Phình động mạch não, một bệnh nguy hiểm có thể phát hiện và điều trị sớm A- Phình động mạch não: Định nghĩa và Nguyên Nhân.. Các điểm yếu này phình ra chứa đầy máu tạo thành các túi phì
Trang 1Phình động mạch não, một bệnh nguy
hiểm có thể phát hiện và điều trị sớm
A- Phình động mạch não: Định nghĩa và Nguyên Nhân
Não được nuôi bằng máu nhận từ các động mạch của lục giác Willis Lục giác Willis nằm ở đáy não và có cấu trúc của một vòng tròn do các động mạch giao nhau tạo thành, từ đó phân thành nhiều nhánh đến khắp nơi trong não bộ Các động mạch này đem dưỡng chất đến cho tế bào não (glucose và oxygen)
Các vị trí kết nối giữa các động mạch với nhau có thể trở thành điểm yếu Các điểm yếu này phình ra chứa đầy máu tạo thành các túi phình của mạch máu gọi là túi phình động mạch Các túi phình này có thể bị nứt hoặc vỡ ra và gây chảy máu vào vùng mô chung quanh Trước kia các túi phình được cho là do
Trang 2bẩm sinh, hiện nay chúng được xem là hậu quả của các tổn thương vi mô trên thành các động mạch tạo bởi dòng chảy bất thường ở vị trí giao nhau của các động mạch
Còn một số nguyên nhân hiếm gặp khác gây túi phình động mạch Túi phình động mạch có thể do nấm ký sinh trên thành động mạch U bướu và chấn thương cũng có thể gây nên túi phình động mạch Nghiện ma tuý, đặc biệt là cocaine có thể gây viêm và làm suy yếu thành động mạch
Phình động mạch não là một bệnh lý thường gặp 1% số
trường hợp ngẫu nhiên giải phẫu tử thi cho thấy có phình động mạch não Đa số phình động mạch thường nhỏ, không gây biến chứng và không được phát hiện Tuy nhiên một số khác
có thể lớn dần, chèn ép nhu mô não và thần kinh chung
quanh, gây các triệu chứng như:
+ Nhức đầu
+ Tê, hoặc yếu một bên mặt
+ Dãn đồng tử một bên
+ Thay đổi thị lực
Điều đáng lo ngại nhất là khi nứt hoặc vỡ ra, các phình động mạch não có thể gây tai biến mạch não hoặc tử vong Thường chảy máu vào màng nhện (một trong các màng bao não và ống tuỷ sống) và được gọi là xuất huyết dưới màng nhện
Trang 3B- Triệu chứng của phình động mạch não
Nhức đầu dữ dội xảy ra khi nứt phình động mạch não Máu kích thích nhu mô não và gây đau đớn Bệnh nhân có thể mô
tả rằng đây là một cơn đau đầu “tệ hại nhất xảy ra trong đời” Khi đó bác sĩ cần phải nghĩ đến khả năng có phình động mạch não Có thể kèm theo buồn nôn và nôn, thay đổi thị lực đột ngột Xuất huyết dưới màng nhện có thể gây đau và cổ cứng
C- Chẩn đoán phình động mạch não
Chẩn đoán phình động mạch não bắt đầu bằng bằng ý thức cảnh giác cao độ của người thầy thuốc Tiền sử có những cơn nhức đầu và sự xuất hiện cơn nhức đầu khủng khiếp nhất
trong đời, kết hợp với dấu hiệu cổ cứng và tình trạng nặng của bệnh nhân khi thăm khám có thể giúp thầy thuốc cho chỉ định làm MSCT 64 (CT 64 lát cắt) vùng đầu Kết quả sẽ cho thấy có xuất huyết dưới màng nhện ở 90% bệnh nhân vỡ phình động mạch não Ở một số ít trường hợp không phát hiện được bằng
CT, bác sĩ sẽ tiến hành chọc dò tuỷ sống để xác định có máu
Trang 4chảy ở khoang dưới nhện và hoà vào dịch não tuỷ
Nếu kết quả chụp MSCT hoặc chọc dò tuỷ sống phát hiện có xuất huyết, bệnh nhân sẽ được chụp động mạch não bằng DSA (chụp mạch máu xoá nền) để xác định vị trí túi phình và lên phương án điều trị Các kỹ thuật mới kết hợp chụp mạch máu với CT hoặc MRI (cộng hưởng từ)
