TUẦN 20Bình Ngô Đại Cáo _Nguyễn Trãi I-MỤC TIÊU BÀI HỌC: Giúp học sinh -Nắm được nét chính về cuộc đời, sự nghiệp VH của Nguyễn Trãi, một nhân vật lịch sử, một danh nhân văn hóa th
Trang 1TUẦN 20
(Bình Ngô Đại Cáo) _Nguyễn Trãi
I-MỤC TIÊU BÀI HỌC: Giúp học sinh
-Nắm được nét chính về cuộc đời, sự nghiệp VH của Nguyễn Trãi, một nhân vật lịch sử, một danh nhân văn hóa thế giới và vị trí của ông trong lịch sử văn học dân tộc: Nhà văn chính luận kiệt xuất, người khai sáng thơ ca tiếng Việt
-Hiểu rõ những giá trị lớn về nội dung và nghệ thuật của “Đại Cáo Bình Ngô”, bản tuyên ngôn chủ quyền độc lập, áng văn yêu nước chói ngời tư tưởng nhân văn, kit tác VH kết hợp hoài hoà giữa yếu tố chính luận và văn chương
-Nắm vững đặc trưng cơ bản của thể cáo đồng thời thấy được những sáng tạo của Nguyễn Trãi trong Đại Cáo Bình Ngô, có kĩ năng đọc-hiểu tác phẩm chính luận viết bằng thể văn biền ngẫu
-Giáo dục, bồi dưỡng ý thức dân tộc: yêu quí di sản văn hoá của cha ông
II-PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN
-SGK, SGV
-Thiết kế bài học
III-CÁCH THỨC TIẾN HÀNH
Tổ chức kết hợp đọc, gợi tìm, thảo luận, trả lời câu hỏi
IV-TIẾN HÀNH DẠY HỌC
1-Ổn định lớp
2-Kiểm tra bài cũ
1) Đọc 1 đoạn trong bài phú sông Bạch Đằng và cho biết giá trị nội dung, nghệ thuật?
2) Nêu những chi tiết thể hiện cuộc chiến trên sông Bạch Đằng? Nguyên nhân nào dẫn đến thắng lợi? Nó có ý nghĩa gì?
3-Giới thiệu bài mới
Yêu cầu học sinh đọc phần I SGK/9
Mời các tổ cử đại diện lên trình bày phần tìm hiểu
đã được phân công
Tổ 1: Trình bày đôi nét về cuộc đời của Nguyện
Trãi?
- Tổ 1 dùng giấy A0 tóm lược nội dung cính, cử đại
diện thuyết trình
cho HS các tổ nhận xét khái quát Trình bày suy
nghĩ về cuộc đời Nguyễn Trãi
Vụ án Lệ Chi Viên đã ảnh hưởng như thế nào đến
Nguyễn Trãi?
* Cuộc gặp gỡ giữa Thị Lộ và Nguyễn Trãi:
-NT: “Ả ở đâu bán chiếu gon
Chẳng hay chiếu ấy hết hay còn
PHẦN I:
I-Cuộc đời:
Hiệu là Ức Trai -Xuất thân trong một gia đình có truyền thống yêu nước và văn hoá, VH -5 tuổi mẹ mất, 10 tuổi ông ngoại mất -1400 đỗ Thái học sinh và làm quan nhà Hồ
-Theo Lê Lợi tham gia cuộc khởi nghĩa Lam Sơn toàn thắng viết “Bình Ngô Đại Cáo”
-1439 ở ẩn tại Côn Sơn -1440 vua Lê Thái Tông mời ra giúp nước
Trang 2Xuân xanh nay dộ bao nhiêu nhỉ
Có chồng chưa được mấy con?”
