Tiểu luận - đề tài - Thông tin nội bộ và giao dịch nội gián tại Việt Nam: thực trạng và giải pháp

Ví dụ về những thông tin loại này: thông tin doanh nghiệp sẽ nhận được một lệnh đặt mua với giá cao hơn giá thị trường, thông tin về một vụ sáp nhập, thông tin thu nhập có xu hướng tăng,

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 2

I Thông tin nội bộ và giao dịch nội gián trên thị trường chứng khoán 3

1 Định nghĩa 3

2 Cách thực hiện giao dịch nội gián 3

3 Nguyên nhân của giao dịch nội gián tại Việt Nam 4

3 Hậu quả của giao dịch nội gián 5

II Thực trạng giao dịch nội gián trên thế giới và tại Việt Nam 6

1 Các thương vụ giao dịch nội gián trên thế giới 6

2 Thực trạng tại Việt Nam 8

III Giải pháp đề xuất cho vấn đề giao dịch nội gián tại Việt Nam 10

1 Đối với các cấp có thẩm quyền 10

2 Đối với các công ty niêm yết 11

3 Đối với các công ty chứng khoán 11

KẾT LUẬN 13

LỜI MỞ ĐẦU

Phát triển thị trường chứng khoán là việc rất quan trọng và cần thiết khi nước ta phát triển một nền kinh tế hàng hoá Vốn tư bản sẽ trở thành hàng hoá và tất yếu phải có một thị trường để có thể thực hiện việc trao đổi Với lịch sử phát triển hàng trăm năm và được tổ chức một cách hết sức chặt chẽ, thị trường chứng khoán từ lâu nay đã được coi là một thể chế tài chính bậc cao và hoàn thiện nhất của nền kinh tế thị trường, nếu thiếu nó, như nhiều chuyên gia kinh tế học vẫn nói, nền kinh tế thị trường thiếu tính hoàn hảo Vai trò cơ bản của thị tường chứng khoán đối với nền kinh tế được thể hiện rất rõ bằng việc tạo dựng một kênh huy động vốn hữu hiệu cho các doanh nghiệp từ nhiều nguồn khác nhau

Trong 6 tháng đầu năm, bất chấp khó khăn chung của nền kinh tế, thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn có những bước phát triển đáng kể, tạo kỳ vọng tăng trưởng trong những tháng cuối năm Tuy nhiên, vấn đề sử dụng thông tin nội bộ để mua bán chứng khoán, việc công khai thông tin, chào bán chứng khoán… hiện vẫn đang gây mất công bằng cho các cổ đông Không chỉ chủ tịch hội đồng quản trị, tổng giám đốc các công ty mà người nhà của họ, thậm chí người môi giới chứng khoán cũng có thể hoạt động nội gián Việc này mang lại lợi nhuận khổng lồ trong một thời gian ngắn Người thực hiện thường phải trả nhiều tiền để mua lại thông tin mật hoặc thông tin chưa công bố

Do tầm quan trọng của vấn đề trên, nhóm chúng em xin chọn đề tài “Thông tin nội

bộ và giao dịch nội gián tại Việt Nam: thực trạng và giải pháp” làm đề tài cho bài tiểu luận của mình Với những hạn chế về kiến thức và thời gian, bài tiểu luận khó tránh khỏi những thiếu sót, chúng em rất mong có thể được nhận ý kiến đánh giá của thầy để hoàn thiện hơn hiểu biết của bản thân

Chúng em xin chân thành cảm ơn thầy!

I Thông tin nội bộ và giao dịch nội gián trên thị trường chứng khoán.

