chủ đề tự chọn 12 -học ki 2

GV nhận xét chung : Đồng thời, qua đó, HS có thể rút ra được những kết luận vế chức năng của phần mở bài: đánh dấu bước khởi đầu trong quá trình trình bày đề tài, nêu bật được vấn đề c

GIÁO ÁN GIẢNG DẠY

MỞ BÀI KẾT BÀI CHUYỂN

ĐOẠN TRONG VĂN NGHỊ LUẬN

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

Giúp học sinh:

- Hiểu và biết cách làm bài văn nghị luận về một tác phẩm, 1 đoạn trích văn xuôi

- Viết được bài văn nghị luận về một tác phẩm, 1 đoạn trích văn xuôi

II CHUẨN BỊ DỴA VÀ HỌC

- GV: SGK + SGV

- HS: Soạn bài theo câu hỏi SGK

GV tổ chức giờ dạy theo phương pháp: thảo luận nhóm, trả lời câu hỏi

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh.

Hoạt động 1: ÔN TẬP ( 10 phút)

Mục tiêu : Giúp HS:

- Hiểu một cách đầy đủ về chức năng của

mở bài và kết bài trong bài văn nghị luận

- Nắm vững hơn các kiểu mở bài và kết bài

thông dụng trong văn nghị luận - Có ý

thức vận dụng một cách linh hoạt các kiểu

mở bài và kết bài trong khi viết văn nghị

luận

- Biết nhận diện những lỗi thường mắc khi

viết mở bài, kết bài và có ý thức tránh

những lỗi này

Cách thức tiến hành :

Bước 1: Hệ thống lại kiến thức bài học

HS nêu lại nôi dung bài học :

Nhấn mạnh :

1 Đặc điểm bài học

- Về cách viết mở bài và kết bài trong văn

nghị luận, HS đã được am hiểu và rèn

luyện trong chương trình Ngữ văn THCS

HS phát biểu :

Rèn luyện kĩ năng mở bài và kết bài trong văn nghị luận xác định các lỗi thường gặp khi viết mở bài và kết bài; luyện tập viết mở

CHỦ ĐỀ : Tuần 26,27,28,29

Phân môn : Làm văn

Tiết : 22, 23, 24, 25 Ngày soạn : 12/3/2010

và thường xuyên được củng cố lại trong

quá trình viết các bài làm văn Bài học này

nhằm giúp HS có ý thức một cách tự giác

hơn về chức năng của mở bài, kết bài, các

kiểu mở bài, kết bài thông dụng và đặc biệt

là biết tránh những lỗi thường mắc Vì thế,

bài học chủ yếu được cấu tạo trên cơ sở

những bài tập chữa lỗi và tìm hiểu các kiểu

mở bài, kết bài cụ thể, lựa chọn các kiểu

mở bài, kết bài một cách linh hoạt, sáng tạo

Bước 2 : CÁCH VIẾT PHẦN MỞ BÀI

GV yêu cầu HS trìng bày các bước viết

mở bài kết bài thông thường ?

Bước l: Hướng dẫn HS phân tích ngữ liệu

theo yêu cầu của mục I.l - SGK

Nhấn mạnh :

Mở bài 1 :Đây là những lỗi điển hình trong

cách viết mở bài của HS

Mở bài 2 và mở bài 3 : Phù hợp

GV nhận xét chung :

Đồng thời, qua đó, HS có thể rút ra được

những kết luận vế chức năng của phần mở

bài: đánh dấu bước khởi đầu trong quá

trình trình bày đề tài, nêu bật được vấn đề

cần trình bày

Bước 2: GV Hướng dẫn HS phân tích ngữ

liệu theo yêu cầu của mục I.2 - SGK

bài và kết bài theo nhiều cách : mở bài , Kết bài trực tiếp và gián tiếp

HS chú ý và lắng nghe

HS phát biểu :

Mở bài (1) là ngữ liệu tiêu cực Mục đích của việc phân tích ví dụ này là giúp HS nhận diện lỗi thường gặp khi viết mở bài: nêu những thông tin thừa, không nêu rõ được vấn đề cần trình bày trong bài viết, bắt đầu từ những phạm vi quá rộng so với đề tài

cụ thể cần trình bày

Mở bài (2) và (3) là những ngữ liệu tích cực Mục đích của việc phân tích Những ví

dụ này là giúp HS có ý thức tìm hiểu, trình bày các phần mở bài khác nhau cho cùng một đề tài

HS chú ý , ghi nhớ tri thức viết mở bài

HS làm việc nhóm và trả lời :

