Phục hồi Ban Nữ nhạc Phục hồi Ban Nữ nhạc - Một biện pháp để bảo tồn và phục vu du lịch Nhã nhạc Việt nam được UNESCO công nhận là kiệt tác di sản văn hóa phi vật thể và truyền khẩu của
Trang 1Phục hồi Ban Nữ nhạc
Phục hồi Ban Nữ nhạc - Một biện pháp để bảo tồn và phục vu du lịch
Nhã nhạc Việt nam được UNESCO công nhận là kiệt tác di sản văn hóa phi
vật thể và truyền khẩu của nhân loại không chỉ với thiết chế cổ xúy và ty trúc (Đại
nhạc, Tiểu nhạc) như hiện nay Tuy nhiên để phục hồi, phục chế thể chế bát âm của Nhã nhạc không phải ngày một ngày hai Các loại nhạc khí, dù là những nhạc khí đã thất truyền không còn người sử dụng được như biên khánh, biên chung, chúc, ngữ, huân vẫn phải phục chế lại (trước mắt để trưng bày chuyên biệt như một nhà bảo tàng Nhã nhạc, với đầy đủ các chủng loại nhạc khí thuộc thiết chế Nhã nhạc cung đình triều Nguyễn, và sau nữa là để phục vụ nghi thức trong việc
phục dựng lễ Tế giao, thiết Đại triều và dù chỉ trưng bày mà không đánh như sử
sách đã nêu)
Công việc này đã có dự án, kế hoạch dài lâu của Trung tâm Bảo tồn Di tích
Cố đô Huế, nhưng trước mắt, theo tôi nên ưu tiên quan tâm đến việc phục hồi ban
Nữ nhạc Ban Nữ nhạc tuy tồn tại không lâu, nhưng vẫn nằm trong tổng thể Nhã nhạc cung đình triều Nguyễn Vì vậy, phục hồi ban Nữ nhạc vừa là một giải pháp bảo tồn vừa tạo được sự hấp dẫn, đặc thù trong việc tổ chức phục vụ du lịch Cung
Trang 2đình Hơn nữa, dàn Nữ nhạc với các nhạc cụ phổ biến mà hiện nay vẫn đang sử dụng như: Tam, Tỳ, Nhị, Nguyệt, sáo, sinh tiền thì việc đầu tư về thời gian và kinh phí là không đáng quan ngại
Thiết chế ban Nữ nhạc là thiết chế ty - trúc Sử liệu cho biết, dưới thời Minh Mạng: Vua đặt ra bản nhạc Ngũ hưởng cho ban nữ nhạc tấu khi tế các Miếu
và tuyển thêm 50 nữ nhạc dưới quyền hai nữ quan điều khiển, đợi lúc tế dâng rượu thì muá nhạc Ban Nữ nhạc, rất có thể có liên quan đến tên gọi Tế nhạc hay Ty trúc Tế nhạc Trong Âm nhạc truyền thống Việt Nam của Trần Văn Khê cho biết
năm 1832 Đại nhạc và Tế nhạc dùng trong lễ đại triều, từ 1832 bỏ Tế nhạc…nhưng tác giả lại nói : năm 1838 (Minh Mạng 19) chỉ có Ty trúc tế nhạc dùng để tấu nhạc trong các Miếu, và trong tế Văn miếu, dàn Ty trúc tế nhạc tấu
nhạc theo điệu múa Văn… trong lễ Thánh thọ, lục tuần Hoàng Thái Hậu năm
Minh Mạng 1827, (một năm trước khi đổi tên thành Hòa thanh thự) có dàn Nữ
nhạc gồm : trống lớn nhỏ, sinh tiền, đàn Nguyệt, đàn Tỳ bà, ống địch, đàn Tam, đàn Nhị
Trang 3
Trong sách Những Đại lễ và Vũ khúc của vua chúa Việt Nam, Đỗ Bằng Đoàn, Đỗ Trọng Huề còn cho biết : trong lễ tế Thế miếu, "nhạc công thự Hòa
thanh giữ việc đánh chuông, trống Ban Nữ nhạc đứng trên thềm, đợi ba tuần tế
khi dâng rượu thì múa nhạc"v.v…Qua tư liệu trên, mặc dù không được xác định một thể chế rõ ràng như Đại nhạc và Nhã nhạc, nhưng vẫn tồn tại một thể loại dàn nhạc Các chi tiết về việc vua Minh Mạng bỏ Tế nhạc phù hợp với thời điểm bỏ ban Nữ nhạc trong các cuộc tế lễ vì bị cho là tà dâm…cùng với chi tiết ban Nữ
nhạc trong thự Hòa thanh ở tế Thế miếu, và chỉ có Ty trúc tế nhạc dùng để tấu
trong các miếu, trong Văn miếu thì tấu nhạc theo điệu múa Văn… cho chúng ta
nghờ rằng: dàn Ty trúc tế nhạc trong quá khứ phải chăng là Ban Nữ nhạc ?
Dù sao, sử sách cho biết đã từng tồn tại một dàn Nữ nhạc với đầy đủ cả hình ảnh trang phục, nhạc khí, nên không vì lý do gì mà không phục hồi lại tổ chức dàn nhạc này Ít nhất là thể hiện được tính đặc thù của Nhã nhạc Việt Nam so với Nhật Bản, Hàn Quốc và chắc chắn sẽ hấp dẫn và thu hút được nhiều khách du lịch đến với Nhã nhạc, đến với Cố đô Huế