Giáo viên phải hướng dẫn cho học sinhthực hiện được các nội dung sau : Kĩ thuật điện: Phần tính toán giáo viên cần phải rèn luyện kĩ năng tính toán và liên hệ tới các kiến thức vật lí c
Trang 1I/ Tính cấp thiết của việc đổi mới ph ơng pháp dạy thực hành công nghệ 8.
Như chỳng ta đó biết năm học 2009-2010 là năm thứ 8 thực hiệnchương trỡnh thay sỏch giỏo khoa mụn cụng nghệ lớp 8 trong nhà trườngbậc THCS Việc đổi mới này đã gúp phần thực hiện mục tiờu chung củagiỏo dục hướng nghiệp và chuẩn bị phõn luồng cho học sinh , một bộ phận
sẽ vào học cỏc lĩnh vực : giỏo dục phổ thụng , giỏo dục nghề nghiệp , sốcũn lại sẽ đi vào cuộc sống lao động Trờn tinh thần đú, mụn cụng nghệ 8cần trang bị cho học sinh một số kiến thức cơ bản về vẽ kĩ thuật , cơ khớ ,
kĩ thuật điện , gắn liền với thực tiễn sản xuất và đời sống hằng ngày ; đồngthời tăng tỉ lệ thực hành , nhằm hỡnh thành cho cỏc em một số kĩ năng laođộng nghề nghiệp Từ đó hỡnh thành cho cỏc em tỏc phong làm việc theoqui trỡnh cụng nghệ nhất định Mà giỏo dục kĩ thuật tổng hợp và hướngnghiệp , cần thể hiện sự liờn thụng giữa giỏo dục phổ thụng và giỏo dụcnghề nghiệp gắn liền với cuộc sống và lao động sản xuất hằng ngày củamỗi người Giới thiệu và giỳp học sinh bước đầu tỡm hiểu , làm quen vớimột số qui trỡnh cụng nghệ đơn giản của cơ khớ và kĩ thuật điện , rốn luyệncho học sinh “ tư duy kĩ thuật ”, hỡnh thành tỏc phong cụng nghiệp tronglao động và trong cuộc sống , tạo cho cỏc em hứng thỳ kĩ thuật , cú thúiquen lao động theo kế hoạch , tuõn thủ qui trỡnh cụng nghệ , an toàn laođộng và bảo vệ mụi trường
Song tỡnh hỡnh thực tế hiện nay ở huyện Duy Tiên núi chung vàtrường THCS Châu Sơn núi riờng hiện nay cũn gặp phải khụng ớt nhữngkhú khăn phơng tiện, trang thiết bị dạy học còn thiếu, cha có phòng họcbộn môn để học sinh thực hành…, học sinh sinh thì xem nhẹ cho đó làmụn học phụ khụng cần thiết , nên rất nhiều học sinh chỉ học qua quýtkhông có kĩ năng vận dụng thực hành Khi làm bất cứ việc gì cũng lúngtúng, sợ sệt hay học vẹt mà điều đó thì trái với nguyên lí : “ Học đi đôi vớihành “.Nh nhà giáo dục ấn Độ đã viết: “ Tôi nghe- tôi quên; Tôi nhìn- tôinhớ; Tôi làm- tôi hiểu “.Vậy thì tại sao lại có tình trạng học không đi đôivới hành nh vậy? Làm thế nào để thay đổi điều đó ??
Xuất phỏt từ vị trớ to lớn đú trong thực tế , bản thõn mới ra trờng làmcụng tỏc giảng dạy bộ mụn nhng tôi nhận thấy cần phải đổi mới phơngpháp dạy học thực hành để rốn luyện kĩ năng thực hành một cỏch thành
Trang 2thạo đầy tư duy sỏng tạo , rốn luyện kĩ năng, kĩ xảo thực hành cho học sinhvào trong quỏ trỡnh thực hành để cỏc em vận dụng vào cuộc sống Vấn đềnày khụng phải bất cứ giỏo viờn nào cũng thực hiện được , bởi vỡ do nhiềunguyờn nhõn khỏc nhau Do vậy muốn thực hiện được vấn đề này ngườigiỏo viờn phải thực hiện đồng thời 3 khõu “ Bài giảng lớ thuyết + Thựchành + Tham quan ” Chớnh vỡ vậy cần phải trang bị cho học sinh nhữngkiến thức , những kĩ năng tư duy kĩ thuật tạo cho cỏc em hứng thỳ say sưahọc tập bộ mụn , cú ý thức vận dụng vào cuộc sống Đó chính là nôi dungcủa sáng kiến kinh nghiệm : “ Đổi mới phơng phấp dạy học thực hành môncông nghệ 8 “.