-TL: “ Tôi ở Tây Hồ bán chiếu gon
Can chi ông hỏi hết hay còn
Xuân xanh nay độ trăng tròn lẻ
Chồng còn chưa có có chi con”
- GV cho lớp diễn lại tiểu phẩm “ Vụ án lệ chi
viên”.Nội dung” 27/7 tức 1/9/1442, Lê Thánh tông đi
xem duyệt võ ở Chí Linh Nguyễn Trãi có nhiệm vụ
đón tiếp nhà vua khi vua đến vùng này Vua rất trọng
Nguyễn Trãi, sau khi xem duyệt võ xong, vua đến
thăm nhà riêng của Nguyễn Trãi Khi vua rời Côn Sơn
về kinh, Nguyễn Thị Lộ theo cùng,7/9/1442 vua đến
trại vải ( tức Lệ chi viên) làng Đại lai, huyện Gia Bình(
nay thuộc tỉnh Bắc Ninh) thì nghỉ lại Nửa đêm vua bị
cảm, đến sáng thì mất Các quan hộ giá giữ kín chuyện
này 6/8khi đưa linh cữu vua về kinh đô mới làm lễ báo
tang và truy xét về cái chết của vua Kẻ thù bắt giam
Thị Lộ và sau đó bắt Nguyễn Trãi truy xét vào tội “
Xui Thị Lộ dùng thuốc độc giết vua”., kết án “ tru di
tam tộc” Bảy ngày sau toàn bộ gia đình ông đều bị xử
tử.May thay người vợ lẽ củaNguyễn Trãi là bà Phạm thị
Mẫn trốn thốt khi đang mang thai,sau sinh ra Nguyễn
Anh Vũ
* Tổ 2:Giới thiệu một số tác phẩm tiêu biểu của
Nguyễn Trãi? Chứng minh thơ văn Nguyễn Trãi thấm
đượm tư tưởng nhân nghĩa và triết lí sâu sắc?
Tổ 2 dùng giấy A0 tóm tắt nội dung, trình bày những
nét chính
nhận xét, rút ra nét chính HS tự ghi
* Dẫn chứng:
+ Tư tưởng nhân nghĩa:yêu nước, thương dân
“ Bui một tấc lòng ưu ái cũ
Đêm ngày cuồn cuộn nước triều dâng”
“ Xin bệ hạ rủ lòng thương yêu dân chúng, sao cho
trong thôn xóm vắng không còn một tiếng hờn giận,
oán sầu đấy mới là gốc của nhạc”…
+ Triết lí, thế sự:
“ Dẫu hay ruột bể sâu cạn
Khôn biết lòng người ngắn dài”
“ Một cơm hai việc nhiều người muốn
Đôi thớ ba lòng họa kẻ tham”
-1442 bị khép tội giết vua -1464 được minh oan -1980 được công nhận là danh nhân văn hoá thế giới
⇒ Nguyễn Trãi, bậc anh hùng dân tộc, một nhân vật toàn tài, hiếm có
-Con người chịu oan khiên thảm khốc nhất trong lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam
II-Sự nghiệp thơ văn:
1-Những tác phẩm chính:
Nguyễn Trãi đạt dợc nhiều thành tựu nghệ thuật
-Tác phẩm chứ Hán:
+Quân trung từ mệnh tập +Bình Ngô đại cáo +Ức Trai thi tập…
-Tác phẩm chứ Nôm:
+Quốc âm thi tập -Dư địa chí (sách địa lí)
2-Nguyễn Trãi nhà văn chính luận kiệt xuất:
-Tư tưởng nhân nghĩa, yêu nước, thương dân
+Quân Trung từ mệnh tập → sự kết hợp tuyệt diệu giữa tư tưởng nhân nghĩa, yêu nước với nghệ thuật viết văn luận chiến bậc thầy
+Bình Ngô đại cáo: áng văn yêu nước lớn của thời đại, tuyên ngôn về chủ quyền đôïc lập dân tộc, bản cáo trạng tội ác kẻ thù, bản hùng ca về khởi nghĩa Lam Sơn → Tư tưởng nhân nghĩa và yêu nước hoà làm một
-Văn chính luận của Nguyễn Trãi đạt trình độ mẫu mực
3-Nguyễn Trãi-nhà thơ trữ tình sâu
Trang 3+ Tổ 3 cử đại diện thuyết trình GV nhấn mạnh và liên
hệ thêm một số bài thơ làm rõ
+ Yêu thiên nhiên:
“ Núi láng giềng, chim bầu bạn
Aáp ủ cùng làm cái con”…
Chứng minh thơ nôm Nguyễn Trãi là đỉnh cao chói
lọi trong VHDT?
