Thiết kế bài giảng ngữ văn 9 tập 2 part 1 ppsx

s Định hướng: + Để lí giải vấn đề tầm quan trọng và ý nghĩa của việc đọc sách, tác giả đặt nó trong mối quan hệ với học vấn của con người, trả lời câu hỏi đọc sách để làm gì?. Dù văn hoá

TS NGUYEN VAN DUONG (Chủ biên)

Quy Lan coc cutg anh chi cm gifo vien va sinh vién thân mền!

Voi tap sich nay, ching t6i dé hon tt b6 Met ke bai suit.g Neif van

?Cở (từ lớp 6 đến lớp 9) gồm 8 quyển Nhìn chung, bộ sách được biên soạn

trong những khoảng thời gian hạn hẹp, khi bản thân các tác giả chưa có điều

kiện nghiên cứu thật kĩ càng, sâu sắc chương trình và &ŒK mới, nhất là tìm hiểu cặn kẽ những giá trị tư tưởng — thấm mĩ cửa từng văn bản, nội đung và phương

pháp, biện pháp tổ chức dạy học của từng bài học, tiết học Bởi vậy, với sự

nỗ lực hết mình của bản thân, chúng tôi cũng chỉ mới có thể đưa ra một ít suy

nghĩ và thể nghiệm, viết thành một (¿ /ñốĩ,z ?6uéf kế các bài, tiết dạy học Ngữ

văn theo hướng ?⁄6Ú Ícp — lich cua ding gitip cfc thay cô giáo dạy môn Ngữ

văn THC® một tài liệu tham khảo tiện dụng khi soạn bài, lên lớp Chúng tôi chủ trương biên soạn Ki, ti mi, cụ thể, cả về nội dung và tiến trình lên lớp, cụ thể

hoá các hoạt động dạy học theo từng tỉnh huống sư phạm dự kiến bằng các

câu hỏi, bài tập, định hướng, việc làm (thao tác) của thầy và trò Cuối mỗi bài hoặc đặt ỏ phần 7y c những thiết kế khác, những tư liệu hữu quan để các thầy, oô rộng đường đối sánh, lựa chọn Chính vì quan niệm như vậy nên sách

khá dày và nếu ai chưa hiểu dụng ý tác giả sẽ cho rằng các thiết kế của chúng tôi không thể thực thi trên lớp Chúng tôi đã nhiều lần nhấn mạnh rằng, bộ sách này chỉ có tác dụng dm taf uéu tham khdo ma thdi! N6 hodn toan khérg

thE they Ue duce titg thét ke nérg cha méi người Nhưng nếu bạn chọn

trong nhiing gdi md cla ching t6i déi ba diéu khé dif ding dude cho bai soan của mình thì chúng tôi đã vô cùng mãn nguyện! Để thiết thực phục vụ việc dạy — học khi trong năm học mới 2OO7 — 2OO8 bắt đầu, chúng tôi xin gửi tới các bạn đồng nghiệp bộ sách Thiết kế bài giảng Ngữ văn THƠð, tái bản có sửa

chữa và bề sung

Rét mong nhận được nhiều góp ý, nhận xét, phê bình của bạn đọc để tác gió kịp thời tu chính, sửa chữa, bề sung cho sách được hoàn bị hơn trong lần tái ban sau

Xin tran trong cam on!

CAC TAC GIA

3 Rèn kĩ năng tìm và phân tích luận điểm, luận chứng trong văn bản nghị

luận

4 Chuẩn bị của thầy và trò:

+ Một vài chương trình Môi ngày một cuốn sách trong thời gian gần đây

+ Truyện ngắn “Sách”, và “Tôi đã học tập như thế nào” của M Gor-ki

(Tuyển tập truyện ngắn Mác-xim Gor-ki, NXB Văn học, Hà Nội, năm 1970)

B Thiét ké bai day — hoc

Hoạt động 1

TỔ CHỨC KIEM TRA BÀI CŨ

Đây là tuần đầu, bài đầu, tiết đầu tiên của học kì II nên GV có thể thay

việc kiểm tra bài cũ bằng giới thiệu sơ lược chương trình toàn học kì II hoặc

trao đổi về việc đọc sách của cá nhân HS ở nhà

_ Hoat dong 2

DAN VAO BAI MOI

1.GV trò chuyện với HS bằng những câu hỏi sau:

+ Trong chương trình Chào buổi sáng, em thấy có mục nào đáng chú ý?

+ Mục Mỗi ngày một cuốn sách có được em theo dõi thường xuyên không? + Theo lời khuyên của người giới thiệu, em đã tìm mua (mượn) và đã đọc dược cuốn sách nào?

+ Theo em, mục ấy được đặt ra mục đích øì? (Từ đó nói lời dẫn vào bài.)

2 Ngay từ khi còn để chỏm, trong những ngày đầu tiên cắp sách đến lớp,

các học trò nhỏ Trung Hoa, Việt Nam xưa đều đã được học thuộc lòng mấy câu giáo huấn của thánh hiền:

Thiên tử trọng hiền hào Văn chương giáo nhĩ tào

Vạn ban giai hạ phẩm

Duy hitu doc thu cao

Nghia là: Nhà vua coi trọng người hiền đức Văn chương giáo dục con

người Trên đời, mọi nghề đều đều thấp kém, chỉ có đọc sách là cao quý nhất

Gat bo đi cái lạc hậu và cực đoan, lỗi thời của tư tưởng phong kiến, vẫn

còn lại một sự đánh giá cao vai tro của việc đọc sách Đọc sách là việc cao quý,

nó làm cho con người trở nên cao quý hơn Đã có biết bao ý kiến hay, sâu sắc bàn về công việc cao quý này mà bài Bàn về đọc sách của Chu Quang Tiềm — một học giả Trung Hoa nổi tiếng là một minh chứng

3 GS, TS Chu Quang Tiém (1897 — 1986) — nha mi hoc va lí luận văn học lớn của Trung Quốc Ông nhiều lần bàn về việc đọc sách, phương pháp doc

sách Ông muốn truyền lại cho các thế hệ sau những suy nghĩ sâu sắc và kinh nghiệm phong phú của bản thân Bàn về đọc sách trích trong cuốn anh nhân Trung Quốc bàn về niêm vui nỗi buồn của việc đọc sách (Bắc Kinh, 1995,

+ GV cing 3 — 4 HS doc ca bai 1 lần GV nhận xét cách đọc

2 Tim hiéu thé loai van ban:

+ GV xác định kiểu loại văn bản? Dựa vào những yếu tố nào để xác định đúng tên kiểu loại văn bản này?

+ HS xác định, phát biểu ý kiến

s Định hướng:

— Văn bản nghị luận (lập luận giải thích một vấn đề xã hội)

- Dựa vào hệ thống luận điểm, cách lập luận và tên văn bản để xác định thể loại — kiều văn bản

a) Học vấn không chỉ là phát hiện thế giới mới: Sự cần thiết và ý nghĩa của việc đọc sách

b) Lich sứ càng tiến lên tự tiêu hao lực lượng: Những khó khăn, nguy hại hay gặp của việc đọc sách trong tình hình hiện nay

C) Đọc sách không cốt lấy nhiều hết: Phương pháp chọn sách và đọc sách

(Lưu ý: Trên đây chỉ là một cách đọc - hiểu Có thể nhập cả đoạn b và đoạn c thành một đoạn vì đoạn b cũng nói về một khía cạnh của việc chọn sách

và phương pháp đọc sách Lại có thể tách đoạn c thành 2 hoặc 3 đoạn nhỏ

Tựu trung, vấn đề đọc sách được bàn tới chủ yếu trên 3 bình diện: sự cần thiết

và ý nghĩa đọc sách — cách chọn sách — cách đọc sách Các ý liên quan chặt

chẽ với nhau, 2 ý sau là trọng tâm.)

_ Hoạt động 4

HUGNG DAN DOC - HIEU CHI TIẾT

1 Luận điểm 1: Sự cần thiết và ý nghĩa của việc đọc sách

+ HS đọc lại đoạn đầu, suy nghĩ để trả lời các câu hỏi sau

+ GV hỏi:

- Tác giả đã lí giải tầm quan trọng và sự cần thiết của việc đọc sách đối với

mỗi người như thế nào?

