Bài giảng Quy hoạch đô thị

PHÂN LOẠI VÀ PHÂN CẤP QUẢN LÍ ĐƠ THỊ• Mục tiêu phân loại đơ thị• Cơ sở phân loại đơ thị• Phân loại và phân cấp đô thị89 Trang 3 3/11/20203MỤC TIÊU CỦA PHÂN LOẠI ĐÔ THỊ➢ Tổ chức, sắp xếp

❑ Phương pháp đánh giá: 30 % điểm danh

và tiểu luận + 70% điểm thi cuối kì

❑ Đầu ra: Hiểu khái niệm, các mô hình và

xu thế của đô thị, đọc hiểu bản vẽ, phân tích thông tin cơ bản …

▪ Đô thị, dân cư đô thị (c1)

▪ Quy hoạch xây dựng đô

▪ Thiết kế quy hoạch chung ( chương 3)

▪ Quy hoạch các khu chức năng (chương 4)

2 Luật Xây dựng Việt Nam

3 Luật Quy hoạch đô thị

4 Quy chuẩn xây dựng Việt Nam về Quy hoạch xây dựng QCXDVN 01: 2008/BXD

5 Các văn bản, chính sách của Nhà nước và các cơ quan chuyên ngành

có liên quan đến QHXD.

CHƯƠNG 1: KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ ĐÔ

THỊ VÀ QUY HOẠCH XÂY DỰNG PHÁT

TRIỂN ĐÔ THỊ

Đô thị Eco-Park ( https://news.mogi.vn )

1 CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN

• Đô thị- điểm dân cư đô thị?

• Quy hoạch đô thị?

ĐÔ THỊ LÀ GÌ?

❖Mật độ nhà cửa

❖Diện tích đất nông nghiệp

❖Hệ thống đường xá

Điểm dân cư đô thị:

• điểm dân cư tập trung

• những người dân phi nông

nghiệp

• thành thị.

ĐÔ THỊ LÀ GÌ?

Đô thị là các điểm dân cư có các đặc điểm:

2 Quy mô dân số >=4000 người

3 Tỉ lệ lao động phi nông nghiệp >= 60% trong tổng số lao động

4 Có cơ sở hạ tầng kĩ thuật , công trình công cộng

Quy hoạch là bố trí sắp xếp toàn bộ theo một trình tự

hợp lý trong từng thời gian làm cơ sở cho việc lập kế

hoạch dài hạn.

(Từ điển tiếng Việt, Hoàng Phê (chủ biên), NXB Đà Nẵng 2009)

10

Quy hoạch là một lĩnh vực chuyên môn luôn biến đổi và

có tính mục đích nhằm nâng cao chất lượng sống, hạnh

phúc của con người và cộng đồng bằng việc tạo ra

không gian sống thuận tiện , bình đẳng , tốt cho sức

khỏe , hiệu quả và hấp dẫn cho các thế hệ hôm nay và

mai sau

(Hội quy hoạch Hoa Kỳ)

Tầm quan trọng của “quy hoạch”

• Phát triển không đồng đều và lộn xộn

• Phân chia sử dụng đất bị hỗn loạn

• Mạng lưới giao thông tắc nghẽn

11

Photo: Getty.

Photo Credit: Henry Burrows / Flickr by CC

Vs.

QUY HOẠCH ĐÔ THỊ LÀ GÌ?

“Quy hoạch đô thị là việc tổ chức

không gian ,

kiến trúc, cảnh quan đô thị,

hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật,

công trình hạ tầng xã hội

và nhà ở

để tạo lập môi trường sống thích hợp

cho người dân sống trong đô thị,

được thể hiện thông qua đồ án quy hoạch đô thị ”

(Khoản 4, Điều 3, Luật Quy hoạch đô thị 2009)

