siêu âm doppler động mạch não

• Nguyên tắc chung:-Thăm khám đầu tiên bằng 2D dọc ngang tìm xơ vữa-Dùng thang độ xám hơi cứng hơn bụng, cường độ không quá thấp mất thông tin, thay đổi các chỉ số để hình tốt nhất -Điều

động mạch não

PGS TS Phạm Minh Thông

• Nguyên tắc chung:

-Thăm khám đầu tiên bằng 2D dọc ngang tìm xơ vữa-Dùng thang độ xám hơi cứng hơn bụng, cường độ không quá thấp mất thông tin, thay đổi các chỉ số

để hình tốt nhất

-Điều chỉnh D màu phù hợp, V TB=0,2-0,4m/s, PRF phù hợp; màu mạch( đỏDM, xanh TM); góc θ và phin loc

• Nguyên tắc chung:

-Chia màn hình 2 phần, bên trái là phía trên BN-Hình 2D rõ nhất khi vuông góc và D thấp nhất; khám nhiều góc khác nhau

-Khám 2 bên để so sánh, ngồi phía trên

Sơ đồ các hướng cắt theo chiều kim đồng hồ

Thăm khám động mạch cảnh:

+Các lớp cắt ngang:

-Vị trí 10h-2h( trước ngoài qua cơ UDC): ĐM tròn rỗng âm

đập theo tim, sau UDC, sau trong TM cảnh trong

-Kéo xuống dưới nền cổ( khám lỗ xuất phát ĐM) đầu dò ra trước(11-12h) và chếch xuống.

-Thăm khám lên trên tương tự, có xu hướng xoay ra ngoài ( 10h)

-Làm nhiều lần từ trên xuống dưới và ngược lại: thnàh mạch,

Líp c¾t däc ch¹c ba §M c¶nh

C¾t däc §MC gèc S¢ Dop mµu c¾t däc ch¹c ba

• Không thấy bất thường trên SÂ và Dop:

Đo phổ D : cuối cảnh gốc, hành cảnh, cảnh trong cách hành cảnh 1-2cm; góc 30-60; rộng bằng lòng mạch.

Bất thường trên Dop:

• Bất thường Dop hay màu mà 2D BT: khám lại 2D tìm

XV giảm âm, đồng âm hay vôi hoá che lấp

• Dựa thay đổi tốc độ, phổ Dop, Dop màu đánh giá mức

độ hẹp

• Đo Vp vùng hẹp, phân tích phổ, so sánh với ĐM cảnh trong và cảnh gốc( >4 là hẹp >70%), dòng chảy sau hẹp

Tỷ lệ % hẹp Thay đổi hình ảnh Vp cm/s

> 70 -Hẹp khít, thay đổi màu dòng chảy, dòng

rối sau hẹp và khảm màu -Tỷ lệ tâm thu cảnh trong/cảnh gốc >4

-Đánh giá hẹp dựa vào Vp, cao nhất hẹp còn 1-1,5mm, hẹp gần tắc Vp giảm ; hẹp đoạn dài Vp giảm

-Vd thay đổi: hep<50% chưa thay đổi; hẹp >50% tăng tuyến tính, tăng nhanh hẹp >70%( Vd CI >100 cm/s tương ứng hẹp >80%)

-Vp và Vd thay đổi các lần khám : do thầy thuốc đo, sinh lý tim; nhịp tim, cung lượng, HA

-Vp Vd tăng trong tắc cảnh hay sống đối diện

-Vp và Vd giảm khi hẹp cảnh gốc đầu gần

Khi không phù hợp SA 2D và Dop:( 2D có TT nhưng Dop BT)

-Do nhiễu ảnh: âm nhác lại, phản xạ, khúc xạ( cắt

nhiều hướng, thay đổi thông số máy)

-Có hẹp thực sự chưa thay đổi Dop; căn nhắc kỹ trên 2D; một số TT hành cảnh bờ nhẵn ít thay đổi Dop

