Thiết kế bài giảng ngữ văn 9 tập 2 part 7 pps

Các kiều tiền đề đã miêu tả ở trên là những tiền đề tiềm tàng, chúng chỉ trở thành những tiền đề thực sự khi người nói có ý định coi chúng là tiền đề trong 308... + Văn bản tác phẩm Nhữn

Công an thường hay hỏi tội phạm, kiểu như:

— Anh đã giấu số vàng cướp được ở đâu?

— Anh đã mua gì với số tiền cướp được?

Với người nói (công an), việc người nghe (đối tượng hình sự) cướp vàng và cướp tiền là một sự thật hiển nhiên, không cần bàn cãi; người nói chỉ quan tâm đến việc số vàng ấy giấu ở đâu và số tiền ấy dùng để mua gì mà thôi! Nếu người nghe chấp nhận những câu hỏi kiểu đó là hợp lí thì mặc nhiên đã thừa nhận tội ăn cướp của mình

Muốn biết Hương đã có người yêu hay chưa, ta có thể hỏi: Hương hay giận người yêu lắm phải không?

Nếu Hương trả lời: "Không, em có người yêu đâu mà giận?" thì Hương đã phủ nhận cái tiền đề trong câu hỏi, coi câu hỏi là không hợp lí Nhưng nếu Hương trả lời: "Không, em có hay giận đâu!" thì Hương đã thừa nhận mình có người yêu Và tất nhiên, người hỏi chỉ cần có thế!

3.6 Tiền đề từ vựng:

Trong tiền đề từ vựng, việc dùng một hình thức với ý nghĩa nào đó được người ta giải thích một cách ước định như là có một tiền đề là một ý nghĩa khác cũng được hiều Ví dụ: Chị Thuận nay đã làm mẹ

Trong câu trên, qua từ “mẹ”, người nói chỉ muốn thông báo cho người nghe

rằng chị Thuận "đã có con" Đó là ý nghĩa đã xác định của từ "mẹ" Nhưng chỉ

phụ nữ mới đẻ con, nên người nghe phải mặc nhiên hiểu "mẹ" là phụ nữ

Như trên đã nói, đặc điểm của tiền đề là không bị thay đổi do sự phủ định Khi nói: Huyền chưa hề làm mẹ, thì chỉ ý "có con” bị phủ định, chứ không phủ định Huyền là phụ nữ

Từ điển tiếng Việt của Hoàng Phê giải thích "phụ nữ là người lớn thuộc nữ giới" Như vậy, nghĩa cua từ "phụ nữ” gồm hai phần: "người lớn" và "nữ giới" Trong câu: Trà Mi nay đã là phụ nữ, thì người nói muốn thông báo rằng Tra Mi đã lớn, chứ cái tiền đề Trà Mi là nữ giới vốn là một sự thật hiển nhiên Trong câu phủ định: Em còn bé lắm, em chưa là phụ nữ đâu! thì cái ý "đã lớn” bị phủ định, còn tiền đề nữ giới vẫn giữ nguyên

Những từ "thôi, bắt đầu, lại, mãi " dưới đây đều có tiền đề từ vựng:

Nó lại cười Trước đó, nó đã CHỜI

Biết rồi, khổ lắm, nói mãi Trước đó đã nói nhiều

307

Để phát hiện các tiền dé từ vựng, ta có thể căn cứ vào cách định nghĩa trong từ điển

Chăng hạn, Hoàng Phê định nghĩa từ "mở" là "làm cho hoặc ở trong trạng thái không bị đóng kín mà trong ngoài, bên này bên kia thông được với nhau Tiền đề của từ "mở”" là trạng thái bị đóng kín của cái cần mở Vì vậy, khi nói: Ngàn mở cửa ra cho thoáng, thì cái cửa phải ở trạng thái đóng

Ill Kéo theo:

Như trên đã nói, kéo theo là những điều rút ra theo lô-gic từ những cái được khẳng định trong phát ngôn Ví dụ: Giáng Hương đã thi đỗ vào 3 trường đại học

Câu này có thể có những kéo theo sau:

a Ai đó đã thi đỗ vào 3 trường đại học

b Giáng Hương đã làm gi đó với 3 trường đại học

c Giáng Hương đã thi đỗ vào một số trường đại học

d Cái gì đó đã xảy ra

Khi nói "Giáng Hương đã thi đỗ vào 3 trường đại học”, người nói nhất định

đã cam kết tính chân thực của rất nhiều kéo theo cơ bản, mà một số đã được nêu ở trên Tuy nhiên, trong bất cứ trường hợp nào phát ngôn "Giáng Hương đã thi đỗ vào 3 trường đại học", bằng sự nhấn mạnh cần thiết, người nói sẽ chỉ ra kéo theo nào là đáng chú ý nhất, nó quan trọng hơn những kéo theo khác đối với cái nghĩa định giải thích Chẳng hạn khi nhấn mạnh vào "Giáng Hương" thì điều cần khăng định là "ai đó" đã thi đỗ vào 3 trường đại học Khi nhấn mạnh vào "3" thì điều cần khẳng định là "Giáng Hương đã thi đỗ vào một số trường đại học" Ngoài ra, còn có thể nhấn mạnh bằng trợ từ (cho kéo theo a): Chính Giáng Hương đã thi đỗ vào 3 trường đại học

Hoặc từ "những" (cho kéo theo c): Giáng Hương đã thi đỗ vào những 3 trường đại học

Kéo theo có vị thế mạnh hơn tiền đề Sức mạnh của kéo theo có thể được dùng để xoá bỏ tiền đề tồn tại Như trên đã phân tích, những danh ngữ xác định kiểu như "con ma cà rồng" có tiền đề là sự tồn tại của thực thể được gọi tên

"ma cà rồng" Ví dụ: Ma cà rồng đến bắt nó

Nhưng trong câu: Ma cà rồng không tồn tại, có kéo theo là "không có ma

cà rồng” Kéo theo này đã xoá bỏ tiền đề có ma cà rồng do danh ngữ "ma cà rồng” đem lại

Các kiều tiền đề đã miêu tả ở trên là những tiền đề tiềm tàng, chúng chỉ trở thành những tiền đề thực sự khi người nói có ý định coi chúng là tiền đề trong 308

phát ngôn Cấu trúc sở hữu như "bức thư của nó” có tiền đề tiềm tàng là "nó có một bức thư” Nhưng trong câu: Nó lục từn bức thư của nó hay cái gì đó thì rõ ràng người nói không cam kết tiền đề "nó có bức thư" là thực

