Khái quát chung về thị trường chứng khoán

Khái quát chung về thị trường chứng khoán

Chương I: Khái quát chung về thị trường OTC

I.Khái niệm

1.Thị trường chứng khoán(thị trường vốn dài hạn):

Khái niệm "thị trường" là để một không gian giao dịch hay một hệ thống

giao dịch, theo đó nó làm "hạ tầng" cho việc mua bán CK diễn raThị trường chứng

khoán trong điều kiện của nền kinh tế hiện đại, được quan niệm là nơi diễn ra các

hoạt động giao dịch mua bán chứng khoán trung và dài hạn Việc mua bán này

được tiến hành ở thị trường sơ cấp khi người mua mua được chứng khoán lần đầu

từ những người phát hành, và ở những thị trường thứ cấp khi có sự mua đi bán lại

các chứng khoán đã được phát hành ở thị trường sơ cấp Thị trường nay` không

cung ứng tiền cho lưu thông mà là thị trường tạo vốn để đầu tư dài hạn vào sản

xuất- kinh doanh.Như vậy, xét về mặt hình thức, thị trường chứng khoán chỉ là nơi

diễn ra các hoạt động trao đổi, mua bán, chuyển nhượng các loại chứng khoán, qua

đó thay đổi chủ thể nắm giữ chứng khoán

Trong sơ đồ tổng quát về thị trường vốn ,thị trường chứng khoán thuộc kênh

tài chính trực tiếp: nghĩa là những người đi vay vay vốn trực tiếp từ những người

cho vay bằng cách bán cho họ các chứng khoán.Đồng thời,những người có vốn

không gửi tiền vào ngân hàng để thu lãi mà dùng tiền đó để mua các chứng khoán

đầu tư với hy vọng kiếm lời nhiều hơn

2.Thị trường phi tập trung(còn gọi là thị trường không chính thức):

Thị trường phi tập trung (over-the-counter - OTC market) là thị trường được

tổ chức không dựa vào một mặt bằng giao dịch cố định như thị trường sàn giao

dịch, mà dựa vào một hệ thống vận hành theo cơ chế chào giá cạnh tranh và thương

lượng, giữa các công ty CK với nhau, thông qua một sự trợ giúp quyết định nhiều

đến hiệu quả hoạt động, đó là phương tiện thông tin.Sở dĩ người ta gọi thị trường

OTC là thị trường trao tay là vì đó là thị trường mà ở đó việc giao dịch mua bán

chứng khoán được thực hiện qua hệ thống Computer(điện thoại và vi tính) nối

mạng giữa các thành viên của thị trường.Thị trường OTC không phải là một thị

trường hiện hữu,không có địa điểm tập trung nhất định mà thay vào đó là một hệ

thống thông tin liên lạc hiện đại mà các bên:người môi giới,các trung gian sử dụng

để thương lượng việc mua bán chứng khoán

Thành viên của thị trường OTC là đông đảo các doanh nghiệp,ngân hàng,các

tổ chức tài chính khác không muốn đăng ký hoặc chưa được đăng ký tại thị trường

tập trung

II Thị trường OTC trong thời gian đầu ra đời

Năm 2005, Sau khi ra đời gần 2 tháng, nhưng Sàn Chứng khoán thứ cấp

(OTC) với loại hình giao dịch thoả thuận đang bộc lộ những điểm yếu cản trở

các nhà đầu tư.

Trên sàn OTC, lượng mua bán gần như chỉ diễn ra với những người đã có

chứng khoán từ khi sàn OTC chưa hoạt động.Sàn OTC không phải không hấp dẫn

bởi những cổ phiếu được mua bán rất tiềm năng Tuy nhiên, với phương thức giao

dịch thoả thuận, ai cũng có thể làm giá trên thị trường được

Dễ lũng đoạn thị trường

Không khó nếu ai đó muốn 'làm giá' một cổ phiếu trên thị trường OTC Nếu

tôi muốn đẩy giá ngày mai lên, tôi sẽ tìm người mua cùng thoả thuận mức giá trần

hôm nay, thế là giá tham chiếu ngày mai sẽ bị đẩy lên Cũng chính vì vậy, nhà đầu

tư rất khó có thể biết được giá trị thực của cổ phiếu Giá cổ phiếu sau khi bị tác

