Làm thế nào để học sinh tiếp thu bài một cách có hứngthú, chủ động, sáng tạo mang lại hiệu quả cao vì vậy bản thân tôi đã chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm: “Thiết kế một số trò chơi đón
Trang 1Sáng kiến kinh nghiệm thiết kế một số trò chơi đóng vai ở tiết 2
môn đạo đức lớp 4Phần I: Mở Đầu
1 Lý do chọn đề tài.
Thực tiển của công tác đổi mới phơng pháp dạy học ở tiểu học đã và
đang đặt ra vấn đề cần quan tâm đối với các môn học nói chung và môn
đạo đức nói riêng Làm thế nào để học sinh tiếp thu bài một cách có hứngthú, chủ động, sáng tạo mang lại hiệu quả cao vì vậy bản thân tôi đã chọn
đề tài sáng kiến kinh nghiệm:
“Thiết kế một số trò chơi đóng vai ở tiết 2 môn đạo đức lớp 4”
Trớc đây việc giáo dục đạo đức đơn thuần là giáo dục con ngời có đủ
đức đủ tài để đáp ứng với nhu cầu xã hội hiện tại Chủ Tịch Hồ Chí Minh
đã dạy “Dạy cũng nh học phải chú trọng cả đức lẫn tài Đức là đạo đứccách mạng, đó là cái gốc quan trọng”
Định hớng để giáo dục đạt mục tiêu đó Do vậy việc dạy đạo đức chohọc sinh trong trờng Tiểu Học trớc đây tiến hành theo một cách bắt đầu
từ kể chuyện - Đàm thoại - khái quát hóa thành bài học đạo đức- luyệntập rèn luyện thói quen hành vi đạo đức làm cho chúng trở thành bản tính
Trang 2tự nhiên của cá nhân và duy trì lâu bền các thói quen đó để ứng xử đúng
đắn mọi mọi hoàn cảnh
Những thói quen hành vi đạo đức là những hành động ứng xữ có đợc
do đợc lặp đi lặp lại bằng luyện tập trong nhiều tình huống quen thuộc và
đợc giáo viên xem đây nh là đờng mòn trong quá trình giảng dạy môn
Mỗi bài đạo đức ở Tiểu Học đợc thực hiện trong 2 tiết: tiết 1 là tiết kểchuyện Tiết2 tiết thực hành
Nhờ tiết kể chuyện học sinh nhận ra đợc các mẫu hành vi và cơ sở đạo
đức sơ đẳng của chúng Còn nhờ tiết thực hành các em đợc xem giáo viênbiểu diễn mẫu hành vi rồi từ đó các em tập luyện hoặc có thể tự tập luyệndới sự hớng dẫn của giáo viên
Đối với việc dạy đạo đức tiết 2 ở Tiểu Học nói chung (lớp 4 nói riêng
sử dụng kênh chữ là chủ yếu) giáo viên thờng đa ra các tình huống,những sự việc, những mẫu chuyện có liên quan đến nội dung bài học để
Trang 3học sinh nghe và giáo viên có thể biểu diễn một số mẫu hành vi đạo đứccho các em xem Qua đó các em suy nghĩ, giải quyết vấn đề bằng cáchtrã lời câu hỏi mà giáo viên đa ra để định hình chuẩn mực đạo đức theodụng ý của giáo viên qua bài dạy.