1 Định nghĩa

Thông tin nội bộ là thông tin liên quan đến công ty đại chúng hoặc quỹ đại chúng chưa được công bố mà nếu được công bố có thể ảnh hưởng lớn đến giá chứng khoán của công ty đại chúng hoặc quỹ đại chúng đó Ví dụ về những thông tin loại này: thông tin doanh nghiệp sẽ nhận được một lệnh đặt mua với giá cao hơn giá thị trường, thông tin về một vụ sáp nhập, thông tin thu nhập có xu hướng tăng, tiết lộ bí mật của công ty, thông tin về cổ tức sắp tới, sản phẩm mới, khuyến nghị mua không được công bố của một nhà phân tích và cuối cùng, thông tin độc quyền sắp xuất hiện trong cột tin tài chính

Giao dịch nội gián là hành vi của nhà đầu tư cá nhân hoặc nhà đầu tư tổ chức có được thông tin nội bộ có giá trị và sử dụng thông tin đó trước khi thông tin được công bố công khai nhằm mua - bán cho chính mình hoặc cung cấp cho bên thứ ba để hưởng lợi Cụ thể

về các khoản giao dịch như sau:

 Sử dụng thông tin nội bộ để thực hiện mua - bán chứng khoán của công ty đại chúng, quỹ đại chúng cho chính mình hoặc bên thứ ba

 Tiết lộ, cung cấp thông tin nội bộ hoặc tư vấn cho bên thứ ba mua - bán chứng khoán trên cơ sở thông tin nội bộ

Vậy nên, giao dịch nội gián cũng là một hành vi sử dụng thông tin bất cân xứng trên thị trường chứng khoán Lợi thế thuộc về những người có thông tin, điều đó không còn xa

lạ trong nền kinh tế, nhất là trên thị trường chứng khoán Trong các cuộc thâu tóm vừa qua trên thị trường, những nhà đầu cơ có thông tin đã khiến nhiều cổ phiếu trải qua những cơn rung lắc mạnh, chỉ khi họ rút ván, rời cuộc chơi, những nhà đầu tư theo “hiệu ứng đám đông” trở thành những người bị thiệt hại nhiều nhất

2 Cách thực hiện giao dịch nội gián

Hành vi thao túng thị trường là hành vi của nhà đầu tư cá nhân hoặc nhà đầu tư tổ chức thực hiện các giao dịch để làm cho những nhà đầu tư khác hiểu sai lệch về thị

trường, tạo ra cung - cầu giả tạo hay việc cấu kết, lôi kéo người khác liên tục mua - bán

để thao túng giá chứng khoán Cụ thể về các khoản giao dịch như sau:

 Tạo ra giao dịch vòng tròn, tức là người này bán cho người kia, sau một vòng giao dịch trở về người bán ban đầu, nhưng giữa những người bán và người mua đều không thu được lợi nhuận, chỉ nhằm tạo ra cảm giác loại chứng khoán đó thường xuyên có giao dịch mua - bán trên thị trường

 Giao dịch để tạo cho mức giá của loại chứng khoán đó nhằm duy trì ổn định giá trên thị trường (không tăng, không giảm)

 Giao dịch để nhằm tạo ra mức giá đóng cửa hoặc giá mở cửa mới cho loại chứng khoán đó trên thị trường…

3 Nguyên nhân của giao dịch nội gián tại Việt Nam.

Có rất nhiều nguyên nhân và 1 trong những nguyên nhân cơ bản là do kẽ hở của chính sách, các văn bản pháp luật liên quan khiến cho các nhà đầu cơ lợi dụng điểm đó để thực hiện giao dịch nội gián

Thông tư 09/2010/TT-BTC ngày 15/01/2010 của Bộ Tài chính hướng dẫn việc công bố thông tin nhưng chưa quy định cụ thể nghĩa vụ của tổ chức niêm yết phải công

bố những loại thông tin theo quy định của pháp luật lên trang Web của mình cùng với thời điểm gửi các loại báo cáo tài chính… cho các Sở giao dịch chứng khoán Trên thực