Điều này cũng chứng tỏ rằng tự thân các từ, cú đoạn và câu không hề có tiền đề mà chỉ người nói có tiền đề mà thôi

(ược dẫn theo Nguyễn Thiện Giáp Dụng học Việt ngữ, NXB Dai học Quốc gia Hà Nội, 2000)

Tiết 140 TAP LAM VAN LUYEN NOI NGHI LUAN VE MOT DOAN THO, BAI THO

A Két qua cGn dat

— Ôn lại lí thuyết và kĩ năng của kiểu bài nghị luận về một đoạn tho,

bài thơ

— Tích hợp với các kiến thức về Văn va tiéng Việt đã học

— Rèn luyện kĩ năng lập dàn ý và nói theo dàn ý

B Thiết kế bỏi dạy — học

Hoạt động 1

HUONG DAN CHUAN BI

Đề bài: Suy nghĩ về bài thơ Bếp? lứa của Bằng Việt

a Tình yêu quê hương nói chung trong các bài thơ đã học, đã đọc

b Tinh yêu quê hương với nét riêng trong bài tho Bép Iva cua Bang Viét

309

— Bằng Việt là nhà thơ trẻ nổi tiếng vào những năm sáu mươi Thơ của Bằng Việt thiên về việc tái hiện những kỉ niệm của tuổi thơ, mà bài thơ Bếp lửa được coi là một trong những thành công đáng kể nhất

2 Nội dung nói:

— Hình ảnh đầu tiên được tác giả tái hiện là hình ảnh một bếp lửa ở làng quê Việt Nam thời thơ ấu:

Một bếp lửa chờn vờn sương sớm Một bếp lứa ấp iu nồng đượm Cháu thương bà biết mấy nắng ma

— Tiếp theo là những kỉ niệm đầy ắp âm thanh, ánh sáng và những tình cảm sâu sắc xung quanh cái bếp lửa quê hương:

Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa 1u hú kêu trên những cánh đồng xa

Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà Kêu chỉ hoài trên những cánh đồng xa?

— Tiếp theo là hình ảnh bếp lửa gắn liền với những biến cố lớn của đất nước

và ngọn lửa cụ thể từ cái bếp lửa đã trở thành biểu tượng của ánh sáng và niềm tin:

Rồi sớm chiều lại bếp lửa bà nhen Một ngọn lứa, lòng bà luôn ủ sẵn Một ngọn lửa chứa niêm tin dai dẳng

- Hình ảnh cái bếp lửa đã trở thành một biểu tượng của quê hương đất nước; trong đó người bà vừa là người nhen lửa vừa là người g1ữ lửa:

310

Ldn dan đời bà biết mấy nắng mưa Mấy chục năm rồi, đến tận bây giờ Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ

Ôi kì lạ và thiêng liêng — Bếp lửa!

- Cuối cùng, nhà thơ rút ra một bài học đạo lí về mối quan hệ hữu cơ giữa quá khứ với hiện tại:

CGIờ cháu đá đi xa Có ngọn khói trăm tàu

Có lửa trăm nhà, niêm vui trăm ngả Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở:

— Sớm mái này bà nhóm bếp lên chưa?

NHỮNG NGOI SAO XA XOI

lí, ngôn ngỡ) của tác gia

2 Tích hợp với phân Văn ở tiết Ôn tập về truyện, Bài thơ về tiểu đội xe không kính, Lặng lế Sa Pa, với phân Tập làm văn ở tiết Trả bài tập làm văn

số 7; Biên bản

3 Rèn kĩ năng phân tích tác phẩm truyện: (cốt truyện, nhân vật, nghệ thuật

kể chuyện )

4 Chuẩn bị:

- Tập truyện ngắn Lê Minh Khuê, NXB Văn học, Hà Nội, 1994

- Ảnh chân dung tác giả, bài hát Cô gái mở đường

B Thiết kế bỏi dạy — học

Hoạt động 1

TO CHUC KIEM TRA BAI CU

(Hình thức: trắc nghiệm — vấn đáp)

1 Tình huống truyện nào là chủ yếu?

A Nhĩ cả đời đi đây đi đó thì nay bị liệt, đang sống những ngày cuối cùng Sáng đầu thu, Nhĩ ngắm cảnh vật qua cửa số nhà mình

B Thằng con đi sang bên kia sông nhưng lại lỡ đò

C Ông giáo già Khuyến vào thăm

D Bọn trẻ hàng xóm giúp Nhĩ nằm sát cửa số

312

2 Nhân vật Nhĩ thuộc loại nhân vật nào?

4 Những quy luật cuộc đời nào đã được nhân vật chính chiêm nghiệm, khái quát từ chính bản thân cuộc sống và hoàn cảnh thực tại của mình?

_ Hoạt động Z

DẦN VÀO BÀI MỚI

1 Theo chú thích trong SGK và mục Những điều cần lưu ý trong SGV, giới thiệu tác giả và tác phẩm Lưu ý nhấn mạnh một số điểm sau:

+ Lê Minh Khuê (1949), quê Thanh Hoá, từng là thanh niên xung phong trên những nẻo đường Trường Sơn thời chống Mĩ Những truyện ngắn đầu tay của chị ra đời vào đầu những năm bảy mươi của thế kỉ XX, khi chi đang còn rất trẻ, viết về cuộc sống và chién đấu của chính bản thân và đồng đội

+ Văn bản tác phẩm Những ngôi sao xa xôi (1971) có lược bỏ một vài đoạn (kể về những kỉ niệm, những hồi ức của Phương Định về thời thơ ấu ở Hà Nội và một vài chi tiết khác trong cuộc sống và chiến đấu trên cao điểm Trường Sơn: lại phá bom, gặp gỡ và trò chuyện với những người lính lái xe )

2 Trên những nẻo đường trường Sơn những năm đánh MI, các chàng trai chiến sĩ lái xe không kính (Bài thơ về tiểu đội xe không kính — Phạm Tiến Duật,

