Cộng Hoà Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam Độc lập Tự do Hạnh phúc Đề Tài Sáng Kiến Kinh Nghiệm I. Sở Yếu lý lịch - Họ và tên: Nguyễn Thị Hơng - Ngày tháng năm sinh: 08 04 1980 - Chức vụ: Giáo viên - Đơn vị công tác: Tổ Sử - Địa GDCD - Trờng THPT Chơng Mỹ A - Trình độ chuyên môn: Đại học - Hệ đào tạo: Chính quy - Bộ môn giảng dạy: Địa Lý - Ngoại ngữ : - Trình độ chính trị: . - Sơ cấp: . - Khen thởng ( ghi hình thức cao nhất ): II. Nội Dung Của Đề Tài Tên đề tài: Một số quy luật của lớp vỏ địa lý ở môn Địa lý lớp 10 theo quan điểm lấy học sinh làm trung tâm , sử dụng kênh hình , video để dạy và học. Lý do chọn đề tài: Theo nghị quyết TW 4 khoá VII đã xác định khuyến khích tự học phải áp dụng những phơng pháp giáo dục hiện đại để bồi dỡng cho học sinh năng lực t duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề. NQTW2 khoá VIII tiếp tục khẳng định đổi mới phơng pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện t duy sáng tạo của ngời học. Từng bớc áp dụng các phơng pháp tiên tiến và hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh. Với nghị quyết này giáo viên dạy bộ môn Địa lý cần tập trung giảm tới mức tối đa những yêu cầu cần ghi nhớ máy móc, đồng thời rèn luyện cho học sinh những kĩ năng phân tích, giải thích sự vật hiện tợng địa lý trong quá trình dạy và học. Đồng thời trong mấy năm qua giáo dục môi trờng đã đợc đa vào nhà trờng phổ thông, riêng môn Địa lý ở trờng THPT là môn ĐLTN KTXH. Nội dung chơng trình cũng đã chú ý đến vấn đề cấu trúc của lớp vỏ địa lý và các quy luật thống nhất hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý giúp học sinh có ý thức bảo vệ tự nhiên phù hợp với quy luật của nó .Vì vậy môn ĐLTN KTXH ở trờng THPT có rất nhiều thuận lợi để giáo dục học sinh, nhng làm nh thế nào để các em say mê bộ môn địa lý nói chung và nghiên cứu quy luật thống nhất của lớp vỏ địa lý mới là một vấn đề mà giáo viên bộ môn địa lý chúng tôi cần quan tâm, vì bình thờng môn địa lý là môn học thuộc và là môn phụ nên các em không quan tâm và say mê nh nhiều môn khác . 1 Do đó để gây hứng thú cho học sinh học tập và nghiên cứu cần có phơng pháp dạy và học dễ nhớ dễ hiểu bài . Nên giảng dạy địa lý theo phơng pháp sử dụng kênh hình và quan sát vi deođó là một trong những đặc thù của bộ môn địa lý. Việc thực hiện phơng pháp này cũng là thực hiện quan điểm giáo dục lấy học sinh làm trung tâm. Trong quá trình dạy học tôi luôn lấy phơng pháp này làm phơng pháp chủ đạo trong giảng dạy, trong bài viết kinh nghiệm giảng dạy địa lý tôi xin trình bày cụ thể trong bài Lớp vỏ địa lý quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý ở chơng trình địa lý lớp 10 thuộc chơng IV Một số quy luật của lớp vỏ địa lý nhằm mục đích giúp học sinh nắm đợc kiến thức cơ bản của bài học, vừa rèn luyện kĩ năng phân tích qua các hình ảnh, video và biết đánh giá nhận xét các biểu hiện của quy luật địa lý, ý nghĩa của chúng. Phạm vi thời gian thực hiện: Năm học 2006 2007 III. Quá trình