- Trong ví dụ (l), người viết nêu vấn đề bằng cách sử dụng một số tiền đề sẵn có (dẫn lời của những bản Tuyên ngôn nổi tiếng), HS

có thể vận dụng biện pháp này để nêu vấn đề: dẫn nhận định, câu thơ, câu văn có nội dung liên quan trực tiếp đến đề tài cần trình bày

Nhấn mạnh : Ví dụ được nêu trong phần

này đều là ngữ liệu tích cực, Mục đích của

việc phân tích các ví dụ này là giúp HS xác

định được rõ nội dung cần nêu trong phần

mở bài, cách thức khác nhau để nêu đề tài

một cách linh hoạt, sinh động, tạo hứng thú

cho người tiếp nhận và có ý thức tự giác

trong việc vận dụng những kiểu mở bài

khác nhau khi trình bày vấn đề

Với kiểu mở bài này, cần lưu ý HS sử dụng

nhưng tiền đề có tính chất tích cực, quan hệ

chặt chẽ với vấn đề chính đang được đề cập

trong văn bản, có xuất xứ rõ ràng, chính

xác, tránh lan man, mơ hỗ, quá xa vấn đề

Kết luận : Điểm cần chú ý về cách viết mở

bài: Mở bài không phái là phần nêu tóm tắt

toàn bộ nội dung sẽ trình bày trong văn

bản mà điều quan trọng nhất là phải thông

báo được một cách ngắn gọn và chính xác

về đề tài gợi cho người đọc hứng thú với

vấn đề sẽ trình bày trong văn bản

Hoạt động 2: Luyện tập

viết mở bài và kết bài ( 80 phút)

Mục tiêu :

Nâng cao trình độ và rèn kĩ năng viết mở

bài – kết bài trong tác phẩm văn xuôi

Cách thức tiến hành :

GV ra đề và chia nhóm viết mở bài kết bài

cho các đề văn sau :

Ví dụ minh họa phần mở bài :

Viết mở bài phân tích giá trị nghệ

thuật của truyện ngắn “ Vợ nhặt ”của

Kim Lân

Mỗi nhóm viết 1 mở bài và trình bày trước

lớp :

Nhấn mạnh : Mở bài cần viêt đúng theo

yêu cầu và phàu hợp với đề bài: cần đảm

bảo tính trong sáng và cấu trúc rõ ràng

- Trong ví dụ (2), người viết nêu vấn đề bằng cách so sánh, đối chiếu đối tượng đang

được trình bày trong văn bản (bài thơ Tống biệt hành của Thâm Tâm) với một đối tượng

khác dựa trên một đặc điểm tương đồng nổi bật (theo quan niệm của người viết) để từ đó nhấn mạnh vào đối tượng cần trình bày

HS chú ý lắng nghe

HS GHI NHỚ

HS viết và đọc tại lớp :

Mở bài 1 : Kim Lân là nhà văn viết

không nhiều và chỉ thường tập trung vào đềi tài nông thôn, viết về những người nông dân hoặc người dân lao động nghèo khổ Truyện ngắn của Kim Lân thường mộc mặc , giản dị nhưng giàu ý nghĩa Điều đó chứng tỏ ngòi bút sắc saỏp của nhà văn trong việc xây dựng tác phẩm đạt đến trình độ nghệ thuật cao Một trong những truyện ngắn như thế là Vợ nhặt

Mở bài 2:

Vợ nhặt được Kim Lân sáng tác sau

ngày hòa bình lập lại ở miền Bắc Tiền thân của truyện ngắn Vợ nhặt là tiểu thuyết Xóm ngụ cư được tác giả viết sau ngay CMT8 thành công Nhớ lại những gì từ tiểu thuyết ,Lim Lân đã sáng tạo ra truyện ngắn này Thành công của truyện ngắn Vợ nhặt không chỉ ở giá trị phản ánh , giá trị nhân đạo

mà ở việc tổ chức tình huống truyện, về xây dựng nhân vật và lối trần thuật của tác giả , tức là giá trị nghệ thuật của tác phẩm

, Mở bài 3 :

Truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân là một truyện ngắn đặc sắc về nghệ thuật

Nó thể hiện ở tài năng sáng tạo của tác giả trong việc tạo dựng tình huống truỵện , trong việc miêu tả tâm lí nhân vật và trong lối trần thuật kết hợp với tả người , tả cảnh Phân tích những yếu

tố này, Chúnh ta mới thấy được giá trị nghệ thuật của tác phẩm Vợ nhặt

MỞ BÀI 4:

