Sâu hại cây lương thực - lúa, bắp, khoai : Sâu hại cây lúa part 1 ppt

Tập quán sinh sống và cách gây hại Thành trùng hoạt động vào ban ngày và thường đậu trên những lá lúa gần mặt nước, không bị thu hút bởi ánh sáng đèn, nhưng bị thu hút nhiều bởi ruộng

CHƯƠNG I. SÂU HẠÛI CÂY LƯƠNG THỰC

SÂU HẠI CÂY LÚA

A SÂU HẠI CÂY LÚA Ở GIAI ĐOẠN TĂNG TRƯỞNG

RUỒI ĐỤC LÁ

Tên khoa học: Hydrellia griseola (Fallen)

Họ Ephydridae, Bộ Hai Cánh (Diptera)

1 Phân bố

Ruồi được ghi nhận xuất hiện đầu tiên ở Philippines, hiện nay ruồi đã hiện diện trên hầu hết các vùng trồng lúa ở đông nam Á châu Trên thế giới ruồi là loài côn trùng gây hại quan trọng cho cây lúa, nhưng ở đồng bằng sông Cửu Long, mặc dù ruồi rất phổ biến nhưng không gây hại nhiều

2 Ký chủ

Ngoài cây lúa, ruồi còn có thể sống trên lúa hoang, các loại cỏ như cỏ

Brachiaria, Leptochloa, Leersia, Panicum, Cynodon

3 Đặc điểm hình thái và sinh học

Ruồi rất giống ruồi nhà nhưng kích thước cơ thể nhỏ hơn, thân màu xám, dài từ 2 - 5 mm, cánh trong suốt, sải cánh từ 2,5 - 3,5 mm Thành trùng cái đẻ trứng vào 3

- 4 ngày sau khi vũ hóa, đẻ khoảng 100 trứng và có tuổi thọ trung bình từ 3 - 7 ngày

Trứng hình bầu dục, màu trắng, gắn vào lá nhờ chất keo tiết từ bụng ruồi cái và nở trong vòng từ 2 - 6 ngày

Dòi có cơ thể hình trụ, dài từ 6 - 7 mm, mới nở màu trắng sữa, dần dần chuyển sang màu vàng nhạt; dòi có 3 tuổi, phát triển trong thời gian từ 10 - 14 ngày

Nhộng dài từ 3 - 4 mm, màu nâu nhạt, hình trụ, có 2 gai nhọn ở cuối bụng Nhộng phát triển từ 7 - 10 ngày

4 Tập quán sinh sống và cách gây hại

Thành trùng hoạt động vào ban ngày và thường đậu trên những lá lúa gần mặt nước, không bị thu hút bởi ánh sáng đèn, nhưng bị thu hút nhiều bởi ruộng lúa mới cấy Thành trùng thích đẻ trứng trên ruộng lúa còn nhỏ, khoảng 30 ngày sau khi cấy Trứng được đẻ từng cái trên phiến những lá gần mặt nước, nhiều nhất trên lúa cấy

Ấu trùng khi nở ra sẽ nhờ sương di chuyển dần xuống các chồi non, tấn công trên lá non còn cuốn lại của cây lúa bằng cách dùng móc nhọn ở miệng chích hút lá non nhất Do đo,ï khi lá mở ra sẽ có những vết màu vàng lợt hoặc bị lủng thành một hàng ngang hoặc làm đứt ngang phiến lá Lá non bị hư và khô, cây lúa bị lùn và phát triển kém, cho ít chồi

Ruồi thường tấn công lúa non 2 tháng tuổi trở lại, nhất là gây hại nặng cho lúa vừa mới cấy Lúa cấy bị hại nhiều hơn lúa sạ do thành trùng phát hiện cây lúa nhờ bóng cây lúa phản chiếu từ mặt nước xuống ruộng Ruộng lúa do ruồi tấn công có thể hồi phục nếu sau đó không có loài sâu nào tấn công liên tiếp theo, nhưng có thể chín muộn khoảng từ 7 - 10 ngày

5 Biện pháp phòng trị

- Nếu có điều kiện nên rút nước định kỳ khỏi ruộng trong vòng 30 ngày sau khi cấy, mỗi lần rút nước khoảng 3 - 4 ngày

- Sử dụng thuốc hóa học nếu ruồi có mật số cao bằng 3 cách sau:

