng thương lượng

Sàn

Địa điểm kinh doanh tập trung Điều hành bởi sở giao dịch

Gút giá bằng đấu giá hai chiều

Thị trường OTC là nơi ít kén CK giao dịch hơn thị trường sàn giao dịch Tuynhiên, CK giao dịch vẫn phải là loại đáp ứng các chuẩn mực và được phép giao dịch đại chúng Đặc biệt, đây là thị trường đảm nhận vai trò bán ra các CK phát hành mới (new issues), kể cả chứng chỉ của các quỹ hỗ tương đầu tư (qũy mở - mutual - các quỹ hỗ tương đầu tư chỉ bán sơ cấp trong thị trường này, chứ không có

mua bán thứ cấp, bởi vì các chứng chỉ đó chỉ có thể được các quỹ này mua lại theo một cơ chế riêng

Như ta biết, CK phát hành môi giới là loại do công ty chào bán ban đầu (giaodịch sơ cấp) để huy động vốn Dù có thể việc mua đi bán lại (hoạt động thứ cấp) ngay lập tức, thì về nguyên tắc, các CK phát hành như vậy xem như được trao từ tay của chủ thể phát hành, thông qua các công ty CK bảo lãnh, đến tay người đầu

tư Đặc điểm này tồn tại cho đến khi đợt phát hành hoàn tất (thường là 90 ngày) Quá trình chào bán sơ cấp được dựa vào một giá tham khảo ban đầu (gọi là giá IPO

- initial public offering price) và thường được thực hiện bán theo một kết quả chào đón (đặt mua) của các nhà đầu tư Do đó mà cơ chế đấu giá hai chiều (double auction), giữa đại diện hai nhà đầu tư với nhau như trên sàn giao dịch, không thể ápdụng được đối với trường hợp phát hành lần đầu ra công chúng

Tại thị trường sàn giao dịch, giá thị trường được xác lập dựa trên kết quả đấugiá của môi giới mua và môi giới bán, với sự can thiệp điều hoà, nếu cần, của các chuyên gia Còn ở thị trường OTC, giá thị trường cho bởi kết quả rao mua - chào bán cạnh tranh (bid - offer hay ask) liên tục giữa các nhà tạo giá Các báo giá

(quotations) đó được đưa vào và thể hiện trên hệ thống làm bật ra giá tốt nhất cho thị trường

Việc thương lượng để có giá tốt nhất do các công ty CK, các nhà tạo giá (market maker) thực hiện, họ có thể mặc cả với nhau trong một giao dịch Mỗi thương vụ được đưa ra khảo giá giữa nhiều nhà tạo giá khác nhau để tìm giá tốt nhất (giá thu vào cao hay thấp) Việc thông tin có thể bằng điện thoại, khi một công

ty nhận được lệnh mua hay bán của khách hàng, họ sẽ gọi đến các nhà tạo giá đảm nhận loại CK đó để thương lượng giá giao dịch cho khách Kết quả mua bán cũng được quy định bắt buộc phải thông tin

III XÂY DỰNG THỊ TRƯỜNG OTC CẦN CÁC NHÀ TẠO LẬP THỊ TRƯỜNG

Thị trường phi tập trung (OTC) được hình thành trong năm 2001, đứa con

"thứ" của thị trường chứng khoán (TTCK) này có những đòi hỏi xem ra gắt gao và phức tạp.Vậy sẽ phải "đáp ứng" những yêu cầu của thị trường OTC như thế nào để

nó có thể hoạt động một cách hiệu quả?

Yếu tố ảnh hưởng trước tiên đến thị trường OTC là việc xác định mệnh giá Theo một nhà tư vấn, việc xác định mệnh giá CP của một công ty thực chất phải căn cứ vào thực tế hoạt động và tương lai của công ty đó, do công ty bảo lãnh phát hành và công ty cổ phần định ra dựa trên việc khảo sát nhu cầu thị trường Nhưng ởTTCK Việt Nam hiện nay, mệnh giá của các công ty niêm yết lại do Uỷ ban Chứngkhoán Nhà nước (UBCKNN) quy định và điều đó là không hợp lý bởi như vậy sẽ không phản ánh đúng thực tế hoạt động của công ty

Vấn đề thứ hai ảnh hưởng đến thị trường OTC là biên độ giá Thời gian đầu hình thành TTCK, UBCKNN dự định biên độ giá dao động là +/- 5% nhưng sau lạigiảm xuống còn +/- 2% với lý do sợ hiện tượng "đầu cơ", các chuyên gia thì lại chorằng nhận định này chưa có cơ sở chính xác

Theo ý kiến của một số nhà đầu tư, với biên độ dao động +/-5% đã là thấp thìvới biên độ +/- 2% thì còn gì là lợi nhuận (mỗi phiên giao dịch chỉ nhích lên có 300-400 đồng) Mặt khác, biên độ giá làm cho nhiều người muốn mua nhưng

không mua được, nhiều người muốn bán cũng không bán được và từ đó làm giảm tính thanh khoản của chứng khoán

