Đã có nhiều cách giải thích khác nhau từ đó chúng ta cũng thấy có nhiều lí do được đưa ra vì sao có rất nhiều học sinh không yêu thích môn văn như do xu thế lựa chọn nghề nghiệp trong xã
Trang 1CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Trình độ chuyên môn : Đại học sư phạm Văn
Khen thưởng - Giáo viên giỏi cấp huyện năm 2005
- Chiến sĩ thi đua cấp cơ sở năm 2008 - 2009
- Chiến sĩ thi đua cấp cơ sở năm 2009 – 2010
- Đạt giải 3 giáo viên giỏi cấp huyện môn Ngữ văn năm học 2010-2011
Đơn vị : Trường THCS Cao Viên - Thanh Oai - Hà Nội
Hà Nội - 2011
Trang 2em vẫn rất thích đọc truyện, đọc báo Bằng chứng là rất nhiều học sinh ngại học văn nhưng vẫn lén đọc truyện, đọc báo trong các giờ học thậm chí là cả trong giờ học văn.
Một câu hỏi được đặt ra: Tại sao lại như vậy? Đã có nhiều cách giải thích khác nhau từ đó chúng ta cũng thấy có nhiều lí do được đưa ra vì sao có rất nhiều học sinh không yêu thích môn văn như do xu thế lựa chọn nghề nghiệp trong xã hội, do định hướng của cha mẹ, do đặc trưng môn học Nhưng theo tôi, một trong những nguyên nhân đó là giờ học văn chưa thực sự gắn kết với đời sống của các em Các
em chưa tìm thấy rung động thực sự trước vẻ đẹp của các tác phẩm văn chương, trước tài năng của các nhà văn mặc dù có thể trong quá trình giảng bài thầy cô giáo
có nhắc đến nhiều lần điều này
Một tác phẩm hay là một tác phẩm để lại dư âm lâu dài trong lòng người đọc Hay bởi vẻ đẹp của tác phẩm và tài năng của tác giả Một giờ dạy - học văn thành
Trang 3công phải là một giờ dạy - học để lại một âm hưởng nào đó trong lòng người học Khiến học sinh thấy yêu thích, thấy háo hức, chờ đợi đến tiết học sau hay chí ít các
em cũng không thấy “ ngao ngán” khi nhắc đến môn học này
Vậy để có được một giờ dạy - học văn như thế , người giáo viên dạy văn cần phải làm gì?
Xuất phát từ tình hình thực tế đó cũng như sau rất nhiều băn khoăn trăn trở tôi
đã quyết định chọn đề tài " Để giờ dạy - học văn thêm sinh động , hấp dẫn" Dẫu biết đây không phải là đề tài mới mẻ thậm chí đã có nhiều giáo viên dạy văn đã từng viết nhưng tôi hi vọng rằng bằng những kinh nghiệm thực tế của một giáo viên đứng lớp thêm một tiếng nói trao đổi chia sẻ với các đồng nghiệp góp phần làm cho học sinh yêu môn văn học hơn
II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
Mục đích của việc nghiên cứu đề tài này là tôi muốn tìm hiểu và áp dụng những phương pháp dạy học phù hợp với yêu cầu đổi mới của ngành giáo dục hiện nay Đồng thời qua việc nghiên cứu đề tài này tôi mong muốn tìm ra được phương pháp dạy học tốt nhất cho môn Ngữ văn nhằm lôi cuốn học sinh tham gia vào bài giảng một cách chủ động, tích cực và sáng tạo
III NHIỆM VỤ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Để thực hiện được mục đích trên tôi xác định những nhiệm vụ và phương pháp
cụ thể sau:
+ Xác định được cơ sở lí luận
Trang 4+ Tham gia các lớp chuyên đề đổi mới phương pháp dạy học do Tổ, Trường, Huyện tổ chức.
+ Tìm kiếm, sưu tầm và thao khảo các tài liệu cần thiết để thực hiện đề tài + Học hỏi, chia sẻ cùng đồng nghiệp
+ Khảo sát trắc nghiệm học sinh
+ Định hướng áp dụng các hình thức mới trong giảng dạy thực tế trên lớp
IV.PHẠM VI THỜI GIAN THỰC HIỆN ĐỀ TÀI.
