- Áp dụng thuốc nước ngay lúc bướm đang đẻ trứng hay sâu tuổi nhỏ đang còn ở trong nách lá hay trong loa kèn của cây bắp còn non.. Chi tiết ở mỗi giai đoạn tuổi như sau: Tuổi 1: toàn th
Trang 1Nhìn chung, sâu đục thân bắp thích nhất bắp ở giai đoạn trổ cờ
c/ Thiên địch Trong thiên nhiên sâu thường bị một số loài ong và ruồi ký sinh làm giảm mật số rất nhiều
6 Biện pháp phòng trị
- Thu hoạch trái xong nên cắt thân cây sát gốc, chôn vùi hay cho gia súc ăn, dọn sạch ruộng bắp vì sâu và nhộng vẫn còn tồn tại trong thân cây bắp trong thời gian dài sau khi thu hoạch
- Nếu trồng bắp trong đầu mùa mưa thì phải trồng sớm đồng loạt Nếu trồng trong vụ Đông - Xuân nên xuống giống trể hơn
- Sau vụ bắp nên luân canh với loại cây không phải là ký chủ của loài sâu này để cắt đứt nguồn thức ăn của sâu
- Dùng thuốc hột rải vào loa kèn hay nách lá xong tưới nước
- Áp dụng thuốc nước ngay lúc bướm đang đẻ trứng hay sâu tuổi nhỏ đang còn ở trong nách lá hay trong loa kèn của cây bắp còn non
7 Một số loái sâu đục thân khác
- Sâu đục thân màu hồng: Sesamia inferens (Noctuidae, Lepidoptera)
_ Sâu đục thân năm vạch (sọc nâu): Chilo suppressalis (Pyralidae, Lepidoptera)
Xem ở phần cây lúa
SÂU ĐỤC TRÁI
Tên khoa học: Heliothis armigera Hubner Còn có tên: Helicoverpa armigera (Hubner)
Họ Ngài Đêm (Noctuidae), Bộ Cánh Vảy (Lepidoptera)
1 Phân bố và ký chủ
Loài sâu này có diện phân bố rất rộng vì phạm vi cây chủ rất nhiều, có thể đến
200 loại cây, nhưng chủ yếu là bắp, cà chua, đậu nành, các loại đậu xanh, trắng, đậu đủa, bông vải, thuốc lá, đay, bí, cà dài, cây thức ăn gia súc, sorgho, bông vạn thọ
2 Đặc điểm hình thái và sinh học
Bướm có chiều dài thân từ 15 - 20 mm, sải cánh rộng từ 30 - 40 mm, thân bướm màu vàng hồng lẫn xanh nhạt Cánh trước màu vàng xám, có nhiều vân không rõ rệt, vân gần bìa cánh hơi gợn sóng, có một chấm đen to khoảng 1 mm ở giữa cánh và một chấm nhỏ nằm khoảng 1/3 cánh tính từ thân Cánh sau màu vàng tro nhạt, gần mép trên có một vân ngắn màu nâu đen Từ cạnh ngoài trở vào có một dãi màu nâu,
66
Trang 2chiếm gần nửa cánh Ngực bướm to, mang nhiều lông, râu hình sợi chỉ Thời gian sống của bướm từ 5 - 19 ngày, thời gian trước khi đẻ trứng 1 - 7 ngày, trung bình 3 ngày Thời gian đẻ trứng kéo dài từ 2 - 13 ngày, trung bình 7 ngày và đẻ cao điểm vào ngày thứ hai Một bướm cái có thể đẻ từ 200 - 2000 trứng
Trứng màu trắng ngà, hình bán cầu, đường kính khoảng 0,5 mm, có từ 20 - 30 gân dọc nổi lên chạy từ đỉnh đến đáy của trứng Thời gian ủ trứng từ 3 - 7 ngày
Ấu trùng có 5 - 6 tuổi, phát triển trong thời gian từ 15 - 20 ngày, tùy loại thức
ăn Ấu trùng tuổi 1, 2, 3 thường màu sắc không đổi dù sống trên loại thức ăn nào