2 PHÂN LOẠI VÀ PHÂN CẤP QUẢN LÍ ĐÔ THỊ

• Mục tiêu phân loại đô thị

• Cơ sở phân loại đô thị

• Phân loại và phân cấp đô thị

➢ Phân cấp quản lý đô thị

➢ Lập, xét duyệt quy hoạch xây dựng đô thị

➢ Xây dựng hệ thống văn bản quy phạm

pháp luật quản lý phát triển đô thị

4 Tỉ lệ lao động phi nông nghiệp: tính trong

phạm vi ranh giới nội thành, nội thị, khu vực xây

dựng tập trung phải đạt tối thiểu 65% so với tổng

y tế, giáo dục,

Công trình nhà ở

Công trình cơ quan hành chính

Công trình quảng trường…

Cấp, thoát nước

Điện, chiếu sáng

Xăng dầu, khí đốt

Thông tin liên lạc

Giao thông

CƠ SỞ CỦA VIỆC PHÂN LOẠI ĐÔ THỊ

18

6 Kiến trúc cảnh quan đô thị

Việc xây dựng phát triển đô thị phải:

✓theo quy chế quản lý kiến trúc đô thị được duyệt,

✓có các khu đô thị kiểu mẫu,

✓các tuyến phố văn minh đô thị,

✓có các không gian công cộng phục vụ đời sống tinh

thần của dân cư đô thị;

✓có tổ hợp kiến trúc hoặc công trình kiến trúc tiêu

biểu

✓phù hợp với môi trường, cảnh quan thiên nhiên

PHÂN LOẠI VÀ PHÂN CẤP ĐÔ THỊ

19

Theo Nghị định 42/2009/NĐ-CP của Chính phủ: Việt Nam có 6 loại đô thị :

Quyền quyết định công nhận đô thị loại đặc biệt, loại I và loại II thuộc về Thủ tướng chính phủ.

PHÂN LOẠI ĐÔ THỊ

20

1 ĐÔ THỊ LOẠI ĐẶC BIỆT

❑Có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh

tế- xã hội của cả nước

❑ Tỉ lệ lao động phi nông nghiệp >=

90%

❑Quy mô dân số >=1.5 triệu người

❑Mật độ dân số >= 15,000 người/km 2

❑Cơ bản đồng bộ và hoàn thiện Áp

dụng công nghệ sạch hoặc thiết bị

giảm thiểu gây ô nhiễm môi trường

có các không gian công cộng …

PHÂN LOẠI ĐÔ THỊ

21

1 ĐÔ THỊ LOẠI I

❑ thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của một vùng lãnh thổ liên tỉnh hoặc của cả nước

❑ Tỉ lệ lao động phi nông nghiệp >= 85%

❑ Quy mô dân số >=1.0 triệu người (TW), 500,000 người (Tỉnh)

❑ Mật độ dân số >= 12,000 người/km 2 (TW), 10,000 người/km 2 (tỉnh)

❑ Cơ bản đồng bộ và hoàn thiện Áp dụng công nghệ sạch hoặc thiết bị giảm thiểu gây ô nhiễm môi trường; > 50% các trục phố đạt tiêu chuẩn tuyến phố văn minh có các không gian công cộng …

Danh sách thành phố đô thị loại I

PHÂN LOẠI ĐÔ THỊ

23

1 ĐÔ THỊ LOẠI II

❑ Đầu mối giao thông, giao lưu trong vùng tỉnh, vùng liên tỉnh có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của một tỉnh hoặc một vùng lãnh thổ liên tỉnh.

Trường hợp đô thị loại II là thành phố trực thuộc Trung ương thì phải

có chức năng là trung tâm thúc đẩy KT vùng lãnh thổ liên tỉnh hoặc một số lĩnh vực đối với cả nước.