Xe ta đi trong đêm Trường Sơn — Tân Huyền) hay còn kính (Mảnh trăng cuối rừng - Nguyễn Minh Châu, Chào em — cô gái Lam Hồng — Ánh Dương) đều có những cuộc gặp gỡ chớp nhoáng nhưng vô cùng thú vị và cảm động với những

cô gái thanh niên xung phong, những cô trinh sát mặt đường, những cô chuyên phá bom nổ chậm, mở đường cho xe qua Nhứng ngôi sao xa xôi kể lại cuộc sống và khắc hoạ chân dung tâm hồn, tính cách của ba cô gái trẻ — ba vì sao xa xôi trên cao điểm Trường Sơn

- Giọng tâm tình, phân biệt lời lể và lời đối thoại ngắn gọn giữa các nhân vật GV cùng HS đọc 1 lần, sau đó yêu cầu 2 - 3 HS tóm tắt đoạn trích GV nhận xét

— Van ban tóm tat:

Ba cô thanh niên xung phong (Thao, Phương Định, Nho) biên chế thành một tổ trinh sát mặt đường tại một trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn (559) thời kì chống MI Tổ trưởng Thao, lớn tuổi hơn một chút Nhiệm vụ của

họ quan sát địch ném bom, đo khói lượng đất đá phải san lấp, đánh dấu vị trí các quả bom chưa nổ và phá bom Công việc hết sức nguy hiểm vì thường xuyên phải chạy trên cao điểm giữa ban ngày và máy bay địch có thể ập đến bất cứ lúc nào Đặc biệt, phải đối mặt với cái chết trong mỗi lần phá bom — công việc diễn ra hằng ngày, thậm chí mấy lần trong ngày Họ ở trong một hang đá mát lạnh, ngay dưới chân cao điểm, tách xa đơn vị Cuộc sống và chiến đấu của ba cô gái trẻ nơi trọng điểm, giữa chiến trường rất khắc nghiệt và muôn vàn hiểm nguy vẫn bình thản, tươi vui, hồn nhiên và không kém phần lang man, đặc biệt là rất gắn bó, yêu thương nhau trong tình đồng chí, đồng đội

dù mỗi người một cá tính Phương Định, nhân vật chính — người kể chuyện - là một cô gái trẻ Hà Nội xinh xắn, giàu cảm xúc, thích mơ mộng và hay nhớ về những kỉ niệm thời niên thiếu, những ngày còn ở Hà Nội với gia đình và thành phố thân yêu Phần cuối tập trung tả tâm trạng và hành động của các cô gái trẻ, nhất là của Phương Đình, trong một trận phá bom, Nho bị thương Thao và Định vô cùng lo lắng, săn sóc bạn Một trận mưa đá bất ngờ trên cao điểm khiến các cô hết sức vui thích

2 Cách kể chuyện: Chọn ngôi thứ nhất (xưng tôi) đặt vào nhân vật Phương Định, cô gái thanh niên xung phong người Hà Nội, tác giả đã diễn tả một cách

tự nhiên và sinh động cảm xúc, tâm trạng, ý nghĩ của các cô gái trẻ luôn đối mặt với kẻ thù, hiểm nguy và cái chết mà vẫn sống hồn nhiên, lạc quan, mơ mộng giữa chiến trường

_ Hoạt động 4

HƯỚNG DẦN ĐỌC - HIẾU CHI TIẾT

1 Hoàn cảnh sống, chiến đấu và tính cách tổ nữ thanh niên xung phong trinh sát mặt đường

vụ phá bom Dùng xẻng nhỏ, đào, khoét sát cạnh thân bom để đặt thuốc nổ, rồi châm ngòi và chạy thật nhẹ, thật nhanh đến chỗ nấp an toàn Đó là công việc chết người, luôn đối mặt đùa cợt với thần chết (mà thần chết lại là gã không thích đùa!), công việc làm căng thẳng thần kinh, đòi hỏi sự dũng cảm, bình tính, khôn ngoan, nhạy cảm và khéo léo, đòi hỏi kinh nghiệm sẵn sàng hị sinh những vẫn nhiều khi khó tránh khỏi sự cố bất ngờ Chẳng có ai biết được cái quả bom câm lặng, có khi đang ấm nóng dần lên, nằm chênh ềnh ra

đó có thể phát nổ bất cứ lúc nào

Đó là công việc hằng ngày của ho

— Đọc đoạn: Có ở đâu như thế này không: thần kinh căng như chão, từn đập bất chấp nhịp điệu, chân chạy mà vẫn biết khắp chung quanh có rất nhiều bom chưa nổ Có thể nổ ngay bây giờ, có thể chốc nữa Nhưng nhất định sẽ nổ Rồi khi xong việc, quay lại nhìn ảnh đoạn đường lần nữa, thở phào, chạy

về hang

b Phẩm chất chung của ba cô gái thanh niên xung phong:

+ GV nêu vấn đề: Qua lời kể, tự nhận xét và nhận xét của Định về bản thân

và với hai đồng đội, em hãy tìm ra những nét tính cách, phẩm chất chung của họ + HS so sánh, khái quát, phát biểu

s Định hướng:

- Những cô gái còn rất trẻ, cá tính và hoàn cảnh riêng không giống nhau nhưng đều có những phẩm chất chung của những chiến sĩ thanh niên xung phong tình nguyện ở chiến trường:

315

- Tĩnh thần trách nhiệm tự giác rất cao, quyết tâm hoàn thành mọi nhiệm

vụ được phân công

- Lòng dũng cảm, sắn sàng hi sinh, không quản khó khăn, gian khổ, hiểm nguy

- Tình đồng chí, đồng đội keo sơn gắn bó

- Hay xúc động, nhiều mộng mơ, dễ vui, dễ buồn, thích làm đẹp cho cuộc

sống của mình, dù trong hoàn cảnh khó khăn, ác liệt (thích thêu thùa, thích chép bài hát, thích nhớ về quê hương và người thân )

- Đó là những phẩm chất vừa cao đẹp vừa bình dị, hồn nhiên, lạc quan của thế hệ trẻ Việt Nam trong chiến tranh chống MI

