Mục tiêu bài học: - Học xong bài này, học sinh: - hiểu bản chất độc ác, bộ mặt giả nhân giả nghĩa của thực dân Pháp qua việc dùng ng ời dân các xứ thuộc địa làm vật hi sinh cho quyền lợi
Trang 1Ngày soạn : 6/3/2010 Ngày dạy: 8/3/2010
Tuần 27 Tiết 105 ,106
Thuế máu
(Trích bản án chế độ thực dân Pháp-Nguyễn ái Quốc)
A Mục tiêu bài học:
- Học xong bài này, học sinh:
- hiểu bản chất độc ác, bộ mặt giả nhân giả nghĩa của thực dân Pháp qua việc dùng ng ời dân các xứ thuộc địa làm vật hi sinh cho quyền lợi của mình trong các cuộc chiến tranh tàn khốc Hình dung ra số phận bi thảm của những ngời bị bóc lột "Thuế máu" theo trình tự của tác giả
- Thấy rõ ngòi bút lập luận sắc bén, trào phúng sâu cay của Nguyễn ái Quốc trong văn chính luận
- Rèn kỹ năng đọc văn chính luận của Bác Hồ, tìm hiểu và phân tích nghệ thuật trào phúng sắc bén, yếu tố biểu cảm trong phóng sự- chính luận của Ngời
B Chuẩn bị:
- Giáo viên nghiên cứu tài liệu tham khảo, soạn giảng
- Học sinh đọc, trả lời câu hỏi ĐHVB
C Tiến trình lên lớp:
1 ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ :
? Những chủ trơng và ý kiến đề nghị của La Sơn Phu Từ Nguyễn Thiếp gửi lên vua Quang Trung là gì? Trong đó những ý kiến nào đến nay lạc hậu, ý kiến nào vẫn mang tính thời sự cần phát huy
+ Quân đức
+ Dân tâm
+ Học pháp (phép học)
Học sinh trả lời
Học sinh nhận xét, bổ sung
Giáo viên chốt Cho điểm
3 Bài mới:
Giới thiệu bài mới: Những năm 20 của thế kỷ XX là thời kỳ hoạt động sôi nổi của ngời thanh niên yêu nớc- ngời chiến sỹ cộng sản kiên cờng Nguyễn ái Quốc Trong nhiều hoạt động cách mạng ấy có sáng tác văn chơng nhằm vạch trần bộ mặt
kẻ thù, nói lên nỗi khổ nhục của những ngời dân bị áp bức, bóc lột, kêu gọi nhân dân thuộc địa đoàn kết đấu tranh Ngời đã viết bản án chế độ thực dân Pháp
Giáo viên giới thiệu sách G.V: Bản án chế độ thực dân Pháp đợc NAQ dành
nhiều thời gian đầu t nhiều công sức nhất Để hình thành tác phẩm, Ngời đã tìm đọc rất nhiều tài liệu gặp gỡ nhiều nhân chứng thống kế công phu rất nhiều con số Văn bản là tác phẩm khá dày, nội dung phong phú gồm 12 chơng và phần phụ lục
1 Tác giả
2 Văn bản
? Sự ra đời của văn bản có tác
dụng gì? - Giáng một đòn tiền công quyếtliệt vào chủ nghĩa thực dân, vạch
ra con đờng cách mạng và tơng lai tơi sáng cho các dân tộc, bị áp bức
-Thuộc chơng I “Bản án chế độ thực dân P”
Đoạn trích trên nằm ở chơng I của bản án chế độ thực dân Pháp ở chơng này tác giả tập trung vạch trần bộ mặt kẻ thù, nói lên nỗi nhục khổ của những ng ời dân bị áp bức, kêu gọi nhân dân thuộc địa đoàn kết đấu tranh
Trang 2Hớng dẫn học sinh chú ý giọng
điệu vừa mỉa mai, giễu cợt vừa
cay đắng, xót xa
Yêu cầu 3 học sinh đọc 3 phần của văn bản
? Em có suy nghĩ gì về cách tác
giả đặt tên cho văn bản là "Thuế
máu"?
