kháng sinh macrolid lincomin ứng dụng lâm sàng

Chuyên đ 09: ề “Kháng sinh nhóm Macrolide, Lincosamide và ng d ng trong lâm sàng”.

Chuyên đ 09: ề “Kháng sinh nhóm Macrolide,

Lincosamide và ng d ng trong lâm sàng” ứ ụ

I Hi u bi t chung v nhóm Macrolide và Lincosamide ể ế ề

Là hai nhóm kháng sinh có ho t ph trung bình(Macrolide) vàạ ổ

h p(Lincosamide), là nhóm kháng sinh liên k t v i ti u ph n 50s c ch quáẹ ế ớ ể ầ ứ ế trình t ng h p protein c a vi khu n, có tác d ng kìm khu n và di t khu n…ổ ợ ủ ẩ ụ ẩ ệ ẩ thu c có tác d ng t t v i nhóm vi khu n gram (-), ngoài ra cũng có tác d ngố ụ ố ớ ẩ ụ

v i m t s ít vi khu n gram (+).[1]ớ ộ ố ẩ

1 Nhóm Macrolide

Đ nh nghĩa: Là nhóm kháng sinh có c u trúc aglycon, nhân lacton, vòngị ấ

g m 12-19 carbon Đ u chi t ra t môi trồ ề ế ừ ường nuôi c y n m streptomyces cóấ ấ

c ch tác d ng và ph tác d ng gi ng nhau.ơ ế ụ ổ ụ ố

Trong nhóm có 3 phân nhóm:

- Macrolide th c th có: erythromycin, oleandomycin, spiramycin,ự ụ

midecamycin, josamycin…

- Macrolide dùng nhi u đề ường n i đôi, có 4 vòng lacton, thố ường không có nhánh metyl, ch a ít nh t 4 n i đôi liên h p, nhóm này thứ ấ ố ợ ường là các kháng sinh ch ng n m: nystatin, amphotericin B, grycefulvin…ố ấ

- Macrolide trong phân t có vòng l n ch a nhân tr n: rifamycin…ử ớ ứ ơ

C u trúc hoá h c c a Erythromycin ấ ọ ủ

2 Nhóm Lincosamide

Đ nh nghĩa: Là nhóm kháng sinh m i g m Lincomycin (1962) vàị ớ ồ

clindamycin (1970) Thu c kháng sinh có ph tác d ng c ch tác d ng gi ngố ổ ụ ơ ế ụ ố

nh h Macrolide, nh ng c u trúc khác (không có vòng lacton, có ch c năngư ọ ư ấ ứ

a mid)

C u trúc hoá h c c a Lincomycine ấ ọ ủ

II Đ c đi m v c ch tác d ng, d ặ ể ề ơ ế ụ ượ c đ ng h c, ph tác d ng, tính ộ ọ ổ ụ kháng thu c c a nhóm Macrolide và Lincosamide ố ủ

Hình 1: C ch tác d ng c a thu c kháng sinh ơ ế ụ ủ ố

( http://www.impe-qn.org.vn/impe-qn/vn/portal/InfoDetail.jsp?

area=58&cat=1092&ID=2810)

Hình 2: C ch tác d ng c a kháng sinh trên ribosom ơ ế ụ ủ

( http://www.impe-qn.org.vn/impe-qn/vn/portal/InfoDetail.jsp?

area=58&cat=1092&ID=2810)

1.Macrolide

a) C ch tác d ng ơ ế ụ

V i nhóm Macrolide th c th : có tác d ng kìm khu n, di t khu n v i cácớ ự ụ ụ ẩ ệ ẩ ớ

ch ng c u khu n gram(+) nh : Mycoplasma pneumoniae, Helicobacterủ ầ ẩ ư

influenzae…

Thu c c ch t ng h p protein, g n vào ti u ph n 50s c a ribosom c aố ứ ế ổ ợ ắ ể ầ ủ ủ

vi sinh v t c ch peptidyl – transferase trong quá trình t ng h p protein c aậ ứ ế ổ ợ ủ