Ví dụ: Khi dạy bài “không nói dối” của lớp 4 giáo viên đa ra hành vi
sau:
Tình huống 1: Một hôm, Nam và Minh mãi chơi trò chuyện điện tử
nên đến giờ vào lớp mới nhớ ra Nam bàn với Minh chơi nốt buổi, khôngvào lớp học nữa, còn ngày mai đến lớp báo với cô là em bị ốm đột ngộtnên không kịp xin phép Minh không nghe, tự đến xin lỗi cô giáo cònNam thì tiếp tục chơi
Hỏi: Theo em, trong hai bạn thì bạn nào đúng, bạn nào sai, vì sao? Tình huống 2: Bạn Hàng thấy ở hiệu sách bán một quyển truyện tranh
rất hay nên về xin tiên để mua Khi có tiền Hằng không mua sách mà lạimua quà ăn cùng các bạn Khi mẹ hỏi sách Hằng thành thật thú nhận với
mẹ và xin mẹ tha lỗi
Hỏi: Việc làm của Hằng đúng sai chỗ nào? Việc Hằng thú nhận với mẹ
và không nói dối có lợi gì? v.v
Với cách dạy này ở môn đạo đức tiết 2 trớc đây có những u điểm đó làgiáo viên nghiên cứu, tìm tòi đợc nhiều sự việc, tình huống, nhiều mẫuchuyện, nhiều mẫu hành vi đạo đức liên quan đến nội dung bài học trớcgiờ lên lớp
Học sinh biết đợc nhiều tình huống, mẫu hành vi đạo đức cũng nhnhận biêt đúng sai qua nhiều tình huống quen thuộc, khai thác tối đa cóhiệu quả đợc nhiều hành vi đạo đức, nắm bắt giải quyết nhiều tình huốngtheo định hớng đúng của giáo viên
Song hạn chế của cách dạy này ở môn đạo đức tiết 2 là: Một tiết học
có cái gì đó không thoải mái, mang tính áp đặt, gò ép, khô khan Giáoviên làm việc nhiều, học sinh không mấy hớng thú, thậm chí thấy nhàm
Trang 4chán Đối tợng học chỉ lĩnh hội đợc các tình huống, sự việc từ ngời dạy,không có cơ hội để tự mình thử nghiệm chính mình trong vài tình huông
đó để dễ dàng nhận ra vấn đề
Trang 5B Nhận thức mới Giải pháp mới.–
I) Nhận thức mới.
Nh ta đã biết mục tiêu giáo dục tronh thời kỳ đổi mới là đào tạo conngời Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, có sức khoẻthẩm mĩ và nghề nghiệp trởng thành với lý tởng độc lập dân tộc và chủnghĩa xã hội phù hợp với nhu cầu nâng cao giáo dục trong giai đoạn mới
Đào tạo con ngời mới, hội nhập cộng đồng thế giới, gìn giữ và phát huybản sắc dân tộc
Ngày nay trên thế giới, bên cạnh việc tổ chức thực hiện các quá trìnhgiáo dục đạo đức theo truyền thống, ngời ta đã chú ý phát triển, làmphong phú thêm nội dung nhân cách đạo đức cho con ngời ở một bìnhdiện rộng và bao quát hơn
Cùng với sự phát triển tiến bộ của xã hội, đạo đức có sự vận động vàphát triển Chúng ta không “bịa” ra các quan niệm đạo đức “độc đáo”riêng của mình mà chọn lọc, kế thừa các quan niệm đạo đức của các thời
đại trớc kia, cải biến nó, loại bỏ những yếu tố cũ kỷ, lỗi thời Gìn giữ vàphát triển những gì phù hợp với các quan hệ kinh tế mới, phù hợp với vịtrí của giai cấp, của nhân dân trong một giai đoạn lịch sử cụ thể
Giáo dục đạo đức là một mặt giáo dục cần phải đặc biệt coi trọng.Nghị quyết trung ơng II- khoá 8 đã nêu rõ nhiệm vụ, mục tiêu cơ bản củagiáo dục trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc Đó là nhằmxây dựng những con ngời lý tởng gắn bó với đất nớc, với chủ nghĩa xã hội, giữ vững mục tiêu xã hội chủ nghĩa
Muốn đạt đợc nhiệm vụ, mục tiêu cơ bản này ngoài việc nâng cao kiếnthức cho học sinh thì việc nâng cao chất lợng và hiệu quả giáo dục đạo
đức cho học sinh là đòi hỏi thờng xuyên của công tác giáo dục, đồng thời
đòi hỏi cấp thiết việc nâng cao chất lợng giáo dục hiện nay Nhất là hiện
Trang 6nay vấn đề đạo đức của thế hệ trẻ không chỉ là một vấn đề của một đất
n-ớc mà là vấn đề mang tính toàn cầu của thời đại, là điều kiện quan trọng