đã đa môn kĩ thuật vào học trong chơng trình lớp 8 và theo chơng trình đổimới thay sách hiện nay, môn kĩ thuật đợc lấy tên là môn công nghệ Môncông nghệ góp phần thực hiện mục tiêu chung của giáo dục phổ thông vàchuẩn bị phân luồng cho học sinh sau này
Môn công nghệ 8 trang bị cho học sinh một kiến thức cơ bản về vẽ
kĩ thuật, cơ khí, kĩ thuật điện gắn liền với thực tế hàng ngày và có thể các
em tham gia vào trong lao động khi cần thiết mà bản thân các em đã có kĩnăng thực hành môn công nghệ
Tuy nhiên không biết từ bao giờ học sinh có khái niệm môn học''chính '' với môn học ''phụ '' Chính vì quan niện đó mà dẫn đến phong tràohọc tập của các em còn phần hạn chế trong các buổi học lý thuyết cũng nhthực hành
Đối với những tiết thực hành học sinh thờng dễ nhầm lẫn khi thựchiện các thao tác kỹ thuật, các bớc trong lúc thực hành
Học sinh cha phân đoạn đợc các thao tác kỹ thuật và mức độ thờigian cho từng cung đoạn
Thực hành công nghệ ở đây là một bài khó - phức tạp đòi hỏi sự kếthợp hài hoà giữa các quy trình thực hiện, giữa lý thuyết với thực hành
Mặt khác trang thiết bị có nhng cha đảm bảo, cơ sở vật chất còn cha
đáp ng nên các giờ thực hành thờng không đem lại hiệu quả
Chơng trình quá nặng so với kiến thức của các em đợc học trong
ch-ơng trình nhất là phần vẽ kĩ thuật và kĩ thuật điện
2 Đối với giáo viên.
Trang 3Qua hiện trạng thực tế giảng dạy các giáo viên đợc phân công giảngdạy môn học "công nghệ ": Nói chung về phơng pháp đều đặt ra câu hỏicho chính bản thân là làm nh thế nào để có những giải pháp khắc phục đợchiện trạng thực tế Nhng chúng ta cũng phải mạnh dạn nói với nhau làcách giảng dạy, trình độ chuyên môn còn một số hạn chế nh :
- Cha nắm vững về cách phân loại của trình độ tiếp thu thực hiện củacác đối tợng học sinh
- Cha đa ra đợc những đặc điểm về phơng pháp đổi mới và nhữngtrọng điểm kiến thức của bài học để dẫn đến việc hình thành các khái niệm
kỹ năng, kỹ xảo thực hành cũng nh sự phát triển t duy, trí tuệ, tính kiên trìcủa học sinh còn yếu
3 Về cơ sở vật chất
Trong tình trạng chung của các trờng học hiện nay còn thiếu nhiều vềcơ sở vật chất trang thiết bị, dụng cụ phục vụ cho các tiết dạy về chuyênmôn cha đợc đảm bảo
Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào các tiết dạy còn cha có, thiết
bị dạy thực hành không đủ nên độ chính xác, mức độ an toàn cha cao
Phòng thực hành thí nghiệm cha có nên việc sử dụng thực hành rấtkhó khăn cho các giờ ứng dụng đối với môn học
Rèn luyện cho học sinh tính cẩn thận, tỉ mỉ, an toàn, tác phong côngnghiệp trong lao động Thực hành để củng cố kiến thức, mặt khác để hìnhthành kĩ năng và t duy công nghệ, tập cho các em biết vận dụng kiến thứcvào thực tế , qua đó gây thêm sự hứng thú và lòng say mê học tập đối vớimôn công nghệ 8
