Bài giảng Lý thuyết KST pdf

- Vì chu kỳ của ký sinh trùng có nhiều kiểu khác nhau, nên cũng có nhiều biện pháp để phá vỡ chu kỳ.. Phân loại đơn giản theo ký sinh trùng y học * Ký sinh trùng thuộc giới động vật: - N

2 Những đặc điểm chung

của ký sinh trùng

2.4 Đ ặ c đi ể m s ố ng c ủ a ký sinh trùng

2.4.2 Đặc điểm về yếu tố chu k ỳ c ủ a ký sinh trùng

* Phân loại chu kỳ

muỗi)

rét, giun chỉ)

giai đoạn trên vật chủ (giun đũa, sán lá)

- Kiểu chu kỳ cần có vật chủ trung gian (sán lás, KST sốt rét)

- Kiểu chu kỳ không cần có vật chủ trung gian (giun đũa, ghẻ, nấm)

2 Những đặc điểm chung

của ký sinh trùng

2.4.2 Đặc điểm về yếu tố chu kỳ của ký sinh trùng

* Nhận xét:

- Có chu kỳ đơn giản, có chu kỳ phức tạp; tính đơn giản hay phức tạp của chu kỳ sẽ quyết định tình hình và mức độ bệnh ký sinh trùng Chu kỳ đơn giản thì bệnh dễ phổ biến nhưng khó phòng chống

- Mỗi ký sinh trùng có tuổi thọ riêng nên bệnh ký sinh trùng cũng có thời hạn, nhưng với điều kiện không bị tái nhiễm Do đó phòng chống tái nhiễm ký sinh trùng sẽ góp phần quan trọng trong thanh toán bệnh ký sinh trùng

2 Những đặc điểm chung

của ký sinh trùng

2.4.2 Đặc điểm v ề y ế u t ố chu k ỳ c ủ a ký sinh trùng

* Nhận xét tiếp

- Trong chu kỳ của ký sinh trùng gồm nhiều mắt xích nối với nhau tạo thành một vòng tròn; Nhưng khi phòng chống và tiêu diệt ký sinh trùng thì chọn mắt xích yếu nhất của ký sinh trùng nhưng phải dễ thực hiện để tấn công

- Vì chu kỳ của ký sinh trùng có nhiều kiểu khác nhau, nên cũng có nhiều biện pháp để phá vỡ chu kỳ Tuỳ loại chu

kỳ mà chọn biện pháp thích hợp

- Để thực hiện chu kỳ, ký sinh trùng bắt buộc phải có giai đoạn chuyển vật chủ hoặc là chuyển môi trường; do đó làm hạn chế sự chuyển vật chủ, chuyển môi trường của ký sinh trùng cũng phá vỡ được chu kỳ của ký sinh trùng

3 Ảnh hưởng qua lại giữa ký sinh trùng và vật chủ

3.1 Ảnh hư ở ng c ủ a ký sinh trùng và v ậ t ch ủ

- Ký sinh trùng chiếm thức ăn của vật chủ: Mức độ chiếm thức ăn và tác hại của nó thì phụ thuộc vào nhiều yếu tố

- Ký sinh trùng gây độc cho vật chủ

- Ký sinh trùng gây tắc cơ học

- Ký sinh trùng gây kích thích

- Ký sinh trùng làm chấn thương

- Ký sinh trùng vận chuyển mầm bệnh và vật chủ

3 Ảnh hưởng qua lại giữa ký sinh trùng và vật chủ

3.2 Ph ả n ứ ng c ủ a v ậ t ch ủ ch ố ng l ạ i ký sinh trùng

- Phản ứng tại chỗ

- Phản ứng toàn thân

3.3 K ế t qu ả c ủ a ả nh hư ở ng qua l ạ i gi ữ a ký sinh trùng và v ậ t

ch ủ

- Vật chủ bị ký sinh nhưng không bị bệnh

- Vật chủ bị ký sinh nhưng chưa biểu hiện bệnh

- Vật chủ bị bệnh ở các mức độ khác nhau

4 Phân loại ký sinh trùng và cách ghi

danh pháp ký sinh trùng

4.1 Phân loại ký sinh trùng

Theo phân loại sinh học thì cần phân theo thứ bậc như sau: Giới, ngành, lớp, bộ, họ, giống và loại

Phân loại đơn giản theo ký sinh trùng y học

* Ký sinh trùng thuộc giới động vật:

- Ngành đơn bào: Các đơn bào và ký sinh trùng sốt rét

- Ngành đa bào: Giun, sán và tiết túc y học

* Ký sinh trùng thuộc giới thực vật

- Các loại nấm ký sinh và gây bệnh

4 Phân loại ký sinh trùng và cách

ghi danh pháp ký sinh trùng

4.2 Cách ghi danh pháp

- Tên khoa học của ký sinh trùng có gốc la tinh

- Thường gọi tên kép: Tên giống + Tên loài

- Dựa vào nhiều cách để đặt tên và gọi tên ký sinh trùng

- Tên giống thì được viết tắt, tên loài không viết tắt (Nếu tên giống đã viét tắt thì tên loài không được viết hoa, ví dụ P falciparum)

5 Bệnh ký sinh trùng

5.1 Đ ặ c đi ể m c ủ a b ệ nh ký sinh trùng

5.1.1 B ệ nh ký sinh trùng có tính ch ấ t ph ổ bi ế n theo vùng

Ở vùng nào có những yếu tố địa lý, khí hậu, nhân sự thuận lợi cho ký sinh trùng phát triển thì vùng đó sẽ phổ biến bệnh và ngược lại

5.1.2 B ệ nh ký sinh trùng h ầ u h ế t đ ề u mang tính ch ấ t th ờ i

h ạ n:

Bệnh ký sinh trùng mang tính chất có thời hạn vì mỗi ký sinh trùng đều có tuổi thọ nhất định

5.1.3 B ệ nh ký sinh trùng thư ờ ng kéo dài

Bệnh ký sinh trùng thường diễn biến lâu dài hàng tháng, hàng năm, do bệnh ký sinh trùng dễ bị tái nhiễm

5.1.4 B ệ nh ký sinh trùng thư ờ ng di ễ n bi ế n th ầ m l ặ ng

5 Bệnh ký sinh trùng

5.2 Hội chứng bệnh ký sinh trùng

5.2.1 Hiện tượng viêm

Tại chỗ xâm nhập của ký sinh trùng vào cơ thể hoặc tại nơi ký sinh trùng ký sinh nhất thiết xẩy ra hiện tượng viêm với các mức độ khác nhau tuỳ loại ký sinh trùng

5.2.2 Hiện tượng nhiễm độc

Thường là kéo dài và mãn tính, ít có cấp tính

5.2.3 Hiện tượng hao tổn chất

Do ký sinh trùng thường xuyên chiếm những chất của cơ thể làm thức ăn cho chúng; hiện tượng này thường dẫn đến suy dinh dưỡng và thiếu máu

5.2.4 Hiện tượng dị ứng

Bao giờ cũng xẩy ra với các mức khác nhau tuỳ loại ký sinh trùng

5 Bệnh ký sinh trùng

5.3 Diễn biến của bệnh ký sinh trùng

5.3.1 Hình thức tự diễn biến

- Diễn biến tốt: Tự khỏi

- Diễn biến xấu: Mắc bệnh ký sinh trùng

5.3.2 Diễn biến do can thiệp điều trị

- Diễn biến tốt: Khỏi bệnh Đánh giá mức độ khỏi bệnh:

+ Khỏi bệnh về mặt lâm sàng

+ Khỏi bệnh về mặt cận lâm sàng

+ Khỏi bệnh về mặt phục hồi các chức năng

5 Bệnh ký sinh trùng

5.3.2 Diễn biến do can thiệp điều trị

- Diễn biến xấu: Không khỏi bệnh

Không khỏi bệnh do nhiều nguyên nhân:

+ Do chẩn đoán: Chẩn đoán sai

+ Do thuốc: Có nhiều nguyên nhân do thuốc

+ Do đã có hiện tượng kháng thuốc

5.3 Diễn biến của bệnh ký sinh trùng

5.3.3 Diễn biến sau khi mắc bệnh

- Các bệnh ký sinh trùng sau khi khỏi thì tạo được khả năng miễn dịch cho cơ thể (hình thành kháng thể)

- Một số bệnh để lại các di chứng

5.3.4 Tính chất miễn dịch của bệnh ký sinh trùng

Tuy có miễn dịch nhưng miễn dịch ký sinh trùng không cao và không bền vững, phải mất một thời gian dài mới kiến lập được Sự tồn lưu của miễn dịch thì ngắn; khả năng của miễn dịch lại yếu nên không đủ để chống trả lại các đợt tái nhiễm ký sinh trùng