để bảo vệ sự sống còn và tơng lai của loài ngời (Au re llo peccei- Mộttrăm trang viết về tơng lai – suy nghĩ của chủ tịch câu lạc bộ Roma-paris 1981)
Chúng ta đều biết học sinh tiểu học còn ngây thơ, hồn nhiên nh tờ giấytrắng Những dấu ấn ở trờng Tiểu Học có ảnh hỡng sâu sắc đến cả cuộc
đời của học sinh chính vì vậy mà việc giáo dục đạo đức ở Tiểu Học rất
và nhận thấy rằng cần làm cho các hành vi ứng xử của mình phù hợp vớilợi ích xã hội biến kiến thức đạo đức thành niềm tin đạo đức Bồi dỡngtình cảm đạo đức tích cực và bền vững, có phẩm chất, ý chí vv để đảmbảo cho hành vi đạo đức luôn luôn nhất quán với yêu cầu đạo đức Rènluyện thói quen hành vi đạo đức là một vấn đề quan trọng làm cho chúngtrở thành bản tính tự nhiên của cá nhân và duy trì lâu dài các thói quen đó
để ứng xử đúng đắn trong mọi hoàn cảnh
Trong thực tế cuộc sống hiện nay vấn đề đáng lo ngại và đang là mốiquan tâm của toàn xã hội là học sinh cha nhận biết đợc chuẩn mực đạo
đức Qua một số sự việc, vụ việc đợc nêu trên báo chí nh học sinh hànhhung thầy cô giáo, hành hung những ngời lớn tuổi , có những hành vi c
xử không đẹp với bạn bè, với ngời thân trong gia đình Ta thấy rằng vẫn
có một số em có những hành vi đạo đức suy thoái mà chúng ta không thểchấp nhận đợc
Trang 7Ngay cả trong lớp 4 do tôi chủ nhiệm vẫn còn một số ít học sinh chabiết chào hỏi lễ phép, tha gữi khi gặp thầy cô giáo, cha biết cảm ơn khi đ-
ợc ngời khác giúp đở, cha biết c xử đúng mực với anh em, cha mẹ, bạn
bè, với ngời xung quanh Có em còn nói tục với nhau khi tranh luận mặc
dù những câu nói đó chỉ tranh luận bình thờng thôi, nhng những lời đó takhông kịp thời giáo dục định hớng đúng cho các em thì nó sẻ đi theo đ-ờng mòn, ăn sâu vào các em khi lớn rất khó sữa
Nh ông cha ta thờng nói “Lời nói chẳng mất tiền mua lựa lời mà nóicho vừa lòng nhau” Những lời nói đó khó nghe mà cho ngời bực tức đôikhi không chịu đựng đợc gây xích mích chỉ vì những câu nói thiếu lịch
sự, tế nhị thì thật là đáng tiếc Đó là một phần do các em quen miệng mộtphần cha nhận thức rỏ đợc cái nghu hiểm, cái đúng cái sai qua cách nóinăng, qua việc làm của mình Các em cha tập thành thói quen hành vi đạo
đức
Một thực tế nữa là các em cha có hứng thú trong giờ học Các em thấygiừo học đạo đức còn gò ép, nặng nề và nhàm chán vì thế các em tiếp thukiến thức một cách thụ động qua các mẫu hành vi đợc nêu trong sáchgiáo khoa, qua một số tình huống, mẫu chuyện của giáo viên đa ra Dovậy các em nắm bài một cách hời hợt, không chắc chắn, có em học đó rồi
bỏ đó không nhớ gì Cụ thể học sinh biểu hiện trong giờ nh sau
Tổng số học sinh Có hứng thú Bình Thờng Không hứng thú
Để đạt đợc mục tiêu đó và đồng thời để khắc phục đợc thực tế dạy đạo
đức hiện nay ở trờng vấn đề đặt ra đối với chúng ta - những ngời giáoviên là làm sao để các em nhận thức đợc những tri thức về chuẩn mực đạo
đức để hình thành ở các em ý thức đạo đức, bồi dỡng t tởng tình cảm đạo
đức, rèn luyện thói quen hành vi đạo đức cho học sinh Đây là mối quantâm, lo lắng hàng đầu của tất cả giáo viên Tiểu Học cũng nh cá nhân tôi
Trang 8Đặc biệt là việc rèn luyện thói quen hành vi đạo đức của học sinh Chính
sự quan tâm, lo lắng này đã thúc đẩy tôi suy nghĩ: Cần phải làm gì đểnâng cao hiệu quả dạy học môn đạo đức, giúp các em phát triển nhâncách, trở thành công dân tốt của đất nớc Tôi thấy rằng với đặc điểm tâmsinh lý của học sinh Tiểu Học các em rất thích hoạt động vui chơi vì vậyqua việc “Chơi mà học” Các em sẻ nhận thức đợc hành vi chuẩn mực đạo