- Mối quan hệ giữa đọc sách và học vấn ra sao?

- Trong thời đại hiện nay, để trau dồi học vấn, ngoài con đường đọc sách còn có những con đường nào khác? Tìm ví dụ?

- So sánh những con đường đó, chẳng hạn so sánh con đường văn hoá nghe

- nhìn với đọc sách, từ đó rút ra kết luận về tầm quan trọng và ý nghĩa của việc đọc sách hiện nay

- Em hiểu câu Có được sự chuẩn bị như thế thì một con người mới có thể

làm được cuộc trường chỉnh vạn dặm trên con đường học vấn, nhằm phát hiện thế giới mới như thế nào?

+ HS lần lượt trả lời từng câu hỏi

s Định hướng:

+ Để lí giải vấn đề tầm quan trọng và ý nghĩa của việc đọc sách, tác giả đặt

nó trong mối quan hệ với học vấn của con người, trả lời câu hỏi đọc sách để làm gì? vì sao phải đọc sách? Tác giả đưa ra các lí lẽ:

- Đọc sách là con đường quan trọng của học vấn (không phải là con đường duy nhất)

- Nhưng học vấn là gì? Là thành quả tích luỹ lâu dài của nhân loại

- Nhưng tích luỹ bằng cách nào, ở đâu? Tích luỹ bằng sách và ở sách

- Vậy sách là kho tàng quý báu lưu giữ tinh thần nhân loại, những cột mốc chi dấu sự tiến hoá của nhân loại

- Vậy, coi thường sách, không đọc sách là xóa bỏ quá khứ, là thụt lùi, lạc hậu, là kiêu ngạo một cách ngu xuẩn

- Đọc sách là trả nợ quá khứ, là ôn lại kinh nghiệm loài người, là hưởng thụ kiến thức, lời dạy tâm huyết của quá khứ

- Đọc sách là để chuẩn bị hành trang, thực lực về mọi mặt để con người có

thể tiếp tục tiến xa (ường chỉnh vạn dặm) trên con đường học tập, phát hiện thế giới

Rõ ràng, một cách lập luận như trên là thấu tình đạt lí, kín kẽ, sâu sắc Trên con đường gian nan trau dồi học vấn của con người, đọc sách là con đường quan trọng trong nhiều con đường khác Đọc sách là con đường tích luỹ

và nâng cao tri thức Đọc sách là tự học Đọc sách là học với các thầy vắng

mặt Đọc sách có ý nghĩa lớn lao và lâu dài đối với mỗi con người Dù văn hoá nghe— nhìn, thực tế cuộc sống đang là những con đường học tập quan trọng khác, nhưng không bao giờ có thể thay thế được cho việc đọc sách

(GV có thể đọc thêm một vài đoạn trong bài Văn hoá đọc và văn hoá nghe nhìn trong mục đọc tham khảo bên dưới)

(Hết tiết 91, chuyển tiết 92)

2 Luận điểm 2: Hai trở ngại cho nghiên cứu học vấn — hai cái hại thường gặp khi đọc sách

+ GV chuyển: Nhưng tác giả không tuyệt đối hoá, thần thánh hoá việc đọc sách Ông đã chỉ ra hạn chế trong sự phát triển, hai trở ngại — hai cái hại trong nghiên cứu, trau đồi học vấn, trong đọc sách Đó là gì? Và tác hại của chúng như thế nào?

+ HS đọc tiếp đoạn 2, chú ý hai đoạn văn so sánh: øiống như ăn uống; giống nhì đánh trận

+ GV nêu vấn đề thảo luận: Cái hại đầu tiên trong việc đọc sách hiện nay, trong tình hình sách nhiều vô kể là gì? Để minh chứng cho cái hại đó, tác giả

so sánh, lập luận như thế nào? Em có tán thành luận chứng của tác giả hay

không? Ý kiến của em về những con mọt sách?

+ HS bàn luận, trả lời

s Định hướng:

— Cái hại đầu tiên của việc đọc sách trong tình hình sách được xuất bản, In

ấn rất nhiều như hiện nay là khiến người đọc không chuyên sâu, nghĩa là ham đọc nhiều mà không thể đọc ki, chỉ đọc qua, hời hợt nên liếc qua nhiều mà

đọng lại chẳng bao nhiêu

— So sánh với cách đọc sách của người xưa: đọc kĩ, nghiền ngẫm từng câu, từng chữ (Quý hồ tỉnh bất quý hồ đa! (Ít mà tỉnh còn hơn nhiều mà dối (chẳng

có gì!), 7hà í£ mà tốt!) một trong những lí do là sách ít, thời gian nhiều Bây ø1ờ thì ngược lại!

— Lối đọc ấy không chỉ vô bổ, lãng phí thời gian và công sức mà có khi còn mang hai So sánh với việc ăn uống vô tội va, ăn tươi nuốt sống Các thứ không tiêu hoá được tích càng nhiều càng hay sinh bệnh Thói xấu hư danh, nông cạn

do đọc nhiều mà dối, đọc để khoe khoang Đọc lấy được ăn tươi nuốt sống cũng chính từ đó mà ra Lời bàn thật sâu và chí lí

— Những "con mọt sách" không đáng yêu, mà đáng chê khi chỉ chúi mũi vào sách vở, chẳng còn chú ý đến chuyện gì khác, thành xa rời thực tế, như sống trên mây!

+ HS tiếp tục tìm hiểu và phân tích cái hại thứ hai

+ GV từ hai cái hại trên dẫn tới kết luận quan trọng làm tiền đề cho luận

điểm thứ 3 như thế nào?

+ HS đọc đoạn 3, tiếp tục bình luận 2 so sánh: giống như đánh trận và như

kẻ trọc phú khoe của

s Định hướng:

Cái hại thứ hai là sách nhiều quá nên dễ lạc hướng, chọn lầm, chọn sai phải

những cuốn sách nhạt nhẽo, tầm phào vô bổ, thậm chí những cuốn sách độc hại

(kích động tình dục, ăn chơi thác loạn, bạo lực, phản động chống phá chính quyền nhà nước, chia rẽ dân tộc, tôn giáo, mê tín dị đoan, ) Bơi loạn trong bể

sách — sách tham khảo các loại chẳng hạn, không chỉ lãng phí tiền bạc, thời gian, công sức đọc mà còn nhiều khi tự mình hại mình, tiền mất tật mang So sánh với việc đánh trận thất bại vì tự tiêu hao lực lượng của mình, là so sánh khá mới mẻ mà vẫn quen thuộc và khá lí thú

3 Luận điểm 3: Cách chọn sách và cách đọc sách đúng đắn, có hiệu quả

a) Cách chọn sách

+ GV hỏi: Tác giả khuyên chúng ta nên chọn sách như thế nào? Em hiểu như thế nào về sách phổ thông và sách chuyên môn? Cho một vài ví dụ Nếu được chọn sách chuyên môn, em yêu thích và lựa chọn loại sách chuyên môn nào?

+ HS tự do lựa chọn và phát biểu ước muốn của bản thân

s Định hướng:

— Chon cho tinh, không cốt nhiều Dẫn: Đọc nhiều không thể coi là vinh dự (nếu nhiều mà dối), đọc ít cũng không phải là xấu hổ (nếu ít mà kĩ càng, chất lượng), Tìm được những cuốn sách thật sự có giá trị và cần thiết đối với bản thân Chọn lọc có mục đích, định hướng rõ ràng, kiên định, không tuy hứng, nhất thời

— Sách chọn nên hướng vào 2 loạ1:

Loại phổ thông (nên chọn lấy khoảng 50 cuốn để đọc trong thời gian học

phổ thông và đại học là đủ)

Loại chuyên môn (chọn, đọc suốt đời)

b) Cách đọc

+ GV hỏi: Cách đọc sách đúng đắn nên như thế nào? Tác hại của việc đọc

hời hợt được tác giả chế giễu ra sao?