* Nhúng rễ mạ vào dung dịch thuốc lưu dẫn một đêm trước khi cấy * Sử dụng thuốc hột có tác dụng lưu dẫn rải vào ruộng

* Áp dụng thuốc nước lúc 1 - 2 tuần sau khi cấy để diệt thành trùng

SÂU PHAO

Tên khoa học: Nymphula depunctalis (Guenée) = Paraponyx stagnalis Zeller

Họ Ngài Sáng (Pyralidae), Bộ Cánh Vảy (Lepidoptera)

1 Phân bố Đây là loài sâu hại lúa quan trọng ở hầu hết các quốc gia miền Nam và

Đông Nam Á châu Ở Việt Nam, sâu chỉ gây hại nhiều ở các vùng trồng lúa có nước ngập tương đối cao từ 10 - 30 cm

2 Ký chủ Ngoài lúa, sâu phao còn có thể sống trên một số loại cỏ lá hẹp như

Cynodon, Echinochloa, Leersia, Leptochloa, Paspalum

3 Đặc điểm hình thái và sinh học

Bướm có chiều dài thân từ 6 - 8 mm Cánh căng khoảng 15 mm, trắng bóng, cánh trước có nhiều chấm nâu nhỏ và hai chấm màu nâu to ở giữa cánh Thành trùng sống từ 4 - 8 ngày Một bướm cái có thể đẻ từ 50 - 70 trứng

Trứng hình tròn, hơi dẹp, đường kính khoảng 0,5 mm, màu vàng nhạt khi mới đẻ và chuyển thành màu vàng đậm lúc sắp nở Trứng được đẻ rải rác hoặc thành từng hàng từ 10 - 20 trứng trên bẹ hoặc mặt dưới các lá sát mặt nước Thời gian ủ trứng từ 3 - 5 ngày

Nymphula depunctalis :

vòng đời,bướm và ấu trùng (Reissig và ctv., 1995)

Sâu mới nở màu trắng, dài khoảng 1,2 mm, đầu màu vàng nhạt Từ tuổi 2, mình sâu chuyển thành màu xanh lục, trong suốt Sâu có 5 tuổi, phát triển từ 15 đến 25 ngày Sâu có 6 đôi mang giả (gills) ở dọc 2 bên cơ thể, do đó sâu không thở bằng khí khẩu mà thở bằng mang giả để lấy oxy từ nước chứa trong ống phao Khi lớn đủ sức sâu dài khoảng 20 mm Nhộng phát triển trong thời gian từ 4 - 7 ngày

Vòng đời sâu phao từ 29 - 37 ngày tuỳ theo điều kiện thời tiết và dinh dưỡng

4 Tập quán sinh sống và cách gây hại

Bướm thường vũ hóa về ban đêm bằng cách chui qua một lỗ ở đầu trên của phao và ẩn dưới lá lúa vào ban ngày, đẻ trứng vào ban đêm Bướm bị thu hút nhiều bởi ánh đèn và vào đèn nhiều lúc trăng còn nhỏ Bướm có khả năng bay xa độ 1 km Sau khi nở, sâu cạp mặt dưới lá để ăn, khoảng 2 - 3 ngày sau sâu bắt đầu cuốn lá thành phao Đầu tiên ấu trùng bò lên đầu ngọn lá non, cắn đứt ngang một đoạn, xong nhả tơ cuốn lá lại thành ống, sau đó cắn đứt phần cuối để ống rời khỏi lá và dùng tơ kết bao lá lại Sâu ở trong ống, khi ăn thì chui ra ngoài, sâu cạp phần xanh lá lúa để ăn, chừa lại những vệt dài màu trắng ở đầu lá Đôi khi sâu buông mình cho phao rơi xuống mặt nước để lấy nước vào phao hoặc cho phao trôi từ bụi lúa này sang bụi lúa khác, vì vậy loài sâu này ưa thích ruộng có nhiều nước

Ban ngày sâu ẩn trong phao và trôi trên mặt nước, ban đêm thường gắn ống phao trên gốc cây lúa để cạp ăn Sâu làm phao mới khi thay da Khi lớn đủ sức, sâu bò xuống gốc cây lúa, gần sát mặt nước, bịt kín 2 đầu phao và dán chặt ống phao vào gốc lúa để làm nhộng