❑ Tỉ lệ lao động phi nông nghiệp >= 80%

❑ Quy mô dân số >=300,000 người , 800,000 người (Đô thị II thuộc TW)

❑ Mật độ dân số >= 8,000 người/km 2 , 10,000 người/km 2 (Đô thị II thuộc TW)

❑ Cơ bản đồng bộ và hoàn thiện Áp dụng công nghệ sạch hoặc thiết bị giảm thiểu gây ô nhiễm môi trường > 40% các trục phố chính phải đạt tiêu chuẩn tuyến phố văn minh có các không gian công cộng …

Danh sách thành phố đô thị loại II

PHÂN LOẠI ĐÔ THỊ

1 ĐÔ THỊ LOẠI III

❑ Có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của

một vùng trong tỉnh , một tỉnh hoặc một số lĩnh vực đối với vùng liên tỉnh

❑ Tỉ lệ lao động phi nông nghiệp >= 75%

❑Quy mô dân số >=150,000 người

❑Mật độ dân số >= 6,000 người/km 2

công nghệ sạch hoặc thiết bị giảm thiểu gây ô nhiễm môi trường > 40% trục phố chính đạt tiêu chuẩn tuyến phố văn minh có các không gian công cộng …

❑Có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của

một vùng trong tỉnh hoặc một số lĩnh vực đối với một

tỉnh.

❑ Tỉ lệ lao động phi nông nghiệp >= 70%

❑Quy mô dân số >=50,000 người

❑ Tỉ lệ lao động phi nông nghiệp >= 65%

❑ Quy mô dân số >=4,000 người

Loại IV Loại V Chức năng

❖ TP trực thuộc Trung ương phải là đô thị loạiđặc biệt ,

loại I hoặc II do Trung ương quản lý

(VN có 5 TP trực thuộc Trung ương:

Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh, Cần Thơ)

❖ Các thành phố thuộc tỉnh, các thị xã tương đương với

cấp huyện đa số thuộc đô thị loại III và loại IV, một số

ít có thể thuộc loại V do Tỉnh quản lý.

❖ Các trị trấn tương đương cấp xã thuộc đô thị loại V chủ

yếu do Huyện quản lý

4 CÔNG TÁC QUY HOẠCH XÂY

DỰNG ĐÔ THỊ

• Khái niệm công tác QHXDĐT

• Mục tiêu nhiệm vụ của QHXDĐT

• Đồ án quy hoạch xây dựng đô thị

Nghiên cứu đô thị; Quy định kiểm soát phát triển; đầu

tư phát triển đô thị; Xây dựng và vận hành bộ máy quản lý; Đào tạo nhân lực; Trao đổi về các vấn đề đô thị hướng tới phát triển bền vững…

MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ CỦA QHXDĐT

Xác định sự phát triển hợp lý của đô thị trong từng giai đoạn và việc định

hướng phát triển lâu dài về các mặt:

❖ Tổ chức sản xuất.

Phân bố hợp lý các khu vực sx trong đô thị

QHĐT cần giải quyết tốt các mối quan hệ giữa hoạt động sx của các KCN

với bên ngoài và các hoạt động khác của các khu chức năng trong ĐT.

❖ Tổ chức đời sống

Tạo cơ cấu hợp lý trong phân bố dân cư và sử dụng đất đai đô thị.

❖ Tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan và môi trường đô thị

Xác định được hướng bố cục không gian kiến trúc

Xác định vị trí và hình khối kiến trúc các công trình chủ đạo

Xác định tầng cao, màu sắc và một số chỉ tiêu cơ bản trong QH nhằm cân

đối sử dụng đất đai phù hợp với đk tự nhiên, đk địa phương, phong tục tập

Quy hoạch chi tiết

Đồ án quy hoạch xây dựng vùng

Nhiệm vụ

▪ Đánh giá tổng hợp thực trạng và các nguồn lực

phát triển của vùng

▪ Dự báo tăng trưởng về kinh tế, dân số, đất đai, nhu

cầu xã hội → cân đối khả năng và nhu cầu

▪ XD mục tiêu phát triển bền vững

▪ Định hướng tổ chức không gian nhằm phân định

các vùng chức năng, cơ sở hạ tầng và các biện pháp

bảo vệ môi trường

▪ Chọn các khu vực và đối tượng ưu tiên phát triển

▪ Kiến nghị cơ chế và các chính sách quản lý phát triển

bền vững

Nội dung: sơ đồ QH vùng xác lập sự phân bố các lực lượng sản xuất, hệ thống dân cư đô thị và nông thôn trên phạm vi không gian lãnh thổ của một miền, một tỉnh hay một vùng của đô thị lớn

Đồ án quy hoạch xây dựng vùng

7 vùng kinh tế của Việt Nam

• Quy hoạch xây dựng vùng được lập cho giai đoạn ngắn hạn là 05 năm, 10 năm; giai đoạn dài hạn là 20 năm và dài hơn.