động không hoàn toàn phản ánh đúng ý chí của nhà đầu tư trên thị trường Chính

giá tham chiếu cũng không đủ khách quan để làm cơ sở đánh giá thị trường

Trao đổi với VietNamNet, ông Vũ Bằng - Phó Chủ tịch Uỷ ban Chứng

khoán Nhà nước - cho rằng, đã áp dụng phương thức thoả thuận với sàn OTC thì

mình phải chấp nhận một số nhược điểm Nếu muốn chống làm giá phải có những

động tác mà nó sẽ hạn chế tính mở của thị trường So với sàn chứng khoán

TP.HCM, OTC vẫn là sản phẩm loại II nên sẽ còn hạn chế "Việc làm giá sẽ tạo ra

giá ảo ban đầu, nhưng chỉ được một thời gian Dần dần người ta thấy giá đó không

phù hợp", ông nói

Mất thời gian

Một lý do nữa khiến nhà đầu tư và công ty chứng khoán không hào hứng với

OTC bởi họ quá mất thời gian trong việc đàm phán lệnh và nhận lệnh khi giao dịch

Nếu như trên thị trường sơ cấp, giao dịch báo giá gần như khớp lệnh liên tục và

người mua bán có thể nhìn các thông số là quyết ngay việc mua bán cổ phiếu thì

với cách thức thoả thuận, người muốn mua phải tự tìm ra ai muốn bán

Thoả thuận nghĩa là khi các nhà đầu tư muốn bán chứng khoán, họ phải nhờ

công ty chứng khoán viết lệnh lên sàn Sau đó phải chờ môi giới tìm đối tác Môi

giới phải hỏi ra công ty chứng khoán nào có nhà đầu tư đang muốn mua (hoặc đợi

người đến hỏi mua) Môi giới sau đó cũng phải đàm phán với người bán giá người

mua muốn Người mua đồng ý với giá thoả thuận hay không lại qua môi giới báo

lại người bán Cứ thế cho đến lúc nào hai bên cùng thoả mãn với giá mua bán So

với sự biến động của thị trường vốn, thời gian đàm phán để hoàn tất một giao dịch

thoả thuận có thể khiến giá cả trên thị trường đã thay đổi

"Không những mất thời gian, giảm tính thanh khoản, giao dịch thoả thuận

khiến cho OTC gần như không có người tạo lập thị trường", V.N - một nhân viên

môi giới chứng khoán của Công ty Chứng khoán Bảo Việt (BVSC) nói

Ông Vũ Bằng cho biết, sàn OTC trước khi ra đời đã được xây dựng hai hệ

thống giao dịch báo giá và thoả thuận Nhưng sau đó, do chủ trương đưa giao dịch

thoả thuận trước, phần mềm được sửa lại Nếu muốn đưa thêm giao dịch báo giá

vào hệ thống sẽ phải mất khoảng 1 đến 1 tháng rưỡi Nếu không thử nghiệm kỹ sẽ

gặp phải tình trạng rối loạn thông số trên thị trường như trường hợp mới đây xảy ra

với VN-Index Ông cũng cho biết rằng, việc sửa đổi phần mềm và đưa giao dịch

báo giá lên sàn OTC sẽ được thực hiện sớm trong thời gian tới

Sàn chứng khoán thứ cấp mở cửa: những tâm trạng trái ngược!

Sàn chứng khoán thứ cấp sau khi chính thức khai trương diễn ra giao dịch

cổ phiếu của 6 doanh nghiệp tại Trung tâm Giao dịch chứng khoán Hà Nội

(TTGDCK Hà Nội) Tổng số lượng cổ phiếu được đem bán là gần 1420 tỷ Giá

đăng ký giao dịch là 10.000 đồng/cổ phiếu

Biên độ dao động giá đối với cổ phiếu tại sàn Hà Nội là (+/-) 10% và không áp

dụng biên độ dao động giá đối với giao dịch trái phiếu

Trong thời gian đầu, giao dịch cổ phiếu và trái phiếu tại sàn thứ cấp Hà Nội được

thực hiện theo phương thức thoả thuận Các công ty chứng khoán được thoả thuận

mua, bán với các khách hàng, hoặc giữa các khách hàng với nhau Kết quả giao

dịch được chuyển vào TTGDCK Hà Nội để tạo thành kết quả giao dịch chung

Trong tương lai, giao dịch báo giá cũng sẽ được áp dụng Lệnh giao dịch của

nhà đầu tư sẽ được công ty chứng khoán nhập vào hệ thống giao dịch của

TTGDCK Hà Nội để khớp với các lệnh đối ứng thoả mãn các điều kiện giao dịch

Ông Dũng cho rằng, hai phương thức giao dịch trên thực sự phù hợp với tính chất

giao dịch của thị trường OTC bởi nó đều mang tính thoả thuận cao và sự thuận tiện,

linh hoạt cho người đầu tư, nâng cao tính thanh khoản của các chứng khoán được

Trước mắt, do số lượng doanh nghiệp chưa nhiều, sự tham gia của các nhà đầu tư

chưa lớn nên sàn thứ cấp Hà Nội chỉ mở 3 phiên giao dịch trong tuần Sau phiên

giao dịch đầu tiên vào sáng thứ 5 (ngày 14/7/2005), các phiên giao dịch tiếp theo sẽ