Giả sử nếu UBCKNN cho biên độ không được rớt xuống dưới 2%, trên lý thuyết thì đúng nhưng thực tế lại khác Khi một công ty gặp khó khăn trong kinh doanh, sau 10 ngày không xuất hiện lệnh mua, vậy nếu có lệnh mua vào ngày thứ

11 thì rủi ro vẫn rất lớn Có thể kết luận rằng, biên độ giá không giải quyết được vấn đề giảm thiểu những rủi ro

Nhiều chuyên gia cho rằng, để TTCK hoạt động ổn định rất cần đến các nhà

"tạo thị trường" Thực chất việc tạo lập thị trường nằm trong nhiệm vụ của công ty

chứng khoán nhằm điều hòa hai khả năng xảy ra, nếu có người mua mà không ai bán thì công ty chứng khoán sẽ bán chứng khoán ra để tạo cung cho thị trường, và nếu như có người bán mà không ai mua thì công ty sẽ mua vào

Theo ý kiến của một chuyên gia, thị trường OTC hoạt động mạnh là nhờ tới yếu tố "làm giá" bởi vì thị trường OTC là thị trường giữa nhà tạo thị trường và các nhà buôn với nhau Nếu thiếu hai yếu tố này thì thị trường OTC sẽ không hoạt động được Các nước trên thế giới đã từng áp dụng và đã thành công, Việt Nam cũng không phải là một ngoại lệ

Thị trường OTC là thị trường tập trung nhiều "hàng hoá" đa dạng và phức tạp, do đó sự quản lý và kiểm soát chặt chẽ của Nhà nước là hết sức cần thiết Tuy nhiên cũng cần tạo dựng cho thị trường OTC một cơ chế tự điều tiết, cụ thể là cần sớm vận hành nghiệp vụ tạo lập thị trường Có thể ví thị trường OTC như một sân khấu rất nhiều diễn viên, mà diễn viên muốn nổi tiếng thì phải có ông bầu - ông bầuchính là các nhà tạo lập thị trường, là người "cầm cân nẩy mực" trên TTCK

IV MUA BÁN TRÊN THỊ TRƯỜNG OTC

Thị trường sàn giao dịch có thuận lợi cơ bản là thông tin về giá cả và CK đã

có một nề nếp phổ biến trên nhiều phương tiện, tạo dễ dàng khi cần truy cập Điều này lại chẳng dễ dàng chút nào đối với các giao dịch trên thị trường OTC

Đây là vấn đề lớn và chỉ hoá giải được bằng chính khả năng tổ chức và quán xuyến, thậm chí bằng tất cả uy tín của tổ chức chủ quản điều hành (ở Mỹ là

NASD) Kế đến phải cần sự trợ giúp hiệu quả của các thành tựu về thông tin với các phương tiện trang bị càng hiện đại càng tốt Thị trường OTC, do vậy sẽ cho hiệu quả hoạt động tuỳ thuộc vào khả năng tổ chức và đóng góp của hệ thống thôngtin Đối với người đầu tư, việc giao dịch cũng gần giống như ở thị trường sàn giao dịch

Lệnh mua bán của người đầu tư được các đại diện hợp pháp (môi giới) của công ty chứng khoán tiếp nhận Tất nhiên đó là các lệnh mua bán các loại chứng

khoán giao dịch trong thị trường phi tập trung Lệnh đó được chuyển đến bộ phận kinh doanh của công ty chứng khoán Nếu là một lệnh mua chẳng hạn, thì bộ phận chuyên trách mua bán sẽ liên hệ với một số nhà tạo giá (các dealers) để thu xếp giao dịch (mua chứng khoán) cho khách hàng với giá chào bán (offer) thấp nhất.

Công ty chứng khoán có thể thực hiện lệnh cho khách hàng theo các hình thức sau:

Họ có thể thu xếp để hưởng huê hồng, tương tự như giao dịch chứng khoán niêm yết trên sàn, trường hợp này họ mua cho tài khoản của khách

Họ cũng có thể mua vào tài khoản của họ, kê giá lên, rồi bán lại cho khách hàng, theo căn bản tự doanh nếu công ty có chức năng tự doanh

Hoặc công ty có sẵn chứng khoán tồn kho và muốn bán ra, thì trường hợp này được xem là bán "có kê giá", chứ không được nói là thu xếp "ăn huê hồng" Khoản kê giá được quy định rõ ràng và chặt chẽ, đó là chênh lệch giữa giá thực (netprice) mà khách đầu tư phải trả so với giá thị trường nội bộ tại thời điểm được các nhà tạo giá nêu ra liên tục trong hệ thống báo giá (gọi là interdealer offering price -

ta sẽ tìm hiểu sau)

Các công ty chứng khoán không được vừa ăn kê giá vừa hưởng huê hồng Luật lệ cũng không cho phép các công ty kinh doanh chứng khoán (dealers) kinh doanh (tự doanh) các loại chứng khoán đã niêm yết (listed) trên sàn giao dịch Ngoại trừ có quy định khác về việc giao dịch với khối lượng lớn giữa các tổ chức (trong thị trường thứ ba - third market / thị trường mua bán chứng khoán đã niêm yết theo cơ chế OTC)