thực hiện đề tài Khảo sát thực tế: 1. Tình trạng thực tế khi thực hiện. - Học sinh không thích học, lời học, không biết nhận xét biểu đồ, bảng số liệu, tranh ảnh, video còn rất lúng túng. - Kiểm tra bài thờng không học thuộc bài, giở vở . - Những câu hỏi phát vấn trong giờ học thờng rất ít chỉ một vài học sinh có học lực khá xung phong xây dựng bài. - Khảo sát đầu năm học ở một số lớp đều có chung biểu hiện các em ít quan tâm. 2. Số liệu điều tra trớc khi thực hiện ( số liệu đầu năm học ) Lớp Giỏi số lợng % Khá số lợng % Trung bình số lợng % Yếu số lợng % Lớp 10a11 0 0% 18 43,9 17 41,5 6 14,6 Lớp 10a12 0 0% 26 57,8 12 26,7 7 15,5 3. Những biện pháp thực hiện ( các nội dung chủ yếu của đề tài ) * Lý luận: Hiện nay theo chơng trình cải cách giáo dục đã đợc pháp chế hoá trong luật giáo dục, điều 24.2 Phơng pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dỡng kĩ năng tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tế, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh.Trong bài giảng các kiến thức về quy luật địa lý và các nội dung giáo dục môi trờng đã trở thành nội dung mà giáo viên phải truyền thụ cho học sinh. Nh ta biết ĐLTN KTXH là hai yếu tố gắn bó với nhau có tác động qua lại với nhau. a.Học sinh cần phải nắm đợc: - Biết đợc cấu trúc của lớp vỏ địa lý - Nắm đợc nội dung của một số thuật ngữ, KN lớp vỏ ĐL và KN về quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý , nguyên nhân, biểu hiện của quy luật, mối quan hệ giữa các thành phần tự nhiên trong lớp vỏ địa lý - có ý thức bảo vệ môi trờng TN phù hợp với quy luật. 2 b.Rèn luyện cho học sinh các kĩ năng: - Phân tích mối liên hệ qua lại giữa các thành phần tự nhiên - Phân tích tranh ảnh, Bản đồ, video - Vận dụng kiến thức đã học vào thực tế để đa ra những VD nhằm minh hoạ cho các quy luật c. Trên cơ sở đó làm cho học sinh có khả năng tự nhận thức đợc những vấn đề của quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý. Hậu quả của các thành phần tự nhiên thay đổi thì các thành phần khác cũng thay đổi theo. Từ những nhận thức đó giúp học sinh có thái độ hành vi đúng đắn trớc các vấn đề đang thay đổi theo thời gian với một số khu vực trên thế giới, một số tỉnh miền núi ở Việt Nam cũng nh tại địa phơng mà các em đang sinh sống. d. Tất cả các kiến thức và kĩ năng trên cần đợc phối hợp vào bài giảng sao cho hợp lý và quan trọng là phải truyền thụ đến học sinh nh thế nào để các em tiếp thu ngay trên lớp, về nhà có hứng thú học bài và làm bài tập. Để thực hiện tốt việc giáo dục này tôi luôn lựa chọn phơng pháp giảng dạy theo hớng tích cực và sử dụng nhiều tranh ảnh, video, BĐ . trong suốt quá trình giảng dạy Trong bài Lớp vỏ địa lý quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý để giáo dục cho các em lớp 10 cũng nh truyền thụ kiến thức cơ bản về quy luật thống nhất của lớp vỏ địa lí, khi giảng bài này giáo viên cần phải đạt các mục tiêu sau: + Cung cấp kiến thức về bề mặt của trái đất có sự xâm nhập và tác động lẫn nhau giữa các