Tổ 4 cử đại diện trình bày GV nhận xét, khái quát
nội dung chính HS tự ghi
Nguyễn Trãi đã từng viết: “Bảo cho ngược tặc
Phương Chính biết: Ta nghe nói người danh tướng
trọng nhân nghĩa, khinh quyền mưu Bọn bây quyền
mưu còn chưa đủ, huống chi là nhân nghĩa
Tình yêu thiên nhiên
-Khách đến chim mừng hoa xảy động
Chè tiên nước ghín nguyệt đeo về
(Thuật hứng 3) -Cây rợp chồi cành chim kết tổ
Ao quang mấu ấu, cá nên bày
(Ngôn chí_11) -Quê cũ nhà ta thiếu của nào
Rau trong nội cá trong ao
Láng giềng một áng mây nổi
Khách khứa hai hàng núi xanh
Có thuở biếng thăm bạn cũ
Lòng thơ ngàn dặm nguyệt 3 canh
(Bảo kính cảnh giới_43)
Yêu cầu học sinh đọc phần tiểu dẫn SGK/17
Nêu hoàn cảnh sáng tác tác phẩm?
Tên tác phẩm có ý nghĩa gì?
sắc:
-Nguyễn Trãi, sự kết hợp hài hoà giữa người anh hùng vĩ đại và con người trần thế
Bui một tấc lòng ưu ái cũ Đêm ngày cuồn cuộn nước triều đông
(Thuật hứng_2) -Một tình yêu thiên nhiên, con người, quê hương, cuộc sống (Ức Trai thi tập, Quốc âm thi tập)
+Tình yêu thiên nhiên Bao giờ nhà dựng đầu non Pha trà nước suối gối hòn đá ngơi (Loạn hậu đáo Côn Sơn cảm tác) +Nghĩa vua tôi, tình cha con
Quân thân chưa báo lòng canh cánh Tình phụ cơm trời áo cha
(Ngôn chí_7) +Tình bạn trong sáng
Lòng bạn trăng vằng vặc cao
+Sống giản dị, khí tiết thanh cao (tùng, cúc, trúc, mai)
⇒ Nguyễn Trãi, vẻ đẹp nhân bản, anh hùng dân tộc
III-Tổng kết:
-Nội dung: yêu nước và nhân đạo -Nghệ thuật:
+Nhà văn chính luận kiệt xuất +Đóng góp lớn về ngôn ngữ của thơ
ca dân tộc
*Ghi nhớ SGK/13
PHẦN II:
I-Giới thiệu chung:
1-Hoàn cảnh sáng tác:
Sau đại thắng quân Minh, Nguyễn Trãi thừa lệnh Lê Lợi viết BNĐC
2-Thể loại: Cáo, viết theo lối văn biền
ngẫu
Trang 4Em hiểu biêt gì về thể cáo?
Yêu cầu học sinh đọc VB
Bố cục của bài BNĐC gồm mấy phần? Nội dung?
P1: Khẳng định tư tưởng nhân nghĩa, chân lí
P2: Tố cáo, lên án tội ác giặc Minh
P3: Diễn biến cuộc chiến
P4: Tuyên bố thắng lợi, rút bài học
Chân lí nào được khẳng định để làm chỗ dựa, căn
cứ xác đáng cho việc triển khai nội dung?
Tư tưởng nhân nghĩa là gì?
Nhân nghĩa là mối quan hệ tốt đẹp giữa người với
người trên cơ sở tình thương và đạo lí
Tư tưởng nhân ở Nguyễn Trãi là gì?
Bóc trần luận điệu nhân nghĩa xảo trá của địch,
phân định rạch ròi chính nghĩa, phi nghĩa → chiến đấu
chống xâm lược là chính nghĩa
Tác giả đưa ra chân lí Đó là gì? Làm thế nào để
khẳng định chân lí ấy? Từ ngữ: Từ trước, vốn xưng, đã
lâu, đã chia, cũng khác
Những yếu tố căn bản xác định chủ quyền là gì? Nó
có ý nghĩa như thế nào?