+ HS trả lời

s Định hướng:

Lựa chọn được sách hay, sách tốt, sách cần cho mình rồi đến việc đọc Đọc

sách không dễ

- Đọc Kĩ, đọc đi đọc lại, đọc nhiều lần, đến thuộc lòng

- Đọc với sự say mê, ngẫm ngh1, suy nghĩ sâu xa, trầm ngâm tích luỹ, kiên định mục đích

- Tác hại của lói đọc hời hợt: như người cuỡi ngựa qua chợ, mắt hoa ý loạn, tay không mà về; như trọc phú khoe của, lừa mình dối người, thể hiện

phẩm chất tầm thường, thấp kém

Có nhiều cách đọc khác nhau: đọc to, đọc thành tiếng, đọc thầm, đọc bằng

mat, doc một lần, đọc nhiều lần Tựu trung, có thể doc một lần đầu lướt qua dé

nắm nội dung khái quát Có thể đọc qua mục lục, lời nói đầu để nắm sơ lược

nội dung và bố cục Những lần sau mới đọc chậm, đọc kĩ, đọc nhiều lần những đoạn, chương khó hoặc hay Đọc kết hợp với ghi chép, thu hoạch Mỗi người

có cách đọc và thói quen, sở thích đọc không giống nhau, những đại thể, muốn đọc — hiểu có hiệu quả, có ích, tất phải theo con đường trên

4 Luận điểm 4: Mối quan hệ giữa học vấn phổ thông và học vấn chuyên môn với việc đọc sách

+ GV hỏi: Tác giả đã triển khai luận điểm như thế nào? Ý nghĩa giáo dục

sư phạm của luận điểm này như thế nào?

+ HS thảo luận, phát biểu

s Định hướng:

- Bác bỏ quan niệm của một số người chỉ chú ý đến học vấn chuyên môn

mà lãng quên hoặc coi thường học vấn phổ thông (dễ trở thành phiến diện, khép kín) Tác giả phân tích rõ sự liên quan, gắn bó tương thông, tương hỗ giữa hai loại học vấn này để chỉ ra: bên ngoài có phân biệt nhưng bên trong không

thể tách rời Không có học vấn cô lập Đó là một chỉnh thể thống nhất hữu cơ,

đa dạng

- Nếu chỉ đào sâu học vấn chuyên môn thì càng sâu càng như đi vào sừng trâu, càng chui càng hẹp và cuối cùng tắc tị Không biết rộng không thể chuyên

sâu Trước hãy biết rộng rồi sau mới nắm chắc

- Đó là những kết luận được trình bày một cách giản dị liên quan đến việc đọc rộng và đọc sâu cần kết hợp với nhau

- Đọc sách cũng là công việc rèn luyện, một cuộc chuẩn bị âm thầm và

gian khổ

- Đọc sách là học tập tri thức Đọc sách là rèn luyện tính cách, chuyện học

làm người chứ không phải làm con mọt sách!

_—— Hoạt động 5

HƯỚNG DẪN TỔNG KẾT VÀ LUYỆN TẬP

1 Đọc và tự mình ghi nhớ những kiến thức cơ bản trong mục Ghi nhớ,

SGK, tr 7

2 Xác định ngắn gọn hệ thống luận điểm trong bài (Tầm quan trọng và ý

nghĩa; hai cái hại: đọc qua loa, lạc hướng, cách chọn tinh; cách đọc kĩ, kết hợp s1ữa đọc rộng và đọc sâu)

3 Đặc sắc nghệ thuật của bài (nghị luận giải thích; luận điểm sáng rõ, lô

gich; lap luận chat chẽ, kín kẽ, lời văn bình dỊ, so sánh hình ảnh thú vì)

4 Tự liên hệ đến cách chọn sách và đọc sách của mỗi cá nhân học sinh?

5 Học xong bài Bàn về đọc sách, em thu hoạch thấm thía nhất ở điểm nào? Vì sao? Viết thành một đoạn văn ngắn

6 Tập theo dõi các buổi Đọc fruyện đêm khuya trên đài Tiếng nói Việt Nam, chuyên mục Mỗi ngày một cuốn sách, làm thẻ thư viện đọc, mượn, kế

hoạch mua sách cho tủ sách riêng hằng tháng, hằng năm.

7 Chuẩn bị bài Tiếng nói của văn nghệ Đọc và suy nghĩ đoạn văn nói về

cách đọc một bài thơ:

"Một bài thơ hay không bao giờ ta đọc qua một lần mà bỏ xuống được Ta

sẽ dừng tay trên trang giấy đáng lẽ lật đi, và đọc lại bài thơ Tất cả tâm hồn chúng ta đọc, không phải chỉ có trí thức Và khác với cách đọc riêng bằng trí thức, lần đọc thứ hai chậm hơn, đòi hỏi nhiều cố gắng hơn, nhiều chỗ chúng ta dừng lại hơn Cho đến một câu thơ kia, người đọc nghe thì thầm mãi trong

lòng, mắt không rời trang giấy "

8 Đọc tham khảo:

1 TIỂU SU CHU QUANG TIEM

(14/10/1897 - 6/3/1986)

Tự Mạnh Thực, quê Đông Thành, tỉnh An Huy Đỗ tiến sĩ tại đại học Sta-bou-rg (Đức);

Giáo sư Đại học Bắc Kinh, Thanh Hoa

Tác phẩm chủ yếu: Thi Luận (1943), Đàm tu dưỡng (1946), Bàn về dịch (tạp chí Văn học nước ngoài, số 2 - 2005)

2 VĂN HOÁ ĐỌC VÀ VĂN HOÁ NGHE NHÌN

(Trích)

GS TS Pham Đức Dương

Sinh viên ngày nay ít đọc sách, không phải chỉ đối với SGK, giáo trình, STK mà

ngay cả sách văn học cũng ngại đọc vì phim truyện hấp dẫn lại không phải đọc Sách

và văn chương có nguy cơ mất vị trí và ảnh hưởng nhường chỗ cho một nền văn minh hình ảnh

Ngày xưa chúng tôi đi học chỉ có văn hoá đọc, vì vậy, học thuộc lòng có vị trí hết sức quan trọng

Ngạn ngữ Trung Hoa: Sắm đèn để soi sáng Sắm sách để hiểu đạo lí Sáng để soi nhà tối, đạo lí để soi lòng người

Ngày nay, với sự phát triển như vũ bão của cách mạng khoa học công nghệ, cách mạng tin học, các phương tiện thông tin đại chúng tràn ngập đến từng ngõ ngách các vùng dân cư Tri thức của loài người được truyền tải, phổ biến rộng khắp, tin tức cập nhật có thể tính từng phút, dưới những hình thức nghe nhìn rất sinh động, hấp dẫn, lôi cuốn, đặc biệt là phim ảnh vượt qua được phần nào hàng rào ngôn ngữ và văn hoá Các chương trình truyền hình đa dạng, phong phú đến thừa thãi đã thoả mãn nhu cầu mọi lứa tuổi tha hồ lựa chọn và văn hoá nghe nhìn trở thành nếp sống mới của con người hiện đại, mang lại

cho con người những lợi ích to lớn

Văn hoá đọc (kế cả đọc trên In-tơ-nét) và văn hoá nghe nhìn có sự bổ sung đắc lực cho nhau Khi đọc sách, người đọc phải tập trung tư tưởng một cách chủ động để hiểu và

ghi nhớ nội dung trong sách Có khi cần đọc đi đọc lại, nghiền ngẫm Ngôn ngữ là phương

tiện duy nhất của văn hoá đọc mà ngôn ngữ thì lại đa tầng đa nghĩa, ý tại ngôn ngoại Đó

là nét khu biệt giữa văn hoá đọc và văn hoá nghe nhìn Văn hoá đọc đòi hỏi nhiều thời

gian, dung lượng thông tin không rộng nhưng sâu làm con người nhớ lâu Văn hoá nghe

nhìn giúp con người cảm nhận nhanh, trực tiếp bằng mắt và tai, hấp dẫn hơn Nhưng mặt trái là kiến thức dễ bị tam sao thất bản, không hệ thống

Việc xuất bản sách báo ở nước ta hiện nay phát triển rất mạnh về số lượng Sách nhiều vô kể, thượng vàng hạ cám Việc đọc sách cần có hướng dẫn Trẻ con chỉ thích đọc

Đô-rê-mon, thanh niên chỉ thích đọc các loại truyện tình oan trái, tâm lí trả thù hay hưởng thụ, mộng tưởng hão huyền Nghệ An, vùng quê nổi tiếng học gạo thế mà có đến hơn 50%

sinh viên ĐHSP Vinh không đọc Chiến tranh và hoà bình, Sông Đông êm đềm sinh viên

chỉ đọc giáo trình vào những chỗ sẽ hỏi trong kì thi ma thdi!