Miễn dịch tự nhiên của các bệnh ký sinh trùng không có hoặc không đáng kể

6 Dịch tễ bệnh ký sinh trùng

6.1 Ngu ồ n ch ứ a / mang m ầ m b ệ nh

Mầm bệnh ký sinh trùng có thể có trong vật chủ, sinh vật truyền bệnh, các ổ bệnh hoang dại, xác súc vật, phân, chất thải, đất, nước, rau, hoa, quả, thực phẩm

6.2 Đư ờ ng ký sinh trùng th ả i ra môi trư ờ ng ho ặ c vào v ậ t khác

- Thải qua phân (các loại trứng giun, sán )

- Qua đờm (trứng sán lá phổi)

- Qua da (các loại nấm da)

- Qua máu (do côn trùng hút máu )

- Qua dịch tiết (T.vaginalis, nấm candida)

- Qua nước tiểu (sán máng)

Trong cua có thể có ấu trùng SLP

Trong cá có thể có ấu trùng SLNƠG

6 Dịch tễ bệnh ký sinh trùng

6.3 Đư ờ ng xâm nhập c ủ a ký sinh trùng vào v ậ t ch ủ , vào sinh v ậ t

- Đường tiêu hoá qua miệng (ăn, uống)

- Đường tiêu hoá qua hậu môn (giun kim)

- Đường qua da rồi vào máu (côn trùng hút máu rồi đốt qua da vật chủ)

- Đường hô hấp

- Đường niêm mạc

- Đường qua nhau thai

- Đường sinh dục (Bệnh LTQĐTD B)

Giun kim ở hậu môn,

muỗi hút máu

6 Dịch tễ bệnh ký sinh trùng

6.4 Kh ố i c ả m thụ.

Khối cảm thụ là một trong các mắt xích có tính quyết định trong dịch tễ bệnh ký sinh trùng

Khối cảm thụ chính là những người lành luôn có nguy cơ

bị nhiễm / bệnh ký sinh trùng

- Tuổi: Mọi lứa tuổi có cơ hội nhiễm như nhau

- Giới: Nhìn chung không có sự khác biệt, trừ bệnh trùng roi

âm đạo

- Nghề nghiệp: Mang tính chất nghề nghiệp rõ ràng ở một số bệnh ký sinh trùng (giun móc)

- Cơ địa: Có liên quan đến nhiễm ký sinh trùng

- Khả năng miễn dịch: Không đáng kể

6 Dịch tễ bệnh ký sinh trùng

6.5 Môi trư ờ ng:

- Môi trường tự nhiên bao gồm: Đất, nước, thổ nhưỡng, khu hệ động vật, khu hệ thực vật, không khí đều ảnh hưởng quan trọng đến sự phát triển của ký sinh trùng và bệnh ký sinh trùng

- Môi trường do con người tạo ra như bản làng, nông thôn, đô thị, đường giao thông, thuỷ lợi, rác thải, khu công nghiệp cũng có ảnh hưởng rất lớn đến mật độ và phân bố của

ký sinh trùng

6.6 Th ờ i ti ế t khí h ậ u

Ký sinh trùng chịu tác động rất lớn của thời tiết, khí hậu

6 Dịch tễ bệnh ký sinh trùng

6.7 Các y ế u t ố kinh t ế - văn hoá - xã h ộ i

Nhiều bệnh ký sinh trùng là bệnh xã hội, bệnh của người nghèo, bệnh của sự lạc hậu và mê tín dị đoan

- Kinh tế, văn hoá, nền giáo dục, phong tục - tập quán, dân chí, giao thông, hệ thống chính trị, mạng lưới y tế, chiến tranh - hoà bình, mức ổn định xã hội đều có tính quyết định đến ký sinh trùng và bệnh ký sinh trùng

6.8 Tình hình b ệ nh ký sinh trùng

- Trên thế giới: Bệnh phổ biến ở nhiều nước, mỗi nước có đặc thù riêng về bệnh ký sinh trùng

- Ở Việt Nam: Nhìn chung bệnh ký sinh trùng còn rất phổ biến và gây nhiều tác hại quan trọng Tỷ lệ nhiễm cao, cường

độ nhiễm lớn, tỷ lệ nhiễm phối hợp cũng cao