được tổ chức định kỳ vào các ngày thứ 2, thứ 4 và thứ 6 trong tuần Trong tương

lai, khi nhu cầu tăng và hàng hoá cũng dồi dào hơn, phiên giao dịch sẽ được mở

thường xuyên hơn

Ý tưởng thành lập TTGDCK Hà Nội chính thức ra đời trong Quyết định

127/1998/QĐ-TTg ngày 11/7/1998 của Chính phủ Đến nay, đã 7 năm chủ trương

một sàn OTC qua bao "sóng gió" mới thành hiện thực Tuy nhiên, giới kinh doanh

vẫn cho rằng, đó là một cố gắng không nhỏ của những người thực hiện

Từ khi chính thức ra mắt hôm 8/3/2005, TTGDCK Hà Nội đã thực hiện 5 đợt

đấu giá với hơn 530 tỷ đồng giá trị cổ phần trúng giá

Doanh nghiệp hào hứng

Để thúc đẩy một nền kinh tế cổ phần như mong đợi, Chính phủ đã có những

chính sách khuyến khích mạnh tay hơn với Thị trường chứng khoán Hà Nội Các

doanh nghiệp cho biết, thay vì e ngại như ban đầu, họ cũng đã cảm thấy hào hứng

hơn với sàn chứng khoán bởi đã thấy những cái lợi khi đăng ký giao dịch

Điều kiện, thủ tục đăng ký lên sàn Hà Nội đơn giản hơn nhiều so với

TTGDCK TP.HCM Bất cứ doanh nghiệp nào với số vốn điều lệ từ 5 tỷ đồng trở

lên, có 50 cổ đông trở lên (không kể cổ đông trong hay ngoài doanh nghiệp); có

tình hình tài chính minh bạch (báo cáo tài chính phải dược kiểm toán), một năm

cuối trước khi tham gia giao dịch làm ăn có lãi đều có thể tham gia giao dịch tại

TTGDCK Hà Nội Hơn nữa, doanh nghiệp còn được giảm 50% thuế thu nhập

doanh nghiệp trong vòng 2 năm đầu, kể từ khi đăng ký giao dịch

Thậm chí, để tạo thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp đăng ký giao dịch tại