— Tuy nhiên, dù trong một tập thể nhỏ, nhưng mỗi người vẫn có một cá tính riêng Phương Định — cô gái Hà Nội nhạy cảm và lãng mạn, chị Thao lớn tuổi hơn nên dự tính tương lai cũng thiết thực hơn nhưng trong công việc thì bình nh và quyết liệt vậy mà lại rất sợ nhìn máu chảy Nho thì lúc bướng binh,

mạnh mẽ, lúc lại lầm lì cực đoan, thích thêu hoa rực rõ, loè loẹt trên khăn

gối cách tả nhân vật ấy làm câu chuyện kể khá sinh động và chân thật

Vào chiến trường đã 3 năm, đã quen với đạn bom, nguy hiểm, vượt qua bao thử thách hiểm nghèo, giáp mặt hằng ngày với cái chết, nhưng ở cô không

hề mất đi sự hồn nhiên trong sáng và những mơ ước về tương lai

Phương Định giàu cảm xúc, nhạy cảm, hay mơ mộng, thích hát và cũng thích làm điệu một chút trước các chàng trai lính trẻ

Cô yêu mến, gắn bó thân thiết với hai đồng đội trong tổ, yêu mến và cảm phục những chiến sĩ mà cô đã gặp trên đường ra mặt trận — đó là những chàng

trai thông minh, tài hoa, dũng cảm nhất

Nhạy cảm và quan tâm đến hình thức của mình: bím tóc dày, mềm, cổ cao, đôi mắt nhìn xa xăm như những vì sao xa

Nhạy cảm nhưng kín đáo giữa đám đông, tưởng như kiêu ki, điệu

316

+ GV hỏi: Diễn biến tâm lí của Định trong lần phá bom nổ chậm được tả như thế nào? Điều đó thể hiện rõ nét phẩm chất gì ở cô?

+ HS đọc lại đoạn tả cảnh phá bom, phân tích diễn biến tâm lí của nhân vật Định và khái quát tính cách

s Định hướng:

Tâm lí Định khi phá bom được tả rất ti mi, chi tiết đến từng cảm giác, ý nghĩ, dù chỉ thoáng qua trong giây lát, mặc dù đây là công việc đã rất quen thuộc nhưng mỗi lần bắt đầu là Định lại có những cảm giác như thế: hồi hộp, lo lắng, căng thăng, vẫn nghĩ đến cái chết mặc dù mờ nhạt, không cụ thể từng

cử động nhỏ được tả lại: từ chỗ đến gần đào quanh quả bom, nghe cảm giác quả bom nóng dần lên, căng thang chờ đợi tiếng nổ Kề bên cái chết im lim đáng sợ bất ngờ, từng cảm giác của cô gái trở nên sắc nhọn hơn Đó là diễn biến tâm lí rất chân thực mà phải là người trong cuộc mới có thể tả được như

vậy

Nhận xét: Thế giới tâm hồn của Phuong Định thật phong phú, trong sáng nhưng không phức tạp Không thấy những băn khoăn, day đứt, trăn trở trong ý nghĩ và tình cảm của cô gái khi phải sống và chiến đấu trong thời gian dài trong hoàn cảnh khấc nghiệt, hiểm nguy

Cách nhìn và thể hiện con người thiên về cái tốt đẹp, trong sáng, cao cả cũng là phương hướng chủ đạo và thống nhất trong văn học hiện đại Việt Nam thời kì kháng chiến

Xẻ dọc Trường Sơn đổi CỨN nHÓc

Ma long phoi phoi day tuong lai

(Tố Hữu)

Có những ngày VHI sao

Cá nước lên đường Xao xuyến bờ tre từng hồi trống giục (Chính Hữu)

Những tiểu đội xe không kính, Nguyệt và Lãm trong Minh trăng cuối

rung

Nằm trong hướng chung đó, những truyện của Lê Minh Khuê không rơi vào tình trạng giản đơn, công thức, dễ dãi vì nhà văn đã phát hiện và miêu tả đời sống nội tâm với những nét cụ thể tâm lí nhân vật

- Hoạt động 5

HUONG DAN TONG KET VA LUYEN TAP

1 Khai quat chu dé cua truyén

317

(Gợi ý: Hồ đọc Gh¡ nhớ trong SGK: ca ngợi những cô gái thanh niên xung phong trên những nẻo đường Trường Sơn thời kì kháng chiến chống Mĩ với tâm hồn trong sáng, thơ mộng, tinh thần dũng cảm, cuộc sống chiến đấu đầy gian khổ, hi sinh nhưng rất hồn nhiên, lạc quan Đó chính là hình anh đẹp của thế hệ trẻ Việt Nam những năm sáu mươi, bảy mươi cua thé ki XX)

2 Khái quát những đặc sắc nghệ thuật của truyện

(Gợi ý: — Kể chuyện ở ngôi thứ nhất từ điểm nhìn của nhân vật chính

— Nghệ thuật ta tam lí nhân vat

— Cách kể xen kẽ đoạn hồi ức với đoan tả cảnh chiến đấu, câu ngắn và câu dài, nhịp nhanh và chậm; giọng điệu và ngôn ngữ tự nhiên gần khẩu ngữ.)

3 Vi sao tac gia đặt tên truyện là Những ngôi sao xa xôi

(Gợi ý: Từ ánh mắt nhìn xa xăm của Phương Định, lời các anh bộ đội, lái

xe ca ngợi họ, hình ảnh mơ mộng lãng mạn, đẹp và trong sáng lại phù hợp với những cô gái mơ mộng đang sống và chiến đấu trên cao điểm )

4 Làm 2 bài tập trong mục luyện tập SGK

5 Soạn bài Ôn tập về truyện

6 Đọc tham khảo (lời bài hát sau):

CÔ GÁI MỞ ĐƯỜNG

Nhạc vả lời của Xuân Giao, 1966

Đi dưới trời khuya sao đêm lấp lánh Tiếng hát ai vang động cây rừng?

Phải chăng em, cô gái mở đường?

Chưa thấy mặt người chỉ nghe tiếng hát

Ơi những cô con gái đang ngày đêm mở đường Hỏi em bao nhiêu tuổi mà sức em phi thường?

Em đi lên rừng cây xanh mở lối,

Em đi lên núi, núi ngả cúi đầu,

Em đi bắc những nhịp cầu Nối những con đường Tổ quốc yêu thương

Cho xe thẳng tới chiến trường

Cô gái miền quê ra đi cứu nước, Mái tóc xanh xanh tuổi trăng tròn

Bàn tay em phá đá mở đường Gian khó phải lùi nhường em tiến bước

Em có nghe tiếng súng nơi tiền phương giục lòng?