• Đồ án Quy hoạch vùng thường được làm trên tỷ lệ 1/25.000 – 1/250.000.

Đồ án quy hoạch xây dựng vùng

7

• 20/11/2012, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định

số 1758/QĐ-TTgphê duyệt Nhiệm vụ điều chỉnh quy

hoạch xây dựng vùng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và

Nội dung: xác định phương hướng cải tạo, XD phát triển đô thị

về tổ chức không gian và cơ cấu sử dụng đất đô thị, về cơ sở

hạ tầng và mối quan hệ hữu cơ về các mặt bên trong và bên

ngoài đô thị nhằm tạo lập môi trường và khung cảnh sống

thích hợp cùng với các hoạt động phát triển kinh tế, văn hoá,

xã hội.

Chức năng:

• Đánh giá tổng hợp đk tự nhiên và hiện trạng của đô thị,

xác định thế mạnh và động lực chính phát triển đô thị

• Xác định tính chất quy mô, cơ sở kinh tế - kỹ thuật và các

chỉ tiêu QHXD và phát triển đô thị.

• Định hướng phát triển không gian kiến trúc, môi trường

Đồ án quy hoạch chung xây dựng đô thị Đồ án quy hoạch chung xây dựng đô thị

• Đồ án Quy hoạch chung

đô thị thường được làm trên tỷ lệ 1/5.000 – 1/25.000.

• Ví dụ về đồ án quy hoạch chung XDĐT Hà Nội

3/11/2020 (Tài liệu báo cáo của Liên danh PPJ) 41

3/11/2020 (Tài liệu báo cáo của Liên danh PPJ) 42

Đồ án quy hoạch chi tiết

Nội dung: cụ thể hoá ý đồ của QH chung

• Phân chia và quy định cụ thể chế độ sử dụng đất đai cho từng chức năng công cộng hoặc riêng lẻ

• Xác định chỉ giới xây dựng, phân rõ chức năng cụ thể và tỷ trọng XD cho từng loại đất theo một cơ cấu thống nhất

• Nghiên cứu bố trí các hạng mục công trình XD trong từng lô đất

• Tập hợp cân đối các yêu cầu đầu tư XD

• Nghiên cứu đề xuất các định hướng kiến trúc và bảo vệ

cảnh quan môi trường

• QH mặt bằng sử dụng đất đai, phân chia các lô đất cho

từng đối tượng sử dụng và lập chỉ giới xây dựng, xác

định tầng cao khối tích và tỷ trọng XD các loại công

Đồ án quy hoạch chi tiết

QH chi tiết đô thị thường có 2 mức độ :

▪ Đồ án QH chi tiết

sử dụng đất đai

▪ Đồ án QH phân lô 1/2000 và 1/500 cho những khu đất dưới 20ha.

Quy hoạch chi tiết xây dựng (tỷ lệ 1/2000) khu vực

Hương Long, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế

Câu 3: Trình bày các loại đồ án quy hoạch Nêu nội dung và nhiệm

vụ của đồ án quy hoạch chi tiết.

CHƯƠNG 2: ĐÔ THỊ HÓA VÀ QUÁ

TRÌNH PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ

1 ĐÔ THỊ HÓA (URBANIZATION)

• Đô thị hóa là gì?

• Đặc điểm của đô thị hóa?

• Quá trình phát triển của đô thị hóa

• Các tác động của đô thị hóa

ĐÔ THỊ HÓA LÀ GÌ?

❖ Quá trình tập trung dân số vào các đô thị

❖ Là sự hình thành nhanh chóng các điểm dân cư

đô thị trên cơ sở phát triển sản xuất và đời sống

❖Là quá trình CNH, quá trình biến đổi sâu sắc về

cơ cấu sản xuất, cơ cấu nghề nghiệp, cơ cấu tổchức sinh hoạt xã hội, cơ cấu tổ chức không giankiến trúc xây dựng từ dạng nông thôn sang thành thị

ĐÔ THỊ HÓA LÀ GÌ?