Đề tài được thực hiện trong một năm ( năm học 2010-2011 )
V CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI
Trang 5B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
I TÌNH HÌNH THỰC TIỄN KHI CHƯA THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
Từ đầu năm học 2010-2011, trong buổi họp tổ chuyên môn chúng tôi đã đưa vấn đề “ Làm thế nào để học sinh hứng thú , say mê với việc học tập” một cách chuyên nghiệp với tất cả các bộ môn và đặc biệt là môn ngữ văn Và ngay lập tức vấn đề được các thầy cô giáo bàn luận một cách sôi nổi Tuy có rất nhiều ý kiến khác nhau, nhưng chung quy là: điều kiện thực tế còn quá nghèo nàn lạc hậu -> giáo viên muốn áp dụng những hình thức dạy học mới phải đầu tư quá nhiều thời gian và công sức…có chăng khi áp dụng cũng không triệt để…
Nhận thấy đây quả là một vấn đề khó khăn, nhưng cũng rất cần thiết trong việc dạy học văn ở các trường phổ thông THCS nói chung và trường chúng tôi nói riêng nên tôi mạnh dạn đăng kí làm chuyên đề và thực hiện thí điểm ở hai lớp 8A và 8B Trước khi thực hiện, giáo viên khối 8 mỗi người có một cách soạn, giảng riêng, nên học sinh mỗi lớp đều có những cách tiếp nhận kiến thức khác nhau vì vậy mức độ hiểu biết có phần chênh lệch nhau Giáo viên chủ yếu sử dụng các phương pháp dạy học cũ như: phương pháp thuyết trình, phương pháp đọc chép…giáo viên đóng vai trò trung tâm của quá trình dạy học, còn học sinh thì thụ động tiếp nhận kiến thức Các em thường ỷ lại và không hăng hái chủ động tìm hiểu và tham gia xây dựng bài Do vậy, bài giảng thường không đạt kết quả cao
Kết quả khảo sát cho thấy:
Lớp Tổng
Trang 6Dưới trung bình Trung bình trở lên
1 Đối với giáo viên:
- Trước tiên giáo viên phải có ý thức áp dụng phương pháp đổi mới “ Phát huy tính tích của học sinh” trong các giờ học lý thuyết , ôn tập , thực hành ngoại khoá theo đúng phương pháp đổi mới hiện nay Thực sự hướng dẫn cho học sinh biết khám phá , tìm tòi , suy nghĩ
- Phân chia nhóm học sinh để các em kiểm tra nhau, giúp đỡ nhau, khuyến khích, khích lệ nhau trong học tập
Trang 7
- Đánh giá động viên linh hoạt giữa trò với trò, giữa thầy với trò, có giải thích
cơ sở của việc đánh giá để gây hứng thú lòng, tự tin trong việc học bộ môn ngữ văn
- Tiến hành thi đua giành nhiều điểm cao, biểu dương khen thưởng những em
có điểm tốt, nhóm học tốt
2 Đối với học sinh:
- Phải chuẩn bị bài kĩ trước khi đến lớp, có đủ đồ dùng học tập phù hợp với bài học
- Biết sử dụng thành thạo sách giáo khoa, biết kết hợp sách giáo khoa và sách bài tập với sự hướng dẫn của giáo viên , biết sử dụng đồ dùng hợp lí
Trang 8Sau đây là một số hình thức dạy học mới mà tôi đã đưa vào bài giảng của mình
và đã thu được kết quả tốt
IV NỘI DUNG ĐỀ TÀI
1 Giáo viên phải chuẩn bị bài dạy chu đáo
Như chúng ta đã biết bất kì một việc gì dù lớn hay bé muốn đạt được kết quả tốt nhất trong thời gian nhanh nhất thì cũng cần có sự chuẩn bị chu đáo Dạy học cũng vậy, đặc biệt là dạy - học môn Ngữ văn Chuẩn bị bài giảng chu đáo theo tôi đó là một khâu vô cùng quan trọng quyết định rất lớn đến thành công của một bài dạy Một giáo viên dù giỏi đến mấy thì khi dạy một bài cũng cần phải chuẩn bị bài chu đáo Bởi nội dung kiến thức của một bài học không chỉ là những con chữ sách giáo khoa đã in, những câu hỏi mà sách giáo khoa đã gợi Để hiểu được nội dung kiến thức đó một cách chính xác, sâu sắc, cặn kẽ đến từng chi tiết, giúp các em tiếp cận tác phẩm một cách dễ dàng nhất, hiệu quả nhất, giải đáp được những khúc mắc của các em thì người thầy phải có một sự chuẩn bị thật chu đáo cho bài dạy Như vậy khi dạy giáo viên sẽ làm chủ được kiến thức, làm chủ được bài dạy không bị cuống, hay bị “bí” khi giảng, không bị cuốn theo học sinh để làm ảnh hưởng đến kết quả giờ dạy