- Trong thực tế không có thuế nào gọi là "thuế máu"
- Thuế máu là cách đặt tên của tác giả nhằm phản ánh một thủ đoạn bóc lột tàn nhẫn của chế độ thực dân, ở các nớc thuộc địa: biến ngời dân nơi đây thành vật hi sinh trong các cuộc chiến tranh phi nghĩa
? Quan sát cách cấu tạo của văn
bản, em có nhận xét gì về bố cục
của cán bộ? Văn bản thuộc văn
bản nào
Vì ngời viết dùng lý lẽ
và dãn chứng để làm sáng tỏ vấn đề thuế máu trong chế độ thực dân Thuyết phục bạn
đọc
- Văn bản nghị luận
? Vậy luận đề "Thuế máu" đợc
triển khai bằng hệ thống các luận
điểm nào
- 3 luận điểm (3 mục)
? Em có nhận xét gì về cách đặt
tên phần của văn bản (Nguyên
nhân- sự việc - kết quả)
Mạch lạc cho văn bản, gây ấn tợng, làm ngời đọc dễ dàng hình dung ra vấn đề để hiểu và hành
động
1 Chiến tranh và ng ời bản xứ
? Cuộc chiến tranh "vui tơi"
là cuộc chiến tranh nh thế nào? - Vui tơi là tính tứ mang tính mỉa-HS trả lời
mai đả kích
GV: Đây là cuộc chiến tranh thế giới lần thứ I: thực dân bành tr ớng thế lực và vơ vét tài sản của nhân dân Cuộc chiến tranh này thì chỉ vui vẻ với những kẻ thực dân còn nhân dân là cuộc chiến tranh đầy
đau khổ
Yêu cầu học sinh đọc từ đầu
Công lý tự do ? Phát hiện ra
những từ ngữ mà tác giả có chủ ý
nhấn mạnh vấn đề ? Em có nhận
xét gì về những từ ngữ mà tác giả
dùng
? Cách gọi này có gì khác trớc
năm 1914?
- An Nam mít, đứa con yêu, bạn hiền
- Tác giả dùng để chỉ cách gọi của những ngời dân bản xứ
- Trớc chiến tranh, họ bị xem là giống ngời hạ đổng bị đối xử đánh
đập nh súc vật
- Khi cuộc chiến tranh bùng nổ lập tức họ đợc các quan cai tự tâng bốc, vỗ về đợc phong cho những danh hiệu cao quý
Cách gọi có sự mâu thuẫn- Giọng điệu trào phúng
? Hãy tìm những từ ngữ để nói
rõ sự mâu thuẫn ? Em có nhận xét
gì về cách sử dụng từ ngữ? Tác
dụng?
- ấy thế mà, đùng một cái
? Số phận của ngời dân thuộc địa
trong các cuộc chiến tranh phi nghĩa
đợc miêu tả nh thế nào ?
-HS nhận xét
- Xuống tận đáy biển bảo vệ Tổ quốc
- Bỏ xác tại miền hoang vu
- Ngời làm kiệt sức trong xởng thuốc
Thủ đoạn lừa bịp bỉ ổi của chính quyền thực dân
để bắt đầu biến ngời dân thuộc địa thành vật hi sinh
Trang 3? Em có nhận xét gi về giọng
điệu của tác giả - Vừa giễu cợt, vừa thật xót xa.