Trang 4Mụn cụng nghệ cú nhiều dạng thực hành Trước khi dạy thực hành ,giỏo viờn cần phải quan sỏt , tỡm hiểu về nguyờn lớ , cấu tạo , số liệu kĩ thuật và cỏch sử dụng cỏc dụng cụ để thực hành , cỏc thao tỏc mẫu , cỏc lờigiải thớch được chớnh xỏc , đỳng kĩ thuật , đỳng qui trỡnh cụng nghệ Điều này rất quan trọng , vỡ rằng nếu học sinh đó quen với thao tỏc khụng chớnh xỏc , tuỳ tiện thỡ sửa chữa rất khú khăn Trong đú việc đỏnh giỏ kết quả thực hành của học sinh , việc đỏnh giỏ kĩ năng thực hành của học sinh cú một ý nghĩa quan trọng Kĩ năng cần được đỏnh giỏ trờn hai mặt : đỏnh giácăn cứ vào kết quả cụng việc ( cú thể là sản phẩm) mà học sinh thực hiện được trong giờ thực hành so với chuẩn được qui định và đỏnh giỏ căn cứ vào qui trỡnh đó thực hiện so với qui trỡnh hợp lớ mà học sinh được học Kiểm tra, đánh giá bằng phơng pháp quan sát, việc đánh giá kết quảthực hành của học sinh phải là quá trình, mang tính hệ thống, nghĩa là phải
đánh giá đợc cả kiến thức, kĩ năng, thái độ của học sinh trong từng giai
đoạn, từng bớc trong qui trình thực hành cũng nh sản phẩm cuối cùng Vìthế, giáo viên cần phải quan sát, ghi lại cụ thể kết quả đánh giá từng bớctheo nội dung và quy trình bài thực hành vào phiếu theo dõi - đánh giá haycòn gọi là “nhật kí” để có t liệu chính xác cho việc đánh giá cuối cùng Nộidung thực hành môn Công nghệ 8, chủ yếu mang tính minh hoạ cho líthuyết, nên không yêu cầu cao về rèn luyện kĩ năng Điều cơ bản là phảikiểm tra đợc học sinh có làm đúng thao tác kĩ thuật đợc hớng dẫn theo
đúng qui trình không ?
Trang 5Để thực hiện tốt việc rốn luyện kĩ năng thực hành mụn cụng nghệlớp 8 cho học sinh cấp THCS trờn địa bàn huyện Duy Tiên núi chung vàtrường THCS Châu Sơn núi riờng thỡ mỗi giỏo viờn cần phải cú nhữngphương phỏp dạy học đặc trưng để cú sự hứng thỳ cho cỏc em học tập bộmụn một cỏch cú hiệu quả Đồng thời rốn luyện kĩ năng thực hành cho cỏc
em một cỏch thành thạo cú khoa học và thực hiện đỳng qui trỡnh cụng nghệ Điều đầu tiờn người giỏo viờn giảng dạy mụn cụng nghệ phải biết phõnloại cỏc dạng bài để cú những phương phỏp giảng dạy khỏc nhau để rènluyện kỹ năng kỹ xảo, các kiến thức từ những bài học lý thuyết đợc nhắclại trong các bài thực hành này Mà quá trình thực hiện là cả một chu kỳhay một kế hoạch của môn học Vì vậy chúng ta cần phải định hớng đểthực hiện tốt yêu cầu, mục đích và nhiệm vụ của môn học Vậy tôi mạnhdạn đa ra môt số phơng pháp giảng dạy cho bài thực hành công nghệ lớp 8nhằm giải quyết những cấp thiết cho học sinh trong năm học tới đợc tốthơn
Tổ chức giờ học thực hành bao gồm những công việc của giáo viên
và học sinh nhằm thực hiện giờ học Dựa vào cấu trúc nội dung phơng phápcủa chơng trình có thể tiến hành giảng dạy Để thực hiện mục đích đào tạo