Vậy thế nào là một bài dạy được xem là chuẩn bị chu đáo? Theo tôi đó là một giờ dạy mà người giáo viên đầu tư thời gian, công sức và trí tuệ vào việc soạn bài
Từ hệ thống câu hỏi phải hợp lí đến việc chuẩn bị những lời bình , lời chuyển ý, lựa chọn phương pháp dạy phù hợp, những thông tin liên quan đến giờ dạy…điều này đã được chứng minh qua thực tế giảng dạy của chính bản thân mình cũng như khi dự giờ của đồng nghiệp
Chuẩn bị bài dạy chu đáo là giáo viên đã tôn trọng người học, người dự cũng như tôn trọng chính bản thân mình
2 Hệ thống câu hỏi hợp lí.
Trang 9Một giờ dạy - học văn hay, hấp dẫn được tạo bởi sự kết hợp của rất nhiều yếu
tố Trước tiên phải kể đến vai trò của hệ thống câu hỏi, người thầy sẽ cuốn học sinh thâm nhập khám phá tác phẩm, dẫn đến chiếm lĩnh tác phẩm
Vậy một hệ thống câu hỏi như thế nào là đạt hiệu quả ? Chắc chắn đó không thể
là những câu hỏi tùy tiện theo lối gặp đâu hỏi đó , hỏi chỉ để mà hỏi Hệ thống câu hỏi phải đạt được mục đích là tạo cơ hội cho học sinh được làm việc nhiều nhất, kích thích tư duy của học sinh , giúp các em tự chiếm lĩnh kiến thức bài học qua hệ thống câu hỏi dẫn dắt của thầy Xây dựng được một hệ thống câu hỏi hợp lí là khâu then chốt để giờ dạy thành công
Vậy làm thế nào để có thể xây dựng được một hệ thống câu hỏi như thế? Đây là điều không đơn giản đỏi hỏi người giáo viên dạy văn phải tốn nhiều thời gian, công sức trong quá trình soạn bài Hệ thống câu hỏi này, tùy từng bài , khi thì trùng khít, khi thì không, thậm chí có chỗ phải vượt ra hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa Vị trí từng câu hỏi phải được giáo viên cân nhắc kĩ lưỡng sao cho không phá
vỡ mạch bài dạy mà lại phù hợp với quá trình nhận thức từ thấp đến cao của học sinh gồm : câu hỏi phát hiện , câu hỏi sáng tạo , câu hỏi nêu vấn đề, câu hỏi kết luận Khi thiết kế câu hỏi , người giáo viên dạy văn không chỉ dừng lại ở việc xây dựng hệ thống câu hỏi đúng , hay, ngắn gọn, dễ hiểu nhưng cũng không kém phần sáng tạo Từ đó tạo cơ hội cho người học không chỉ tự bộc lộ năng lực cảm thụ mà giáo viên còn phải dự đoán được nội dung trả lời của học sinh
Trong thực tế , khi dạy các văn bản giáo viên không thể chỉ sử dụng số lượng ít
ỏi câu hỏi của sách giáo khoa mà có thể dẫn dắt học sinh tìm hiểu được tác phẩm
Ví dụ: Khi dạy văn bản Chiếu dời đô của Lí Công Uẩn, trong thực tế tôi phải xây dựng thêm rất nhiều câu hỏi dựa trên hệ thống gồm 5 câu hỏi của sách giáo khoa
* Khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu đơn vị kiến thức (1) của tác phẩm Vì sao phải dời đô? Tôi đã xây một hệ thống câu hỏi như sau:
Trang 10? Luận điểm trong văn nghị luận thường được triển khai bằng một số luận cứ (tức
là một số lí lẽ và dẫn chứng) Theo dõi phần đầu bài Chiếu dời đô, cho biết:
Luận điểm vì sao phải dời đô được làm sáng tỏ bằng những luận cứ nào.