G.V: Đó là mâu thuẫn giữa những lời ca ngợi và hứa hẹn to tát, hào nhoáng và cái giá thật đắt mà hàng vạn dân thuộc địa phải trả trong cuộc chiến tranh vui tơi ấy Họ phải xa lìa vợ con, rời bỏ công việc để đổ máu và mất mạng nơi chiến trờng xa xôi, vì cái vinh quang hão huyền ấy mà họ không bao giờ đợc hởng Họ phải kiệt sức, khạc ra từng miếng phổi trong các nhà máy, xí nghiệp sản xuất phục vụ chiến tranh Đó chính là những luận cứ hùng hồn nhất để lật mặt nạ giả nhân giả nghĩa của nhà cầm quyền thực dân trong cuộc chiến tranh đế quốc
? Việc nêu 2 con số cuối đoạn
văn có tác dụng gì
G.V: Hơn 10% số ngời bản xứ
thiệt mạng trên các chiến trờng
Châu Âu đã góp phần tố cáo
thực dân và gây lòng căm thù,
phẫn nộ trong quảng đại các dân
tộc thuộc địa
Con số cụ thể Tố cáo mạnh mẽ tội ác của bọn thực dân
? Đọc phần 2
? Em hiểu "tình nguyện" là gì? - Tự giác, tự nguyện, không bắtbuộc 2 Chế độ lính tình nguyện
G.V: Phần 2, NAQ vạch trần
sâu hơn nữa sự bịp bợm, giả dối
của bọn thực dân Chúng dùng
nhiều thủ đoạn mánh khoé bắt
a.Những thủ đoạn, mỏnh khúe trong việc bắt lớnh :
? Những chi tiết nào cho biết điều
đó?
Cho hs quan sát ảnh
-Tiến hành những cuộc lựng rỏp võy bắt, cưỡng bức người ta đi lớnh
Lợi dụng chuyện bắt lính mà doạ nạt, xoay xở kiến tiền đối với những nhà giàu
? Ngời dân thuộc địa có thực
"tình nguyện" hiến dâng xơng
máu nh lời lẽ bịp bợm của bọn
cầm quyền không?
- Sẵn sàng trói, xích, nhốt ngời ta nh nhốt súc vật, sẵn sàng
đàn áp dã man nếu nh có chống đối
Trang 4G.V: Phần này chúng ta lại thấy
có sự mâu thuẫn Đó là sự mâu
thuẫn nh thế nào?
- Đoạn đầu nói về cách bắt lính tác giả lại cách ra bằng 3 dấu sao ấy thế mà
? Em có nhận xét gì về cách trình
bày của NAQ.?Nói lên điều gì về
việc bắt lính?
-hs trả lời -Thực chất là dựng vũ
lực bắt lớnh chứ khụng
hề cú “tỡnh nguyện” nào cả
G.V: Trong khi làm những
điều trên, chính quyền thực dân
vẫn rêu rao về lòng tự nguyện
đầu quân của ngời dân thuộc địa:
Lời tuyên bố trịnh trọng của phù
toàn quyền Đông Dơng chỉ càng
bộc lộ sự lừa bịp trơ trẽn
b Phản ứng của những người bị bắt lớnh
?Hãy chỉ ra những luận cứ nói
về phản ứng của những ngời bị
bắt lính?
?Em có nhận xét gì về những
phản ứng trên?
-Những người nghốo khổ chịu chết khụng cũn kờu được -Những người giàu thỡ xỡ tiền ra…họ tỡm mọi cơ hội để trốn thoỏt
-Thậm chớ làm cho mỡnh nhiễm những bệnh nặng nhất
để trốn đi lớnh
-hs nhận xét
- Phản ứng gay gắt,
dữ dội
? Chúng dã dùng những lời lẽ
bịp bợm nào?
? Em có nhận xét gì về giọng
điệu của tác giả sử dụng? Tác
dụng?
-Rờu rao về lũng tự nguyện đầu quõn của người dõn thuộc
địa(“khụng ngần ngại”,
“hiến xương mỏu”, “dõng cỏnh tay”…)
c Luận điệu của chớnh quyền thực dõn
=> Hình ảnh đối lập
->Thủ đoạn lừa gạt
=> Vạch trần thủ
đoạn lừa dối, mị dõn
Trang 5-Nhưng sự thật thỡ họ “bị xớch
tay”, “bị nhốt”…nhiều cuộc biểu tỡnh, bạo động nổ ra
->lối so sỏnh, ẩn dụ sắc sảo…)
của chớnh quyền thực dõn
?Em hãy khái quát lại nội
dung ,nt sử dụng trong phần 2?