Sâu đục trái bắp Heliothis armigera (Hubner): a Bướm, b Sâu,
c Đốt bụng của ấu trùng, d Nhộng (Theo Hồ Khắc Tín, 1982)
Nhưng từ tuổi 4 trở đi màu sắc rất thay đổi khi sống trên từng loại ký chủ khác nhau, có thể có màu hồng nhạt, màu trắng vàng, màu xanh nhạt hoặc màu xanh Chi tiết ở mỗi giai đoạn tuổi như sau:
Tuổi 1: toàn thân ấu trùng mới nở phủ 1 lớp lông đenn, dài khoảng 1,5 mm, lớn đủ sức dài khoảng 4 mm, đầu màu đen, đốt thứ nhất có một chấm đen to giữa lưng, các đốt khác trên lưng mang 12 chấm đen ở mỗi đốt Ở tuổi này sâu có tập quán đo khúc khi di chuyển như các loài sâu đo và di chuyển rất nhanh Ở tuổi 1 sâu phát triển rất đồng loạt, thay da vào 2 ngày sau khi nở
Tuổi 2: có hình dáng giống ấu trùng tuổi 1 nhưng to hơn và khi di chuyển không đo khúc, kích thước cơ thể là 8,5 x 1,5 mm Giai đoạn này kéo dài từ 1- 5 ngày Tuổi 3: thân mang 12 chấm đen ở mỗi đốt Cách sắp xếp các chấm này trên các đốt khác nhau Ở đốt thứ 4 và 5 các chấm này hiện rõ hơn các đốt khác Sâu có kích thước cơ thể là 13,9 x 2 mm và phát triển trong thời gian từ 1 - 5 ngày
Tuổi 4: thân thường có màu xanh lá cây và lông trên thân chuyển sang màu trắng Kích thước cơ thể là 20 x 2,8 mm Ở tuổi 4 sâu phát triển từ 1 - 3 ngày
67
Trang 3Heliothis armigera: triệu chứng gây hại trên lá (A,B,C), trứng đẻ trên râu
bắp (D,E), sâu đục trên đầu trái (F), ấu trùng có nhiều màu (G) và thành trùng (H) Theo Gabriel (1971)
68
Trang 4Tuổi 5: các chấm trên lưng biến mất, phần dưới bụng màu trắng Tuổi này sâu có nhiều màu sắc hơn tuổi 4 Lông trên thân màu trắng cho tất cả các dạng ấu trùng Kích thước cơ thể là 23,6 x 3,4 mm, phát triển từ 1- 4 ngày
Tuổi 6: ấu trùng tuổi này có màu sắc rất khác nhau Lông trên thân vẫn còn màu trắng Cuối tuổi 6 cơ thể sâu thu nhỏ lại và chui xuống đất hóa nhộng Thời gian tuổi này kéo dài từ 2 - 3 ngày
3 Tập quán sinh sống và cách gây hại
Bướm thường vũ hóa vào ban đêm, mọi hoạt động như giao phối, bắt cặp và đẻ trứng đều xảy ra vào ban đêm Ban ngày bướm hay ẩn trong các bụi cỏ, lá cây, không hoạt động Trên mỗi loại cây sâu thường có cách gây hại khác nhau
a/ Cây bắp Bướm đẻ trứng trên râu trái bắp Ấu trùng sau khi nở ra ăn trụi
râu bắp và từ đó chui vào trái bắp ăn hết hạt bắp còn non, đặc biệt là sâu chỉ ăn hạt, đôi khi tấn công cả vỏ và cùi bắp nhưng rất hiếm Sâu thường chui xuống đất để làm nhộng nhưng đôi khi cũng làm nhộng ngay tại nơi đang ăn trên trái bắp Khi cây bắp còn non, chưa có trái, sâu đục xuyên qua loa kèn để ăn lá nên khi lá trổ ra sẽ có những hàng lổ đục thẳng thành hàng ngang qua phiến lá
b/ Cây bông vải Trên cây bông vải, thời kỳ bướm đẻ trứng thường phù hợp