Nghịch lí là ở chỗ văn hoá nghe nhìn đã lấn sân văn hoá đọc một cách quá đáng Làm

thế nào để HS, SV cân bằng và phối hợp hài hoà giữa văn hoá đọc và văn hoá nghe nhìn?

Cần có những biện pháp đồng bộ: có những cuốn sách hay cho mọi lứa tuổi được chuyển tải lên mạng để HS có thể đọc; giáo dục HS cách đọc sách và cách xem tivi, cách vào

mạng làm sao cho mọi hình thức giải trí đều nhằm hướng học mà chơi, chơi mà học HS được học một cách thông minh, vui vẻ, nhẹ nhàng HS biết cách đọc sách chính là một

hình thức tự học quan trọng

Để giúp SV, NCS, tôi đã mở kho sách 6000 cuốn cho các em đến đọc - thư viện miễn phí, tự nguyện, tự quản - một sân chơi văn hoá của GS Phạm Đức Dương (')

(Theo tạp chí Người đọc sách, số 6 - 2005)

3 MAC-XIM GOR-KI VIẾT VỀ SÁCH

Sách đối với chúng tôi là cái khe hở từ thế giới của sự trống rỗng im lìm nhìn ra thế giới của cuộc sống thực sự Tôi muốn đọc sách để tâm hồn thư thái chứ không phải để cãi vã lang nhang

Tôi biết đọc sách một cách có ý thức năm 14 tuổi Trong những năm ấy, tôi đã không chỉ si mê tình tiết trong sách mà tôi bắt đầu hiểu được vẻ đẹp của những đoạn văn miêu tả, bắt đầu suy nghĩ về tính cách các nhân vật, lờ mờ đoán được mục đích của các tác giả và

lo ngại cảm thấy sự khác nhau giữa cái mà sách nói với cái mà cuộc sống khuyên bảo Phải thương hại con người thật đau lòng, bao giờ tôi cũng muốn gửi gắm tình yêu thương vào một người nào đó, nhưng chẳng có ai để yêu Tôi càng yêu sách nồng nàn hơn và chính trong hoàn cảnh đáng nguyền rủa ấy, tôi bắt đầu đọc những sách hay, nghiêm túc của văn học nước ngoài Tôi vô cùng ngạc nhiên cảm thấy hầu như mỗi cuốn

sách đều mở ra trước mắt tôi cánh cửa số nhìn vào một thế giới mới chưa từng biết, đều kể với tôi về những con người, những tình cảm, ý nghĩ, quan hệ mà tôi chưa từng biết, chưa từng thấy Thậm chí tôi còn có cảm giác rằng cuộc đời quanh tôi, tất cả những gì tàn bạo, khắc nghiệt hằng ngày diễn ra trước mắt tôi đều không phải là cái có thực, đều thừa Cái

có thực và cần thiết chỉ ở trong sách, nơi mọi cái đều hợp lí hơn, đẹp hơn, nhân đạo hơn Trong sách cũng có nói đến sự thô bạo, ngu xuẩn của người đời, về những đau khổ của

họ, cũng miêu tả không ít kế độc ác, ti tiện; nhưng bên cạnh đó có những người khác, những người tôi chưa từng thấy, thậm chí chưa từng nghe nói đến - những người chính trực, cương nghị, chân thật, bao giờ cũng sắn sàng phục vụ thắng lợi của sự thật, lập

những chiến công đẹp đế dù có phải hi sinh tính mạng

Thời gian đầu, say sưa với cái mới lạ và vì giá trị tinh thần lớn lao của thế giới sách mở

ra trước mắt, tôi bắt đầu coi sách tốt đẹp hơn, lí thú hơn, gần gũi hơn mọi người Và dường như hơi bị loà, tôi nhìn cuộc đời thực qua sách Nhưng cuộc sống khôn ngoan, khắc nghiệt

đã quan tâm, đã chữa cho tôi khỏi cái bệnh mù dễ chịu ấy

Sách làm cho tôi gắn bó với thế giới, cuộc đời càng trở nên rực rỡ, có ý nghĩa hơn

sách làm cho khắp trái đất tràn ngập nỗi buồn nhớ cái tốt đẹp hơn Mỗi cuốn sách đều là tâm hồn được ghi lại trên giấy bằng những dấu hiệu và những từ sống động khi mắt tôi, trí tuệ tôi tiếp xúc với chúng

Như con chim kì diệu trong cổ tích, sách ca hát về cuộc sống đa dạng và phong phú

và con người táo bạo trong khát vọng vươn tới chân, thiện, mĩ Càng đọc, hồn tôi càng tràn

day tinh thần lành mạnh và hăng hái Tôi trở nên điềm tinh hon, tự tin hơn, làm việc hợp lí

hơn và ngày càng ít để ý đến vô số những chuyện bực mình trong cuộc sống

Mỗi cuốn sách là những bậc thang nhỏ mà khi bước lên, tôi tách khỏi con thú để lên

tới gần con ngươi, tới gần quan niệm về cuộc sống tốt đẹp nhất, về sự thèm khát cuộc

sống ấy

Hãy yêu sách! Nó là nguồn kiến thức Chỉ có kiến thức mới là con đường sống; chỉ có

nó mới có thể làm cho chúng ta trở thành những người cương nghị, chính trực, khôn ngoan,

có khả năng thành thật yêu mến con người, tôn trọng lao động của con người và thành tâm

khâm phục những thành quả tuyệt vời do công trình lao động vĩ đại, liên tục của con người làm nên

Trong tất cả những gì mà con người đã và đang làm ra, trong mỗi đồ vật đều chứa đựng tâm hồn con người, cái tâm hồn thuần khiết và cao quý ấy có nhiều nhất trong khoa học, nghệ thuật, nó lên tiếng hùng hồn nhất và dễ hiểu nhất, trong sách

™ Theo M Gor-ki; Tuyển tập truyện ngắn, tập 2, nhiều người dịch; truyện "Sách" và "Tôi đã học tập như thế nào”? (1918), Hoàng Ngọc Hiến và Phạm Mạnh Hùng dịch, NXB Văn học, Hà Nội,

1971, tr 336 — 365

Tiết 93 TIENG VIET KHOI NGU

A Kết quad cGn dat

1 Kiến thức: HS nắm được khái niệm "khởi ngữ"

2 Tích hợp với Văn qua văn bản Bàn về đọc sách, với Tập làm văn ở bài

Pháp phân tích va tổng hợp

3 Kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng nhận diện khởi ngữ và vận dụng khởi ngữ

trong nói, viết

B Thiét ké bai day — hoc

Hoat dong 1

XAC DINH DAC DIEM VA CONG DUNG CUA KHOI NGUTRONG CAU

+ GV yêu cầu HS tìm hiểu mục I.1 trong SGK và trả lời các câu hỏi:

1 Các từ ngữ In đậm trong ba ví dụ a, b, c có vị trí và quan hệ với vị ngữ

khác với chủ ngữ trong câu như thế nào?