tế tại nhiều doanh nghiệp niêm yết mới chỉ có nghĩa vụ báo cáo thông tin cho các Sở giao dịch chứng khoán và Uỷ ban Chứng khoán Nhà Nước (UBCKNN) theo đúng thời hạn như quy định của pháp luật, còn việc đăng trên trang Web của mình thì có thể đưa tin hoặc không đưa tin, hoặc đưa tin chậm so với thời điểm gửi các loại thông tin cho Sở Giao Dịch Chứng Khoán Cụ thể, theo quy định thì các công ty niêm yết phải chuyển các tài liệu, thông tin về doanh nghiệp mình đến trung tâm giao dịch chứng khoán để các trung tâm công bố Khoảng thời gian từ lúc thông tin gửi về cho đến lúc được trung tâm giao dịch chứng khoán công bố có khi kéo dài đến 4-5 ngày Với quãng thời gian như vậy, những người nắm được các thông tin này hoàn toàn có thể đặt những lệnh mua, bán

cổ phiếu để kiếm lợi nhờ biết trước thông tin so với các nhà đầu tư khác

Thực tế đã chứng kiến nhiều trường hợp, cổ phiếu của một số doanh nghiệp biến động tăng bất thường với biên độ lớn trong vài phiên, sau đó thị trường đón nhận những thông tin tốt về cổ phiếu đó được các Sở giao dịch công bố (trong khi tại trang Web của doanh nghiệp không đưa tin hoặc chậm đưa tin so với Sở về những thông tin tốt đó) Trong những trường hợp này đã có việc kinh doanh thông tin nội gián từ một số nhân viên tại các Sở giao dịch chứng khoán

3 Hậu quả của giao dịch nội gián.

 Đối với bản thân DN:

Một nghiên cứu khoa học cho thấy giao dịch nội gián sẽ làm tăng chi phí vốn, vì thế ảnh hưởng đến giá trị của công ty Nghiên cứu này cho thấy những nước có biện pháp thi hành luật chống giao dịch nội gián sẽ giúp giảm đến 5% chi phí vốn chủ sỡ hữu Nói cách khác, công ty có giao dịch nội gián phải gánh thêm chi phí vốn và vì thế bị giảm đi giá trị thực sự của nó

 Đối với các NĐT chứng khoán

Tình trạng bất cân xứng về thông tin sẽ dẫn đến việc các nhà đầu tư đưa ra các quyết định đầu tư không chính xác, gây cung cầu ảo, thị trường bong bóng và tiềm ẩn nguy cơ sụp đổ thị trường Những người mua bán trung thực sẽ bị “lỗ” hơn những người mua bán, đầu tư với thông tin nội bộ Và thường những người bị thu lỗ này là những nhà đầu tư cá nhân Thêm nữa, khi việc này kéo dài, những nhà đầu tư trung thực sẽ không mặn mà với thị trường nữa Lý do là không có ai muốn chơi trong cuộc chơi mà mình luôn trong thế bất lợi và thiếu công bằng Nhà đầu tư phải đối diện với rủi ro cho các khoản mục đầu tư, mất niềm tin ở thị trường, thiệt hại về vật chất và bản chất pháp lý của vấn đề là các quyền và lợi ích hợp pháp của họ bị xâm hại

II Thực trạng giao dịch nội gián trên thế giới và tại Việt Nam.

1 Các thương vụ giao dịch nội gián trên thế giới.

Một trong những thị trường chứng khoán có lịch sử phát triển lâu đời nhất thế giới hiện nay là thị trường chứng khoán Mỹ Nhưng cũng chính vì vậy mà việc rò rỉ thông tin, giao dịch nội gián tại đây lại càng là một việc phổ biến với những hành vi vi phạm đang trở nên ngày một tinh vi và quy mô lớn hơn Sau đây là một số ví dụ nổi bật về các thương vụ giao dịch nội gián trên thị trường Chứng khoán Mỹ:

 Thương vụ đầu tư của quỹ đầu cơ SAC

Mathew Martoma – cựu giám đốc quản lý danh mục đầu tư tại CR Intrinsic Investors, một đơn vị trực thuộc SAC Capital Advisors, thực hiện vụ giao dịch nội gián được đánh giá là có quy mô lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ

Từ mùa hè năm 2006 đến giữa tháng 8/2008, nhờ thâm nhập được vào và biết được các thông tin tiêu cực về loại thuốc trị bệnh Alzheimer, CR Intrinsic Investors ngay lập tức thoát hết vị thế đối với 10,5 triệu cổ phiếu tại Elan và 7 triệu cổ phiếu tại Wyetha và bán hết số cổ phiếu còn lại này sau đó

Kết quả là, nhờ vào việc biết trước, Martoma nhanh chóng xoay chuyển vị thế của mình thành người đầu cơ giá xuống và thu được lợi nhuận, tránh được các khoản lỗ có giá trị lên tới 276 triệu USD Bản thân Martoma cũng nhận được 9 triệu USD tiền thưởng sau sự kiện này

Ngay lập tức, Martoma đã bị FBI bắt giữ tại nhà riêng ở Florida Là người thứ sáu đến từ SAC bị buộc tội giao dịch nội gián, anh bị buộc tội gian lận và sẽ phải chịu mức

án tối thiểu là 20 năm tù Theo Robert Khuzami, trưởng phòng cưỡng chế tại SEC, vụ việc này khẳng định thêm rằng khi giao dịch nội gián, nhà đầu tư không chỉ đánh cược một số tiền mà còn đánh cược cả sự nghiệp, danh tiếng, sự an toàn tài chính và sự tự do của họ, và nhà đầu tư sẽ phải trả giá rất đắt nếu như bỏ qua bài học này

 Nghi án giao dịch nội gián của tỷ phú Warren Buffet

Tỷ phú Warren Buffett, ông chủ của Tập đoàn Berkshire Hathaway (Mỹ) vốn rất nổi tiếng trên thị trường chứng khoán thế giới do có những vụ thâu tóm, sáp nhập nổi tiếng Mới đây, tỷ phú này tiếp tục gây bão khi quyết định tham gia vụ thâu tóm lớn nhất trong lịch sử ngành chế biến thực phẩm thế giới với quy mô lên đến 23,3 tỷ USD…

Theo đó, Tập đoàn Berkshire Hathaway của tỷ phú Warren Buffett cùng với quỹ đầu

tư 3G Capital Management bỏ ra tổng cộng 23,3 tỷ USD, để thâu tóm thương hiệu Heinz Nếu tính cả các khoản nợ nần, thương vụ thâu tóm này có tổng giá trị đạt tới con số 28 tỷ USD

Tuy nhiên, ngay sau khi vụ thâu tóm diễn ra, giới chức Mỹ đã nghi ngờ thông tin bị

rò rỉ, do có một nhóm nhà đầu tư kiếm được hơn 1,7 triệu USD chỉ trong một ngày

Trước đó, có thông tin SEC đã tố cáo nhiều nhà đầu tư "vô danh", tiến hành những

"giao dịch đáng ngờ" với cổ phiếu của Heinz thông qua một tài khoản tại ngân hàng Goldman Sachs Theo cáo buộc này, một số nhà đầu tư đã bất ngờ chi 90.000 USD mua quyền chọn ngay trước khi thương vụ thâu tóm thương hiệu Heinz được công bố

Sau đó, giá trị những quyền chọn này đã tăng lên hơn 1,8 triệu USD, gấp 20 lần chỉ trong một ngày Cơ sở để các cơ quan chức năng ở Mỹ nghi ngờ có sự gian lận trong vụ thâu tóm thương hiệu Heinz là thời điểm và quy mô của những giao dịch này đã sử dụng các tài khoản không hề có giao dịch với cổ phiếu Heinz trong 6 tháng gần đây…