• Bất thường không nhiều trên 2D nhưng có dấu hiệu tắc hay hẹp nhiều trên Dop:

-Kiểm tra lại 2d tìm xơ vữa đồng âm hay giảm âm

-Dùng SÂ màu đển xác định lòng mạch

Mảng xơ vữa vôi hoá Mảng xơ vữa không đều, loét

• Khã kh¨n vµ c¸c bÉy C§:

-Ph©n biÖt c¶nh trong vµ ngoµi:

.C¶nh trong n»m ngoµi vµ sau ( 75%)

- ĐM mắt : vòng nối CT và CN, tắc cảnh trong có dòng ngược chiều

- Đầu dò TS cao để trước nhãn cầu thấy dây thị giác

và ĐM mắt ngay sau nhãn cầu( SÂ màu), đo phổ Dop

- Thay đổi tốc độ và phổ liên quan hẹp ĐM cảnh

trong hay ngoài sọ

- NC xiphông: đầu dò xuyên sọ 2MHz

• Bên P: khám ĐM dưới đòn sau khám cảnh và thân CTĐ; cắt dọc ĐM , đặt trên hõm TĐ

• Bên T: cắt dọc trên hố TĐ, cắt dưới xương đòn NC

đầu xa

• Cắt ngang hai bên tìm lỗ ĐM sống, vú trong, giáp

cổ vai

• Ghi phổ Dop trước và sau ĐM sống

• NC đoạn xa nối ĐM nách ( HC kìm sườn đòn)

• Đánh giá mức dộ hẹp, vị trí so ĐM sống và ảnh hư

• Nhắc lại giải phẫu:

-Xuất phát từ ĐM dưới đòn, bên T có thể từ ĐMC-Đi lên trên ra sau, vào lỗ gai ngangC6

-Chui ra ngang đốt đội, sang bên chui vào lỗ chẩm-Hai ĐM chập lại thành thân nền ngang hành não

Nhắc lại giải phẫu: ĐM sống chia 4 đoạn

-V1: từ xuất phát đến chui vào lỗ gai ngang(C6)-V2: trong gai ngang từ C6-C2, có TM đi kèm-V3: Trong lỗ gai ngang C2-C1

-V4:từ C1 đến bắt đầu thân nền

-Bắt đầu V2 cắt ngang và dọc đầu dò 5-7,5MHz, cắt dọc xuống V1 đến lỗ ĐM

-Khám V3:

.Không bỏ qua nhất là khi có tắc đầu gần

.Đầu dò trên sau mỏm châm chũm hướng sang mắt

đối diện

.ĐM sống đi vòng sang bên đốt trụ ở vùng này

• Mảng xơ vữa:

-Thường nằm lỗ ĐM, đoạn V1, cắt dọc ngang và chếch xác định mảng XV nằm ở ĐM sống hay dưới đòn

-Đánh giá mức độ hẹp trên SÂ Dop và màu

-Dòng khảm và rối Dop màu

-90% các tổn thương liên quan XV, phân tích cấu trúc XV: đồng đều, loét, bờ đều không?

• Chảy máu trong mảng XV và tụ máu dưới XV

• Cướp máu ĐM sống của dưới đòn

1.Nguy cơ có cướp máu: ngấm lõm trước tâm thu, TT kéo dài

2 Huyết động đảo ngược tạm thời: đảo ngược dao động trong TT

- HÑp sÏ gi¶m trong 4-5 tuÇn

- MRI: m¸u tô thµnh m¹ch, dßng ch¶y kh¸c nhau

Viêm ĐM tia xạ

-Tia xạ kéo dài K vùng hầu thanh quản

-Liều lượng tia không chính xác gây viêm xơ dày ĐM -Xơ hoá sau tia xạ: nền cho xơ vữa phát triển

-Gây hẹp lòng mạch khá nhiều, ít gây tắc mạch nếu không xơ vữa kèm