và giáo dục của môn học cần có những hình thức phong phú về phơng phápgiảng dạy thực hành Điều này đòi hỏi giáo viên phải chủ động sáng tạotìm ra cho mình có một phơng pháp thích hợp với bài dạy để có hiệu quảcao nhất; tức là việc lựa chọn phơng pháp phải đa dạng không đợc dậpkhuôn máy móc Trong giảng dạy cần việc phát huy tính tích cực chủ độngcủa học sinh thể hiện ở ý thức đối với các vấn đề khoa học kỹ thuật và tínhkinh tế Để hình thành phẩm chất trên cần thông qua việc trình bày bài mộtcách chặt chẽ Cuối cùng các nhận thức, các quan niệm và luyện tập phải đitới một kết quả là giáo dục cho học sinh có thái độ và học tập , lao độngvới một ý chí quyết tâm có trách nhiệm
Để hình thành một kĩ năng học sinh phải lặp di, lặp lại nhiều lần một
số thao tác nào đó.Kĩ năng đợc hình thành qua các giai đoạn từ khôngthành thạo đến thành thạo Do vậy, dạy thực hành thờng đợc tiến hành vớiquy trình hợp lí
1 Dạng thứ nhất : Vận dụng lớ thuyết để giải quyết cỏc bài tập tỡnh
huống
Trong dạng này gồm cỏc bài cụ thể :
Phần 1 : Vẽ kĩ thuật :
Trang 6- Đọc bản vẽ các khối đa diện
- Cứu người bị tai điện
- Tính toán điện năng tiêu thụ trong gia đình
- Sơ đồ điện
- Thiết kế mạch điện
Tuú tõng bµi mµ gi¸o viªn cã nh÷ng ph¬ng ph¸p d¹y kh¸c nhau cô thÓ:
Vẽ kĩ thuật: §ây là phân môn rất khó bởi vì kiến thức rất mới đối với
các em học sinh , các em chưa được học hình học không gian kiến thứcnày đòi hỏi các em, phải có óc tưởng tượng mới học được phần này Vìvậy để rèn luyện được kĩ năng vẽ hình và đọc được các bản vẽ kĩ thuật đơngiản đòi hỏi giáo viên phải chú trọng đến phương pháp trực quan , phải kếthợp chặt chẽ việc giảng dạy với thiết bị Phân môn vẽ kĩ thuật gắn vớihoạt động thực tiễn nên chú trọng làm các bài tập thực hành mà đặc biệtgiáo viên phải hướng dẫn cho các em biết nhìn được các phép chiếu CụthÓ như sau :
Loại
phép chiếu Đặc điểm của các tia
chiếu
Tia chiếu đối với mặt chiếu
Số chiều của hình chiếu hình chiếu Loại
Phép chiếu
xuyên tâm
Các tia chiếuđồng qui Xiên góc Ba chiều
Hình chiếuphối cảnh
Phép chiếu
song song Các tia chiếusong song
Xiên góc Vuông góc Ba chiều
Hình chiếutrục đo
Vuông góc Hai chiều
Hình chiếu Vuông góc
Trang 7
Không những thế mà còn rèn luyện cho các em tưởng tượng đượccác hình chiếu , hình cắt , mặt cắt của một vật thể từ đó các em mới làmcác bài tập thực hành được để thực hiện được điều này giáo viên cần phảihướng dẫn cụ thể về cách quan sát các mặt phẳng chiếu được đặt như thếnào đối với người quan sát , vật thể được đặt như thế nào đối với các mặtphẳng chiếu Điều quan trọng ở đây là giáo viên phải chuẩn bị thật chuđáo các thiết bị dạy học trực quan Giáo viên phải hướng dẫn cho học sinhthực hiện được các nội dung sau :
Kĩ thuật điện: Phần tính toán giáo viên cần phải rèn luyện kĩ năng tính
toán và liên hệ tới các kiến thức vật lí cần thiết để tính toán , nếu giáo viênkhông luyện tập cho học sinh thì khó mà các em có kĩ năng vận dụng đểtính toán
2 Dạng thứ hai : Thực hành tạo sản phẩm đơn giản
Trong dạng này gồm các bài cụ thể các bài cụ thể :
Trang 8Tuỳ thuộc vào các dạng bài thực hành mà giáo viên đi theo trình tựkhác nhau mới đem lại hiệu quả cao trong việc rèn luyện kĩ năng thựchành