TTGDCK Hà Nội, ông Dũng cũng cho biết sẽ kiến nghị Ủy ban chứng khoán, Bộ

Tài chính sửa đổi quy định về đăng ký giao dịch theo hướng mở rộng thêm 2 nhóm

đối tượng là các doanh nghiệp hạch toán phụ thuộc nhưng chưa có báo cáo kiểm

toán (tức là chưa xác định được 1 năm có lãi) được và các doanh nghiệp đang cổ

phần hóa, mới ở giai đoạn hồ sơ đã được sự tư vấn của Công ty chứng khoán mà

chưa được kiểm toán

Nhà đầu tư băn khoăn

Với các chính sách mở, thậm chí lãnh đạo sàn Hà Nội còn gửi cả thư kêu gọi

các DN "để ý" đến mình Tuy nhiên, ông Nguyễn Miên Tuấn, đại diện của

Sacombank - nhà đầu tư cho rằng, dường như tất cả những ưu đãi trên của

TTGDCK Hà Nội mới chỉ "nghiêng" về phía doanh nghiệp đăng ký giao dịch, còn

lợi ích của nhà đầu tư tham gia đến đâu, lại chưa "cân đong đo đếm" được Dù

rằng, việc xây dựng "5 bước đấu giá" có tạo điều kiện cho bên mua và bên bán

"gặp" nhau nhiều hơn, nhưng theo ông Miên, vẫn chưa đủ lực hấp dẫn

"Hàng giao dịch tại TTGDCK Hà Nội chưa phải là hàng Việt Nam chất

lượng cao" như tại TTGDCK TP.HCM do việc nới lỏng các quy định về chế độ

công bố thông tin của doanh nghiệp Thế nhưng, đây lại chính là cốt lõi của việc

đưa đến quyết định, có bỏ tiền hay không của nhà đầu tư", ông Miên lập luận

Thêm vào đó, đối tượng của TTGDCK Hà Nội lại là các doanh nghiệp nhỏ (vốn

điều lệ khoảng 5-10 tỷ đồng), nên cũng chưa phải là mối quan tâm của những nhà

đầu tư lớn

Thứ trưởng Tài chính Lê Thị Băng Tâm tại Hội nghị ngành tài chính vừa

diễn ra cũng thông báo, sắp tới Chính phủ sẽ cho tiếp tục phát hành và niêm yết

9.130 tỷ đồng trái phiếu tại hai Trung tâm giao dịch chứng khoán lớn là TP.HCM

và Hà Nội Chính phủ cũng đã chỉ đích danh 253 DN phải thực hiện bán cổ phần

qua TTCK, đăng ký giao dịch hoặc niêm yết trên TTCK

Trong kế hoạch của mình, Bộ Tài chính cũng đang khẩn trương phối hợp với các

Bộ và địa phương hướng dẫn các doanh nghiệp thực hiện cổ phần hoá, cố gắng

phát hành thêm trên 400 tỷ đồng cổ phiếu để huy động vốn qua TTGDCK Hà Nội

Đồng thời, lập Ban chỉ đạo phát triển thị trường chứng khoán, mở rộng quyền mua

cổ phần cho các nhà đầu tư nước ngoài, giảm bớt các thủ tục hành chính và bổ sung

các ưu đãi nhằm khuyến khích nhà đầu tư và đẩy TTCK phát triển

Giải pháp để tìm nguồn hàng cho TTCK Việt Nam, theo ông Dũng, là bỏ bớt bao

cấp không cần thiết đối với một số doanh nghiệp nhà nước, ban hành các quy định

để doanh nghiệp niêm yết và không niêm yết đều phải tuân theo các điều kiện quản

trị doanh nghiệp tốt Khi ấy các công ty sẽ thấy được quyền lợi hấp dẫn khi niêm

yết và đua nhau tham gia thị trường

Chương II: Tìm hiểu về thị trường OTC

I.Tiếp cận thị trường OTC

Thị trường OTC ( Over-the- Counter) cho phép các công ty CK thương

lượng và giao dịch trực tiếp với nhau Thuật ngữ "over the counter" có nghĩa là

"qua quầy" theo cách diễn đạt nguyên thuỷ Ngày nay, nhờ sự phát triển của kỹ

thuật truyền thông và vi xử lý thị trường OTC hiện đại đã thoát ly xa khỏi các quầy

và hoạt động theo một cơ chế được tổ chức với sự trợ giúp về kỹ thuật điện tử rất

tinh vi, có khả năng kết nối trên quy mô rộng lớn giữa các nhà môi giới và kinh

doanh CK với nhau

Thị trường chứng khoán (TTCK) phi tập trung hay còn gọi là TTCK tự do

(OTC) xuất hiện từ khi chứng khoán được mua bán qua các ngân hàng, công ty

chứng khoán và phát triển mạnh thông qua các nhà môi giới Cách giao dịch của thị

trường này bắt đầu từ việc mua bán trực tiếp đến giao dịch qua điện thoại và nay đã

tiến tới giao dịch mua bán qua mạng trực tuyến khá sôi động

TS Lý Hoàng Ánh, Phó Khoa Tiền tệ và Thị trường tài chính Trường Đại học

Ngân hàng TPHCM mở đầu câu chuyện về “TTCK Việt Nam, thực trạng và giải

pháp” bằng một nhận xét: TTCK OTC ở nước ta mới hình thành một cách tự phát

nhưng hoạt động ngày càng “rầm rộ” trong mấy năm gần đây Và theo TS Hoàng

Ánh, muốn TTCK phát triển được như mong muốn, việc xây dựng một thị trường

OTC có tổ chức là rất cần thiết Tại cuộc hội thảo “Phát triển thủ đô Hà Nội trở

thành trung tâm tài chính tiền tệ”, nhiều chuyên gia đã thống nhất quan điểm nên

phát triển Trung tâm Giao dịch chứng khoán (TTGDCK) Hà Nội thành thị trường

Theo đó, TTGDCK Hà Nội (được khai trương và đi vào hoạt động hồi đầu năm

2005) sẽ là nơi tổ chức giao dịch các cổ phiếu chưa niêm yết hay chưa đủ điều kiện

niêm yết, hoặc đủ điều kiện niêm yết nhưng không có nguyện vọng niêm yết tại

TTGDCK TPHCM Trong giai đoạn đầu, TTGDCK Hà Nội tập trung giao dịch chủ

yếu cho các doanh nghiệp có vốn điều lệ từ 5 tỷ đồng trở lên, hoạt động kinh doanh