Đặc biệt, hợp đồng quyền chọn sẽ mang lại lợi nhuận cho người giữ khi giá cổ phiếu tăng Trong thực tế thì cổ phiếu của Heinz đã tăng hơn 20% lên 72,50 USD, ngay sau thông báo Berkshire Hathaway của Warren Buffett và quỹ đầu tư 3G Capital Management đồng ý chi 23,3 tỷ USD để mua H.J Heinz Co…

2 Thực trạng tại Việt Nam

Có khá nhiều nghi án về giao dịch nội gián trên thị trường chứng khoán Việt Nam, nhưng đến nay các cơ quan chức năng vẫn chưa làm sáng tỏ dù đã “đưa vào tầm ngắm” Trong khi các cơ quan chức năng “chậm chân” thì những người giao dịch nội gián đang kiếm tiền tỉ

Theo phó chủ tịch một công ty quản lý quỹ đầu tư, các giao dịch nội gián gần như không thể kiểm soát được do cơ quan quản lý nhà nước còn thiếu kinh nghiệm và luật còn quá lỏng lẻo Ông cho rằng động thái gần đây nhất của trung tâm giao dịch chứng khoán nhằm phát hiện và ngăn chặn giao dịch nội gián là yêu cầu các công ty có giá cổ phiếu tăng kịch trần trong năm phiên liên tiếp phải giải trình về các thông tin có liên quan đến việc tăng giá Tuy nhiên, một số công ty giải trình do họ có hợp đồng mới, một số lại cho rằng họ có kế hoạch phát hành cổ phiếu thưởng, số khác nói tăng là theo xu hướng chung của thị trường “Những giải thích này đương nhiên được chấp nhận vì cơ quan quản lý thị trường cũng khó lần ra những ai đã đứng sau các vụ tăng giá này” - ông nhận xét Hơn nữa, theo trung tâm giao dịch chứng khoán, mỗi ngày có hàng chục ngàn lệnh mua, bán được đặt Trong số này, trung tâm lọc ra vài trăm giao dịch có “nghi ngờ”, đem phân tích bằng cách kiểm tra số tài khoản của nhà đầu tư, từ đó lật ngược lại xem các khoản mua bán của họ trước đó sẽ là một công việc tốn thời gian và công sức nhưng không đem lại hiệu quả cao

Trong năm 2011, UBCKNN đã ban hành 164 quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với các tổ chức và cá nhân với tổng số tiền thu nộp về ngân sách gần 11 tỷ đồng Cụ thể, UBCKNN đã xử lý 63 trường hợp vi phạm các quy định về chào bán chứng khoán ra công chúng, chế độ báo cáo và công bố thông tin; 9 cá nhân có hành vi giao dịch giả tạo, thao túng thị trường Ngoài ra, UBCKNN cũng đã xử lý 47 trường hợp có hành vi thực hiện giao dịch chứng khoán không báo cáo của các cổ đông nội bộ công ty niêm yết; 11 trường hợp vi phạm quy định về chế độ báo cáo và công bố thông tin của công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ; kiên quyết làm rõ sai phạm và xử lý nghiêm

đối với các công ty niêm yết có hành vi vi phạm quy định về chế độ báo cáo trên thị trường chứng khoán Đặc biệt, là quy trách nhiệm pháp lý cụ thể tới từng cá nhân tại các công ty có vi phạm UBCKNN cũng đã phối hợp chặt chẽ với hai Sở giao dịch chứng khoán và Trung tâm lưu ký chứng khoán trong việc giám sát giao dịch chứng khoán theo quy định của pháp luật, đồng thời giám sát trách nhiệm của công ty chứng khoán trong việc đảm bảo hoạt động giao dịch, hoạt động khác công khai, minh bạch, công bằng đúng pháp luật