Miền Nam tha thiết gọi, cả nước ta lên đường

318

Tiếng nói Bác Hồ trong tim ngời sáng, Như sao mai lấp lánh rọi núi rừng

Soi cho em đắp chặng đường, Trên đất quê nhà Tổ quốc yêu thương,

Ôi con đường mới anh hùng!

Đêm đã về khuya sương rơi ướt áo, Tiếng hát em vẫn vọng núi rừng, Mặc bom rơi pháo sáng mịt mùng,

Em vẫn mở đường để xe đi tới

Yêu biết bao cô gái Vui ngày đêm mở đường Rừng trăm hoa thắm nở, chẳng có hoa nào bằng

Em ởi san rừng, em ởi bạt núi,

Em như con suối nước chảy không ngừng

Em đang bước tiếp chặng đường Theo những anh hùng Tổ quốc yêu thương Góp công cùng chiến thắng thù

Góp công cùng tiền phương chiến thắng

NXB Thanh nién, Ha Nội, 2001)

Tiết 143 VĂN HỌC

ÔN TẬP VỀ TRUYỆN

A Kết quả cần dat

1 Kiến thức: Giúp HS ôn tập, củng cố kiến thức về những tác phẩm truyện Việt Nam hiện đại và nước ngoài đã học trong chương trình Ngữ văn lớp 9 Củng cố hiểu biết về thể loại truyện: trần thuật, xây dựng nhân vật, cốt truyện

và tình huống truyện

2 Tích hợp với phần Văn ở các truyện đã học, đặc biệt là các truyện ngắn, các trích đoạn tiểu thuyết hiện đại Việt Nam và nước ngoài; với phần Tập làm van 0 tiét Tra bai tap lam van sé 7 Biên bản

2 Kĩ năng tổng hợp, hệ thống hoá kiến thức

3 Chuẩn bị của thầy trò: Bảng hệ thống hoá; đọc lại và tóm tắt tất cả các truyện đã học trong chương trình Ngữ văn lớp 9

319

B Thiết kế bỏi dạy — học

Hoạt động 1

TỔ CHỨC KIỂM TRA BÀI CŨ

* Kiểm tra xác suất sự chuẩn bị của HS: bảng tổng hợp, trả lời câu hỏi

Hoạt động 2

DẪN VÀO BÀI MỚI

+ GV nêu yêu cầu và phương pháp tiến hành tiết học ôn tập

lang thống nhất với tình yêu nước và tính thần kháng chiến của người nông dân 2_ |Lặng lế Sa | Nguyễn | Á, 1970 | Cuộc gặp gỡ tình cờ của ông hoạ s1, cô kĩ

Pa (trích | Thành i sư mới ra trường với người thanh niên làm truyện Long Việt việc một mình tại trạm khí tượng trên núi

lao động thâm lặng, có cách sống đẹp, cống hiến tâm sức mình cho đất nước

3 Chiếc lược | Nguyễn | Á, 1966 | Câu chuyện éo le và cảm động về hai cha ngà (trích | Quang | Việt con ông Sáu và bé Thu trong lần ông về truyện Sáng Nam thăm nhà và ở khu căn cứ Qua đó, ca ngợi

4 | Cố hương L6 Tan | A, Trong | Trong chuyến về thăm quê, nhân vật tôi

R Trung | tập đã chứng kiến những đổi thay theo (ruyện ốc | Gà hướng suy tàn của làng quê và đời sốn

thét của người nông dân Qua đó, truyện (1923) | miêu tả thực trạng của xã hội nông thôn

Trung Hoa đương thời và suy ngẫm về con đường đi của người nông dân, thế hệ trẻ và cả xã hội Trung Quốc

320

53 | Những đứa | Mác Au, 1913 | Tình bạn nảy nở giữa chú bé nghèo A-

rể (trích | xim Nga — li-ô-sa và ba đứa trẻ hàng xóm, con viên

tiểu thuyết | Gor-ki 1914 | đại tá về hưu Qua đó khẳng định tình

Thời thơ ấu) bất chấp những cản trở của quan hệ xã

hội

6 | Bến quê | Nguyễn | Á, 1985 | Qua những cảm xúc và tâm trạng, suy (trích truyện | Minh Việt (rong | nghĩ của nhân vật Nhĩ vào lúc cuối đời, ngắn) Châu Nam | tập trên giường bệnh, truyện thức tỉnh ở mọi

Bến người sự trân trọng những giá trỊ và vẻ quê) đẹp bình dị, gần gũi của cuộc sống, quê

hương

7 Những ngôi | Lê Á, 1971 | Cuộc sống, chiến đấu của ba cô gái

sao xa xôi | Minh | viet THANH NIÊN XUNG PHONG trên

(trích truyện | Khuê Nam một cao điểm nơi tuyến đường Trường

Mĩ cứu nước Truyện làm nổi bật tâm hồn trong sáng, giàu mộng mơ, tinh thần dũng cảm, cuộc sống chiến đấu đầy gian khổ, hi sinh nhưng rất hồn nhiên, lạc quan của họ

8 Roé-bin-xon | Da-ni- | Au, 1719 | Qua bức chân dung tu hoa và lời kể của ngoài đđo |en ĐI- | Anh (sẽ nhân vật Rô-bin-xơn, truyện tả cuộc hoang (trích | phô hoc ở | sống vô cùng khó khăn và tinh thần lạc tiểu thuyết tuần quan của nhân vật khi một mình ở nơi phiêu lưu 30) đảo hoang trên mười năm ròng Tã

Rô-bin-xơn

Cru-xô)

9 | Bo cia Xi- | G Mo- | Au, Thế kỉ | Tâm trạng đau khổ của bé Xi-mông mông (trích | pất- Pháp | XIX không có bố và sự gặp gỡ của em với bác truyện xăng (sẽ thợ rèn Phi-líp dẫn đến em có được ngắn) hoc ở | người bố Truyện đề cao lòng nhân ái, sự

tuần quan tâm và tình yêu thương đối với 31) những người thiệt thòi bất hạnh trong

cộng đồng

10 | Con chó | Giắc Mi Trích | Tình cam diac biệt của con chó Bấc với

Bác (trích | Lân- tiểu người chủ Giôn Thoóc-tơn, thể hiện

truyện đơn thuyết | những nhận xét tinh tế, trí tưởng tượng ngắn) Tiếng | phong phú và tình yêu loài vật của tác