quyển. Về MQH của quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý, nguyên nhân tạo lên quy luật này, các biểu hiện, ý nghĩa của quy luật . + Rèn luyện kĩ năng phân tích, nhận xét bản đồ, tranh ảnh, video . Để đạt đợc những điều đó tôi luôn thực hiện phơng pháp giảng dạy sử dụng phơng tiện trực quan kênh hình trong quá trình lên lớp. Phơng pháp sử dụng kênh hình là phơng pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm là một t tởng, một quan điểm, một cách tiếp cận mới về hoạt động dạy học, phơng pháp đó đợc thể hiện ở các khâu sau: - Tiến hành giảng dạy trên lớp để tạo điều kiện phát huy tính chủ động sáng tạo và năng lực t duy ở học sinh. Trong quá trình giảng dạy tôi đã chú ý xây dựng hệ thống các câu hỏi phát huy tính tích cực tự làm việc của học sinh, giáo viên chỉ là ngời hớng dẫn . - Luôn tiến hành kiểm tra việc thực hiện tự nghiên cứu ở học sinh bằng các phiếu học tập, các câu hỏi đã đợc tiến hành trong suốt bài giảng. Trên cơ sở đó giáo viên đặt câu hỏi dựa trên bản đồ, tranh ảnh, vi deo có trong sách giáo khoa và các tranh ảnh mà giáo viên đã su tầm để sử dụng làm phơng tiện dạy học. Học sinh trình bày kết quả đã nghiên cứu, giáo viên giúp học sinh chuẩn kiến thức bằng kiến thức cơ bản cần phải nhớ trong bài học. - Sử dụng đồ dùng dạy học: + Sơ đồ lớp vỏ địa (phóng to theo sgk) + Sơ đồ lớp vỏ trái đất (phóng to theo sgk) + BĐTN châu Mỹ BĐTN châu á + Tranh bề mặt TĐ bị rửa trôi, xói mòn sau khi rừng bị tàn phá (phóng to theo sgk) + Một số tranh ảnh khác . + Video ( hiện tợng chặt phá rừng ) 3 Để nhằm phát huy tối đa tính chủ động của học sinh trong giờ học, tôi đã tiến hành và hớng dẫn để học sinh hiểu về lớp vỏ địa lý quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý ở các phơng tiện trực quan. 4. Những biện pháp thực hiện( nêu rõ biện pháp từng phần ): Cụ thể bài giảng: Chơng IV: Một số quy luật của lớp vỏ địa lý Tiết 23 bài 20: Lớp vỏ địa lý - Một số quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý. ( phần mục tiêu bài học và phơng tiện dạy học đã ghi ở phần trên ) Khởi động:Học sinh xem video và tranh ảnh về: Rừng bị chặt trụi - đồi trọc - đất bị xói mòn lũ quét ở vùng Cao. Giáo viên đặt câu hỏi: Các thành phần tự nhiên có mối quan hệ với nhau nh thế nào? giới thiệu bài học. Hoạt động của HS và GV Nội Dung HĐ1: cá nhân / nhóm B1: quan sát H20.1 và nội dung hoàn thiện phiếu học tập sau. B2:- HS lên bảng dán vào ô kẻ sẵn Lớp vỏ ĐL Khái niệm Độ dày Đặc điểm - GV: chuẩn kiến thức GV: cho quan sát H20.1 ; 7.2 và ND ? So sánh lớp vỏ trái đất và lớp vỏ địa lý - HS trình bày - GV chuẩn kiến thức HĐ2: cá nhân B1: n.c nội dung trong SGK ? Hiểu nh thế nào về quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý ? Có những nguyên nhân nào tạo lên quy luật này. B2: - HS trình bày - GV chuẩn kiến thức - GV lấy VD về sự tác động qua lại để hs dễ hiểu về KN * Nớc, khí và chất khoáng thờng xuyên xâm nhập vào cơ thể sinh vật qua quá trình dinh dỡng và quang hợp, đồng thời TV cũng thờng xuyên trả về MT những chất đó qua sự bốc hơi, hô hấp và sự phân huỷ xác của chúng. Những tác động qua lại đó đã tạo nên một hệ thống vật chất thống nhất và hoàn chỉnh. quang hợp I. Lớp vỏ địa lý - Khái niệm: là lớp bề mặt của TĐ ở đó có sự xâm nhập và tác động lẫn nhau giữa các quyển - Độ dày: 30 35 km - Những hiện tợng và quá trình xẩy ra trong lớp vỏ địa lý đều do các quy luật tự nhiên chi phối II. Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý 1. Khái niệm - Là quy luật về MQH quy định lẫn nhau giữa các thành phần và của mỗi bộ phận lãnh thổ nhỏ của lớp vỏ ĐL - Nguyên nhân: do tất cả những thành phần của lớp vỏ ĐL đều đồng thời tác động trực tiếp hay gián tiếp của ngoại lực và nội lực. Nh vậy không tồn tại và PT một cách độc lập. 4 VD:CO2 + H2O gluxit + O2 AS MT gluxit: là thức ăn cho ngời và ĐV qua hô hấp quá trình CO2 nội bào ( Hoạt động theo quy luật . ) HĐ3: nhóm (3 nhóm) B1: quan sát tranh ảnh, bản đồ ĐLTN châu Mỹ, ĐLTN châu á và ND N1: n.c ví dụ 1 N2: n.c ví dụ 2 N3: n.c ví dụ 3 B2:- HS trình bày- GV chuẩn kiến thức - GV treo bảng 3 VD để HS nhận xét - GV lấy thêm VD + Nói đến Hà giang, Cao Bằng . + Hoang mạc Atacama + Biển Aran * VD về sự thay đổi dây chuyền của các thành phần tự nhiên Hoang mạc Atacama nằm dọc theo bờ tây LĐ Nam Mỹ, tại đây có dòng biển lạnh Pê ru chảy gần bờ. Vào mùa hạ ở BCB dòng biển này chảy lên xích đạo, vào mùa đông dòng biển Pê ru yếu đi; cùng thời điểm đó dòng biển nóng En-Nhi-Nô từ XĐ tiến xuống phía nam. Cứ khoảng 12 năm một lần thờng vào tháng 2 tháng 3 dòng En- Nhi-Nô tiến sâu tới 12 0 13 0 N lúc đó những trận ma rào đổ xuống phía nam, các thung lũng biến thành dòng sông, đất đai trở lên ẩm ớt, nhiều loà TV- ĐV phát triển . tình trạng đó chỉ kéo dài trong thời gian ngắn khoảng 2 4 tháng sau đó dòng En-Nhi-Nô lùi lên phía bắc dòng Pêru trở lại vị trí bình thờng của nó. Trong hoang mạc lúc này không còn những trận ma, TV khô cháy, sâu bọ biến mất .Atacama trở về trạng thái HM vốn có của nó. HĐ4: tập thể / cá nhân B1: qsát tranh ảnh 2. Biểu hiện của quy luật - Chỉ cần một thành phần thay đổi các thành phần khác sẽ thay đổi theo VD: ( hs tự ghi ) 3. ý nghĩa 5 ? Hãy nêu các thành phần TN ? Khi con ngời sử dụng một thành phần tự nhiên nào đó giúp ta biết đợc điều gì? lấy ví dụ? ? Việc phá rừng đầu nguồn sẽ gây những hậu quả gì đối với đ/s và MTTN B2: - HS trình bày - GV chuẩn kiến thức - Lấy VD liên hệ ? Cuộc sống của nhân dân địa phơng sẽ ra sao nếu nh rừng bị chặt phá bừa bãi ? Con ngời có vai trò quyết định trong sự thay đổi MTTN nh thế nào - HS trình bày - GV chuẩn kiến thức - Đa ra VD ( nguyên nhân hậu quả) Cần phải nghiên cứu kĩ càng và toàn diện điều kiện ĐL của bất cứ lãnh thổ nào trớc khi sử dụng chúng. * Đánh giá: Bài tập1: Chúng ta năm vững quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ ĐL (lớp vỏ cảnh quan) nhằm: a. Biết cách bảo vệ tự nhiên b. Hiểu rằng diện tích rừng sẽ bị ngập khi đắp đập ngăn sông c. Hiểu đợc MQH giữa tự nhiên với tự nhiên