- Hai luận cứ…
? Theo dõi đoạn văn trình bày luận cứ (1), cho biết:
a Những lí lẽ và chứng cớ nào được viện dẫn?
b.Tính thuyết phục của các chứng cớ và lí lẽ đó là gì?
c Ý định dời đô bắt nguồn từ kinh nghiệm lịch sử đã cho thấy ý chí mãnh liệt nào của Lí Công Uẩn?
? Theo dõi đoạn trình bày luận cứ (2) cho biết:
a Những lí lẽ và chứng cớ nào được viện dẫn?
b Tính thuyết phục của các lí lẽ, chứng cớ trên là gì?
c Bằng những hiểu biết lịch sử , hãy giải thích lí do hai triều Đinh, Lê vẫn phải dựa vào vùng núi Hoa Lư để đóng đô?
d Tính thuyết phục của lí lẽ dời đô được tăng lên khi người viết lồng vào cảm
xúc của mình: Trẫm rất đau xót về về việc đó, không thể không dời đổi Cảm xúc
đó phản ánh khát vọng nào của Lí Công Uẩn?
? Như thế, khi giải thích lí do vì sao phải dời đô, Lí Công Uẩn đã bộc lộ tư tưởng
và khát vọng nào của nhà vua cũng như của cả dân tộc ta thời đó?
*Với đơn vị kiến thức Vì sao thành Đại La xứng đáng là kinh đô bậc nhất?
tôi đã xây dựng hệ thống câu hỏi như sau:
? Luận điểm thứ hai của bài Chiếu dời đô được trình bày bằng những luận cứ nào
- Hai luận cứ…
? Theo dõi đoạn văn trình bày luận cứ ( 1), cho biết:
a Để làm rõ lợi thế của thành Đại La, tác giả bài chiếu đã dùng những chứng
cớ nào?
b.Vì sao chứng cớ đó có sức thuyết phục?
Trang 11? Ở luận cứ (2), tác giả gọi Đại La là thắng địa của đất Việt?
a Đất như thế nào được gọi là thắng địa?
b Khi tiên đoán Đại La sẽ là Chốn tụ hội trọng yếu của bốn phương đất nước, cũng là nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời, tác giả đã bộc lộ khát vọng
nào của nhà vua cũng như của dân tộc ta lúc bấy giờ?
c.Cuối bài chiếu là lời tuyên bố: Trẫm muốn dựa vào sự thuận lợi của đất ấy để
và cả tâm huyết với nghề nghiệp của mình
3 Cách phát âm phải chuẩn, giọng giảng phải hay.
Hiện nay trên truyền hình có rất nhiều những game show hay lôi cuốn người xem không chỉ bởi nội dung chương trình phong phú đa dạng hấp dẫn Mà một nhân tố rất quan trọng quyết định thành công của một game show chính là người dẫn chương trình Thông minh, dí dỏm trong mọi tình huống đặc biệt là giọng nói
sẽ là yếu tố giúp người chơi thấy tự tin, thoải mái hơn còn người xem thấy thích thú hơn Chính vì vậy mà cùng là một game show nhưng với người dẫn chương trình này thì khán giả thích nhưng người khác dẫn lại không thích thậm chí có trường hợp còn gây khó chịu cho người xem
Nghề dạy học cũng vậy, đối với người giáo viên lời giảng rất quan trọng Đặc biệt đối với giáo viên dạy văn có thu hút, tạo được niềm say mê, hứng thú học tập cho các em hay không một phần quan trọng là nhờ vào giọng nói Tôi còn nhớ, khi tôi còn là học sinh cấp hai như các em bây giờ Trong giờ văn học, cô giáo giảng
Trang 12bài Chiếc lược ngà của nhà văn Nguyễn Quang Sáng cả lớp tôi như bị “ thôi
miên” bởi giọng giảng ngọt ngào, êm ái của cô Vì vậy mà trống đánh hết giờ chúng tôi vẫn còn luyến tiếc sao giờ học trôi nhanh quá vậy Từ ngày cô chuyển đến dạy lớp tôi, chúng tôi trở nên yêu thích môn văn hơn và trở nên chăm học hơn Chúng tôi không còn ngại, sợ giờ văn như trước nữa Trái lại chúng tôi luôn háo hức đến giờ học văn để được nghe giọng giảng của cô Tôi cảm ơn cô nhiều lắm!