Gi¸o viªn ph¶i tiÕn hµnh theo c¸c bíc sau:
- Chuẩn bị nguyên liệu và dụng cụ
- Giáo viên hướng dẫn thao tác mẫu – Học sinh quan sát
- Học sinh thực hiện theo qui trình
- Các sản phẩm làm ra sẽ được đánh giá theo tiêu chuẩn kĩ thuật Tăng cường vận dụng các phương pháp thực hành rèn luyện kĩ năngthực hành là đặc thù của môn công nghệ , khi dạy thực hành và rèn luyện
kĩ năng thực hành cho học sinh các thao tác mẫu của thầy phải thật chínhxác , đúng theo qui trình công nghệ , vì rằng nếu học sinh đã quen với thaotác không chính xác thì sau này sửa chữa các enm rất khó Cho nên mỗithầy cô giáo dạy thực hành cần phải rèn luyện kĩ năng thực hành cho họcsinh , kết thúc cuối buổi thực hành cần được đánh giá sản phẩm học sinhlàm ra Muốn vậy giáo viên phải áp dụng hai phương pháp để dạy là :
1.Phương pháp làm mẫu: (Giáo viên thực hiện - học sinh quan sát bắt chước.)
Đây là một quá trìng sư phạm do giáo viên tổ chức , nhằm trang bịcho học sinh những hiểu biết kĩ thuật , hình thành kĩ năng, kĩ xảo và thựchiện những chức năng giáo dục điêu này rất quan trọng để học sinh lĩnhhội kiến thức của môn công nghệ , vận dụng tốt vào trong thực tế là phải
có sự tương quan hợp lí giữa lời nói của giáo viên với các thao tác kĩthuật Việc thực hiện mẫu là biểu diễn hành động kĩ thuật kết hợp với lờinói giải thích vµ hành động thao tác kĩ thuật Trước khi làm mẫu giáo viêncần trình bày cho học sinh biết được qui trình thực hiện với các công đoạncủa qui trình phân tích các công việc thao tác mẫu để xác định các côngviệc đó gồm những thao tác nào cần thực hiện , xác định những công việckhó để đầu tư luyện tập Chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ thiết bị để thực hiện
Giai đoạn thực hiện thao mẫu giáo viên cần thực hiện theo cácbước : + Định hướng hoạt động của học sinh bằng cách nêu rõ mụcđích của việc cần thao tác mẫu , tên công việc , trình tự công việc , yêu cầuhọc sinh quan sát
Trang 9+ Làm mẫu toàn bộ quá trình thực hành , qua đó giúp các em cóđược (hình mẫu )khái quát về toàn bộ nội dung công việc cần thực hiện tạo
ra sự hứng thú và chú ý trong quá trình theo dõi thực hành vấn đề quantrọng ở đây là giáo viên phải rèn luyện cho được kĩ năng thực hành tạo rasản phẩm đạt theo các tiêu chí
+ Giáo viên thực hiện thao tác mẫu với tốc độ chậm , chi côngviệc thành các bước thao tác , đọng tác riêng biệt để hướng dẫn , dừng lại
ở những thời điểm cần thiết , ở những chỗ khó để giải thích học sinh hiểu ,nhắc nhở học sinh tránh sai lầm , nếu cần thiết giáo viên làm lại nhiều lầnnhững thao tác khó để học sinh quan sát kĩ lưỡng
+ Giáo viên làm lại với tốc độ bình thường toàn bộ công việc đểgiúp cho học sinh hệ thống lại toàn bộ quá trình thực hành theo công việc Sau đó giáo viên thao tác mẫu theo từng bước và giải thích nhữngthao tác khó để học sinh tiếp thu dễ dàng