Kim Lân thuộc vào số ít nhà văn có thể minh chứng cho chân lí “ quý hồ tinh bất quý hồ đa” trong nghệ thuật Kể từ khi

in tác phẩm đầu tay ( 1942) cho đến nay , ông đã có dư năm mươi năm cầm bút Vậy mà không biết số tác phẩm của ông bằng tuổi văn chưa? Và bởi thế , tôi cứ cảm thấy Kim Lân làm văn chương theo lối tài tử nhiều hơn là lối nhà nghề , dẫu biết rằng ông được coi

là nhà văn chuyên nghiệp Âý vậy nhưng khi kể ra những gương mặt làm nên bản sắc văn xuôi VN trong mấy chục năm trở lại đây thì khó có thể bỏ sót tên tuổi Kim Lân Nếu được phép bắt chước cách nói của Hoài Thanh về Nguyễn Nhược Pháp thì có thể nói : Kim Lân đứng ở hàng đầu các câu bút văn xuôi viết ít mà ngày càng được khâm phục nhiều Một nhà văn viết cho thiếu nhi đã lấy chuyện Ông Cản Ngũ của ông làm mẫu mực Một nhà văn khác gần đây có kể ra bốn tác phẩm

Bước 2:

Hướng dẫn HS tìm hiểu đề và lập dàn ý 2

đề bài SGK.

- Cho HS đọc lại đề trong SGK (chia nhóm

thảo luận)

GV: Các em hãy căn cứ vào những câu

hỏi trong SGK tìm hiểu đề và lập dàn ý

đề bài trên (nhóm 1, 2, 3 đề 1, nhóm 4, 5,

6 đề 2)

Từng nhóm trình bày

văn xuôi xếp vào loại “ thần bút” thì hai trong số đó - các truyện ngắn Làng và

Vợ nhặt – là của Kim Lân Mà giữa hai truyện ấy thì dư luận của nhiều bạn văn

do chính Kim Lân phản ánh , Vợ nhặt

có phần xuất sắc hơn nhiều

HS thực hiện :

1 Tìm hiểu đề và lập dàn ý:

* Đề 1:

Phân tích truyện ngắn “Tinh thần thể dục” của Nguyễn Công Hoan

a Tìm hiểu đề:

- Đề bài yêu cầu phân tích những đặc sắc về nội dung, nghệ thuật

- Từ đó, khái quát về giá trị hiện thực, ý nghĩa phê phán…

b Gợi ý lập dàn bài:

- Mở bài: Giới thiệu ngắn gọn về nhà văn Nguyễn Công Hoan và truyện ngắn “Tinh thần thể dục”

- Thân bài:

Điểm chung và nét riêng của các cảnh bắt người đi xem đá bóng

+ Cảnh anh Mịch xin ông Lí được miễn đi xem đá bóng

+ Cảnh bác Phô gái xin đi xem bóng đá thay chồng

+ Cảnh bà cụ phó Bính xin ông Lí cho thằng Sang đi thay con

+ Cảnh ông Lí và lính tuần áp giải mọi người xếp hàng đi lên huyện

Phân tích mâu thuẫn giữa hình thức và thực chất của cái gọi là “Tinh thần thể dục” trong truyện ngắn này, từ đó nêu nghệ thuật trào phúng của truyện

- Kết luận: Đánh giá chung về truyện ngắn

“Tinh thần thể dục”

* Đề 2:

a Tìm hiểu đề:

Đề bài yêu cầu nhận xét nghệ thuật sử dụng ngôn từ, giọng văn của 2 văn bản “Chữ người tử tù”, “Hạnh phúc của một tang gia”

b Dàn ý:

- Mở bài (SGK)

Nhấn mạnh : GV cùng HS nhận xét,

chốt lại vấn đề.Khi viếtmở bài cần :

nêu vấn đề cũng bằng thao tác so sánh, liên

tưởng vấn đề cần trình bày với một số đối

tượng khác có đặc điểm tương đồng nhưng

chủ yếu nhấn mạnh vào sự khác biệt của

đối tượng được nêu trong đề tài đang trình

bày, để từ đó gợi hứng thú cho người đọc,

giới thiệu được phạm vi đề tài một cách rõ

ràng

Hoạt động 3: CÁCH VIẾT PHẦN KẾT

BÀI ( 10 phút)

Mục tiêu : Củng cố và khắc sâu tri thức về

cách viết kết bài

Cách thức tiến hành :

Bước 1: Hướng dẫn HS phân tích ngữ liệu

theo yêu cầu của mục II.l - SGK

Nhấn mạnh :