Dù các triệu chứng gợi ý nghĩ nhiều đến túi phình động mạch não, ta cũng nên lưu ý chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý khác có các triệu chứng và dấu hiệu thần kinh tương tự như nhức nửa đầu, viêm màng não, u não, tai biến mạch não
(thuyên tắc, huyết tắc mạch não) Dựa trên từng trường hợp, thầy thuốc sẽ quyết định việc chỉ định các xét nghiệm cận lâm sàng để hỗ trợ chẩn đoán
D- Điều trị túi phình động mạch não
Điều trị dựa trên việc sửa chữa lại mạch máu bị tổn thương Hai phương pháp thường dùng là kẹp (clipping) và đặt vòng
Trang 5(coiling)
+ Kẹp (clipping): Bác sĩ phẫu thuật thần kinh mổ sọ não hở, xác định vị trí mạch máu tổn thương và đặt một clip (kẹp mạch máu) ngang qua túi phình Việc làm này sẽ ngăn máu không chảy vào túi phình nữa Túi phình sẽ ngừng tăng trưởng và chấm dứt nguy cơ nứt vỡ gây xuất huyết
Trang 6+ Đặt giá đỡ hình vòng xoắn và bít túi phình (coiling): Bác sĩ X Quang can thiệp sau khi đã xác định vị trí của túi phình bằng chụp mạch máu cản quang sẽ luồn một giá đỡ dạng vòng xoắn
và sợi bằng platin hoặc latex vào vị trí túi phình Thủ thuật này
sẽ ngăn chặn máu không tiếp tục chảy vào túi phình được nữa
Trang 8Cả 2 phương pháp trên đều có nguy cơ làm tổn thương mạch máu và gây xuất huyết nặng hơn, gây tổn thương các mô não
kế cận, gây phản xạ co thắt mạch máu ở các dộng mạch chung quanh, gây thiếu máu não và gây tai biến mạch não
Trước, trong và sau phẫu thuật cần chú ý bảo vệ não và các mạch máu não không bị thêm những thương tổn khác Cần theo dõi dấu sinh tồn thường xuyên và đặt monitor theo dõi hoạt động tim, phát hiện sớm các rối loạn nhịp Có thể dùng thuốc để dự phòng co thắt mạch máu não, các cơn động kinh, trạng thái lo lắng bồn chồn và làm giảm đau
E- Tiên lượng
Phình động mạch não có tỉ lệ tử vong cao Khoảng 10% bệnh nhân vỡ phình động mạch não chết trước khi đến bệnh viện Nếu không được diều trị, 50 % bệnh nhân sẽ tử vong trong vòng một tháng, và 25% bệnh nhân sẽ có đợt xuất huyết kế tiếp trong vòng 1 tuần Ngoài vấn đề xuất huyết, bệnh nhân còn có nguy cơ đáng kể bị co thắt mạch máu gây tai biến
mạch não
Tỉ lệ sống sót cao hơn nếu bệnh nhân được cấp cứu sớm, chữa mạch máu bị túi phình sớm, và kiểm soát tốt nguy cơ co thắt mạch não bằng thuốc
F- Hướng điều trị phình động mạch não trong tương lai?
Trang 9Đối với những bệnh nhân sống sót sau lần vỡ phình động mạch não đầu tiên, vấn đề co thắt dộng mạch (vasospasm) có thể sẽ
là yếu tố xấu nhất gây tổn thương não liên tục sau này Hiện vẫn đang có những thử nghiệm để triển khai những dược phẩm mới có tác dụng kiểm soát hiện tượng co thắt mạch máu não Các phân tử gây hiện tượng co mạch đã được xác định và
chúng ta hoàn toàn có thể tạo ra những kháng thể để làm
giảm bớt tác dụng của chúng
Hiện đang có những nghiên cứu để tìm hiểu xem phình động mạch não có yêú tố di truyền hay không?
Trong tương lai có thể nghĩ đến việc tầm soát phình động
mạch não ở những nhóm dân cư có nguy cơ cao
Kết luận:
Phình động mạch não là một bệnh nguy hiểm thường gặp, tỉ lệ
tử vong cao khi nứt vỡ Bệnh có thể được phát hiện sớm và điều trị hiệu quả ở nhóm dân cư có nguy cơ cao dựa trên các triệu chứng lâm sàng và các công cụ chẩn đoán hiện đại như MSCT 64 (CT 64 lát cắt), MRI (Cộng hưởng từ), DSA (chụp mạch máu xoá nền kỹ thuật số)
Albatros
Tài liệu tham khảo:
- www.merck.com
- www.emedicine.com
- www.mayoclinic.com
- http://brighamrad.harvard.edu
- http://www.freepatentsonline.com/6802851-0-large.jpg