vi khu n, không c ch t bào v t ch ẩ ứ ế ế ậ ủ

Nhóm Macrolide có tác d ng đ i kháng v i Cloramphenicol,ụ ố ớ

Lincosamide, ngoài ra còn đ i kháng v i nhóm ố ớ β – lactamin Nh ng l i có tácư ạ

d ng hi p đ ng v i nhóm Tetracycllin (trong đi u tr t c u và liên c uụ ệ ồ ớ ề ị ụ ầ ầ

khu n), rifampicin (trong đi u tr b nh lao).ẩ ề ị ệ

Macrolide còn t o ra “th i kỳ ngh c a vi khu n” – có nghĩa là sau khiạ ờ ỉ ủ ẩ

ti p xúc vài gi v i thu c macrolide s tích lu trong vi khuân Lúc này viế ờ ớ ố ẽ ỹ khu n s không ti p t c phát tri n đẩ ẽ ế ụ ể ược, m t kh năng gây b nh, d b th cấ ả ệ ễ ị ự bào b i kh năng phòng v c a v t ch ở ả ệ ủ ậ ủ

b) Kháng thu c ố

► Kháng t nhiên g m ph n l n các vi khu n gram (-) hi u khíự ồ ầ ớ ẩ ế

► Kháng thu được

+ Do thay đ i sinh hoá ti u ph n 50s B n ch t c a th kháng này là doổ ở ể ầ ả ấ ủ ể

đ t bi n m t gen có c u trúc tộ ế ộ ấ ương ng v i m t hay nhi u protein c a 50s, tứ ớ ộ ề ủ ừ

đó vi khu n đ t bi n tr nên kháng thu c.ẩ ộ ế ở ố

+ Kháng do m c ph i có ngu n g c ngoài th nhi m s c là ph bi n,ắ ả ồ ố ể ễ ắ ổ ế

g m t c u, liên c u nhóm D, Clostridium perfringens C ch kháng đây làồ ụ ầ ầ ơ ế ở methylase có t trừ ước hay được c m ng(induction) b i Macrolide làm xúc tácả ứ ở cho ph n ng dimethyl hoá c a adenin(x y ra đo n 23s c a ti u ph n 50sả ứ ủ ả ở ạ ủ ể ầ ribosom), làm cho ribosom gi m ái l c v i Macrolide túc là làm gi m tác

d ng c a nhóm Macrolide.ụ ủ

c) D ượ c đ ng h c ộ ọ

Tác d ng kìm khu n H p thu đụ ẩ ấ ường tiêu hóa không đ u Phân b các tề ố ổ

ch c (ngoài tr não, d ch não t y và nứ ừ ị ủ ước ti u), th i tr ch y u qua d chể ả ừ ủ ế ị

m t.ậ

Thu c tác d ng đ i c u khu n và gram âm, m t vài tr c khu n gramố ụ ố ầ ẩ ộ ự ẩ

âm, k khí Đ kháng t nhiên v i vi khu n ru t (pseudomonas, Mycoplasmaỵ ề ự ớ ẩ ộ hominis) Đ kháng chéo v i haemophilus influenzae (60%), c u khu n ru tề ớ ầ ẩ ộ (50 - 70%), t c u (15 - 30%), ph c u (22%), l u c u, tr c khu n.[2]ụ ầ ế ầ ậ ầ ự ẩ

d) Tác d ng ph ụ ụ: ít đ c tính, khá lành tính ộ

2 Nhóm lincosamide

a) C ch tác d ng ơ ế ụ

Gi ng c ch tác d ng c a nhóm Macrolide.ố ơ ế ụ ủ

Thu c c ch t ng h p protein b ng cách g n vào ti u ph n 50s c aố ứ ế ổ ợ ắ ắ ể ầ ủ ribosom, c ch peptidyl – transferase túc cứ ế ứ ch ph n ng xuyên m chế ả ứ ạ peptit

b) Ph kháng sinh ổ

Có tác d ng t t v i vi khu n gram (+) nh : Staphylococcus sp,ụ ố ớ ẩ ư

Streptococcus sp

V i vi khu n gram (-) nh : Pasteurella, Brucella, Salmonella, Ecoli ớ ẩ ư Thu c không có tác d ng v i virus và n m m c và n m men.ố ụ ớ ấ ố ấ