đức một cách có hiệu quả, nhất là thông qua các trò chơi Đặc biệt là tròchơi đóng vai, các em vừa phát triển đợc tính sáng tạo của mình vừa tiếpthu và hình thành thói quen đạo đức một cách tự nhiên nh là điều phải có.Nhất là học sinh lớp 4 rất thích đợc thử vai trong trò chơi
Là một giáo viên Tiểu Học tôi rất tâm đắc với việc đổi mới phơng phápdạy học hiện nay mà đặc biệt là dạy học dới hình thức tổ chức các tròchơi Tôi luôn trăn trở suy nghĩ làm thế nào để dạy học theo phơng phápnày nhng những trò chơi phải dễ chuẩn bị, dễ thực hiện mà mang lại hiệuquả cao đó là điều tôi hằng mong muốn
II/ Giải pháp mới
Năm học 2004-2005 tôi là giáo viên trợc tiếp giảng dạy lớp 4 – lớpcha thay sách Nhờ sự giúp đỡ, chỉ đạo sát đúng của ban lãnh đạo, phụtrách chuyên môn của trờng từng bớc đổi mới phơng pháp dạy học theo
định hớng, công cuộc đổi mới giáo dục mà đảng và nhà nớc ta hiện nay
đang triển khai và thực hiện áp dụng phơng pháp dạy học mới tôi mạnhdạn đa ra giải pháp trong việc dạy đạo đức tiết 2 lớp 4 Nh chúng ta đãbiết mỗi bài đạo đức đợc thực hiện trong hai tiết Tiết 1 cung cấp cho họcsinh những tri thức và chuẩn mực hành vi đạo đức cụ thể, xây dựng biểutợng, khai thác ý nghĩa, xây dựng động cơ hớng dẫn hành vi đạo đức chohọc sinh Tiết hai là tiết thực hành giúp học sinh luyện tập cũng cố cáckiến thức đã học ở tiết 1 và rèn luyện kỷ năng ứng xử theo chuẩn mựchành vi đạo đức Tiết 2 có ý nghĩa quan trọng vì ở tiết này học sinh phải
đợc luyện tập thờng xuyên, liên tục có hệ thông để kiến thức đạo đức trở
Trang 9thành kỷ năng kỷ xảo Muốn học sinh có thể luyện tập kỷ năng ứng xửmột cách tự nhiên các hành vi chuẩn mực, nắm chắc kiến thức, tôi đã dựavào đặc điểm tâm sinh lý của học sinh là thích hoạt động vui chơi để thiết
kế trò chơi đóng vai phù hợp với nội dung từng bài Các trò chơi này chủyếu là đợc thực hiên trong tết 2- Thực hành cũng cố
Trong thời gian dạy từ đầu năm đến nay ở mỗi bài dạy tôi đều thiết kếtrò chơi đóng vai
Cách tiến hành nh sau:
- Giáo viên nêu rỏ tên trò chơi, nội dung và cách thức chơi, yêu cầu
đối với từng vai (thể hiện hành động thái độ phù hợp) quy tắc chơi, luậtchơi, thời gian chơi
- Giáo viên phân vai cho học sinh- Học sinh nắm đợc yêu cầu chơi vànhập vai
- Học sinh thực hiện trò chơi- Giáo viên theo dõi (nhắc nhở nếu thấycần thiết)
Chú ý: Để các em phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của mình.
- Đánh giá sau khi chơi
+ Học sinh nhận xét qua trò chơi cho học sinh thảo luận nhận ra ýnghĩa giáo dục trò chơi (Giáo viên nêu một số câu hỏi định hớng gợi ýnếu cần)
+ Giáo viên nhận xét - đánh giá
** Có một số tình huống giáo viên chỉ nêu ra, học sinh tự tìm ra lờithoại của từng vai để nhập vai Trờng hợp này giúp học sinh phát triểntính sáng tạo say mê nghệ thuật, có vốn sống thực tế
Sau đây là một số trò chơi do tôi thiết kế
Bài 1: Kiên trì bền bỉ trong học tập.
Tên trò chơi: Quyết tâm học tốt.
Trang 10Các vai: An,Bình.
An: Ngồi (làm bài tập) ở góc học tập
Bình: (Vẽ mặt hớn hở) xuất hiện Chào cậu! An này tối nay, ở sân vận
động có đội văn nghệ của xã biểu diễn văn nghệ đấy, chúng mình đi xemnhé
An: Chà thích nhĩ! Nhng tớ giải cha xong mấy bài tập Bài tập cô giáo
ra lầp này khó quá
Bình: Cứ đi xem, tý nữa về cậu lại làm tiếp Bỏ xem buổi văn nghệ này
thì tiếc lắm, lâu lắm rồi mới có
An: Tớ sợ đi xem về muộn thì không làm bài kịp.