Sâu gây hại lúa non từ 2 tháng tuổi trở lại do ấu trùng cạp phiến lá thành từng vệt, chỉ chừa lại màng trắng, và lá lúa bị sâu cắn đứt để làm phao sẽ làm giảm sức tăng trưởng của lúa non Triệu chứng do sâu phao gây ra trên ruộng rất dễ nhận diện là lá lúa bị đứt đầu, có nhiều vết trắng ở ngọn lá và vết sâu cắn trong toàn ruộng sẽ có dạng những vệt không đều nhau do phao gây hại và trôi dạt trong ruộng lúa theo gió hay theo dòng nước Cây lúa bị sâu phao gây hại trở nên lùn, cho ít chồi nhưng có thể phục hồi nếu không bị rụng lá nhiều và có thể chín muộn hơn bình thường từ 7 -

10 ngày

5 Biện pháp phòng trị

- Làm nương mạ khô, cấy mạ hơi già

- Khi ruộng bị sâu phao gây hại, có thể tháo nước ra vài ngày để ruộng khô, sâu không di chuyển được hoặc bơm nước cho ngập cao để ống bao sâu nổi lên xong vớt cho vịt ăn hoặc đốt bỏ

- Theo Cục Trồng Trọt và Bảo Vệ Thực Vật (1991), khi trên ruộng có khoảng

250 lá lúa/m2 bị sâu ăn thì nên áp dụng thuốc, có thể dùng các loại thuốc nhũ dầu để tạo một màng mỏng dầu trên mặt nước, giết sâu ẩn mình bên trong bao Theo quy trình IPM thì khi thật sự cấp bách lắm mới dùng thuốc để trị vì cây lúa có khả năng phục hồi do chỉ có phiến lá bị cắn hư

SÂU PHAO MỚI ĐỤC BẸ LÚA

1 Phán bố và ký chủ

Trong vài năm gần đây, trên đồng ruộng thuộc các tỉnh ĐBSCL có xuất hiện một loài sâu hại mới, có nhiều đặc điểm vừa gần giống với sâu phao, vừa gần giống với sâu đục thân, nên tạm gọi là “sâu phao mới” (SPM) Đây là đối tượng có đặc tính thích nghi rất rộng, vừa có thể tấn công trên phiến lá lúa, vừa có thể đục vào bẹ của thân cây lúa, nên đã gây thiệt hại rất nhiều cho nông dân Đa số nông dân chưa biết được các đặc tính sinh học, cách gây hại và nhất là biện pháp phòng trừ hữu hiệu, đồng thời cũng chưa có nghiên cứu chính thức nào về đối tượng gây hại mới này

Ngoài cây lúa, SPM còn có thể gây hại được một số loài cỏ như cỏ đuôi phụng, cỏ lông công, cỏ túc, cỏ cú, đặc biệt là trên lúa rài, lúa chét và lúa cỏ

2 Chu kỳ sinh trưởng và tập quán sinh hoạt

SPM vừa gây hại cho phiến lá lúa, vừa đục vào bẹ lá làm cho bụi lúa chậm phát triển và chết nhanh sau đó vài ngày SPM có thể chui mình xuống nước để đục vào thân cây lúa nên rất khó phát hiện Vụ Đông-Xuân bị thiệt hại nặng hơn (30%) so với vụ Hè-Thu và Thu-Đông (5%)

Kết quả điều tra cho thấy SPM có thể gây hại cho cây lúa quanh năm, nhưng thường gây thiệt hại nặng vào vụ lúa Đông-Xuân khi điều kiện trên đồng có nhiều nước SPM thường xuất hiện và tấn công cây lúa ở giai đoạn mạ và khi đó khả năng gây hại sẽ rất cao, đặc biệt là sâu thường xuất hiện ở những ruộng nhiều nước

Do SPM xuất hiện và gây hại rất sớm, nên nó thường kết thúc lứa sâu thứ nhất khi lúa được 30-35 ngày tuổi và sau đó cũng có thể xuất hiện thêm lứa sâu thứ hai trên cùng một ruộng Tuy nhiên trường hợp này ít xảy ra và lứa sâu thứ hai thường có mật số thấp Khi lúa được trên 50 ngày tuổi thì không còn phát hiện thấy SPM gây hại

Ở những vùng có cơ cấu mùa vụ liên tục (như huyện Trà Cú và Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh) thì có xuất hiện tình trạng sâu gối lứa và những ruộng này sẽ bị thiệt hại nặng hơn SPM cũng có thể tấn công cùng một ruộng với nhiều đối tượng khác như sâu phao thường, sâu cuốn lá nhỏ, sâu đục thân và cả rầy nâu