Năm 2012, UBCKNN đã tổ chức 7 đoàn thanh tra và 60 đoàn kiểm tra đối với các công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, công ty đại chúng, ngân hàng giám sát, công

ty kiểm toán; thao túng giá chứng khoán, chấp hành quy định về giao dịch ký quỹ UBCKNN đã ban hành 180 quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với các tổ chức

và cá nhân, với tổng số tiền phạt 11 tỷ đồng

Việc UBCKNN chính thức vận hành hệ thống giám sát giao dịch chứng khoán (MSS) vào 19/3/2013 bước đầu đã nâng cao tính minh bạch trong hoạt động của thị trường chứng khoán Việt Nam và giúp UBCKNN phát hiện và xử lý nghiêm các giao dịch vi phạm

Bên cạnh đó, nhằm tăng cường sự phối hợp giữa các đơn vị thuộc UBCKNN với các Sở Giao dịch chứng khoán, Trung tâm lưu ký chứng khoán trong việc giám sát tuân thủ và xử lý vi phạm đối với cá nhân, tổ chức theo quy định của pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán, UBCKNN đã ban hành Quy chế phối hợp giữa các đơn

vị thuộc UBCKNN với các đơn vị này

Theo đó, đã phân công cụ thể trách nhiệm của các tuyến giám sát (tuyến 1, tuyến 2), quy trình thực hiện giám sát, các nội dung giám sát bao gồm chế độ báo cáo và công

bố thông tin, quản trị công ty, giao dịch thao túng, nội gián, các hoạt động khác như phát hành, chào bán chứng khoán, phát hành cổ phiếu thưởng

Tuy nhiên, để tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác giám sát các giao dịch chứng khoán trên thị trường, UBCKNN đã nỗ lực đưa vận hành hệ thống MSS với các chức năng ứng dụng cao như: Thu thập dữ liệu từ các Sở Giao dịch chứng khoán và Trung tâm Lưu ký chứng khoán; tạo các báo cáo và thống kê xác định trước cho người dùng của hệ thống MSS, kết hợp đưa ra một số cảnh báo dấu hiệu giao dịch bất thường; Hỗ trợ cho công tác giám sát giao dịch; hỗ trợ người dùng truy vấn dữ liệu thu thập được phục vụ công tác quản lý giám sát thị trường sẽ giúp UBCKNN sớm đưa ra các phân tích về giao dịch chứng khoán trên thị trường, kịp thời có biện pháp xử lý các giao dịch vi phạm trên thị trường

Hiện nay, UBCKNN đang tiếp tục triển khai hoàn thiện hệ thống MSS như: Đào tạo đội ngũ cán bộ công chức vận hành và khai thác dữ liệu, sử dụng hệ thống; Nâng cấp cổng thông tin điện tử của Uỷ ban; Hệ thống công bố thông tin (IDS) nhằm hỗ trợ tích cực các công ty đại chúng trong việc thực hiện nghĩa vụ báo cáo và công bố thông tin

III Giải pháp đề xuất cho vấn đề giao dịch nội gián tại Việt Nam.

1 Đối với các cấp có thẩm quyền

Một là, các cấp thẩm quyền cần tiếp tục hoàn thiện các văn bản pháp luật hướng dẫn

thi hành luật chứng khoán và các văn bản pháp luật có liên quan, trong đó:

 Cải cách hệ thống pháp luật về thuế, hệ thống luật doanh nghiệp, luật phá sản theo hướng minh bạch hơn, nghiêm khắc hơn nhằm ràng buộc trách nhiệm của các doanh nghiệp, các cá nhân trong hoạt động kinh doanh của mình

 Nhanh chóng thành lập các tổ chức định giá tài sản độc lập cung như các cơ chế hữu hiệu trong việc xử lý tài sản doanh nghiệp Từ đó giúp các tổ chức tín dụng thuận lợi trong việc cầm cố, thế chấp tài sản để đảm bảo an toàn vốn vay cũng như nhanh chóng thu hồi nợ xấu từ tài sản cầm cố, thế chấp đồng thời cũng giúp cho việc xác định đúng giá trị doanh nghiệp tránh việc cán bộ nội bộ công ty trục lợi khi IPO