Để giúp các em có được kĩ năng nhận biết, phát hiện và tiếp cận được qua bảng số liệu đã cho trong một bài thực hành hoặc những bài tập nào đó.. Trong quá trình dạy học, tôi có một kinh
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO PHÚ VANG
TRƯỜNG THCS AN BẰNG – VINH AN
Đề tài:
“KỸ NĂNG NHẬN BIẾT CÁCH VẼ BIỂU
ĐỒ MÔN ĐỊA LÍ – LỚP 9”
Thực hiện: Nguyễn Anh Phước
Trang 2I/ LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh Để giúp các em có được kĩ năng
nhận biết, phát hiện và tiếp cận được qua bảng số liệu đã cho trong một bài thực hành hoặc những bài tập nào đó Yêu cầu của câu hỏi đặt ra như căn cứ vào bảng số liệu dưới đây, hãy
vẽ biểu đồ thích hợp thể hiện một vấn đề đặt ra của câu hỏi Thì học sinh sẽ biết và hiểu
được yêu cầu của đề bài yêu cầu sẽ làm thế nào, cách tiến hành vẽ ra sao và nên vẽ dạng biểu đồ gì.
Trong quá trình dạy học, tôi có một kinh nghiệm về việc giảng dạy môn địa lí lớp 9 ở trường THCS hiện nay nhất là các tiết thực hành, các bài tập.Vấn đề nhận biết về kĩ năng
để vẽ được biểu đồ đúng và chính xác thì cũng rất khó khăn đối với các em Vì ở lớp 9 môn Địa lí có nhiều dạng biểu đồ: biểu đồ hình tròn; biểu đồ hình cột; biểu đồ đường; biểu đồ cột chồng; biểu đồ cột ghép; biểu đồ miền và biểu đồ thanh ngang…Do đó, các em cần phải
có một kĩ năng để tiến hành cách làm và vẽ cho chính xác Bản thân được rút ra từ thực tế
ở học sinh qua một tiết học thực hành và tích lũy được kinh nghiệm.
Cùng với việc đổi mới chương trình, sách giáo khoa, việc đổi mới phương pháp dạy học
trong nhà trường hiện nay là một vấn đề cần thiết để phát huy khả năng học sinh, học hỏi sáng tạo đối với xu thế phát triển toàn diện của học sinh trong nhà trường Để đạt được
điều đó, về góc độ chuyên môn, tôi có kinh nghiệm nhỏ trong tiết dạy môn địa lí - 9 Nên tôi
chọn đề tài “Kĩ năng nhận biết cách vẽ biểu đồ môn Địa lí lớp 9”
Trong đề tài, không sao tránh khỏi sự thiếu sót Rất mong đón nhận những góp ý
nhiệt thành của đồng nghiệp để bổ sung cho đề tài được hoàn chỉnh
Xin chân thành cảm ơn !
Trang 3II/ NỘI DUNG CỤ THỂ:
Trong chương trình Địa lí 9 có 7 dạng biểu đồ Để giúp học sinh
phát hiện cụ thể mỗi loại biểu đồ tôi giúp cho các em 5 dạng cơ bản, cụ thể là:
1) Kĩ năng nhận biết vẽ biểu đồ hình tròn.
Cho bảng số liệu
Cơ cấu dân số theo giới tính và nhóm tuổi ở Việt Nam (%)
Vẽ biểu đồ thích hợp thể hiện cơ cấu dân số theo nhóm tuổi năm 1989 – 1999
(Học sinh tính toán, xử lí về số liệu =100%)
0 - 14
15 - 59
60 trở lên
Tổng số
Nam 21,8 23,8 2,9
48,5
Nữ 20,7 26,6 4,2
51,5
Nam
21,2 25,6 3,0
48,7
Nữ 18,9 28,2 4,2
51,2
Nam
17,4 28,4 3,4
49,2
Nữ 16,1 30,0 4,7
50,8
Trang 4Vậy vì sao bài tập này lại vẽ biểu đồ tròn Muốn vậy đòi hỏi học sinh phải có
kĩ năng nhận biết về các số liệu trong bảng, bằng cách người học phải biết xử lí
số liệu ở bảng mà có kết quả cơ cấu của nó đủ 100 (%) , thì tiến hành vẽ biểu đồ
đó Khi vẽ cần phải có kĩ năng: vẽ theo chiều kim đồng hồ, điểm xuất phát 12 giờ.
Trang 5
2) Dạng biểu đồ cột chồng:
Căn cứ vào bảng số liệu dưới đây về cơ cấu giá trị sản xuất
ngành chăn nuôi (%)
Đơn vị tính : 100%
Năm Gia súc Gia cầm Sản phẩm
trứng, sữa
Phụ phẩm chăn nuôi 1990
2002
63,9 62,8
19,3 17,5
12,9 17,3
3,9 2,4
Vẽ biểu đồ thích hợp thể hiện cơ cấu giá trị¸ sản xuất ngành chăn nuôi.
Cho học sinh hiểu được dạng biểu đồ hình tròn có tỷ lệ (%)
Vậy ở bảng trên cũng có cơ cấu % mà lại vẽ biểu đồ cột chồng.