Về các thủ tục chi phối việc mua bán, giao nhận hàng và tiền cũng được ápdụng thống nhất (giống như cho sở giao dịch) theo luật lệ về CK và TTCK

Về hàng hoá,CK mua bán trong thị trường OTC, như đã nói, là loại "hàng hiệu" phải qua đăng ký (đặc biệt đối với loại được giao dịch trên hệ thống Nasdaq) với các chuẩn mực nhất định chứ không phải là bất kỳ loại nào

Mỗi cuối ngày giao dịch, các nhà tạo giá trong thị trường OTC sẽ gửi các giárao mua chào bán liên công ty (interdealer quotations) của mình lên cơ quan tổng hợp giá thị trường quốc gia để nơi đây phổ biến thành ấn bản ở Mỹ, các ấn bản như vậy được in trên các giấy màu hồng, nên được gọi là những trang hồng (pink sheets), có các đặc điểm đáng lưu ý như sau:

Chào giá này phục vụ riêng cho các chứng khoán OTC

Giá cả được nêu chưa hẳn là giá giao dịch thật sự để thực hiện cho khách hàng

Giá nêu này có giá trị giữa các công ty kinh doanh CK thôi (gọi là giá cả liêncông ty - interdealer - có nghĩa chưa phải là giá thực hiện cho người đầu tư lẻ

Giá nêu này nói chung thường là tuỳ thuộc, không chắc chắn

Đối với các CK trên hệ thống giao dịch Nasdaq được ký hiệu riêng (ngay sautên chứng khoán), vì nó có cơ chế đặc biệt hơn

Ký hiệu "M" đi trước tên chứng khoán có nghĩa là "marginable" (chứng khoán có thể mua bán bằng tài khoản bảo chứng - Do ngân hàng liên bang quy định)

Lý do chính để lưu hành các "pink sheets" này là vì, ở Mỹ, phần lớn các chứng khoán OTC không đủ điều kiện giao dịch trên hệ thống Nasdaq Đồng thời, giá cả của các CK đó cũng không thể tìm thấy trên chuyên trang tài chính của các báo Do đó các "pink sheets" trở thành một nhu cầu không thể thiếu trong thị

trường OTC để người quan tâm tham khảo

Mặc dù việc nêu giá trên các trang thông tin như vậy mang ý nghĩa tham khảo, các nhà tạo giá cung cấp các số liệu đó mặc nhận rằng giá nêu là chắc chắn cho 100 cổ phần sẵn sàng để mua, để bán Các "pink sheets" này ghi tất cả các giá CKgiao dịch trên thị trường OTC của ngày giao dịch hôm trước (chậm hơn một ngày) Tương tự, Cơ quan tổng hợp giá toàn quốc (National Quotation Bureau)

cũng công bố thông tin về giá trái phiếu công ty trên các trang màu vàng (yellow sheets).

Do đặc tính lịch sử, sự tiến hoá của thị trường và phương tiện truyền thông hiện đại, ngày này các chứng khoán OTC không hẳn là loại "không đủ tiêu chuẩn niêm yết" theo như cách đánh giá đã lâu và từng thành nếp suy nghĩ trong quá khứ Rất nhiều công ty lớn nổi lên từ hơn một thập niên trở lại đây vẫn thích duy trì giaodịch CK của họ trên thị trường này Đặc biệt hầu hết các công ty phát triển trong nền kinh tế mới (kinh tế tri thức) đều có cổ phiếu giao dịch ở thị trường OTC, cụ thể hơn là trong thị trường qua mạng Nasdaq mà ta thường nghe hay đọc thấy

V PHƯƠNG THỨC TẠO GIÁ Ở THỊ TRƯỜNG OTC

Nhà tạo giá, nói chung, là một công ty có hoạt động kinh doanh chứng khoáncho riêng mình (tự doanh) và được công nhận tư cách tạo giá đối với một số lượng chứng khoán nào đó ở thị trường sàn giao dịch đó là các chuyên gia trên sàn

(specialist) còn trên thị trường OTC, nhà tạo giá là các nhà buôn chứng khoán (dealers) tham gia cung cấp giá rao mua (bid) và chào bán (offer) liên tục cho một chứng khoán đặc thù nào đó

Việc này được gọi là tạo ra một giá thị trường (thuật ngữ: to make a market) cho chứng khoán Khi đã chào giá như vậy, họ sẽ sẵn sàng thực hiện mua hoặc bán với

số lượng được nêu bằng chính tài khoán của công ty họ

Không giống như thị trường sàn giao dịch, nơi mà mỗi chứng khoán chỉ độc

có một chuyên gia tạo giá, trong thị trường OTC số lượng nhà tạo giá cho một chứng khoán có thể không hạn chế và tối thiểu phải là hai Nếu trong một lần chào giá không ghi số lượng cụ thể, người ta hiểu nhầm rằng nhà tạo giá đó sẽ sẵn sàng mua hoặc bán một lô tròn (100 cổ phần) chứng khoán với giá được nêu Điều này

đã trở thành tập quán bắt buộc, cho nên ngoại trừ có chỉ định khác, các rao mua chào bán của nhà tạo giá được xem là chắc cứng (firm)