2 Trước các từ ngữ in đậm nói trên, có thể thêm những quan hệ từ nào? + HS trao đổi, thảo luận và trả lời:

1 Phân biệt các từ ngữ In đậm với chủ ngữ:

a Còn anh, anh không ghìm nổi xúc động

— Từ "anh" 1n đậm là khởi ngữ, từ “anh” không 1n đậm là chủ ngữ

— Khởi ngữ đứng trước chủ ngữ và không có quan hệ trực tiếp với vị ngữ theo quan hệ chủ ngữ - vị ngữ

b Giàu, tôi cũng giàu rồi

— Từ "giàu" In đậm là khởi ngữ, chủ ngữ là từ "tôi"

— Khởi ngữ đứng trước chủ ngữ và báo trước nội dung thông tin trong câu

c Về các thể văn trong lĩnh vực văn nghệ, chúng ta có thể tin ở tiếng ta, không sợ nó thiếu giàu và đẹp [ ]

— Cụm từ "các thể văn trong lĩnh vực văn nghệ" là khởi ngữ, chủ ngữ là

“ching ta”

— Khởi ngữ đứng trước chủ ngữ và thông báo về đề tài được nói đến trong câu

2 Trước các từ ngữ in đậm nói trên có thể thêm các quan hệ từ như:

a Còn (đối với) anh,

b (Về) giàu,

+ GV chỉ định I HS đọc chậm, rõ GŒh¡ nhớ trong SGK

Hoạt động Z

HƯỚNG DÂN LUYỆN TẬP

Bài tập 1: Tìm khởi ngữ trong các đoạn trích:

a Ông cứ đứng vờ vờ xem tranh ảnh chờ người khác đọc rồi nghe lỏm

Điều này ông khổ tâm hết sức

Khởi ngữ là "điều này” ở câu 2

b Váng! Ông giáo dạy phải! Đối với chúng mình thì thế là sung sướng Khởi ngữ là “đối với chúng mình” ở câu 3

c Một mình thì anh bạn trên trạm đỉnh Phan-xi-păng ba nghìn một trăm bốn mươi hai mét kia mới một mình hơn cháu

Khởi ngữ là "một mình”

d Làm khí tượng, ở được cao thế mới là lí tưởng chứ

Khởi ngữ là "làm khí tượng"

e Đối với cháu, thật là đột ngột [ ]

Khởi ngữ là "Đối với cháu

Bài tập 2: Chuyển phần in đậm trong câu thành khởi ngữ:

a Anh ấy làm bài cẩn thận lắm

-> Làm bài, anh ấy cần thận lắm

b Tói hiểu rồi nhưng tôi chưa giải được

-> Hiểu thì tôi hiểu rồi, nhưng giải thì tôi chưa giải được

Tiết 94

TẬP LÀM VĂN

PHÉP PHÂN TÍCH VÀ TỔNG HỢP

A Kết quả cần dat

1 Kiến thức: Nắm được khái niệm phân tích và tổng hợp

2 Tích hợp với Văn qua văn bản Bàn về đọc sách, với Tiếng Việt ở bài Khởi ngữ

3 Kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng phân tích và tổng hợp trong khi nói, viết

B Thiết kế bỏi dạy — học

Hoạt động 1

HINH THANH KHAI NIEM VE PHEP LAP LUAN

PHAN TICH VA TONG HOP

+ GV yéu cau HS doc ki van ban Trang phục trong SGK và trả lời các cau hoi:

1 Thông qua một loạt dẫn chứng ở đoạn mở bài, tác giả đã rút ra nhận xét

về vấn đề gì?

2 Hai luận điểm chính trong van ban 1a gi?

3 Để xác lập hai luận điểm trên, tác giả đã dùng phép lập luận nào?

4 Để "chốt" lại vấn đề, tác giả đã dùng phép lập luận nào? Phép lập luận này thường đứng ở vị trí nào trong văn bản?

5 Vai trò của phép lập luận phân tích và tổng hợp

+ HS trao đổi, thảo luận và trả lời:

1 Tác giả rút ra nhận xét về vấn đề "ăn mặc chỉnh tể", cụ thể đó là sự đồng

bộ, hài hoà g1ữa quần áo với giày, tất, trong trang phục của con người

2 Hai luận điểm chính trong văn bản là:

— Thứ nhất, trang phục phải phù hợp với hoàn cảnh, tức là tuân thủ những

"quy tắc ngầm" mang tính văn hoá xã hội

— Thứ hai, trang phục phải phù hợp với đạo đức, tức là giản dị và hài hoà với môi trường sống xung quanh

3 Đề xác lập hai luận điểm trên, tác giả đã sử dụng phép lập luận phân tích, cụ thể:

a Luan điểm 1: "An cho mình, mặc cho người"

— Cô gái một mình trong hang sâu chắc không váy xoè váy ngắn, không mắt xanh môi đỏ, không tô đỏ chót móng chân móng tay

— Anh thanh niên đi tát nước hay câu cá ngoài cánh đồng vắng chắc không

chải đầu mượt bằng sáp thơm, áo sơ-mi là phẳng tắp

— Đi đám cưới không thể lôi thôi lếch thếch, mặt nhọ nhem, chân tay lãm bùn

— Đi dự đám tang không được mặc áo quần loè loẹt, nói cudi oang oang Sau khi phân tích những dẫn chứng cụ thể, tác giả đã chỉ ra một "quy tắc ngầm” chi phối cách ăn mặc của con người, đó là "văn hoá xã hội”

b Luận điểm 2: "Y phục xứng kì đức"

— Dù mặc đẹp đến đâu, sang đến đâu mà không phù hợp thì cũng chỉ làm frò cười cho thiên hạ, làm mình tự xấu đi mà thôi

— Xua nay, cái đẹp bao giờ cũng đi với cái giản đị, nhất là phù hợp với môi

truong

Các phân tích trên làm rõ cho nhận định của tác giả là: "Án mặc ra sao cũng phải phù hợp với hoàn cảnh riêng của mình và hoàn cảnh chung nơi công cộng hay toàn xã hội

4 Để "chốt" lại vấn đề, tác giả dùng phép lập luận tổng hợp bằng một kết

luận ở cuối văn bản: “Thế mới biết, trang phục hợp văn hoá, hợp đạo đức, hợp môi trường mới là trang phục đẹp

5 Vai trò của phép lập luận phân tích và tổng hợp:

— Phép lập luận phân tích giúp ta hiểu sâu sắc các khía cạnh khác nhau của

trang phục đối với từng người, trong từng hoàn cảnh cụ thể

— Phép lập luận tổng hợp giúp cho ta hiểu ý nghĩa văn hoá và đạo đức của cách ăn mặc; nghĩa là không thể ăn mặc một cách tuỳ tiện, cầu thả như một số

người lầm tưởng răng đó là sở thích và "quyền" bất khả xâm phạm của mình + GV chỉ định 1 HS đọc chậm, rõ GŒh¿ nhớ trong SGK

Hoạt động 2

HƯỚNG DẦN LUYỆN TẬP

1 Phân tích luận điểm: "Học vấn không chỉ là chuyện đọc sách, nhưng đọc

sách vẫn là một con đường quan trọng của học vấn”

— Thứ nhất, học vấn là thành quả tích luỹ của nhân loại được lưu giữ và

truyền lại cho đời sau

- Thứ hai, bất kì ai muốn phát triển học thuật cũng phải bắt đầu từ "kho tàng quý báu" được lưu giữ trong sách; nếu không mọi sự bắt đầu sẽ là con số

không, thậm chí là lạc hậu, giật lù1

— Thứ ba, đọc sách là "hưởng thụ” thành quả về tri thức và kinh nghiệm hàng nghìn năm của nhân loại, đó là tiền đề cho sự phát triển học thuật của mỗi người

— Thứ ba, đọc sách cũng như đánh trận, cần phải đánh vào thành trì kiên

cố, đánh bại quân địch tinh nhuệ, chiếm cứ mặt trận xung yếu; tức là phải doc cái cơ bản nhất, cần thiết nhất cho công việc và cuộc sống của mình

3 Phân tích cách đọc sách:

— Tham đọc nhiều mà chỉ "liếc qua" cốt để khoe khoang là mình đã đọc sách nọ sách kia thì chẳng khác gì "chuồn chuồn đạp nước" chỉ gây ra sự lãng

phí thời gian và sức lực mà thôi: "Thế gian có biết bao người đọc sách chỉ để trang trí bộ mặt, như kẻ trọc phú khoe của, chỉ biết lấy nhiều làm quý Đối với việc học tập, cách đó chỉ là lừa mình dối người, đối với việc làm người thì cách