SỌI gia

HƠI hoang

đã (1903)

321

IL Đất nước và con người Việt Nam trong 5 truyện ngắn đã học

(Kim Lân) (1946 — 1954) | Ong Hai yéu làng và yêu nước, quyết tâm

trung thành với Cụ Hồ, với kháng chiến

2 | Lang léSa Pa 1970 Kháng chiến chống Mĩ và xây dựng chủ (Nguyễn Thành | (1954- 1975) nghĩa xã hội ở miền Bắc

mơ ước và cống hiến cho đất nước

3 | Chiếc lược ngà 1966 Kháng chiến chống MI giải phóng miền Nam (Nguyễn Quang | (1954- 1975) | Ông Sáu: tình cha con sâu nặng, tha thiết Sáng) trong hoàn cảnh chiến tranh éo le, xa cách

Bé Thu, tình con cha nồng nàn, cứng cỏi và thắm thiết, trong sáng, mãnh liệt

4+ | Những ngôi sao | 1970 Kháng chiến chống MI, bảo vệ miền Bắc, giải

xa xôi (1954 — 1975) phong mién Nam

(Lé Minh Khué) Ba cô gái thanh niên xung phong dũng cam,

lãng mạn, hồn nhiên, lạc quan ở cao điểm trên tuyến đường Trường Sơn

5_ | Bến quê 1985 Thời kì đất nước thống nhất, bắt đầu phong

cuộc đời, quê hương

+ Các tác phẩm trên đã phản ánh được phần nào những nét tiêu biểu của đời sống xã hội và con người Việt Nam trong các giai doan lich su quan trong của đất nước với những biến cố lớn lao: kháng chiến chống Pháp, chống Mĩ và xây dựng đất nước thống nhất qua các nhân vật chính trong những tình huống truyện khá điển hình

Các thế hệ con người Việt Nam được miêu tả:

- Già: Ông Hai, bà Hai, ông Sáu, ông Ba, ông hoa sĩ

— Trung niên, thanh niên: bác lái xe, Nhĩ, vợ Nhĩ, con trai Nhĩ, anh thanh niên, cô kĩ sư, ba cô gái thanh niên xung phong, anh đại đội trưởng,

— Thiếu nh1: bé Thu

+ Những nét tính cách chung của họ: yêu quê hương, đất nước, trung thực,

dũng cảm, hồn nhiên, yêu đời, khiêm tốn, giản dị, sẵn sàng chiến đấu, hi sinh

cho độc lập và tự do của đất nước

322

III Phat biéu cam nghĩ về một nhân vật đã để lại trong em ấn tượng sâu sắc nhất

Tuỳ HS lựa chọn và phát biểu Khuyến khích những cảm nghĩ riêng, chân thành và sâu sắc nhưng cũng cần kịp thời định hướng, uốn nắn những cảm nghĩ lan man, vụn vặt hay tuy tiện

IV Hệ thống hoá nghệ thuật kể chuyện và tình huống truyện:

TTỊ “ruyệnvà Í ngội kế tac gia Tacdung | lìnhhuông truyện Tác dụng

1 Chiéc luoc|Ngoi_ thit| Cau chuyện trở| Ông Sáu vé|] Lam cho cau ngà (Nguyễn | nhất; Nhân | nên chân thực | thăm vợ con, | chuyện trở nên bất Quang Sáng) |vật người |hơn, gần gũi | con kiên quyết |ngờ, hấp dẫn

kể chuyện |hơn qua cái |không nhận | nhưng vẫn chân

xưng tôi |nhìn và giọng |ba; đến lúc | thực vì phù hợp (bác Ba) điệu của chính | nhận thì đã | với lô-gích cuộc

người chứng | phải chia tay; | sống thời chiến kiến câu | đến lúc hi sinh | tranh và tính cách chuyện ông Sáu vẫn |các nhân vật

không được | Nguyên nhân gap lại bé Thu | được lí giải that lần nào thú vị (cdi theo)

2 |Những ngói | Người kể | Tương tự như | Một lần phá | Hiện rõ cuộc sống sao xa xôi (Lê | chuyện trên bom nổ chậm, | sinh hoạt, chiến

(Phương ép; một trận | trên cao điểm VÔ

ngờ trên cao | nguy, có thể hi

điểm sinh bất cứ lúc

nào, nhưng tâm hồn 3 thanh niên xung phong vẫn thanh thản vui tươi, tính cách của

họ vẫn kiên cường

3 | Cố hương (Lỗ | Người kể | Tương tự như |Một chuyến | Dam tinh trữ tình

Tấn) chuyện trên về thăm quê | và triết lí, nổi bật

xưng (đồi lần cuối, cảnh | tâm trạng của tác (Tấn) quê điêu tàn, | giả; vừa thể hiện

gặp lại người | chủ đề hiện thực bạn cũ thuở|xã hội Trung

ấu thơ | Quốc vừa nêu suy (Nhuận Thổ) | nghĩ, mơ ước về

và những ý | tương lai, về thế nghí lúc lên | hệ trẻ

đường

323

4 Những - đứa |Người kể | Tương tự như Ông bố đại tá | Câu chuyện thời

rể (M Go- | chuyện trên quý tộc xuất | thơ ấu thật buồn

(A-li-ô-sa) cấm các con | đẹp vì tình bạn trẻ

ông chơi với | thơ không phân A-li-6-sa biệt giàu nghèo

5_ | Rô-bin-xơn Người kể | Tương tự như| Một mình | Khắc hoạ tỉnh

ngoài đáo | chuyện trên sống trên đảo | thần và nghị lực,

hoang (Đa- | xưng - tôi hoang Tự kể |tình yêu cuộc

n-en Đi-phô) | (Rô-bin- về cách sống, | sống, lạc quan,

xơn) sinh hoạt, tự | tính thần lao động

vẽ chân dung | bền bị, trí thông mình minh, khéo léo

của nhân vật

6 Làng (Kim |Ngôi kể | Không gian | lin vịt làng | Tình yêu làng va Lân) thứ ba, | truyện mở rộng | Chợ Dầu theo |tình yêu nước

theo cái | hơn, tính khách | giặc đã làm | được biểu hiện

nhn và | quan của hiện |ông Hai dan | that khéo, that sau

giọng điệu | thực dường như | vặt, khổ sở | và hay qua một

của nhân | được tăng | đến điều tới | tình huống đắt giá vật ông | cường hơn khi sự thật | mà vẫn thường có