1 năm có lãi và có 50 cổ đông bên ngoài Với điều kiện dễ dàng và thuận lợi như

vậy, TTGDCK Hà Nội sẽ thu hút thị trường cổ phiếu OTC và tạo cơ hội cho các

doanh nghiệp chưa đủ điều kiện niêm yết có thể tham gia huy động vốn trên TTCK

Phiên bán đấu giá cổ phần Nhà máy Thiết bị bưu điện ngay ngày khai trương

TTGDCK Hà Nội đã được các nhà đầu tư đón nhận nhiệt tình, con số gần 25 tỷ

đồng thu được qua đấu giá vượt khá xa so với tổng giá trị cổ phiếu tính theo mức

giá khởi điểm 15,8 tỷ đồng là một chứng minh

Ngoài ra, các loại chứng khoán như trái phiếu chính phủ, trái phiếu chính

quyền địa phương, trái phiếu công ty, chứng chỉ quỹ đầu tư… cũng có thể tổ chức

giao dịch tại TTGDCK Hà Nội TS Lý Hoàng Ánh nêu kinh nghiệm của nhiều

quốc gia như Mỹ, Nhật, Hàn Quốc… cho thấy việc phát triển TTCK OTC đặc biệt

hữu ích cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp công nghệ cao và doanh

nghiệp tiềm năng tăng trưởng Đặc điểm của các doanh nghiệp vừa và nhỏ là

thường có khối lượng chứng khoán giao

Do vậy, phương thức khớp lệnh trên TTCK niêm yết tập trung có thể

không tạo được tính thanh khoản cao cho thị trường, nhưng với đặc tính giao dịch

tay đôi “mặt đối mặt” và có thể thương lượng thỏa thuận, hoạt động giao dịch trên

TTCK OTC sẽ mở rộng phương thức đầu tư, đồng thời cũng tạo ra một thị trường

giao dịch trái phiếu hiệu quả cho các doanh nghiệp trên

Ở nước ta, theo khảo sát mới đây cho thấy: có tới hơn 88% số doanh nghiệp

được hỏi đều tán thành việc tham gia thị trường OTC Nhận định về lượng hàng

được đưa lên sàn giao dịch tại TTGDCK Hà Nội và TPHCM trong thời gian tới,

TS Lý Hoàng Ánh cho rằng hiện nay cả nước có trên 2.500 doanh nghiệp đã cổ

phần hóa, nhưng chỉ mới có 30 công ty được niêm yết và giao dịch cổ phiếu tại

TTGDCK TPHCM Trong năm 2005, nhà nước đưa ra kế hoạch cổ phần hóa 1.500

doanh nghiệp nữa Như vậy, “hàng hóa” cho thị trường OTC quả rất dồi dào Giờ

đây, giới nghiên cứu và phân tích thị trường đã đưa ra nhận định lạc quan là trong

thời gian tới, TTCK nước ta sẽ phát triển toàn diện và ổn định ở cả thị trường tập

trung và thị trường OTC Trong đó, thị trường OTC bao gồm mạng lưới các nhà

môi giới và tự doanh chứng khoán giao dịch mua bán sẽ diễn ra thường xuyên

Thị trường OTC phát triển có tổ chức sẽ tạo điều kiện cho các nhà đầu tư tiếp

cận giao dịch qua mạng thuận tiện, được thực hiện các giao dịch với những thông

tin kịp thời và chính xác Phát triển thị trường OTC có tổ chức, các nhà quản lý còn

có thể giám sát tốt thị trường và tạo điều kiện cho các nhà môi giới giao dịch chứng

khoán hoạt động thuận tiện hơn

II.Sự khác biệt giữa thị trường OTC và thị trường sàn giao dịch:

Sự khác biệt cơ bản giữa thị trường OTC và thị trường sàn giao dịch có thể

OTC

Địa điểm kinh doanh phân

tán

Điều hành (thường là) do hiệp hội

kinh doanh chứng khoán

Gút giá bằng thương lượng

Sàn

Địa điểm kinh doanh tập trung

Điều hành bởi sở giao dịch

Gút giá bằng đấu giá hai chiều

Thị trường OTC là nơi ít kén CK giao dịch hơn thị trường sàn giao dịch Tuy

nhiên, CK giao dịch vẫn phải là loại đáp ứng các chuẩn mực và được phép giao

dịch đại chúng Đặc biệt, đây là thị trường đảm nhận vai trò bán ra các CK phát

hành mới (new issues), kể cả chứng chỉ của các quỹ hỗ tương đầu tư (qũy mở -

mutual - các quỹ hỗ tương đầu tư chỉ bán sơ cấp trong thị trường này, chứ không có

mua bán thứ cấp, bởi vì các chứng chỉ đó chỉ có thể được các quỹ này mua lại theo

một cơ chế riêng

Như ta biết, CK phát hành môi giới là loại do công ty chào bán ban đầu

(giao dịch sơ cấp) để huy động vốn Dù có thể việc mua đi bán lại (hoạt động thứ

cấp) ngay lập tức, thì về nguyên tắc, các CK phát hành như vậy xem như được trao

từ tay của chủ thể phát hành, thông qua các công ty CK bảo lãnh, đến tay người đầu

tư Đặc điểm này tồn tại cho đến khi đợt phát hành hoàn tất (thường là 90 ngày)

Quá trình chào bán sơ cấp được dựa vào một giá tham khảo ban đầu (gọi là giá IPO

- initial public offering price) và thường được thực hiện bán theo một kết quả chào

đón (đặt mua) của các nhà đầu tư Do đó mà cơ chế đấu giá hai chiều (double

auction), giữa đại diện hai nhà đầu tư với nhau như trên sàn giao dịch, không thể áp

dụng được đối với trường hợp phát hành lần đầu ra công chúng

Tại thị trường sàn giao dịch, giá thị trường được xác lập dựa trên kết quả

đấu giá của môi giới mua và môi giới bán, với sự can thiệp điều hoà, nếu cần, của

các chuyên gia Còn ở thị trường OTC, giá thị trường cho bởi kết quả rao mua -

chào bán cạnh tranh (bid - offer hay ask) liên tục giữa các nhà tạo giá Các báo giá

(quotations) đó được đưa vào và thể hiện trên hệ thống làm bật ra giá tốt nhất cho

thị trường

Việc thương lượng để có giá tốt nhất do các công ty CK, các nhà tạo giá

(market maker) thực hiện, họ có thể mặc cả với nhau trong một giao dịch Mỗi

thương vụ được đưa ra khảo giá giữa nhiều nhà tạo giá khác nhau để tìm giá tốt

nhất (giá thu vào cao hay thấp) Việc thông tin có thể bằng điện thoại, khi một công

ty nhận được lệnh mua hay bán của khách hàng, họ sẽ gọi đến các nhà tạo giá đảm

nhận loại CK đó để thương lượng giá giao dịch cho khách Kết quả mua bán cũng

được quy định bắt buộc phải thông tin

III.Xây dựng thị trương` OTC cần các nhà tạo lập thị trường:

Thị trường phi tập trung (OTC) được hình thành trong năm 2001, đứa con

"thứ" của thị trường chứng khoán (TTCK) này có những đòi hỏi xem ra gắt gao và

phức tạp.Vậy sẽ phải "đáp ứng" những yêu cầu của thị trường OTC như thế nào để

nó có thể hoạt động một cách hiệu quả?

Yếu tố ảnh hưởng trước tiên đến thị trường OTC là việc xác định mệnh

giá Theo một nhà tư vấn, việc xác định mệnh giá CP của một công ty thực chất

phải căn cứ vào thực tế hoạt động và tương lai của công ty đó, do công ty bảo lãnh

phát hành và công ty cổ phần định ra dựa trên việc khảo sát nhu cầu thị trường

Nhưng ở TTCK Việt Nam hiện nay, mệnh giá của các công ty niêm yết lại do Uỷ

ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) quy định và điều đó là không hợp lý bởi

như vậy sẽ không phản ánh đúng thực tế hoạt động của công ty

Vấn đề thứ hai ảnh hưởng đến thị trường OTC là biên độ giá Thời gian

đầu hình thành TTCK, UBCKNN dự định biên độ giá dao động là +/- 5% nhưng

sau lại giảm xuống còn +/- 2% với lý do sợ hiện tượng "đầu cơ", các chuyên gia thì

lại cho rằng nhận định này chưa có cơ sở chính xác

Theo ý kiến của một số nhà đầu tư, với biên độ dao động +/-5% đã là thấp

thì với biên độ +/- 2% thì còn gì là lợi nhuận (mỗi phiên giao dịch chỉ nhích lên có