đó thể hiện phẩm chất tầm thường, thấp kém"

— Doc it ma doc ki, thì sẽ tập thành nếp suy nghĩ sâu xa, trầm ngâm tích luỹ, tưởng tượng tự do đến mức làm thay đổi khí chất

— Có hai loại sách cần đọc là sách về kiến thức phổ thông và sách về kiến

thức chuyên ngành, đó là hai bình diện rộng và sâu của tri thức

4 Vai trò của phân tích trong lập luận:

— Có thể nói, trong văn bản nghị luận, phân tích là một thao tác bắt buộc mang tính tất yếu bởi nếu không phân tích thì không thể làm sáng tỏ được luận

điểm và không thể thuyết phục được người nghe, người đọc

- Cần nhớ rằng mục đích của phân tích và tổng hợp là giúp cho người nghe, người đọc nhận thức đúng, hiểu đúng vấn đề, do đó nếu đã có phân tích

thì đương nhiên phải có tổng hợp và ngược lại Nói cách khác, phân tích và tổng hợp luôn có mối quan hệ biện chứng để làm nên "hồn vía" cho văn bản

nghị luận

Tiết 95

TẬP LÀM VĂN LUYỆN TẬP PHÂN TÍCH VÀ TỔNG HỢP

A Kết quả cần dat

Đây là bài rèn luyện kĩ năng, không phải bài học lí thuyết, do đó GV lưu ý hướng dẫn cho HS rèn luyện thành thạo hai Kĩ năng sau:

1 Kĩ năng nhận diện văn bản phân tích và tổng hợp

2 Kĩ năng viết văn bản phân tích và tổng hợp

B Thiét ké bai day — hoc

Hoat dong 1

NHAN DIEN VAN BAN PHAN TICH

+ GV yéu cau HS doc ki hai doan trich a, b 6 muc 1 trong SGK và trả lời các câu hoi:

1 Luận điểm và trình tự phân tích ở đoạn văn a?

2 Luận điểm và trình tự phân tích ở đoạn văn b?

+ HS trao đổi, thảo luận và trả lời:

1.a Luận điểm: "Thơ hay là hay cả hồn lẫn xác, hay ca bai"

— Thứ ba, cái hay thể hiện ở các vần thơ: £ứ vận hiểm hóc, kết hợp với từ

với nghĩa chứ, tự nhiên, không non ép

2.a Luận điểm: "Mấu chốt của thành đạt là ở đâu?"

b Trình tự phân tích:

— Thứ nhất, do nguyên nhân khách quan (đây là điều kiện cần): gặp thời,

hoàn cảnh, điều kiện học tập thuận lợi, tài năng trời phú

— Thứ hai, do nguyên nhân chủ quan (đây là điều kiện du): tinh thần kiên trì phấn đấu, học tập không mệt mỏi và không ngừng trau đồi phẩm chất đạo đức tốt đẹp

chính thì: "Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để làm người và để

tự khẳng định mình" (UNESCO), tức là học để phát triển và hoàn thiện con

người theo quy luật của cái đẹp, trong đó cốt lõi của cái đẹp là trí tuệ Tuy nhiên, có một bộ phận không ít người chưa nhận thức thật đầy đủ về ý nghĩa và

mục đích cao cả của việc học tập, do đó có những biểu hiện lệch lạc trong học

tập như học qua loa đại khái, học đối phó Chúng ta cần phải trao đối, bàn bạc

một cách nghiêm túc về vấn đề này để thấy được những tác hại tiêu cực của nó,

đồng thời cùng nhau tìm ra những biện pháp đẩy lùi và tiến tới xoá bỏ nó

+ Sau đó GV nêu vấn đề yêu cầu HS trao đối, thảo luận:

1 Thế nào là học qua loa, đối phó?

2 Phân tích bản chất của lối học đối phó và nêu lên những tác hại của nó + GV gợi dẫn HS phân tích theo trình tự sau:

1 Hoc qua loa, đối phó:

a Học qua loa có các biểu hiện sau:

— Học không có đầu có đuôi, không đến nơi đến chốn; cái gì cũng biết một

tí nhưng không có kiến thức cơ bản, hệ thống, sâu sắc

- Học cốt chỉ để khoe mẽ là đã có bằng nọ bằng kia, nhưng thực ra đầu óc trống rỗng; chỉ quen "nghe lỏm, học mót, nói dựa, ăn theo” người khác; không dám bày tỏ chính kiến của mình về các vấn đề có liên quan đến học thuật

b Học đối phó có những biểu hiện sau:

- Học chỉ cốt để thầy cô không quở trách, cha mẹ không rầy la; chỉ lo giải

quyết việc trước mắt như thi cử, kiểm tra không bị điểm kém

— Học đối phó thì kiến thức phiến diện, nông cạn, hời hợt Nếu cứ lặp đi lặp lại kiểu học này thì người học ngày càng trở nên dốt nát, trí trá, hư hỏng: vừa lừa dối người khác, vừa tự huyễn hoặc mình; đây là một trong những nguyên nhân gây ra hiện tượng "tiến sĩ giấy" đang bị xã hội lên án gay gắt

2 Bản chất của lối học đối phó và tác hại của nó:

— Đối với xã hội: những kẻ học đối phó sẽ trở thành gánh nặng lâu dài cho

xã hội về nhiều mặt như kinh tế, tư tưởng, đạo đức, lối sống

— Đối với bản thân: những kẻ học đối phó sẽ không có hứng thú học tập và

do đó hiệu quả học tập càng ngày càng thấp

Hoạt động 3

THỰC HANH PHAN TICH MOT VAN BAN

+ GV nêu vấn đề: "Tại sao phải đọc sách?” và yêu cầu HS dựa vào văn bản Bàn về đọc sách của Chu Quang Tiềm để làm dàn ý phân tích

+ Sau khi HS chuẩn bị xong, GV gọi một số HS trình bày và hướng dẫn các

em hoàn thiện các ý theo trình tự:

— Thứ nhất, sách là kho tri thức được tích luỹ từ hàng nghìn năm của nhân loại; vì vậy bất kì ai muốn có hiểu biết đều phải đọc sách

— Thứ hai, tri thức trong sách bao gồm những kiến thức khoa học và kinh nghiệm thực tiễn đã được đúc kết, nó được coi là cái "mặt bảng” xuất phát của mọi người có nhu cầu học tập, hiểu biết; do đó nếu không đọc sách sẽ bị lạc

hậu, không thể tiến bộ được

— Thứ ba, càng đọc sách chúng ta mới càng thấy kiến thức của nhân loại thì mênh mông như đại dương, còn hiểu biết của chúng ta thì chỉ là vài ba giọt nước vô cùng nhỏ bé; từ đó chúng ta mới có thái độ khiêm tốn và ý chí cao trong học tập

+ GV có thể nhấn mạnh: Đọc sách là vô cùng cần thiết, nhưng cũng phải biết chọn sách mà đọc và phải biết cách đọc mới có hiệu quả

Hoạt động 4

THUC HANH TONG HOP

Doan văn gợi ý: Ngạn ngữ phương Đông có câu: "Hãy để lại cho con cái một ngôi nhà, một cái nghề và một quyển sách!" Một ngôi nhà vừa là tài sản vat chất, vừa là nơi để ở theo tỉnh thần "an cư lạc nghiệp" Một cái nghề vừa là phương tiện kiếm sống, vừa là phần đóng góp nhỏ bé của một công dân cho xã

hội Còn một quyển sách là tài sản tỉnh thần vô giá Trong quyển sách ấy có tri

thức, có kinh nghiệm sống, có hoài bão, có tớc mơ của tiền nhân truyền đạt

và gửi gắm cho muôn đời con cháu Trong rất nhiều lời răn dạy của tiền nhân, chắc chắn có những lời răn bổ ích, thấm thía về việc học hành; chẳng hạn như:

"Ngoc bat trac bat thành khí, nhân bất học bất trì lí" (Ngọc không mài giãa không thành vật báu, người không học không hiểu đạo lí) Như vậy, việc học tập có vai trò quyết định trong việc lập thân của mỗi con người Vì thế, muốn thành tài phải khổ công học tập, rèn luyện; phải học có đầu có đuôi, học đến nơi đến chốn; tuyệt đối không được học qua loa đối phó theo kiểu "cuối ngựa xem hoa" cốt chỉ để kiếm lấy mảnh bằng mà thực chất chỉ là hành vi lừa người đối mình Trong quá trình học tập, tất nhiên phải đọc sách, cho nên phải biết chọn sách mà đọc và phải biết cách đọc để tiếp thu có hiệu quả những tri thức

và kinh nghiệm của tiền nhân, đó chính là hành trang quan trọng để làm cuộc

"trường chỉnh vạn dặm trên con đường học vấn" của mỗi người

e« GV và HS cùng đọc tham khảo

101 DANH NGÔN VỀ GIÁO DỤC, HỌC TẬP, ĐỌC SÁCH

1 Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để làm người và để tự khẳng

định mình (UNESCO)

2 Kiến thức càng tăng, hoài nghi càng lắm (Gớt-tơ)

3 Không có bóng tối, chỉ có sự ngu dốt thôi (Sếch-xpia)

Người khôn học được nhiều điều ở người ngu hơn là người ngu học được ở người

khôn (Xen-xô)

Kẻ không biết mà không biết mình không biết, hắn là thằng điên (A Pô-tơ) Hãy tự biết mình (Xô-cơ-rát)

Thà không biết gì còn hơn là biết nhiều thứ nửa vời (Nít-xơ)

Sự giáo dục bắt đầu từ lòng mẹ; mỗi lời thốt ra cho đứa trẻ nghe dẫn tới việc tạo

thành tính khí của chúng (H Bal-lau)

9 Thà đừng sinh ra đời còn hơn là bị thất học (J Hơ-uốt)

Không học một cái gì cả thì khỏi quên một cái gì cả (C.D Pa-nat)

Không có gì ngu bằng một người có giáo dục, nếu bạn loại bỏ những điều mà anh ta được giáo dục (W Rô-gơ)

Có những người cao quý do việc học hơn là do thiên nhiên (Xi-xê-rô)

Giáo dục là một điều đáng kính trọng, nhưng nên nhớ rằng đôi khi những điều được dạy là những cái không đáng biết (Uyn-đơ)

Ba nền tảng của học vấn là: nhận xét nhiều, từng trải nhiều và học tập nhiều (Ca-tơ-ran)

Những gì được dạy ở các trường học không phải là giáo dục mà chỉ là phương

tiện của giáo dục (Ê-mê-sơn)

Một người muốn dạy dỗ kẻ khác thì trước hết phải tự điều khiển được mình

(Bất-hơ)

Người thầy giáo dạy học trò và cũng được học trò dạy lại nhiều điều (E-pic-té)

Người thầy giáo thông minh luôn nghĩ rằng học trò thông minh, người thầy giáo

ngu dốt luôn nghĩ rằng học trò ngu dốt (Na-ga-giu-na)

Không có môn học nào buồn tẻ, mà chỉ có những người thầy buồn tẻ (Lốc-cơ)

Giáo dục học trò khác với chia kẹo cho trẻ con (Sam-pho)

Điều nực cười nhất là ai đó cứ tưởng giáo dục giống như một trò chơi rao bán

những chân lí nhất thành bất biến (Gra-si-an)

Người thầy giáo hoàn hảo là người thầy giáo biết rõ những chỗ chưa hoàn hao

của mình (Q-gu-stanh)

Giáo dục là công cụ biến con số không của lịch sử thành một tượng đài nhân văn

giàu cảm xúc (An-tô-min)

Người ta có thể không có nhu cầu thưởng thức thi ca, nhạc hoạ ; nhưng một khi

đã không có nhu cầu hiểu biết thì không nên bàn chuyện đúng, sai (Plu-tác) Muốn giáo dục có kết quả, xét cho cùng, cần phải trả lời được câu hỏi: Ai giáo duc ai? (Tun-li)

Trở nên thấp kém hon ban than mình không phải là cái gì khác ngoài sự ngu dốt; trở nên cao cả hơn bản thân mình không phải là cái gì khác ngoài sự thông thái (Xô-crát)

Không phải thời gian mà sự giáo dục thích hợp và tự nhiên sẽ dạy dỗ trí tuệ

(Dé-m6-crit)

Giáo dục là nguồn dự trữ tốt nhất cho tuổi già (A-ri-xtốt)

Giáo dục là một kiểu sinh đẻ (Lích-ten-béc)

Nền giáo dục tốt nhất là biến học trò thành công dân của một dân tộc có tổ chức

tốt nhất (Hê-ghen)

Dốt nát là đêm tối của tâm hồn (Xi-xê-rông)

Thật vô cùng may mắn cho ai được học cách học (Mê-na-đrơ)

Người giáo viên bình thường mang chân lí đến cho trò, người giáo viên giỏi biết dạy trò đi tìm chân lí (Di-xtéc-véc)

Giáo dục một người đàn ông được một người đàn ông Giáo dục một người đàn

bà được một gia đình Giáo dục một người thây được cả một xã hội (Ta-go) Giáo dục là một nghệ thuật làm cho con người trở thành những người có đạo đức (Hê-ghen)

Nhà giáo dục cảm thấy mình là một mắt xích sinh động giữa quá khứ và tương lai Sự nghiệp của họ bình dị nhưng là một trong những sự nghiệp vĩ đại nhất

của lịch sử (U-sin-xki)

Sau bánh mì, giáo dục là nhu cầu đầu tiên của một dân tộc (La-xơ-xphu-cô)

Tất cả trẻ con đều bịt tai trước những lời khuyên răn dạy bảo của bạn, nhưng

chúng sẽ mở mắt thật to xem bạn làm gì (Ta-lét)

Tri thức chỉ là tri thức khi nó có sự nỗ lực suy nghĩ của người học, chứ nó không phải là trí nhớ (L Tôn-xtôi)

Dạy học không phải chỉ là một nghề kiếm sống thuần tuý, nó đòi hỏi những hi

sinh thâm lặng vô bờ bến (Xu-khô-lum-xki)

Người thầy giáo nào cũng vừa làm thầy của học trò, vừa làm trò của những người

Càng tôn trọng con người bao nhiêu, càng yêu cầu con người cao bấy nhiêu

Về thực chất, con người bắt đầu già khi mất năng lực hoc tap (A Grap)

Người học trò mà không định vượt thay thi thật đáng thương (Lê-ô-na)

Hiểu biết và chỉ có hiểu biết mới làm cho con người tự do và đem lại cho con

người sự vĩ đại (D Đi-đơ-rô)

Giáo dục con người là đào luyện cho họ có thể đối đầu với mọi hoàn cảnh

(C.H Ri-vé)

Dạy học trò mà không khơi dậy cho họ khát vọng ham hiểu biết thì chỉ là việc đập

búa lên sắt nguội mà thôi (Hô-ra-xơ-man)

Tiêu chuẩn đánh giá con người là khát vọng vươn tới sự hoàn chỉnh (W Gớt)

Thiên tài gồm một phần trăm cảm hứng và chín mươi chín phần trăm mồ hôi

(T E-đi-xơn)

Gieo hành vi, bạn sẽ gặt thói quen; gieo thói quen, bạn sẽ gặt tính cách; gieo tính cách, bạn sẽ gặt số phận (V Téc-kê-rây)

Trẻ em khóc chào đời giống nhau ở khắp mọi nơi Khi lớn lên, chúng có thói quen

khác nhau Đó là do kết quả của giáo dục (Tuân Tử)

Đạo học không có đường tắt (Nguyễn Siêu)

Giáo dục cũng phải có nhiều phương pháp (Giáo diệc đa thuật hĩ - Mạnh Tử) Giáo dục không phân biệt các thứ hạng người khác nhau (Hữu giáo vô loại -