Bình: Hay là thế này, bài này tớ làm xong lúc chiều, chốc nữa về qua
nhà tớ lấy bài về mà chép xong ngay ấy mà
An: (Lỡng lự rồi quyết định) Thôi cậu chịu khó đi xem một mình nhé
cảm ơn đã rũ tớ tớ xin lỗi tớ không thể đi xem văn nghệ khi cha làm xongbài cô ra
Bình: (vẽ mặt tiu nghĩu) nói: Đành vậy thôi - chào cậu.
Bài 2: Tích cực tham gia công việc chung.
Tên trò chơi “Bí quyết sai lầm”
Các vai cảnh (Lớp trởng) Dơng, Đông, Hoa
Cảnh: (Bớc vào lớp) Chào các bạn mình muốn trao đổi với các bạn
việc này Nh chúng ta đã biết đội đã phát động phong trào “sạch tờng đẹp
Trang 11lớp” ngày mai tổ chức hẳn một buôỉ cho các lớp làm vệ sinh sân trờng lớphọc Lớp nào làm tốt có thởng chúng ta bàn kế hoạch cho ngày mai nhé.
Dơng: (Có ý kiến) chúng ta tập trung làm sao để lớp mình đẹp sạch sẻ
là đợc vừa đợc khen thởng lại khoẻ mọi ngời
Đông: (giơ tay lên) đắc chí nói: Đúng đấy chỉ cần làm cho phòng học
cho chúng ta sạch sẻ đẹp mắt là đợc Trên sân trờng mặc kệ các lớp họlàm lấy Đông thế nay làm sao biết lớp nào làm, lớp nào không mà sợ
Hoa: Các cậu nghĩ thế là không đúng đâu, ai cũng nh các cậu thì ai
làm vệ sinh trên sân trờng đây Vệ sinh sân trờng là việc chung, mang lại
vẻ đẹp, nơi chơi thoáng mát, sạch sẻ cho mỗi chúng ta Vì vậy mỗi chung
ta, ai cũng phải tham gia công việc chung này một cách tích cực
Cảnh: Hoa nói đúng đấy các bạn ạ! Chúng mình sẻ cùng nhau làm thật
tốt nhé
+ Câu hỏi nhận xét.
- Trong ba bạn bạn nào có suy nghĩ về tham gia công việc chung cha
đúng?
- Nếu là em em có suy nghĩ giống bạn nào? Vì sao?
Bài 3: Đúng giờ trong sinh hoạt chung.
Tên trò chơi: Ngời đúng giờ
Các vai: Bố Hằng: Đi công tác xa về
Hằng: Phụ trách chung buổi lao động.
Hằng: Đang chuẩn bị đóng cữa để đi lao động.
Bố Hằng: (Tay xách cặp) bớc gần bên Hằng: “Hằng ơi bố đã về rồi” Hằng: (Nét mặt mừng rỡ) A bố đã về con chào bố Bố đi công tác về có
khoẻ không ạ? Bố có mua quà cho con không?
Bố: Bố vẫn khoẻ làm sao quên quà của con đợc Con chuẩn bị đi đâu
mà đóng cửa thế
Trang 12Hằng: Tha bố chiều nay lớp con lao động Mẹ thì đi làm cha về (Hằng
lỡng lự hay là con ở nhà chơi với bố nhá)
Bố: Con cứ đi lao động với các bạn cho đúng giờ tối về bố con mình sẻ
nói chuyện
Hằng: Con xin vâng lời bố (Tay cầm xẻng) Con chào bố, con đi lao
động kẻo muộn, các bạn chờ Tối về con nhận quà của bố nhé (Rồi Hằngbớc nhan ra khỏi nhà)
Bố: (cời tủm tỉm) ừ, con đi nhé!.
Các vai Thanh , Thuý, Mẹ Thanh
Hai bạn Thanh và Thuý trên đờng đi học về đang trò chuyện với nhau
Thanh: Hôm nay mình bị điểm 2 và cô giáo ghi sổ liên lạc báovề cho
Thuý: Cô giáo đã dạy chúng ta là không đợc nói dối cơ mà Nhất định
cậu phải nói thật với bố mẹ Đó là điều nên làm
Thanh: (Vẽ mặt buồn) ừ minh sẻ làm theo lời khuyên của bạn.
Hai ban cùng về nhà Thanh, gặp mẹ Thanh
Thanh: Con chào mẹ ạ.
Thuý: Cháu chào bác ạ!.
Mẹ thanh: Mẹ chào con, Bác chào cháu Hai đa hôm nay học có giỏi
không?