❖

ĐÔ THỊ HÓA LÀ GÌ?

Tỷ số biểu hiện sự đô thị hóa

1 Mức độ đô thị hóa = dân đô thị/ tổng

số dân toàn quốc

2 Tốc độ đô thị hóa

ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐÔ THỊ HÓA

ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐÔ THỊ HÓA

➢Đô thị hóa theo chiều rộng: Đô thị hóa tăng trên

cơ sở dân số tăng, nhưng chất lượng cơ sở hạtầng và lối sống chưa theo kịp

➢Đô thị hóa theo chiều sâu: Quá trình ĐTH pháttriển theo chất lượng môi trường sống đô thị (kinh tế, cơ sở hạ tầng, )

QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA ĐTH

QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA ĐTH

urbanization):

• Đô thị phân tán, quy mô nhỏ, cơ cấu đơn giản

• Tính chất: hành chính, thương nghiệp, tiểu thủ CN

2 Đô thị hóa công nghiệp (industrial urbanization)

• Đô thị phtriển mạnh, song song với quá trình CNH.

• Cơ cấu đô thị phức tạp hơn, đặc biệt là các thành phố mang nhiều chức năng khác nhau như thủ đô, thành phố cảng.

• Đặc trưng thời kỳ này là sự phát triển thiếu kiểm soát

QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA ĐTH

QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA ĐTH

Muốn biết trình độ phát triển của lực lượng sảnxuất của một quốc gia ta chỉ cần xem tỉ lệ laođộng giữa 3 khu vực

Khu vực I: Lao động nông nghiệp (Nông lâm ngư nghiệp)

Khu vực II: Lao động công nghiệp

Khu vực III: Lao động khoa học, dịch vụ

3/16/2020 15

Video: Sự đô thị hóa và tương lai

2 LƯỢC KHẢO QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ THẾ GIỚI

THỜI KÌ CỔ ĐẠI

Quan điểm định cư: Điểm dân cư được xây dựng

dọc ven sông hoặc nguồn nước

+ Về kinh tế: Các cơ sở sx nông nghiệp và thương mại được coi là động lực chính của sự phát triển.+ Về xã hội: nền tảng của dân tộc và tôn giáo được lấy làm tôn chỉ cho các hoạt động trung tâm về chính trị

+ Về an ninh quốc phòng: luôn coi trọng, họ xây dựng các điểm dân cư tập trung ở những nơi dễ

THỜI KÌ CỔ ĐẠI- AI CẬP CỔ ĐẠI

• Người Ai Cập cổ đại sống

tập trung dọc theo bờ sông

Nin.

• Xây dựng các khu lăng mộ:

kim tự tháp là điển hình cho

tư tưởng uy quyền và tôn

giáo của vua chúa.

• Đô thị cổ ở hạ lưu sông Nile

xây dựng khoảng 3500 TCN

• Thành phố được quy hoạch

theo dạng đa tâm và thờ thần

mặt trời.

Mặt bằng thành phố Kahun (https://thinkafrica.net/constru ction-of-kahun-1895bc/)

Thành phố Ai Cập cổ đại hoàn chỉnh- Memphite Region

❖ Nền văn minh ảnh hưởng mạnh mẽ đến thế

giới: văn hóa, triết học, nghệ thuật và kiến

trúc

❖ Thành bang rời rạc mang tính nhỏ lẻ

❖ Thành phố bàn cờ của Hyppodamus là điểm đặc trưng của quy hoạch đô thị Hi Lạp cổ đại

THỜI KÌ CỔ ĐẠI- HI LẠP CỔ ĐẠI

• Thành phố được chia thành

các lô phố với kích thước

47,2mx25,4m, theo hệ thống

đường ô cờ với hai hướng

chính nam bắc và đông tây

• Thành phố có trung tâm và

quảng trường (acropolis &

agora)

• Đã hình thành quan điểm TP

nhà nước lý tưởng có qui mô

10.000 dân được chia thành

3 phần và 3 cấp theo hệ

thống luật lệ.