Trang 6- Dạng biểu đồ này giúp cho các em dễ so sánh giữa các ngành với nhau theo trình tự đầu tiên là sản xuất ngành chăn nuôi cho đến phụ phẩm chăn nuôi.
- Cách tiến hành: vẽ trục tung thể hiện (%), trục hoành ghi rõ năm.
Kĩ năng này đòi hỏi HS phải biết và hiểu khi đó mới tiến hành nên vẽ biểu đồ
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
(%)
Năm
63,9
19,3
12,9
3,9
62,8
17,5
17,5
2,4 Chú thích:
V Gia súc
G Gia cầm
S SP trứng, sữa
P P.P chăn nuôi
Trang 7Vì sao chúng không vẽ biểu đồ hình tròn mà lại vẽ biểu đồ cột chồng, mục đích loại biểu đồ này dễ phân biệt và dễ so sánh để đối chiếu với nhau.
- Kết quả ngành nào tăng, ngành nào giảm Để từ đó các em nắm bắt được vì sao các ngành lại có sự chênh lệch.
Ví dụ: Rèn luyện kĩ năng vẽ biểu đồ và phân tích được mối quan hệ giữa dân
số, sản lượng lương thực và bình quân lương thực theo đầu người ở vùng Đồng bằng sông Hồng.
Thì chúng ta tiến hành cách vẽ để thể hiện:
Trang 83)Vẽ biểu đồ miền:
Vẽ biểu đồ về sự thay đổi cơ cấu kinh tế.
Cho bảng số liệu sau đây:
Cơ cấu GDP của nước ta thời kì 1991 – 2002 (%)
Năm 1991 1993 1995 1997 1999 2001 2002 Tổng số
Nông, lâm, ngư nghiệp
Công nghiệp - xây dựng
Dịch vụ
100,0 40,5 23,8 35,7
100,0 29,2 28,9 41,2
100,0 27,2 28,8 44,0
100,0 25,8 32,1 42,1
100,0 25,4 34,5 40,1
100,0 23,3 38,1 38,6
100,0 23,0 38,5 38,5
Hãy vẽ biểu đồ miền thể hiện cơ cấu GDP thời kì 1991 – 2002.
* Nhận biết và cách tiến hành vẽ biểu đồ miền:
- Đọc yêu cầu, nhận biết các số liệu trong bài.
- Vẽ hình, vẽ một hình vuông để vẽ biểu đồ miền, biểu đồ này là
từ biến thể của dạng biểu đồ cột chồng theo tỷ lệ (%)
Trang 9Trong trường hợp số liệu ít năm thì vẽ biểu đồ hình tròn.
Trong trường hợp khi chuỗi số liệu là nhiều năm, dùng
biểu đồ miền.
Không thể vẽ biểu biểu đồ tròn Nếu căn cứ bảng số liệu
trên mà chúng ta vẽ biểu đồ hình tròn thì lên đến 8 biểu
đồ Thì khó phát hiện hơn so với dạng biểu đồ miền.
Không vẽ biểu đồ miền khi chuỗi số liệu không phải là
theo các năm
Vì trục hoành trong biểu đồ miền biểu diễn năm
- Cách vẽ biểu đồ miền tạo hình chữ nhật trước khi vẽ Có 2 trục
tung: trục tung bên phải và trục tung bên trái Để vẽ biểu đồ
theo số liệu cho chính xác thì phải có kĩ năng là tạo thêm số liệu theo tỷ lệ % ở trục tung bên phải để đối chiếu số liệu vẽ cho
chính xác Khi vẽ đã hoàn thành thì chúng ta dung tẩy xóa phần
số ảo đó mà mình đã tạo ra
- Biểu đồ là hình chữ nhật, trục tung có trị số 100% (Tổng số).
Trang 10- Vẽ lần lượt theo từng chỉ tiêu chứ không phải lần lượt theo các năm Cách xác định các điểm vẽ giống nhau khi vẽ biểu đồ cột chồng.Nghĩa là các em vẽ ngành nông, lâm, ngư nghiệp từ trục hoành từ năm 1991và theo chiều hướng tăng dần từ 0 – 100% (Vẽ như biểu đồ cột chồng tức là vẽ ngành này, tương ứng với năm đó xong HS tiếp tục cộng số liệu của ngành kế tiếp cho đến
tỉ lệ 100%).
- Vẽ đến đâu tô màu đến đó hay kẻ vạch ngay đến đó.
- Đồng thời thiết lập bảng chú giải:
Trang 11- Dạng biểu đồ này giúp cho học sinh dễ phát hiện và hiểu được mức
độ so sánh về tốc độ tăng trưởng giữa dân số, sản lượng lương thực và bình quân lương thực theo đầu người của một vùng nào đó.
Trang 124) Biểu đồ cột ghép:
- Kĩ năng nhận biết nhanh là đối chiếu một thời kì mà xuất hiện cả 3 tiêu chí thì các em phát hiện ra tiêu chí nào tăng trưởng mạnh nhất và tiêu chí nào chậm phát triển.