Lãnh thổ, phong tục tập quán, văn hiến, lịch sử, chế
độ riêng
So với bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên, BNĐC có
gì hoàn chỉnh hơn?
Toàn diện hơn: SNNN chỉ có: chủ quyền, lãnh th
Sâu sắc hơn: BNĐC ý thức ược văn hiến, truyền thống
lịc sử là yếu tố cơ bản nhất
Tội ác của giặc được tác giả tố cáo như thế nào?
Quân cuồng Minh thưa cơ gây hoạ
Chủ trương cai trị phản nhân đạo của giặc Minh
được tác giả tố cáo như thế nào?
Người bị ép xuống biển … cam đặt
-Tàn hại cả giống … cây cỏ
-Tàn tác … canh cửi
3-Ý nghĩa:
Đại cáo: mang tính chất quốc gia trọng đại Ngô (giặc Minh): sự khinh bỉ và lòng căm thù
II-Phân tích:
1-Phần 1:
a-Tư tưởng nhân nghĩa:
“Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân Quân điếu hạt trước lo trừ bạo” -Nhân nghĩa là “yêu dân, trừ bạo” -Nhân nghĩa gắn liền với chống xâm lược
“Như nước Đại Việt ta từ trước
Vốn xưng nền văn hiên đã lâu
Núi sông bờ cõi đã chia Phong tục Bắc Nam cũng khác”
tính chất hiển nhiên,vốn có, lâu đời của nước Đại Việt tồn tại độc lập -Xác định độc lập chủ quyền của dân tộc :cương vực lãnh thổ, phong tục tập quán, nền văn hiến lâu đời, lịch sử riêng, với hào kiệt không bao giờ thiếucuộc kháng chiến chống quân Minh là chính nghĩa
2./ Tố cáo tội ác của giặc:
- Vạch trần âm mưu xâm lược của kẻ thù “ Phù Trần diệt Hồ”Cái cớ để thôn tính
- Lên án chủ trương cai trị tàn bạo: + tàn sát người vô tội: nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn,vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ
+Bóc lột vơ vét của cải Thuếmá: “ Nặng thuế má….đầm núi” Phu phen:”Nay xây….phu phen” Vơ vét tài nguyên “ vét sản vật….canh cưi”
Trang 5Đối lập với hình ảnh nhân dân, bọn giặc được miêu
tả như thế nào?
Tác giả dùng cái vô hạn (trúc Nam Sơn) để nói cái vô
hạn (tội ác), cái vô cùng (nước Đông Hải)ể nói cái vô
cùng (sự nhơ bẩn của kẻ thù)
Đứng về phái nhân dân, tố cáo giặc Minh với giọng
điệu khi uất hận, trào sôi, khi cảm thương tha thiết, lúc
muốn thết thật to, lúc nghẹn ngào, tấm tức…
Buổi đầu của cuộc khởi nghĩa được tác giả thể hiện
như thế nào?
Tâm trạng của người lãnh đạo ược thể hiện như thế
nào?
Em có nhận xét gì về ngôn từ sử dụng khi nói đến
tâm trạng?
Buổi đầu khởi nghĩa, quân ta ứng trước khó khăn
gì? Tìm chi tiết nói lên điều đó?
-“Tuấn kiệt….thu
“Việc bôn tẩu…….”
“Khi linh sơn … 1 đội”
Ý chí quyết tâm của anh hùng Lê Lợi là gì?s Tìm
dẫn chứng?
Sức mạnh nào giúp quân ta chiến thắng?
“Đem địa nghĩa … cường bao”
Hình tượng Lê Lợi hiện lên như thế nào?
Bức tranh toàn cảnh cuộc khởi nghĩa Lam Sơn ược
miêu tả như thế nào?
Có những trận đanùh nào? Mỗi trận có đặc điểm gì?
Chiến thắng của ta được thể hiện ở chi tiết nào?
Chú ý cách dùng từ của tác giả?