-hs nhận xét-bổ sung
-Bằng giọng điệu giễu cợt cựng những cõu hỏi đanh thộp, những dẫn chứng hựng hồn, tỏc giả đó vạch trần bản chất mỏnh khúe,
vụ lợi, mị dõn của thực dõn Phỏp
G.V: Tác giả nhắc lại câu chuyện thực tế bằng giọng điệu giễu cợt các lời tuyên bố trịnh trọng của bọn thực dân cầm quyền rồi phản bác lại bằng những thực tế hùng hồn.Tiếng cời chua chát, tiếng cời nớc mắt Đằng sau là nỗi đau của tác giả Không một lúc nào Ngời quên đợc nỗi đau của dân tộc mình, nhân dân mình dới ách cai trị của bọn thực dân
? Đọc phần 3
? Khi chiến tranh kết thúc thì sự
việc gì xảy ra
?Nhận xét về cách dùng kiểu
câu ?t/d ?
-hs đọc
- Những lời tuyên bố tình tứ bẩn thỉu
“Mặc nhiên trở lại giống “ngời bẩn thỉu” “Lột tất cả của cải…đó sao?”
“Cho họ ăn nh cho lợn ăn…nh xếp lợn”
“Chúng tôi không cần các anh nữa cút đi…?”
3 Kết quả của sự hi sinh a) Sự hi sinh của ng ời dân thuộc địa
-> Hàng loạt các câu nghi vấn: Bộ mặt vô nhân đạo , tráo trở, tàn nhẫn Bản chất lừa dối, nham hiểm, độc ác, phi nhân tính của thực dân Pháp
? Nhận xét về cách đối xử của
chính quyền thực dân đối với họ
sau khi đã bóc lột "thuế máu"
của họ
? Nh vậy tác giả đã nêu bật
chính quyền thuộc địa phạm vào
những tội ác nào
-Thơng binh…vợ con của những ngời tử sĩ Pháp đều đợc cấp môn bài bán lẻ thuốc phiện ”
b) Sự mất mát của những ng ời línhl ơng thiện.
-> Bỉ ổi , đầu độc cả chính dân tộc mình để vét cho đầy túi tham
? Nhận xét thái độ của tác giả
đ-ợc bộc lộ nh thế nào? - Mỉa mai, châm biếm, tố cáoquyết liệt chế độ thực dân Pháp
tại Việt Nam
Văn bản "Thuế máu" đã thể hiện
một cách viết nghệ thuật độc đáo
của NAQ trên các phơng diện
nào?
?Khái quát nội dung?
- T liệu phong phú, xác thực
- Nhiều hình ảnh có giá trị
- Giọng điệu đanh thép, mỉa mai,
chua chát
III/Tổng kết:
Trang 6Gọi học sinh đọc ghi nhớ.
- Đoạn trích đã vạch trần bản chất của chính quyền thực dân
và số phận đau thơng của ngời dân bị đẩy đi làm bia đỡ đạn trong cuộc chiến tranh phi nghĩa
*Ghi nhớ
4 Củng cố :
-Giáo viên khái quát
Cõu 1: Văn bản “Thuế mỏu” thuộc kiểu văn bản nào?
a Tự sự
b Miờu tả
c Chớnh luận
d Hành chớnh
Cõu 2 : Giọng điệu chủ đạo trong phần (I):CHIẾN TRANH VÀ “NGƯỜI BẢN
XỨ” là gỡ?
a Lạnh lựng, cay độc
b Giọng thõn mật, suồng só
c Giọng mỉa mai, hài hước và cảm thương, xút xa
d Giọng đay nghiến chua chỏt
5 Dặn dò:
- Học và làm bài tập
- Soạn bài " Đi bộ ngao du"