và giữa tự nhiên với hoạt động kinh tế của con ngời d. Cả a,b,c đều đúng Bài tập2: Hãy điền vào chỗ trống Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ ĐL là quy luật . và của mỗi bộ phận lãnh thổ nhỏ của Bài tập3: Lớp vỏ ĐL mang tính thống nhất và hoàn chỉnh khi ta tác động vào bất cứ thành phần nào của lớp vỏ ĐL cũng kéo theo sự biến đổi của các thành phần khác a. Đúng b. Sai * Củng cố dặn dò: - GV củng cố lại toàn nội dung - Về nhà làm bài tập trong sgk Thông tin phản hồi phiếu học tập ( phần I ) 6 Lớp vỏ Địa lý Khái niệm Độ dày Đặc điểm Là lớp bề mặt của TĐ ở đó có sự xâm nhập và tác động lẫn nhau giữa các quyển 30 35 km Những hiện tợng và quá trình xẩy ra trong lớp vỏ ĐL đều do các quy luật tự nhiên chi phối Thông tin phản hồi ( mục 2. phần II ) Ví dụ 1 Ví Dụ 2 Ví Dụ 3 - Thay đổi lợng của sông vào mùa lũ: - Kết quả: lợng nớc ma tăng, lu lợng nớc sông, lợng phù sa, tốc độ dòng chảy, mức độ sói lở . đều bị thay đổi. - Sự biến đổi của KH từ khô hạn ẩm ớt Kết quả: chế độ dòng chảy thay đổi, tăng quá trình xói lở, xói mòn, TV phát triển, quá trình hình thành đá và đất nhanh. - Thảm TV bị phá huỷ. Kết quả: đất bị xói mòn, KH bị biến đổi ( đất Feralit bị xói mòn và trơ sỏi đá ). IV. Kết quả thực hiện có so sánh đối chứng Qua việc thực hiện phơng pháp giảng dạy lấy học sinh làm trung tâm và sử dụng nhiều hình ảnh, bản đồ, video áp dụng vào bài học tôi thấy các em đã thay đổi nhiều khi tự làm việc với tranh ảnh, bản đồ . từ chỗ không thích học thì nay nhiều em đã hăng say, hứng thú học tập và xung phong trả lời các câu hỏi phát vấn mỗi khi giáo viên đa ra câu hỏi. Quan sát hình . em hãy nhận xét hoặc em hãy phân tích .v.v . Do đó cuối năm học số lợng học sinh yếu kém không còn đáng kể mà thay vào đó số l- ợng học sinh khá, giỏi tăng lên. Ví dụ: Lớp Giỏi Số lợng % Khá Số lợng % Trung bình Số lợng % Yếu Số lợng % Lớp 10a11 1 2,45 31 75,6 8 19,5 1 2,45 Lớp 10a12 1 2,2 40 88,9 4 8,9 0 0 7 V. Những kiến nghị và đề nghị sau quá trình thực hiện đề tài - Cần bổ xung phơng tiện dạy học ( nhìn chung phơng tiện dạy học trong chơng trình ĐL lớp 10 cha có một loại BĐ, tranh ảnh nào - đó cũng là một trong những khó khi giáo viên bộ môn ĐL lên lớp ) VD ( trong bài 20 cần phải có một số tranh ảnh sau ): - Tranh ảnh về sự thay đổi của các thành phần tự nhiên - Tranh ảnh về hiện tợng lũ lụt ở vùng đồng bằng, lũ quét ở miền núi . - Tranh ảnh về hiện tợng chặt phá rừng . - Một số BĐ trờng cha đầy đủ. Chơng Mỹ ngày 01 tháng 06 năm 2007 Ngời thực hiện Nguyễn thị Hơng ý kiến nhận xét đánh giá và xếp loại của Hội đồng khoa học cơ sở . . . . . . . . . . Chủ tịch hội đồng ( kí tên, đóng dấu) 8 9 . viết kinh nghiệm giảng dạy địa lý tôi xin trình bày cụ thể trong bài Lớp vỏ địa lý quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý ở chơng trình địa. Cộng Hoà Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam Độc lập Tự do Hạnh phúc Đề Tài Sáng Kiến Kinh Nghiệm I. Sở Yếu lý lịch - Họ và tên: Nguyễn Thị Hơng - Ngày tháng năm