Có kho ng 50% s ch ng Staphylococcus nhóm A kháng l i thu c Cóả ố ủ ạ ố kháng chéo gi a Lincosamide và Macrolideữ

c) Kháng thu c ố

Kháng thu c ch m nh ng l i có kháng chéo v i nhóm Macrolide khi số ậ ư ạ ớ ử

d ng chung.ụ

d) D ượ c đ ng h c ộ ọ

Tác d ng di t khu nụ ệ ẩ

Tác d ng đ i v i nhóm k khí, liên c u, ph c u, t c u Đ kháng tụ ố ớ ỵ ầ ế ầ ụ ầ ề ự nhiên đ i v i Haemophilus, l u c u, não mô c u và vi khu n gram âm Nh yố ớ ậ ầ ầ ẩ ạ

c m không thả ường xuyên đ i v i t c u vàng đ kháng erythromycine vàố ớ ự ầ ề methicilline, m t s clostridiae (10 - 30%) và bacteroides (20%).[3]ộ ố

+ S h p thu: ự ấ

- Lincomycin u ng ch đố ỉ ược h p thu 25% - 35%.ấ

- Đ a vào c th theo đư ơ ể ường tiêm s h p thu hoàn toàn ẽ ấ

+ S phân b ự ố:

- Thu c phân b kh p c th đ c bi t xố ố ắ ơ ể ặ ệ ở ương và kh p (r t kém d ch nãoớ ấ ở ị

t y)ủ

- Thu c qua đố ược màng nhau thai và s a m ữ ẹ

- Trong c th có kh năng g n v i protein - huy t tơ ể ả ắ ớ ế ương t i 80%-94%.ớ

+ Chuy n hoá: ể ganở

+ S th i tr : ự ả ừ

Thu c th i tr qua m t, m t ph n đã chuy n hoá bi n đ i Thu c cũngố ả ừ ậ ộ ầ ể ế ổ ố

được th i qua s aả ữ và m t lộ ượng ít nở ước ti u.ể

f) Tác d ng ph : ụ ụ m t tác d ng ph quan tr ng và n ng là nó gây viêm ru tộ ụ ụ ọ ặ ộ

k t m c gi có th gây t vong ( a ch y d d i).[4]ế ạ ả ể ử ỉ ả ữ ộ

III ng d ng c a kháng sinh nhóm Macrolide và Lincosamide trong Ứ ụ ủ

đi u tr lâm sàng ề ị

1.Nhóm Macrolide

Nhóm Macrolide có r t nhi u kháng sinh có ng d ng trong đi u ấ ề ứ ụ ề

tr lâm sàng, có th tìm hi u ng d ng c a m t s kháng sinh đi n hình ị ể ể ứ ụ ủ ộ ố ể

c a nhóm nh : ủ ư

+ Erythromycine được dùng trong đi u tr : các b nh v đề ị ệ ề ường hô h p nhấ ư viêm ph i, viêm màng ph i, viêm ph qu n ph i do các vi khu nổ ổ ế ả ổ ẩ

Mycoplasma, Actinobacillus pleuropneumonia, Bordetela bronchiseptica, Pasteurella multocida, Pasteurella hemolytica…Các b nh v đệ ề ườngsinh d c,ụ

ti t ni u nh : Viêm âm đ o, viêm t cung do Brucella, Leptospira…b nh nhi tế ệ ư ạ ử ệ ệ thán do Bacillus anthraxis…V i gia c m tr b nh CRD, t huy t trùng …ớ ầ ị ệ ụ ế