Khổng Tử)

Người không bao giờ đặt câu hỏi: "Tại sao? Như thế nào? " là người không thể

giáo dục được (Bất viết "như ti hà, như tri hà" giả, ngô mạt như tri hà dã dĩ hĩ - Khổng Tử)

Con người tuy có đạo lí, nhưng cứ ăn no mặc ấm và rong chơi mãi mà không

được giáo dục thì cũng gần như loài cầm thú (Nhân chí hữu đạo dã, bão thực noãn y, dật cư nhi vô giáo, tắc cận như cầm thú - Mạnh Tử)

Chỗ mà con người khác với loài cầm thú thật mong manh (Nhân chỉ sở dĩ dị ư cẩm thú giả cơ hi - Mạnh Tử)

Sau khi làm xong các công việc xã hội thì hãy học văn (đọc sách) (Hanh hữu dư

lực, tắc dĩ học văn - Không Tử)

Học khẩn trương như sợ không kịp với thời gian (lạc hậu) và còn sợ cả sự rơi

rụng, mất mát nữa (Học như bất cập, do khủng thất chi - Không Tử)

Phấn khởi nhờ học Kinh Thi, biết cư xử để tồn tại trong xã hội là nhờ Kinh Lễ,

thành đạt trọn vẹn là nhờ Kinh Nhạc (Hưng ư Thi, lap tư Lê, thanh ư Nhạc - Khổng Tử)

Kẻ ham học sẽ có trí tuệ, kẻ say mê thực hành sẽ nên người, kẻ biết hổ thẹn sẽ

có dũng khí (Hiếu học cận hồ trí, lực hành cận hồ nhân, tri sỉ cận hồ dũng - Trung dung)

Người chê ta mà chê đúng tức là thây ta, người khen ta mà khen đúng tức là bạn

ta, còn người ninh hót ta chính là kẻ thù của ta đó (Cố phi ngã nhi đáng giả, ngô

sư dã; thị ngã nhi đáng giả, ngô hữu dã; xiém du ngã giả, ngô tặc dã - Tuân Tử) Người ta có ba cái biết: sinh ra đã biết, học mà biết và rơi vào cảnh khốn cùng cũng sẽ biết (Nhân hữu tam tri ư dã: sinh nhỉ trị, học nhi trị, khốn nhỉ tri - Tuân Tử)

Người biết một vấn đề nào đó không bằng người yêu thích nó, người yêu thích nó

không bằng người say mê nó (Trí chỉ giả bất như hiếu chi giả, hiếu chi giả bất như lạc chỉ giả - Không Tử)

Biết thì nói là biết, không biết nói là không biết, như vậy tức là người hiểu biết

(Trí chỉ vi trí chỉ, bất trí vi bất trí, thị tri dã - Không Tử)

Biết mình dốt nát mà có thể không lo lắng được ư? Biết mình học nhưng không

hành mà có thể yên tâm được ư? (Tri nhi bất học, khả dĩ vô ưu dư? Học nhỉ bất hành, khả dĩ vô ưu dư? - Hàn Anh)

Có đi học mới biết mình còn kém cỏi, có làm thầy mới biết mình còn nông cạn (Học nhiên hậu tri bất túc, giáo nhiên hậu trí khốn - Lễ kí)

Giáo dục chính là cách làm cho con người phát huy được ưu điểm và sửa chữa được sai lầm (Giáo dã giả, trưởng thiện nhi cứu kì thất giả dã - Lễ kí)

Hiểu biết qua lời giảng của thầy là có hạn, hiểu biết do tự học là vô hạn (Giảng

chi công hữu hạn, tập chỉ công vô dĩ - Nhan Uyên)

Học là gì? Học là hiểu rộng, hỏi cặn kẽ, suy nghĩ kĩ, phân biệt rõ ràng, thực hành

kịp thời (Học như hà? Bác học chỉ, thẩm vấn chỉ, thận tư chi, minh biện chi, đốc

hanh chí - Trung dung)

Người khác học một lần, ta học trăm lần; người khác học mười lần, ta học ngàn

lần; như thế dù là người kém cỏi cũng phải tiến bộ (Nhân nhất năng chi, kỉ bách

chí; nhân thập năng chỉ, kỉ thiên chỉ; tuy nhu tất cường - Trung dung)

Bắn trăm phát, trượt một phát, không thể gọi là thiện xạ: người học thấy khó mà

bỏ giữa chừng, không thể gọi là có chí (Bách phát, thất nhất, bất túc vị thiện xạ

học dã giả, cố học nhất chỉ dã - Tuân Tử)

Học cái căn bản sẽ nắm được các tiểu tiết, không có ai sa vào tiểu tiết mà có thể

nắm được cái căn bản (Đắc kì đại giả khả dĩ kiêm kì tiểu, vị hữu học kì tiểu nhi

năng chí kì đại giả dã - Âu Dương Tu)

Cùng một vấn đề mà người khác không thấy gì, nhưng ta phát hiện ra điều cần hỏi, đó mới là học tập tiến bộ (Ư bất nghi xứ hữu nghi, phương thị tiến hĩ -

Trương Tái)

Nếu biết dốt nát là khuyết tật thì sẽ coi tri thức là sự hoàn thiện (Dĩ bất tri vi

khiếm, tắc dĩ trí vị thái - Lục Cửu Uyên)

Học mà không suy nghĩ thì hiểu biết hời hợt, chỉ nghĩ (vấn vơ) mà không chịu học

thì đầu óc trống rỗng mông lung (Học nhỉ bất tư tắc võng, tư nhi bất học tắc đãi - Khổng Tử)

Ngọc không mài giũa không thành vật báu, người không học không hiểu đạo lí (Ngọc bất trác bất thành khi, nhân bất học bất tri li - Lé kí)

Cái đích lớn lao của sự học không gì khác hơn là tìm lại cái tâm đã mất (Học vấn

chi đạo vô tha, câu kì phóng tâm nhỉ dĩ hi - Mạnh Tử)

Người bỏ học giữa chừng giống như bù nhìn, lay thì rung rinh, buông tay ra thì cứng đờ (Học giả hữu tức thì, nhất như mộc ngẫu, nhân khiên súc tắc động, xả

chỉ tắc tức - Trương Hoành Cừ)

Người hiếu học dẫu chết vẫn như còn Người không học nếu có sống chẳng qua cũng chỉ là thây đi thịt chạy mà thôi (Hiếu học tuy tử nhược tôn Bất học giả hành thi tấu nhục nhĩ - Nhiệm Mạt)

Đời ta thì có hạn mà sự hiểu biết thì vô hạn (Ngã sinh dã hữu nhai, nhi tri dã vô nhai - Trang Tử)

Mỗi ngày biết thêm nhiều điều mình chưa biết, mỗi tháng chẳng quên những điều

mình đã biết, như vậy mới đáng gọi là người ham học (Nhật trí kì sở vô, nguyệt vô vong kì sở năng, khả vi hiếu học giả di hi - Từ Hạ)

Người không hiếu biết việc xưa nay (lịch sử và hiện tai) thi chẳng khác gì ngựa trâu mà mặc áo vậy (Nhân bất thông cổ kim, mã ngưu nhi khâm cư - Hàn Văn Công)

Ba người cùng đi, chắc chắn có một người đáng là thầy ta (Tam nhân đồng hành tất hữu ngã sư yên - Không Tử)

Tai hoạ của con người là ở chỗ thích làm thây người khác (Nhân chi hoạn tại hiếu

Học không biết chán là người trí (Học bất yếm trí dã - Mạnh Tử)

Người ta sinh ra vốn giống nhau, nhưng do nhiễm những thói quen khác nhau mà thành ra khác nhau (Tính tương cận dã, tập tương viễn dã - Khống Tử)

Ai đọc sách mà không biết được nhiều hơn những điều viết trong sách thì người

đó mới sử dụng sách có một nửa (G.Lét-xinh)

Người mù chữ của thế kỉ XXI không phải là người không biết đọc, mà là người

không biết cách đọc (Khuyết danh)