- Đối chiếu với yêu cầu của đề bài, phần

kết bài (l) là ngữ liệu tiêu cực: đây là ví dụ

nhằm nhấn mạnh vào những lỗi thường gặp

của HS khi viết kết bài (phạm vi nội dung ở

phần kết quá rộng so với yêu cầu của đề tài,

không chốt lại được vấn đề, hoặc tóm tắt

lại những nội dung đã trình bày mà không

đánh giá, khái quát được ý nghĩa của vấn

đề) Mặt khác, phần kết bài này không có

những phương tiện liên kết cho thấy mối

quan hệ chặt chẽ giữa kết bài và các phần

đã trình bày trước đó của bài văn, không có

những yếu tố hình thức đánh dấu việc trình

bày văn bản đã hoàn tất

Phần kết bài (2) là ngữ liệu tích cực: đây là

ví dụ định hướng cho HS cách viết kết bài

(nội dung phần kết phải liên quan trực tiếp

đến vấn đề đã trình bày trong toàn bộ văn

bản, phải có những nhận định đánh giá

- Thân bài:

+ Sự khác nhau về từ ngữ trong 2 văn bản (dẫn chứng)

Chữ người tử tù: ngôn ngữ giàu tính hình tượng, trang trọng

Hạnh phúc của một tang gia: ngôn ngữ trào phúng

+ Sự khác nhau về giọng văn (dẫn chứng) + Giải thích vì sao có sự khác nhau đó

- Kết bài: Đánh giá chung về sự khác nhau

về từ ngữ, giọng văn trong hai văn bản

HS thực hiện và phát biểu : Kết bài 1: không hay( không chốt lại vấn đề)

kết bài 2 : hay ( đánh giá , gợi liên twongr sâu , phong phú)

HS lắng nghe

được ý nghĩa của đề tài, gợi liên tưởng sâu

hơn, phong phú hơn) Đồng thời, trong

phần kết bài nên có những phương tiện liên

kết để củng cố mối quan hệ giữa phần kết

và các phần trước của văn bản, đánh dấu

việc kết thúc quá trình trình bày đề tài

Bước 2: Hướng dẫn HS phân tích, ngữ

liệu theo yêu cầu của mục II.2 - SGK Các

ví dụ được nêu trong phần này đều là ngữ

liệu tích cực nhằm củng cố thêm về cách

viết kết bài

Nhấn mạnh :

- Trong cả ví dụ (l) và (2), người viết

đều dùng các phương tiện liên kết để biểu

thị quan hệ chặt chẽ giữa kết bài và các

phần trước đó của văn bản, dùng những

dấu hiệu đánh dấu việc kết thúc trình bày

đề tài: Vì những lẽ trên , Hơn thế nữa ,

Bây giờ và mãi sau này

Bước 3: Hướng dẫn HS rút ra kết luận qua

câu hỏi trắc nghiệm

Nhấn mạnh :

- Đáp án A, B, D là đắp án chưa chính xác

Một số nội dung nêu ở đáp án A, B, Đ

nhằm củng cố, nhấn mạnh những lỗi HS

thường gặp khi viết phần kết bài: tóm tắt lại

vấn đè đã trình bày, nhắc lai vấn đề đã trình

bày

Đáp án xác đáng nhất là đáp án C Tuy

nhiên, GV có thể lưu ý HS: để phần kết

sinh động, ngoài những yêu cầu chính được

nêu trong đáp án, người viết cũng có thể

HS thảo luận và phát biểu :

- Trong ví dụ (l), người viết đã nêu nhận định tổng quát và khẳng định ý nghĩa của

vấn đề đã trình bày: Nước Việt Nam có quyền hướng tự do và độc lập , đồng thời

liên hệ mở rộng để làm rõ hơn khía cạnh

quan trọng nhất của vấn đề: Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cá tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy.

Trong ví dụ (2), người viết đã nêu nhận định tổng quát bằng đoạn văn trước phần kết Vì thế trong phần kết chỉ cần nhấn mạnh, khẳng định lại bằng một câu văn ngắn gọn:

Hai đứa trẻ đã thực hiện được điều này,

đồng thời liên hệ mở rộng và nêu nhận định

khái quát: Hơn thế nữa… diệu kì.

HS lắng nghe, ghi nhận

HS phát biểu ý kiến:

Đáp án C , đúng

HS lắng nghe, ghi nhận

liên hệ với thực tế, phát biểu suy nghĩ riêng

của bản thân (liên quan trực tiếp tới đề tài

đã trình bày) Đề phát huy sáng tạo trong

quá trình tạo lập văn bản, cần chú ý củng

cố những kĩ năng cơ bản nhưng tránh rập

khuôn, máy móc GV cho HS đọc phần

Ghi nhớ về cách viết kết bài trong SGK.