Li u l ề ượ ng và cách s d ng ử ụ Erythromycin 100

♦ Gia súc tiêm b p:ắ

+Trâu, bò 1-2ml/45kgP

+ Bê, nghé, dê, c u 1-2ml/50kgPừ

+L n 2ml/45kgPợ

♦ Gia c m tiêm dầ ưới da 0,2-0,4ml/kgP

Chú ý : sau 10 ngày tiêm nh c l i l n hai ắ ạ ầ

(Thu c thú y và cách s d ng ố ử ụ , TS BS.Nguy n Đ c L u và TS BS Nguy nễ ứ ư ễ

H u Vũ,tr 90)ữ

+ Tylosin tác d ng ch y u v i vi khu n gram (+) nh : Clostridium,ụ ủ ế ớ ẩ ư

Erysipelothrix rhusiopathiae ngoài ra còn tác d ng v i m t s vi khu n gram-ụ ớ ộ ố ẩ

gi ng nh Erythromycine (Mycoplasma, Actinobacillus pleuropneumonia,ố ư Bordetela bronchiseptica, Pasteurella multocida, Pasteurella hemolytica…Các

b nh v đệ ề ườngsinh d c, ti t ni u nh : Viêm âm đ o, viêm t cung doụ ế ệ ư ạ ử

Brucella, Leptospira…b nh nhi t thán do Bacillus anthraxis…V i gia c m trệ ệ ớ ầ ị

b nh CRD, t huy t trùng …)ệ ụ ế

Li u l ề ượ ng và cách s d ng ử ụ Tylosin 5%

+ Trâu, bò 5-10ml/50kgP + Bê, nghé, dê, c u 3-5ml/25kgPừ + L n, chó, mèo 1-2ml/10kgPợ + Gia c m 0,3-0,4ml/kgP tiêm dầ ưới da, có th pha v i nể ớ ướ c

u ng.ố

Chú ý : không tiêm l p l i cùng m t ch ặ ạ ộ ỗ

(Thu c thú y và cách s d ng ố ử ụ , TS BS.Nguy n Đ c L u và TS BS Nguy nễ ứ ư ễ

H u Vũ,tr 27)ữ

2 Nhóm Lincosamide

Lincomycin dùng trong đi u tr b nh do nhi m khu n gram (+) đ c bi tề ị ệ ễ ẩ ặ ệ

v i t c u, liên c u khu n và ph c u khu n khi các vi khu n này n m trongớ ụ ầ ầ ẩ ế ầ ẩ ẩ ằ

xương, gian ch t c a các t ch c Thở ấ ủ ổ ứ ường đi u tr k t h p v i nhómề ị ế ợ ớ

sulfamid

Lincomycin có tác d ng ch ng l i hàng lo t các vi khu n gây b nhụ ố ạ ạ ẩ ệ

đường ru t gà, v t, ngan, ng ng, l n c ch phát tri n c a vi khu n gramộ ở ị ỗ ợ ứ ế ể ủ ẩ (-) nh : Colibacteriae, Salmonella, Shigella, Proteus ư

VD: Lincomycin 500 mg

Lincomycin đi u tr có hi u qu trong các trề ị ệ ả ường h p nhi m khu nợ ễ ẩ

đường hô h p da, mô m m, ( vì nó d xâm nh p vào các mô c a c th ):ấ ề ễ ậ ủ ơ ể

m n nh t, viêm mô t bào, viêm ph qu n, viêm h ng, ch c l , viêm ph i,ụ ọ ế ế ả ọ ố ở ổ

viêm vú, viêm tai gi a, viêm h ch b ch huy t, viêm xoang, viêm amidan, viêmữ ạ ạ ế

h u.[6] ầ

Clindamycin dùng ch y u khi nhi m khu n k khí ru t và âm đ o.ủ ế ễ ẩ ỵ ở ộ ạ Nên k t h p v i nhóm Amynoglycosid đ tr tr c khu n gram (-) nh khi bế ợ ớ ể ị ự ẩ ư ị viêm m vùng b ng: viêm sau m , viêm túi m t, ru t th a, viêm phúc m c…ủ ụ ổ ậ ộ ừ ạ nhi m khu n khoang ch u c a c quan sinh d c cái, nhi m khu n huy t,ễ ẩ ậ ủ ơ ụ ễ ẩ ế nhi m khu n ph i…ễ ẩ ổ