+ Hủy hoại môi trường sống” tàn hại cả giống côn trùng cây cỏ”
- Hậu quả của tội ác: gây cho người dân bao thảm cảnh “Người……….nước độc, nheo nhóc……khốn cùng”
- Bình luận tội ác của giác:Độc ác thay……chịu được
Câu văn hình tượng: lấy cái vô hạn(trúc Lam Sơn) nói cái vô hạn(tội ác của giặc);dùng vô cùng (nước Đông Hải )để nói cái vô cùng(sự dơ bẩn của kẻ thù)
* TK: bản cáo trạng đanh thép tội ác của giặc Minh với một trình tự logic
3 Quá trình của cuộc khởi nghĩa: a-Buổi đầu khởi nghĩa:gặp nhũng khó khăn:
Thế ta và giặc khôg cân sức”Vừa khi…….quân thù đương mạnh”
-Thiếu lương thực, thiếu quân, thiếu nhân tài: “ khi linh sơn.một đội” “tuấn kiệt như……mùa thu”
-Hình tượng Lê Lợi:
+ Xuất thân bình thường “Núi thương mình”
+ Yêu nước thương dân“Ngẫm thù lớn cùng sống → lòng căm thù giặc sâu sắc
+Tìm cách cứu nước “Đem đại
… cường bạo”
+Chủ động giải quyết khó khăn: tìm kiếm nhân tài “Cỗ xe …phía tả”,đoàn kết dân tộc “Nhân dân …ngọt ngào”, đề ra chiến lược, chiến thuật đúng đắn
“ Thế trận….lấy ít địch nhiều”
b Phản công thắng lợi:
*Chiến thắng của ta:
-Sấm vang chớp giật -Trúc chẻ tro bay -Thừa thắng ruổi dài -Đát cũ thu về -Hăng lại càng hăng -Mưu phạt thâm công
Trang 6Nêu từ ngữ miêu tả sự thất bại thảm hại của địch?
Em có nhận xét gì về hệ thống từ ngữ, nhịp điệu khi
miêu tả trận đánh?
Tinh thần nhân đạo được thể hiện như thế nào ở
đoạn 3?
Yêu cầu học sinh đọc đoạn 4
Đoạn này có gì khác so với các đoạn trên? Vì sao?
Tâm trạng vui, mừng, tự hào
Bài học lịch là gì? Nó có ý nghĩa như thế nào?
”….bĩ rồi lại thái
……….hối rồi lại minh”
*Thất bại của giặc:
-Máu chảy thành sông -Thây chất đày nội -Phải bêu đầu -Đành bỏ mạng -Cháy lại càng cháy -Trí cùng lực kiệt
*Các biện pháp nghệ thuật:
-Từ ngữ:
+Hình ảnh phong phú đa dạng: tả sức mạnh của ta bằng những hình ảnh kì
vĩ, hùng tráng, vừa khái quát vừa cụ thể
+Tả mạnh bằng hàng loạt hình ảnh chi tiết sống động (giặc): lê gối dâng tờ tạ tội, trói tay để tự xin hàng, khiếp vía mà vỡ mật
-Câu văn: Tuy dài, tuy ngắn biến hóa linh họat, nhạc điều dồn dập sảng khoái về những chiến thắng, âm thanh giòn giã, hào hùng
4-Lời tuyên bố hòa bình:
-Xã tắc……đều hay
Mọi căng thẳng tối tăm đã đi qua, giờ là niềm vui, sự thư thái giọng văn hả hê thông thả, dõng dạc tuyên cáo chủ quyền dân tộc
III- Chủ đề:
BNĐC tố cáo tội ác của giặc, ca ngợi chính nghĩa,tinh thần chiến đấu xủa dân tộc ta (cuộc khởi nghĩa Lam Sơn) IV- Tổng kết
Ghi nhớ SGK/23
*CỦNG CỐ:
Sơ đồ kết cấu BNĐC
Tiền đề (tư tưởng nhân nghĩa + Chân lí độc lập
dân tộc) Thực tiễn kẻ thù phi nghĩa Đại Việt chính nghĩa
(Tố cáo tội ác) (ca ngợi)
Kết luận Chính nghĩa thắng
BNĐC Bài học lịch sử
*DẶN DÒ: -Chuẩn bị bài, tính chuẩn xác, hấp dẫn của văn bản thuyết minh
1-Thế nào là tính chuẩn xác, hấp dẫn của văn bản thuyết minh? Nó có cần thiết không? Vì sao?