Chú ý nhấn mạnh phần chú ý chung về

cách viết cả mở bài và kết bài

Hoạt động 4: Luyện tập ( 70 phút)

Mục tiêu : Rèn luyện kĩ năng viét kết bài

cho HS

Cách thức tiến hành :

GV ra đề cho HS viết kết bài - HS làm

việc theo nhóm

Viết kết bài cho :

Đề 1 : Giá trị nhân đạo trong truyện “ Vợ

nhặt” của Kim Lân

Đề 2 : Hình ảnh người lái đò sông Đà

Đề 3 : Hình tượng Tnú trong tác phẩm

Rừng xà nu

HS thảo luận viết ra giấy và nhóm trưởng

trình bày

HS đọc ghi nhơ và khắc sâu kiến thức

HS phát biểu

Kết bài 1: - Kể cũng có thể nói nhiều

điều nữa về Như về cái vốn liếng ngôn ngữ giàu có và đặc sắc của Kim Lân , cái lối viết rvăn tưởng như dễ dàng mà không dễ phỏng theo , giản dị vô cùng

mà sao cứ ánh lên chất hào hoa Kinh Bắc Như nvề cách làm cho những tâm trạng kín đáo nhất phải hiện lên qua những cử chỉ mà chỉ cần thiếu đi một chút tinh tế thì người ta sẽ bỏ qua Nhưng cái đọng lại cuối cùng như ông

là cách nhìn đời , nhìn người xót xa của nhà văn , là niềm tin mà dường như ông muốn trao gửi đến tất cả chúng ta qua thiên truyện ngắn

Kết bài 2 :

- Nổi bật trong phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân là nhân vật chính diện luôn được nhà văn chú ý mô tả ở phương diện tài hoa, nghệ sĩ Nếu như trước cách mạng tháng Tám 1945, theo Nguyễn Tuân, cái tài hoa chỉ có ở lớp nhà nho trong quá khứ thì nay, trong Người lái đò sông Đà và nhiều tác phẩm khác, tác giả đã tìm thấy và khẳng định cái đẹp ở ngay trong cuộc sống hàng ngày của người dân lao động, trong hiện tại của đất nước Cuộc đời của người lái đò vô danh, không tên tuổi, nơi có những ngọn thác hoang vu, khuất nẻo kia là cả một thiên anh hùng ca, một pho nghệ thuật tuyệt vời

-Nếu như thiên nhiên sông Đà trong tác phẩm của Nguyễn Tuân là “kẻ thù

số một” của con người, thì cũng chính

Kết luận :

Viết kết bài : Thông báo về sự kết thúc

của việc trình bày đề tài, nêu đánh giá khái

quát của ngời viết về những khía cạnh nổi

bật nhất của vấn đề

- Gợi liên tởng rộng hơn, sâu sắc hơn

Hoat động 5: Củng cố và dặn dũ (10

phỳt )

Mục tiờu : khắc sõu và rốn luyện kĩ

năng viết mởbài và kết bài cho HS

Cỏch thức tiến hành :

Bước 1: củng cố

hiểu và nắm được cỏch viết mở bài kết

bài cho văn nghị luận

Bước 2 : Dặn dũ

HS cần hiểu được tỏc dụng của cỏch

viết mở bài - kết bài

Rốn luyện cỏc đề sau: Viết mở và kết

bài cho

Đề 1: Phõn tớch hỡnh ảnh Tràng trong

truyện “ Vợ nhặt”của Kim Lõn

Đề 2 : Cảm nhận về người đàn bà trong

truyện : Chiếc thuyền ngoài xa

Đề 3 : Phõn tớch ý nghĩa cõu chuyện

hồn Trương Ba, da hàng thịt

thiờn nhiờn, qua ngũi bỳt của nhà văn

là nơi đó tụn vinh giỏ trị con người vào lao động.

kết bài 3 : Rừng xà nu là thiên sử thi

của thời đại mới Tác phẩm đã đặt ra vấn đề

có ý nghĩa lớn lao của dân tộc và thời đại: phải cầm vũ khí đứng lên tiêu diệt kẻ thù bạo tàn để bảo vệ sự sống Qua truyện gắn

Rừng xà nu, ta nhận thấy đặc điểm phong

cách sử thi Nguyễn Trung Thành: hớng vào những vấn đề trọng đại của đời sống dân tộc với cái nhìn lịch sử và quan điểm cộng động

HS lắng nghe và ghi nhận

HS lắng nghe và rốn luyện ở nhà