7 | Lặng lế SaPa|Ngôi kể | Tương tự như | Cuộc gặp gỡ | Tính cách va

(Nguyễn thứ ba đặt | trên bất ngờ giữa | phẩm chất của các Thanh Long) | vào nhân ba người trên | nhân vật bộc lộ,

vật ong đỉnh cao Yên | đặc biệt là nhân hoa si Son 2600m vat anh thanh nién

8 | Bén quê |Ngôi kể | Tương tự như |Một người | Rút ra những trải (Nguyễn thứ ba đặt | trên bệnh nặng, | nghiệm về cuộc

được, nghĩ lại | Tâm trạng và tình Cuộc đời | cảm đối với quê mình và hoàn | hương, gia đình canh hiéntai | lai xuất hiện

những nét mới

9 |Bốế của Xi-|Ngôi kể | Tương tự như | Tâm trạng và | Hoàn cảnh của mẹ mông (Mô- | thứ ba đặt | trên tình cảm của | con Xi-mông càng pát- xăng) vào nhân một đứa bé | đáng thương;

3 Đọc thêm 1 trong các truyện: Thời thơ ấu của M.Go-rkl, Truyện ngắn

Lổ Tấn, Nguyễn Minh Châu, Lê Minh Khuê, Nguyễn Quang Sáng, Nguyễn Thành Long

4 Soạn bài Ró-bin-xơn ngoài đảo hoang

5 Tim doc truyén R6-bin-xon Cru-xô

Tiét 144 TAP LAM VAN

TRA BAI TAP LAM VAN SO 7

— Rút kinh nghiệm qua một bài viết cụ thể

B Thiết kế bỏi dọy - học

Hoạt động 1 Nhắc lại những yêu cầu về tìm hiểu đề và tìm ý cho một đề bài cụ thể:

Số phận và tính cách nhân vật lão Hạc trong truyện ngắn Lão Hạc của Nam Cao

Hoạt động 2 Rút kinh nghiệm về các mặt:

a Tìm hiểu đề: đạt yêu cầu bao nhiêu phần trăm?

b Timy: — - ?

c Bố cục gồm ba phần rõ ràng: — — — — — ?

d Liên kết văn bản chặt chẽ, mạch lạc: — — — ?

325

Hoạt động 3 Nhận xét về kết quả bài làm:

a Kha, giỏi: %

b Trung bình: %

c Yếu, kém: %

Hoạt động 4 Đọc thẩm định:

a GV cho HS doc 2 bài khá, g1ỏ1; 2 bài yếu, kém

b GV hướng dẫn HS trao đổi, thảo luận về nguyên nhân thành công và chưa thành công để cùng rút kinh nghiệm

Hoạt động 5

— GV tra bai va yêu cầu HS đổi bài cho nhau xem

— GV nhắc nhở, dặn dò về các bài học tiếp theo

Tiết 145 TẬP LÀM VĂN BIÊN BẢN

A Kết quả cồn dat

1 Kiến thức: Nắm được cách viết một biên bản thông dụng

2 Tích hợp với Văn qua văn bản Những ngôi sao xa xôi, với tiếng Việt qua

các bài đã học

3 Kĩ năng: Rèn luyện ki năng viết một văn bản hành chính theo mẫu

B Thiét ké bai day — hoc

— Biên bản không có hiệu lực pháp lí để thi hành, mà chủ yếu được dùng

làm chứng cứ, làm cơ sở để xem xét, kết luận một sự việc hoặc sự kiện nào đó 326

— Biên bản thuộc loại văn bản hành chính có tính quy ước cao, về hình thức thường phải viết theo mẫu, về nội dung phải đảm bảo tính khách quan trung thực

— Biên bản thường được sử dụng rộng rãi trong đời sống và có tần số sử dụng khá cao; trong nhà trường có thể sử dụng để ghi lại một cuộc họp cán bộ Đoàn, cán bộ lớp, một cuộc họp xét kỉ luật, một cuộc họp hội đồng giáo viên, một cuộc họp phụ huynh học sinh

Hoạt động 2

XÁC ĐỊNH ĐẶC ĐIỂM CỦA BIEN BẢN

+ GV yêu cầu HS tìm hiểu 2 văn bản mẫu trong SGK và trả lời các câu hỏi:

1 Biên bản ghi lại những sự việc gi?

2 Biên bản cần phải đạt những yêu cầu gì về nội dung và hình thức?

3 Ngoài hai biên bản mẫu trong SGK, em hãy kể tên một số biên bản khác thường gặp trong thực tế?

+ GV gợi dẫn Hồ trả lời:

1

— Bién bản có thể ghi lại nội dung, diễn biến, các thành phần tham dự một

cuộc họp chi đội

— Bién bản có thể ghi lại nội dung, diễn biến, các thành phần tham dự một CuỘc trao trả giấy tờ, tang vật, phương tiện cho người vi phạm sau khi đã xử lí 2.a Về nội dung:

— Số liệu, sự kiện phải chính xác, cụ thể (nếu có tang vật, chứng cứ, giấy tờ liên quan cũng phải đính kèm theo)

— Ghi chép phải trung thực, đầy đủ, không suy diễn chủ quan

— Thủ tục phải chặt chẽ (ghi rõ thời gian, địa điểm cụ thể)

- Lời văn ngắn gọn, chính xác, chỉ có một cách hiểu, tránh mập mờ tối

nghĩa

b Về hình thức:

— Phải viết đúng mẫu quy định

— Không trang trí các hoa tiết, tranh ảnh minh hoa ngoài nội dung của biên bản

3 Kể tên một số biên bản thường gặp:

— Biên bản bàn giao công tác (giữa người mới nhận nhiệm vụ và người chuyển đi nơi khác)

— Biên bản Đại hội chỉ đoàn

— Biên bản kiểm kê Thư viện (hoặc kiểm kê tài sản của Phòng thí nghiệm, thực hành)

— Biên bản về việc vì phạm luật lệ giao thông

— Biên bản về việc gây mất trật tự công cỘng

327

— Biên bản pháp y (ghi lại quá trình khám, chữa bệnh và những diễn biến

về điều trị đối với bệnh nhân)