300-400 đồng) Mặt khác, biên độ giá làm cho nhiều người muốn mua nhưng

không mua được, nhiều người muốn bán cũng không bán được và từ đó làm giảm

tính thanh khoản của chứng khoán

Giả sử nếu UBCKNN cho biên độ không được rớt xuống dưới 2%, trên lý

thuyết thì đúng nhưng thực tế lại khác Khi một công ty gặp khó khăn trong kinh

doanh, sau 10 ngày không xuất hiện lệnh mua, vậy nếu có lệnh mua vào ngày thứ

11 thì rủi ro vẫn rất lớn Có thể kết luận rằng, biên độ giá không giải quyết được

vấn đề giảm thiểu những rủi ro

Nhiều chuyên gia cho rằng, để TTCK hoạt động ổn định rất cần đến các

nhà "tạo thị trường" Thực chất việc tạo lập thị trường nằm trong nhiệm vụ của

công ty chứng khoán nhằm điều hòa hai khả năng xảy ra, nếu có người mua mà

không ai bán thì công ty chứng khoán sẽ bán chứng khoán ra để tạo cung cho thị

trường, và nếu như có người bán mà không ai mua thì công ty sẽ mua vào

Theo ý kiến của một chuyên gia, thị trường OTC hoạt động mạnh là nhờ

tới yếu tố "làm giá" bởi vì thị trường OTC là thị trường giữa nhà tạo thị trường và

các nhà buôn với nhau Nếu thiếu hai yếu tố này thì thị trường OTC sẽ không hoạt

động được Các nước trên thế giới đã từng áp dụng và đã thành công, Việt Nam

cũng không phải là một ngoại lệ

Thị trường OTC là thị trường tập trung nhiều "hàng hoá" đa dạng và phức

tạp, do đó sự quản lý và kiểm soát chặt chẽ của Nhà nước là hết sức cần thiết Tuy

nhiên cũng cần tạo dựng cho thị trường OTC một cơ chế tự điều tiết, cụ thể là cần

sớm vận hành nghiệp vụ tạo lập thị trường Có thể ví thị trường OTC như một sân

khấu rất nhiều diễn viên, mà diễn viên muốn nổi tiếng thì phải có ông bầu - ông bầu

chính là các nhà tạo lập thị trường, là người "cầm cân nẩy mực" trên TTCK

IV.Mua bán trên thị trường OTC:

Thị trường sàn giao dịch có thuận lợi cơ bản là thông tin về giá cả và CK

đã có một nề nếp phổ biến trên nhiều phương tiện, tạo dễ dàng khi cần truy cập

Điều này lại chẳng dễ dàng chút nào đối với các giao dịch trên thị trường OTC

Đây là vấn đề lớn và chỉ hoá giải được bằng chính khả năng tổ chức và

quán xuyến, thậm chí bằng tất cả uy tín của tổ chức chủ quản điều hành (ở Mỹ là

NASD) Kế đến phải cần sự trợ giúp hiệu quả của các thành tựu về thông tin với

các phương tiện trang bị càng hiện đại càng tốt Thị trường OTC, do vậy sẽ cho

hiệu quả hoạt động tuỳ thuộc vào khả năng tổ chức và đóng góp của hệ thống thông

tin Đối với người đầu tư, việc giao dịch cũng gần giống như ở thị trường sàn giao

dịch

Lệnh mua bán của người đầu tư được các đại diện hợp pháp (môi giới) của

công ty chứng khoán tiếp nhận Tất nhiên đó là các lệnh mua bán các loại chứng

khoán giao dịch trong thị trường phi tập trung Lệnh đó được chuyển đến bộ phận

kinh doanh của công ty chứng khoán Nếu là một lệnh mua chẳng hạn, thì bộ phận

chuyên trách mua bán sẽ liên hệ với một số nhà tạo giá (các dealers) để thu xếp

giao dịch (mua chứng khoán) cho khách hàng với giá chào bán (offer) thấp nhất

Công ty chứng khoán có thể thực hiện lệnh cho khách hàng theo các hình

thức sau:

Họ có thể thu xếp để hưởng huê hồng, tương tự như giao dịch chứng

khoán niêm yết trên sàn, trường hợp này họ mua cho tài khoản của khách

Họ cũng có thể mua vào tài khoản của họ, kê giá lên, rồi bán lại cho khách

hàng, theo căn bản tự doanh nếu công ty có chức năng tự doanh

Hoặc công ty có sẵn chứng khoán tồn kho và muốn bán ra, thì trường hợp

này được xem là bán "có kê giá", chứ không được nói là thu xếp "ăn huê hồng"