VD:Clindamycine(Dalacine, Clinacin, Cleocin, Evoclin…là m t kháng sinhộ thu c nhóm Lincosamide độ ược dùng đi u tr các b nh nhi m trùng k khí vàề ị ệ ễ ỵ

đi u tr b nh do đ n bào nh s t rét Thu c còn đề ị ệ ơ ư ố ố ược ch các d ng thoaế ạ ngoài Clindamycine photphate đ đi u tr m n tr ng cá, nhi m khu n hô h p,ể ề ị ụ ứ ễ ẩ ấ

da và mô m m ho c viêm phúc m c, nhi m khu n xề ặ ạ ễ ẩ ương kh p đ c bi tớ ặ ệ nhi m khu n t c u vàng S.aureus [7]ễ ẩ ụ ầ

=>Trước kia trong đi u tr lâm sàng thú y, các kháng sinh thu c nhómề ị ộ

Macrolide và Lincosamide được s d ng và có vai trò r t l n trong vi cử ụ ấ ớ ệ

phòng tr nhi u b nh v t nuôi.ừ ề ệ ở ậ

Hi n nay đã có nhi u vi khu n gây b nh đã kháng các kháng sinh haiệ ề ẩ ệ nhóm này do đó làm hi u qu kìm khu n và di t khu n không cao (tr khángệ ả ẩ ệ ẩ ừ sinh h m i, và các kháng sinh m nh c a hai nhóm), tuy nhiên hi n nay trongệ ớ ạ ủ ệ

đi u tr lâm sàng kháng sinh nhóm Macrolide và Lincosamide v n đang đề ị ẫ ượ c

u tiên s d ng do các đ c tính quý, riêng c a hai nhóm này

Hi n trên th trệ ị ường có r t nhi u các ch ph m kháng sinh c a hai nhómấ ề ế ẩ ủ này được các công ty thu c thú y trên th gi i và Vi t Nam s n xu t có ngố ế ớ ệ ả ấ ứ

d ng thi t th c trong đi u tr b nh cho v t nuôi có hi u qu t t ụ ế ự ề ị ệ ậ ệ ả ố

M C L C Ụ Ụ

I Hi u bi t chung v nhóm Macrolide và Lincosamide………1ể ế ề

II Đ c đi m v c ch tác d ng, dặ ể ề ơ ế ụ ược đ ng h c, ph tác d ng, tính khángộ ọ ổ ụ thu c c a nhóm Macrolide và Lincosamide………2ố ủ III ng d ng c a kháng sinh nhóm Macrolide và Lincosamide trong đi u trỨ ụ ủ ề ị lâm sàng………3

TÀI LI U THAM KH O Ệ Ả

1 PGS.TS Bùi Th Tho, 2008, Bài gi ng Dị ả ược Lý H c Thú Y, NXB Nôngọ Nghi p.ệ

2 Nguy n Phễ ước Tương - Tr n Di m Uyên, 2000, S D ng Thu c Vàầ ễ ử ụ ố

Bi t Dệ ược Thú Y, t p 1, NXB Nông Nghi p.ậ ệ

3 Phan Kh c Hi u, 2009, Dắ ế ược Lý H c Lâm Sàng, NXB Nông Nghi p.ọ ệ [1] https://sites.google.com/site/seadropblog/hbnoi/lieuphapkhangsinh

[2] https://sites.google.com/site/seadropblog/hbnoi/lieuphapkhangsinh

[3] https://sites.google.com/site/seadropblog/hbnoi/lieuphapkhangsinh

[4] http://www.rock03m.tk/2009/11/tong-ket-khang-sinh-nhom-lincosamid.html [5] http://www.impe-qn.org.vn/impe-qn/vn/portal/InfoDetail.jsp?

area=58&cat=1092&ID=2810

[6]http://centralunggas.blogspot.com/2009_05_01_archive.html#ixzz0wSjHeg [7] http://www.impe-qn.org.vn/impe-qn/vn/portal/InfoDetail.jsp?

area=58&cat=1092&ID=2810