— Biên bản bầu danh hiệu Nhà giáo ưu tú, Nhà giáo nhân đân

3 Phần kết thúc của biên bản có những mục nào? Mục kí tên dưới biên bản nói lên điều gì?

4 Lời văn của biên bản phải như thế nào?

2 Phần nội dung gồm các mục:

- Ghi lại diễn biến và kết quả của sự việc

— Cách ghi phải trung thực, khách quan; không được thêm vào những ý kiến chủ quan của người viết

— Tinh chính xác, cụ thể của biên bản giúp cho người có trách nhiệm làm

cơ sở xem xét để đưa ra những kết luận đúng đắn

3 Phần kết thúc gồm các mục:

— Thời gian kết thúc

— Họ, tên, chữ kí của chủ toa, thư kí hoặc các bên tham gia lập biên ban

- Chữ kí thể hiện tư cách pháp nhân của những người có trách nhiệm lập biên bản

+ GV chỉ định I HS đọc chậm, rõ Œh¿ nhớ trong SGK

Hoạt động 3

HUONG DAN LUYEN TAP

Các bài tập đều đơn giản, GV hướng dẫn HS tự làm

328

RÔ-BIN-XƠN NGOÀI ĐẢO HOANG

2 Tích hợp với phần Tiếng Việt ở bài Tổng kết về ngữ pháp, với phần Tập làm văn ở bài Cách làm bài nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích)

3 Củng cố và nâng cao ki nang tả chân dung nhân vật trong tác phẩm tự sự

4 Chuẩn bị của thầy trò: Tranh chân dung Đi-phô, tranh minh hoạ Rô-bin- xơn, tiểu thuyết Rô-bin-xơn Cru-xô

B Thiết kế bỏi day — hoc

— Chuyện ba cô gái thanh niên xung phong

— Trên cao điểm Trường Sơn

_ Hoạt động Z

DẦN VÀO BÀI MỚI

1 Tiểu thuyết phiêu lưu kể những chuyện li kì, lạ lùng, đầy bất ngờ và hấp dẫn mà các nhân vật trải qua trong cuộc sống Nếu Dế Mèn phiêu lưu kí của Tô Hoài là lời Dế Mèn tự kể chuyện phiêu lưu của cuộc đời mình thì trong tiểu thuyết Rô-bin-xơn Cru-xô (1719), Đi-phô (1660 — 1731) để nhân vật chính

Rô-bin-xơn kể lại đoạn đời gian truân suốt gần 30 năm (28 năm 2 tháng 19 ngày) sống một mình trên đảo hoang mà đoạn trích học là bức chân dung tự hoạ sau hơn mười năm kể từ ngày tàu đấm

2 Dựa vào SGV, giới thiệu vài nét về nhà văn Anh Ð Đi-phô và tóm tat

nội dung tiểu thuyết Rô-bin-xơn Cru-xô, kết hợp với cho HS xem tranh chân dung tác giả và tác phẩm

3 Hằng ngày, trong cuộc sống đời thường, các em luôn sống và học tập, sinh hoạt, vui chơi cùng với gia đình, bạn bè, thầy cô Hãy thử hình dung, trong một hoàn cảnh bất thường, bất khả kháng, em phải tách mình ra khói môi trường sống quen thuộc để một mình sống giữa một hòn đảo hoang vu giữa

biển khơi xa lạ, cắt đứt mọi quan hệ với xã hội khoảng 1 tuần, hoặc 1 tháng

Lúc ấy em sẽ sống ra sao? Em sẽ nghĩ gì? Nhân vật chính trong truyện của Đi-phô đã rơi vào hoàn cảnh đó khi anh mới 27 tuổi Và anh đã kiên cường vượt qua, hơn 28 năm, cho đến ngày được trở về đất nước quê hương (khi ông

đã 55 tuổi) Thật đáng khâm phục biết bao! Từ một thanh niên rất đẹp trai, lịch

sự, hào hoa, sau hơn 10 năm vật lộn với cuộc sống một mình trên đảo vắng,

Rô-bin-xơn đã trở thành người đàn ông trung niên như thế nào? Thì đây, bức chân dung tự hoạ của nhân vat

4 Bố cục: 3 đoạn

a Từ đầu đến như dưới đây: cảm giác chung khi tự ngắm bản thân và bộ dạng chính mình

330

b Tiếp theo đến bên khẩu súng của tôi: trang phục và trang bị của Rô-bin- xơn (đoạn này cũng có thể tách thành 2 đoạn: rang phục áo quần của tôi; và trang bị: quanh người tôi khẩu súng của tôi

c Phần còn lại: diện mạo vị chúa đảo

- Hoạt động 4

HƯỚNG DẪN ĐỌC - HIỂU CHI TIẾT

Có thể tìm hiểu theo ý từng đoạn, cũng có thể theo 2 ý lớn: chân dung và những điều gợi ra từ chân dung Ở đây, kết hợp cả hai cách

1 Chân dung tự hoạ

ăn vận và trang bị như vậy để tồn tại, mặt khác ngay ở đoạn văn đầu tiên, đã hé

lộ giong di dom, hài hước, tự giễu mình của nhân vật và khiến ngừời đọc nhất định phải đọc tiếp xem vì sao lại có cảm giác như vậy?

2 Trang phục và trang bị của chúa đảo

a Trang phục: HS đọc tiếp đoạn 2; nhận xét về trang phục của Rô-bin-xơn

s Định hướng:

Tác giả tả rất kĩ từ trên xuống dưới: mũ, áo, quần, giày ủng Từng bộ phận cũng tả rất tỉ mỉ: hình dáng, chất liệu, công dụng Nét đặc sắc là tất cả đều do nhân vật tự chế tạo bằng da dê (cũng do nhân vật săn bắt và thuần dưỡng) Tuy hơi lôi thôi, cồng kềnh nhưng rất tiện dụng trong hoàn cảnh khí hậu khắc nghiệt ở đảo

Giọng văn cũng vẫn kĩ càng và dí dỏm: lông dê thống xuống bắp chân, không có bit tat chang có giày, nhưng cũng có một đôi, chăng biết gọi là gì, hình dáng hết sức kì cục

b Trang bị:

+ HS đọc tiếp đoạn văn nói về trang bị của Rô-bin-xơn

331