Có lẽ vì vậy mà tôi đã chọn nghề giáo ( giáo viên dạy văn ) Từ thực tế trải nghiệm của chính mình mà tôi đã mạnh dạn rút ra một kinh nghiệm để giờ dạy – học văn thêm sinh động , hấp dẫn
Theo tôi một trong những yêu cầu quan trọng với người giáo viên là lời giảng phải chính xác, rõ ràng, âm thanh vừa phải , không quá to cũng không quá nhỏ, phát âm phải chuẩn, giọng giảng có lúc bổng lúc trầm, lúc nhanh lúc chậm tùy thuộc vào yêu cầu của từng câu, từng đoạn hay từng bài mà giáo viên sử dụng cho phù hợp Đặc biệt khi giảng văn người giáo viên không nên dùng ngôn ngữ địa phương cũng như cách phát âm của từng địa phương vào giảng bài nếu không cần thiết Bởi như vậy sẽ gây sự phản cảm đối với người nghe Và sẽ không đạt hiệu quả khi hướng dẫn các em đọc tác phẩm, rèn cách phát âm và rèn chính tả cho các
hay mắc phải; hay trong giờ Âm nhạc thầy giáo dạy bài Hò ba lí ( lớp 8 ), có câu
“ Chẻ tre mà đan sậy cho nàng phơi khoai” thì thầy giáo lại hát là “ Chẻ tre mà
đan sậy cho làng phơi khoai” Dẫu biết rằng đó là cách phát âm của địa phương
nhưng đã là giáo viên thì thiết nghĩ chúng ta cần phải phát âm chuẩn để các em còn
Trang 13học tập, sữa chữa Như vậy, với cách phát âm trên không những phát âm sai mà làm cho nghĩa của từ cũng bị thay đổi Còn người dự giờ nếu nghe không quen thì cũng phải “ bịt miệng” cười…
Tuy nhiên không phải giáo viên nào cũng có được một giọng giảng chuẩn và hay Vì vậy theo tôi để có một giờ dạy – học văn sinh động hấp dẫn thì người giáo viên cần phải có ý thức rèn luyện cho mình một giọng giảng chuẩn về phát âm và gợi cảm đối với người nghe bởi vì không phải giáo viên nào cũng may mắn sinh ra
là đã có giọng nói chuẩn và hay
4 Lời bình , chuyển ý cơ bản ở cuối mỗi phần.
Cùng với hệ thống câu hỏi hợp lí thì lời giảng , bình , lời dẫn dắt chuyển ý của thầy cô giáo trong giờ dạy - học văn cũng là những yếu tố quan trọng để làm cho giờ học thêm sinh động, hấp dẫn Hệ thống câu hỏi là linh hồn của bài dạy - học văn nhưng nếu một giờ dạy - học văn mà chỉ dừng lại ở việc hỏi - đáp thôi thì thật khô cứng , thiếu chiều sâu , thiếu sức truyền cảm Vì vậy , trong quá trình dẫn dắt học sinh chiếm lĩnh kiến thức qua hệ thống câu hỏi , giáo viên cần biết chủ động dừng lại ở những phần chốt kiến thức để bình giảng nâng cao cho học sinh nắm bắt, khắc sâu và mở rộng kiến thức bài học
Muốn có lời bình giảng hay, theo tôi giáo viên phải có sự chuẩn bị chu đáo từ khi soạn bài Người giáo viên phải dự định mình sẽ giảng gì, bình gì thì khi bình giảng trước học sinh ở trên lớp, có như vậy lời bình giảng mới trôi chảy, mượt mà
và có sức thuyết phục Lời bình giảng súc tích, sâu lắng của người giáo viên sẽ tạo được những rung động sâu xa trong lòng học sinh và có thể làm những đoạn mẫu