- Như vậy kĩ kĩ năng vẽ biểu đồ và quan sát biểu đồ để nhận xét thì giúp cho học sinh tư duy tốt và kích thích sự hưng phấn đối với các
em về tiết thực hành.
Trang 135) Biểu đồ đường:
- Để vẽ dạng biểu đồ đường, trước hết chúng ta nên hiểu nội dung của nó.
Ví dụ: yêu cầu về sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của 3 ngành:
nông, lâm, ngư nghiệp; Công nghiệp – xây dựng và Dịch vụ thể hiện rõ qua nhiều năm từ 1991, 1992, 1993……2002 Mặc
dù, nó cũng có tỷ lệ 100% nhưng không thể vẽ biểu đồ hình tròn được Lí do phải vẽ nhiều hình tròn, thì không có tính
khả thi với yêu cầu của đề bài
- Cho nên chúng ta tiến hành vẽ dạng biểu đồ đường để dễ
nhận xét về sự thay đổi của các ngành trên một đường cụ thể
đó và dễ nhận xét về chuyển đổi cơ cấu của 3 ngành nói trên
Trang 14Bảng 22.1: Tốc độ tăng dõn số, sản lượng lương thực, bỡnh quõn lương thực theo đầu người ở Đồng bằng sụng Hồng (%)
Năm
Tiêu chí
1995 1998 2000 2002
Bỡnh quân lương thực theo đầu người 100,0 113,8 121,8 121,2
* Vẽ biểu đồ :
- Kẻ hệ trục toạ độ vuông góc.
+ Trục tung: Thể hiện độ lớn của các
đối tượng (trị số %), gốc toạ độ có thể
là 0, có thể là một trị số ≤ 100.
+ Trục hoành: Thể hiện thời gian (năm), gốc toạ độ trùng với năm đầu tiên trong bảng số liệu (1995).
+ Xỏc định toạ độ cỏc điểm
từng năm theo bảng số liệu 22.1
Trang 15105 110 115 120 125 130 135
1998 2000 2002
-Mỗi đường một kí hiệu hoặc một màu riêng.
Biểu đồ tốc độc tăng dân số, sản lượng lương thực và bỡnh quân lương thực theo đầu người ở đồng bằng sông Hồng giai đoạn 1995 - 2002.
Dân số Sản lượng lương thực Bỡnh quân lương thực theo đầu người
Chỳ giải:
Dõn số
Trang 16III/ KẾT LUẬN:
Như vậy trong khi tiến hành vẽ các dạng biểu đồ Giáo viên truyền đạt cho HS một
kĩ năng cụ thể, chi tiết để các em thực hiện:
- Chẳng hạn, vẽ biểu đồ hình tròn thì tiến hành điểm xuất phát theo chiều kim đồng
hồ, ngay điểm xuất phát 12 giờ để vẽ và đánh dấu ngành đầu tiên và tiến hành cho đến khi kết thúc các ngành sẽ giáp lại điểm xuất phát ban đầu của ngành thứ nhất Đối với biểu đồ đường và biểu đồ miền thì điểm xuất phát ngay ở trục trung vẽ
theo hướng của trục hoành, nhưng phải đối xứng qua các điểm với từng năm của nó
- Hai dạng biểu đồ nay có sự khác nhau: biểu đồ đường là vẽ biểu diễn theo
đường; còn biểu đồ miền là biến thể từ biểu đồ cột chồng, khi vẽ xong biểu đồ
miền giống như một mặt phẳng của một dải lụa, đồng thời khi vẽ loại biểu đồ này người ta thường tạo khung nền bằng một mình chữ nhật trước khi vẽ Bên cạnh 2 loại biểu đồ này cũng có điểm giống nhau: có trục tung, trục hoành và có nhiều năm hơn so với các loại biểu đồ khác, nhưng biểu đồ miền có thời kì nhiều hơn
Trang 17- Vẽ biểu đồ hình cột và cột chồng, giáo viên cân nhắc cho các em nắm được quy ước để vẽ Hai kiểu biểu đồ này cũng có trục trung kí hiệu % hoặc ha, nghìn tấn… trục hoành thường kí hiệu năm hoặc ngành, vùng, địa phương, diện tích, sản
lượng…
Nhưng khi vẽ các năm hoặc ngành, diện tích, sản lượng… nói trên thì chúng ta chỉ dựa vào nền móng trục tung để vẽ chứ không vẽ dựa sát vào trục hoành Khi vẽ cần phải chia tỷ lệ, khoảng cách giữa năm với khoảng trống đều nhau, để tạo cho hình thức biểu đồ có sự cân đối, chuẩn xác và có tính thẩm mỹ cao
Trên đây, là một số kĩ năng mà bản thân tôi được tích lũy từ kinh nghiệm qua các năm giảng dạy môn Địa lí lớp 9 ở trường THCS Tuy là một đề tài nhỏ, nhưng cũng góp được phần nào trong việc thực thi của bộ môn
Vậy tôi rất mong các bạn đồng nghiệp đọc và góp ý nhiệt thành cho đề tài này được đầy đủ và thành công hơn
Xin chân thành cảm ơn !
Trang 18Thực hiện đề tài
Giáo viên: Nguyễn Anh Phước