Khoản kê giá được quy định rõ ràng và chặt chẽ, đó là chênh lệch giữa giá thực (net

price) mà khách đầu tư phải trả so với giá thị trường nội bộ tại thời điểm được các

nhà tạo giá nêu ra liên tục trong hệ thống báo giá (gọi là interdealer offering price -

ta sẽ tìm hiểu sau)

Các công ty chứng khoán không được vừa ăn kê giá vừa hưởng huê hồng

Luật lệ cũng không cho phép các công ty kinh doanh chứng khoán (dealers) kinh

doanh (tự doanh) các loại chứng khoán đã niêm yết (listed) trên sàn giao dịch

Ngoại trừ có quy định khác về việc giao dịch với khối lượng lớn giữa các tổ chức

(trong thị trường thứ ba - third market / thị trường mua bán chứng khoán đã niêm

yết theo cơ chế OTC)

Về các thủ tục chi phối việc mua bán, giao nhận hàng và tiền cũng được

áp dụng thống nhất (giống như cho sở giao dịch) theo luật lệ về CK và TTCK

Về hàng hoá,CK mua bán trong thị trường OTC, như đã nói, là loại "hàng

hiệu" phải qua đăng ký (đặc biệt đối với loại được giao dịch trên hệ thống Nasdaq)

với các chuẩn mực nhất định chứ không phải là bất kỳ loại nào

Mỗi cuối ngày giao dịch, các nhà tạo giá trong thị trường OTC sẽ gửi các

giá rao mua chào bán liên công ty (interdealer quotations) của mình lên cơ quan

tổng hợp giá thị trường quốc gia để nơi đây phổ biến thành ấn bản ở Mỹ, các ấn

bản như vậy được in trên các giấy màu hồng, nên được gọi là những trang hồng

(pink sheets), có các đặc điểm đáng lưu ý như sau:

Chào giá này phục vụ riêng cho các chứng khoán OTC

Giá cả được nêu chưa hẳn là giá giao dịch thật sự để thực hiện cho khách

hàng

Giá nêu này có giá trị giữa các công ty kinh doanh CK thôi (gọi là giá cả liên

công ty - interdealer - có nghĩa chưa phải là giá thực hiện cho người đầu tư lẻ

Giá nêu này nói chung thường là tuỳ thuộc, không chắc chắn

Đối với các CK trên hệ thống giao dịch Nasdaq được ký hiệu riêng (ngay sau

tên chứng khoán), vì nó có cơ chế đặc biệt hơn

Ký hiệu "M" đi trước tên chứng khoán có nghĩa là "marginable" (chứng

khoán có thể mua bán bằng tài khoản bảo chứng - Do ngân hàng liên bang quy

định)

Lý do chính để lưu hành các "pink sheets" này là vì, ở Mỹ, phần lớn các

chứng khoán OTC không đủ điều kiện giao dịch trên hệ thống Nasdaq Đồng thời,

giá cả của các CK đó cũng không thể tìm thấy trên chuyên trang tài chính của các

báo Do đó các "pink sheets" trở thành một nhu cầu không thể thiếu trong thị

trường OTC để người quan tâm tham khảo

Mặc dù việc nêu giá trên các trang thông tin như vậy mang ý nghĩa tham

khảo, các nhà tạo giá cung cấp các số liệu đó mặc nhận rằng giá nêu là chắc chắn

cho 100 cổ phần sẵn sàng để mua, để bán Các "pink sheets" này ghi tất cả các giá

CKgiao dịch trên thị trường OTC của ngày giao dịch hôm trước (chậm hơn một

ngày) Tương tự, Cơ quan tổng hợp giá toàn quốc (National Quotation Bureau)

cũng công bố thông tin về giá trái phiếu công ty trên các trang màu vàng (yellow

sheets)

Do đặc tính lịch sử, sự tiến hoá của thị trường và phương tiện truyền thông

hiện đại, ngày này các chứng khoán OTC không hẳn là loại "không đủ tiêu chuẩn

niêm yết" theo như cách đánh giá đã lâu và từng thành nếp suy nghĩ trong quá khứ

Rất nhiều công ty lớn nổi lên từ hơn một thập niên trở lại đây vẫn thích duy trì giao

dịch CK của họ trên thị trường này Đặc biệt hầu hết các công ty phát triển trong