với thời kỳ ra hoa, kết nụ của cây Khi cây chưa có nụ, bướm đẻ trứng trên mặt lá non, khi cây có nụ,û bướm đẻ trứng trên lá bao của nụ
Sâu non hoạt động rất mạnh và bò nhanh, thường bò đến mỗi chỗ gặm một
ít cho đến khi tìm được một trái hoặc nụ hoa thích hợp Sâu đục qua lá bao và cánh hoa, chui vào trong ăn nhị đực và nhị cái Lổ đục trên nụ thường có đường kính khoảng 5 mm và có phân đùn ra ngoài Sau khi nụ bị hại, bao lá trở thành vàng xanh,
2 - 3 ngày sau rụng Khi hoa nở, sâu ăn hết nhị đực xong chui vào ăn bầu hoa; sâu đục đến đâu thải phân đến đấy, hoa bị hại thường không đậu trái được Thường sâu chui một nửa mình vào trong trái, một nửa ở ngoài Trái bị hại không phát triển được, nhỏ và rụng một thời gian sau Mỗi sâu có thể gây hại từ 5 - 10 trái
c/ Các loại đậu: Ở tuổi 1, sâu ăn mặt trên hoặc mặt dưới lá đậu nành nhưng
không làm lủng lá Sang tuổi 2 và 3 sâu có thể cắn lủng lá, chỉ còn gân nhưng chưa tấn công vào trái Sang tuổi 4 sâu bắt đầu ăn vào trái bằng cách khoét một lổ tròn chui vào bên trong trái ăn hột, một phần thân còn chừa ra bên ngoài trái; sau đó sâu bò sang trái khác để gây hại tiếp
d/ Cây cà chua, ớt Bướm đẻ trứng phân tán trên lá non, nụ hoa và ở mặt
trên lá, chỉ một số ít được đẻ ở mặt dưới lá Trên cây cà chua, sâu non có thể gây hại búp non, nụ hoa, quả, đục vào thân, cắn điểm sinh trưởng làm rỗng thân, đứt núm, làm rụng trái Khi trái còn xanh sâu thường đục từ giữa trái vào bên trong, vết đục
69
Trang 5gọn, ít nham nhỡ Sâu đục đến đâu đùn phân ra đến đó, một nửa thân sâu thường ở bên ngoài trái, chỉ một nửa nằm bên trong trái Khi trái đã già, chín, sâu thường đục từ núm xuống, sau đó nằm gọn trong trái và tiếp tục gây hại Những trái bị hại có thể rụng hoặc gặp trời mưa thìnhanh chóng bị thúi
4 Biện pháp phòng trị
- Xen canh bắp với các loại đậu là một tổ hợp có kinh tế cao và phổ biến ở đồng bằng sông Cửu Long Do đó, khi xen canh thì nên chú ý đến sự gia tăng mật số của loài sâu này vì chúng cững tấn công mạnh các loại đậu và được gọi là “sâu xanh”
- Những giống bắp có bao trái dài và chặt ít bị sâu gây hại hơn những giống có bao trái ngắn và không chặt
- Sử dụng thuốc hóa học khi thấy sâu xuất hiện trên râu trái bắp
- Trên ruộng cà chua nên kiểm tra ruộng trồng thường xuyên để tỉa, cắt bớt cành hoặc ngắt bỏ bớt trái bị hại
***************************
CÂU HỎI GỢI Ý
1 Lứa sâu đục thân và đục trái bắp thứ nhất thường xuất hiện vào lúc cây bắp còn non (bắp ôm kèn) Vậy có nên phòng trị ngay lúc này không, tại sao và bằng cách nào
2 Hiện nay nông dân ở An Giang thường trồng xen cây bắp với cây đậu nành hoặc đậu xanh Kiểu trồng xen này có hại như thế nào về mặt bảo vệ cây
trồng Có nên bỏ cách canh tác này không, nếu có hại?
70