Giai đoạn đánh giá rút kinh nghiệm : Đánh giá kết quả việc hướngdẫn học sinh thực hành , thường được giáo viên dạy thực hành tự mình rút
ra kinh nghiệm về việc thực hiện thao tác mẫu để điều chỉnh cho phù hợpvới mục tiêu đề ra Để đánh giá được kết quả này giáo viên gọi học sinhthực hiện lại xem thử kết quả tiếp thu của học sinh như thế nào Qua đógiáo viên có thể hiểu được phần nào khả năng ảnh hưởng của việc làmmẫu của mình trong việc rèn luyện kĩ năng thực hành môn cho học sinh
2 Phương pháp huấn luyện :(Giáo viên thực hiện – học sinh luyện tập)
Phương pháp này được sử dụng khi giáo viên hướng dẫn học sinhtrong các bài thực hành cơ khí và kĩ thuật điện đây là phương pháp giáoviên hướng dẫn cách thực hiện lặp đi lặp lại nhiều lần những thao tác ,động tác một cách có mục đích hệ thống , có kế hoạch nhằm hình thànhcủng cố những kĩ năng kĩ xảo cần thiết Giáo viên yêu cầu học sinh thựchiện thành thạo các bước thực hành , chỉ khi nào nắm chắc toàn bộ nhữngthao tác mới thì mới có được kết quả cao Trong quá trình đó đòi hỏi họcsinh phải tập trung cao độ làm đúng theo sự chỉ dẫn của thầy, trình tựhướng dẫn của giáo viên như sau :
+ Thao tác mẫu một lần
+ Tách từng thao tác nhỏ và giải thích
Trang 10+ Làm mẫu túm tắt cho học sinh ghi lại ấn tượng
Phương phỏp này thường được dựng sau khi giỏo viờn đó làm mẫu ,khi học sinh luyện tập thực hành , huấn luyện giữ vai trũ quan trọng Giỏoviờn cần tập trung quan sỏt trỡnh tự cụng việc , kĩ năng thực hành cỏch sửdụng dụng cụ , vấn đề an toàn lao động Quan sỏt đồng thời uốn nắntương ứng giỏo viờn cần thực hiện ớt nhất bốn khõu kiểm tra : Sự sẵn sàng ,
sự bắt đầu , quỏ trỡnh tiến hành và quỏ trỡnh kết thỳc cụng việc Để cúđược kĩ năng thực hành tốt đũi hỏi trong quỏ trỡnh thực hiện học sinh phảituõn thủ theo cỏc yờu cầu sau :
* Học sinh hiểu rừ mục đớch yờu cầu và cỏch thức tiến hành cụngviệc
* Học sinh theo dừi chặt chẽ từng cụng việc mà thầy hướng dẫn
* Học sinh phải biết tự kiểm tra và điều chỉnh kịp thời trong quỏtrỡnh rốn luyện kĩ năng thực hành
* Thực hiện sản phẩm hoàn chỉnh đạt được kĩ năng kĩ xảo đạt yờucầu chuẩn
Để giờ dạy đạt kết quả cao thì không chỉ có vai trò của giáo viên,
học sinh mà còn có cả phụ huynh học sinh nữa Cụ thể nh sau:
Đối với giáo viên
Muốn cho giờ học đạt yêu cầu do chơng trình đề ra cần làm tốt mọicông việc chuẩn bị cần thiết
Nghiên cú chơng '' SGK- Công nghệ KTĐ lớp 8'' Các môn liên quankhác, tài liệu '' kỹ thuật điện ''
Lập kế hoạch cho từng chơng - bài, soạn giáo án chi tiết giúp choviệc lên lớp đợc thuận lợi và chủ động - dự kiến kế hoạch thực hành
Chuẩn bị cho giờ thực hành ; Các dụng cụ làm mẫu của giáo viên ,dung cụ thực hành cho học sinh , thiết bị vật liệu dụng cụ quy định
Nắm đợc tình hình các mặt của lớp sẽ dạy ; Các mặt học tập, kỷ luật
và các vấn đề có liên quan tới kinh nghiệm của học sinh về lĩnh vực này
nh : Nghề nghiệp của cha mẹ học sinh, môi trờng sống