THỜI KÌ CỔ ĐẠI- HI LẠP CỔ ĐẠI

Thành Phố Miletus

• Xem con người là trung

Mặt tiền đền được xây

dựng theo tỉ lệ vàng

Plato cho rằng địa điểm xây dựng đô thị cần trên cơ sở:

• hướng gió,

• nguồn nước

• khai thác tài nguyên;

• mỗi thành phố phải có vùng ảnh hưởng của mình, cách biển ít nhất 14 km;

• phải có cảng để phát triển thương nghiệp và hàng hải.

• Qui mô của một thành phố nhà nước lý tưởng là 5.040 người

• Đất nông nghiệp được chia thành 12 khu vực, trung tâm

thành phố có các đen thờ, nhà ở và nhà làm việc của các quan chức cao cấp; xung quanh là các lô nhà của dân chúng

THỜI KÌ CỔ ĐẠI- HI LẠP CỔ ĐẠI

Aristotle (học trò của Plato) đề ra 4 điều kiện cơ bản cho công tác qui hoạch đô thị là:

THỜI KÌ CỔ ĐẠI- HI LẠP CỔ ĐẠI

• Kiến trúc đô thị cổ đại La Mã chịu ảnh hưởng

hoà La Mã

với hệ thống các công trình công cộng lớn như:

nhà hát, đấu trường, nhà tắm, mậu dịch, chợ,

cung điện, nhà thờ, miếu tự, đài kỷ niệm

• Nội dung và bố cục quảng trường rất phức tạp,

THỜI KÌ CỔ ĐẠI- LA MÃ CỔ ĐẠI

3/16/2020 27

Kiến trúc mái vòm La Mã

Khải hoàn môn Septimius Severus Quảng trường La Mã

Đặc điểm đô thị La Mã cổ đại

chất phòng thủ.

➢ Mặt bằng TP thường có dạng

quanh có tường luỹ bảo vệ, có 4

cổng chính và các trục đường

chính nam bắc và đông tây nối

với các cổng chính

➢ Trung tâm thành phố đặt tại các

giao điếm giữa 2 trục đường.

➢ Thành phố phát triển thêm các

khu dân cư ở phía ngoài theo

THỜI KÌ CỔ ĐẠI- LA MÃ CỔ ĐẠI

Bản đồ thành phố Timgad

3/16/2020 29

Thành phố Timgad những năm nửa cuối thế kỷ XX khi được khai quật

THỜI KÌ CỔ ĐẠI- ĐÔ THỊ LƯỠNG HÀ

• Babylon nằm trên bờ sông Euphrat là thành phố do vua Netmucazera II xây dựng vào khoảng năm 602 – 562

TCN

• Được bao bọc bởi hệ thống kênh đào thông với sông Euphrat, tiếp đến là hệ thống thành cao với nhiều lớp gạch.

• Trung tâm thành phố là cung điện và nhà thờ được xây

dựng theo kiểu Kim tự tháp cao tới 90 m.

• Bên cạnh thành phố là vườn treo Babylon, được coi là một trong bảy kỳ quan của thế giới.

• Nền văn minh Lưỡng Hà đã tạo điều kiện cho sự hình thành và phát triển của nhiều thành phố Vật liệu chính để

THỜI KÌ CỔ ĐẠI- ĐÔ THỊ LƯỠNG HÀ

Ảnh minh họa thành cổ Babylon (Dorling

Kindersley / Getty Images)

THỜI KÌ CỔ ĐẠI- Trung Hoa cổ đại

• Mặt bằng tổ chức theo hình vuông và đô thị thường được xây dựng trên các vùng đất có địa hình bằng phẳng

• Nguyên tắc bố trí: yếu tố chủ thể đặt ở vị trí quan trọng nhất → thể hiện quyền lực của thiên tử.

• Quy mô đô thị lớn, dân cư tổ chức thành từng đơn