bài giảng tỏ lòng

Tác giả Phạm Ngũ Lão là người văn võ song toàn, là anh hùng dân tộc thời trung đại... Câu thơ thứ hai Tam quân tì hổ khí thôn ngưu Dịch thơ: Ba quân khí mạnh nuốt trôi trâu sức mạnh n

Tiết 35: Đọc Văn

(Thuật hoài )

Phạm Ngũ Lão

2

Mông – Nguyên.

quân, tước Quan nội hầu.

- Sự nghiệp

1 Tác giả

+ Là tướng võ nhưng thích đọc sách, ngâm thơ

và sáng tác thơ văn.

Đền Ủng - Hưng Yên, thờ Phạm Ngũ Lão

Đình thôn Châu thị trấn Kiện Khê, huyện Thanh Liêm, Hà Nam

Đền Kiếp Bạc, Chí Linh, Hải Dương

1 Tác giả

Phạm Ngũ Lão là người văn võ song toàn, là anh hùng

dân tộc thời trung đại

Nguyªn v¨n ch÷ H¸n

2 Bài thơ

Hoành sóc giang sơn kháp kỉ thu , Tam quân tì hổ khí thôn ngưu Nam nhi vị liễu công danh trái ,

Tu thính nhân gian thuyết Vũ hầu

Phiên âm

Múa giáo non sông trải mấy thu ,

Ba quân khí mạnh nuốt trôi trâu Công danh nam tử còn vương nợ , Luống thẹn tai nghe chuyện Vũ hầu

Dịch thơ

Dịch nghĩa

Cầm ngang ngọn giáo gìn giữ non sông đã mấy thu ,

Ba quân như hổ báo , khí thế hùng dũng nuốt trôi trâu

Thân nam nhi mà chưa trả xong nợ công danh ,

Thì luống thẹn thùng khi nghe người đời kể chuyện Vũ hầu

a Hoàn cảnh sáng tác

- Năm 1284.

- Thời nhà Trần.

b Nhan đề, đề tài

- Nhan đề: Tỏ lòng (Thuật hoài) - bày tỏ

khát vọng và hoài bão trong lòng

- Đề tài: Thơ tỏ chí - chí làm trai với lí

tưởng trung quân ái quốc

c Thể thơ, kết cấu

- Thất ngôn tứ tuyệt (tuyệt cú), chữ Hán.

- Kết cấu: hai phần.

+ Câu 1,2: Vẻ đẹp con người thời Trần.

+ Câu 3,4: Tâm sự của tác giả.

II Đọc - hiểu

1 Hai câu thơ đầu

a Câu thơ thứ nhất

Hoành sóc giang sơn kháp kỉ thu

Dịch thơ: Múa giáo non sông trải mấy thu.

- Thời gian: Kháp kỉ thu - đã mấy năm -

trải dài theo năm tháng.

- Không gian: non sông - đất nước -

rộng lớn.

b Câu thơ thứ hai

Tam quân tì hổ khí thôn ngưu

Dịch thơ: Ba quân khí mạnh nuốt trôi trâu

sức mạnh như

hổ báo, nuốt

trôi cả trâu

Tam quân: ba quân -> Quân đội nhà Trần

Tì hổ: loài hổ báo -> Sức mạnh ghê gớm

Khí thôn Ngưu

khí thế phi thường

át cả sao Ngưu.

Hình ảnh:

-> Sức mạnh quân đội đang sục sôi khí thế quyết chiến quyết thắng

Phản ánh được một thời kì lịch sử hào hùng của dân tộc, khẳng định sức mạnh của toàn quân, toàn dân nhà Trần -> Hào khí Đông A.

- Ý nghĩa:

Hai câu thơ đầu đã khắc họa rõ vẻ đẹp của người tráng sĩ - anh hùng xứng tầm lịch sử thời đại Đông A

Tóm lại

2 Hai câu thơ sau

a Câu thơ thứ ba

Nam nhi vị liễu công danh trái

Dịch thơ: Công danh nam tử còn vương nợ

- Từ Hán Việt:

+ Công: Lập công (để lại sự nghiệp)

+ Danh: Danh tiếng (để lại tiếng thơm)

+ Trái: Nợ (trách nhiệm)

- Điển cố: Công danh trái (Nợ công danh/

công danh nam tử)

-> Quan niệm về chí làm trai thời phong kiến: Làm trai phải có trách nhiệm lập công để lại tiếng thơm cho đời

- Thơ Nguyễn Công Trứ:

Đã mang tiếng trong trời đất

Phải có danh gì với núi sông.

- Thơ Phan Bội Châu

Làm trai phải lạ ở trên đời

Há để càn khôn tự chuyển dời?

Khẳng định ý chí kiêu hùng của Phạm

Ngũ Lão - trang nam nhi thời loạn.

- Tác dụng:

- Ý nghĩa:

Cổ vũ con người từ bỏ lối sống tầm

thường, ích kỉ cá nhân, sẵn sàng chiến đấu,

hi sinh cho sự nghiệp của đất nước, dân

tộc.

b Câu thơ cuối

Tu thính nhân gian thuyết Vũ hầu

Dịch thơ: Luống thẹn tai nghe chuyện Vũ hầu.

- Thi pháp thơ Đường

luật: Quí hồ tinh bất

- Khắc ghi dấu ấn tự

hào về thời kì oanh liệt, hào hùng của lịch sử dân tộc.

Củng cố

1 Bài thơ Tỏ lòng của Phạm Ngũ Lão, giúp

em hiểu thế nào là hào khí Đông A?

- Hào khí thời nhà Trần: là tinh thần tự

lực, tự cường, tự tôn dân tộc; là lòng

yêu nước, khát vọng lập công giúp

nước; là ý chí quyết chiến, quyết thắng mọi kẻ thù xâm lăng

- Biểu hiện cụ thể: Là tâm sự, bày tỏ lí

tưởng sẵn sàng xả thân vì nước của

Phạm Ngũ Lão.

Củng cố

2 Qua bài thơ Tỏ lòng của Phạm Ngũ Lão,

em có suy nghĩ gì về vẻ đẹp của trang

nam nhi thời Trần và ý nghĩa của vẻ đẹp

đó trong đời sống hiện tại?

3 Sau khi học xong bài thơ Tỏ lòng của

Phạm Ngũ Lão, em rút ra được bài học gì cho bản thân?

32