đề tài tác động của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tới sự phân hóa giàu nghèo trong xã xội việt nam hiện nay

Nền kinh tế nước ta cũng gặp không ít khó khăn so với các nước đương thời, vì thế Đảng ta đã đặt vấn đề ưu tiên phát triển kinh tế lên hàng đầu, trong đó xây dựng nềnkinh tế thị trường đ

hóa giàu nghèo trong xã xội Việt Nam hiện nay.

2 Lí do chọn đề tài:

Trải qua những năm tháng kháng chiến chống Pháp- chống Mỹ gian khổ vàanh hùng, nước ta đã dần dần gặt hái được những thành công nhất định

Và sau khi giành được chiến thắng trong cuộc tổng tiến công nổi dậy mùa Xuân

1975, ta giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, cách mạng Việt Nam đãtừng bước tiếp thu được những kinh nghiệm quý báu và dần chuyển sang giaiđoạn mới- giai đoạn cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội

Bên cạnh mặt trận quân sự đang thắng lợi thì mặt trận kinh tế chiếm phầnquan trọng không kém Nhân dân Việt Nam đã đạt được thành tựu quan trongnhư: khắc phục được những hậu quả nặng nề của chiến tranh gây ra, khôi phụcphần lớn các công trình giao thông, nông nghiệp, cơ sở công nghiệp ở miền Bắc

và khôi phục lại các vùng nông thôn miền Nam bị chiến tranh tàn phá Nền kinh

tế nước ta cũng gặp không ít khó khăn so với các nước đương thời, vì thế Đảng

ta đã đặt vấn đề ưu tiên phát triển kinh tế lên hàng đầu, trong đó xây dựng nềnkinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vừa là vấn đề sống còn và vấn đềtương lai đất nước

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này, trong cuốn tiểu luận: “Sựphân hóa giàu nghèo dưới tác động của nền kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay” với nội dung tập trung chủ yếu vào nền kinh tếthị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam hiện nay và sự phân hóagiàu nghèo đang hiện diện trong nền kinh tế quốc dân cũng như là vấn đề xã hộitất yếu cần phải giải quyết triệt để

1.1 Khái niệm về kinh tế thị trường

Trước khi đến với khái niệm về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa thì chúng ta hãy cùng nghiên cứu khái niệm về kinh tế thị trường để có thểnắm rõ hơn về chúng

Kinh tế thị trường là nền kinh tế mà trong đó người mua và người bán tácđộng với nhau theo quy luật cung cầu, giá trị để xác định giá cả và số lượnghàng hoá, dịch vụ trên thị trường Bất kể một nền kinh tế nào tồn tại cũng đềuhiện hữu những ưu và nhược điểm khác nhau và nền kinh tế thị trường là khôngngoại lệ

Sau đây là bảng tóm tắt ưu điểm và nhược điểm của nền kinh tế thị trường:

Nếu lượng cầu hàng hóa caohơn lượng cung, thì giá cả hàng hóa sẽtăng lên

Giá cả có thể không linh hoạt trongcác khoảng thời gian ngắn hạn khiếncho việc điều chỉnh cung cầu khôngsuôn sẻ, dẫn tới khoảng cách giữatổng cung và tổng cầu dẫn đến thấtnghiệp và lạm phát

Mức lợi nhuận cũng tăng khuyến khíchngười sản xuất tăng lượng cung

Kinh tế thị trường sẽ dần biếnthành độc quyền chi phối, vấn đề về

sự sai sót trong thông tin có thể dẫntới việc phân bổ nguồn lực khônghiệu quả

Người sản xuất nào có cơ chế sản xuấthiệu quả hơn, thì cũng có tỷ suất lợi

Cơ chế phân bổ nguồn lực trong nềnkinh tế thị trường có thể dẫn tới bất

nhuận cao hơn cho phép tăng quy môsản xuất, và do đó các nguồn lực sảnxuất sẽ chảy về phía những người sảnxuất hiệu quả

bình đẳng trong xã hội và quan niệm

Người giàu sẽ sử dụng lợi thế củamình để chiếm hữu ngày càng nhiềucủa cải và quyền lực hơn, trong khingười nghèo sẽ ngày càng nghèo hơn

1.2 Khái niệm về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Là một nền kinh tế chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế xã hội chủnghĩa, vừa vận hành theo cơ chế thị trường, vừa có sự điều tiết của nhà nước

Tại đại hội Đảng toàn quốc lần VI, Đảng ta đã xác định xây dựng nền kinh

tế nước ta theo định hướng xã hội chủ nghĩa Tức là một nền kinh tế thị trườngđược nhà nước can thiệp, quản lí Tuy là can thiệp nhưng không phải can thiệptheo mệnh lệnh hành chính mà là sự can thiệp thông qua các chính sách kinh tế

vĩ mô nhằm đưa nền kinh tế tường bước ổn định và tạo điều kiện cho mọi thànhphần kinh tế tham gia sản xuất kinh doanh với nhau Tất cả giúp đảm bảo côngbằng kinh tế xã hội và kinh tế vĩ mô, sửa chữa những khiếm khuyết của thịtrường và phù hợp với khuôn khổ pháp luật Sự can thiệp của nhà nước ta hiệnnay còn góp phần đưa nền kinh tế nước nhà đi theo đúng định hướng xã hội chủnghĩa

Song, trong quá trình đổi mới nền kinh tế- xã hội nước ta đã gặp không ítkhó khăn

Nhằm để hiểu rõ hơn về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa, chúng ta có sự so sánh sau giữa nền kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa và thị trường định hướng tư bản chủ nghĩa lúc bấy giờ

Giống nhau:

Cả hai đều xuất phát từ tính khách quan

Cả hai đều chịu tác động cửa các quy luật như: quy luật cung cầu, quy luậtgiá trị, quy luật lưu thông tiền tệ

Cả hai đều có sự điều tiết quản lí của Nhà nước

Sau đây là sự khác biệt :

Nhà nước chủ động giải quyết mốiquan hệ giữa tăng trưởng kinh tế vàcông bằng xã hội Vấn đề công bằng

xã hội vừa là phương tiện phát triểnvừa là mục tiêu

Vấn đề công bằng xã hội trong nềnkinh tế thị trường TBCN chỉ được đặt

ra khi mặt trái của cơ chế thị trường

đã làm gay gắt các vấn đề xã hội, tạo

ra nguy cơ bùng nổ xã hội, đe doạ sựtồn tại của CNTB

Sự can thiệp của nhà nước XHCN vàonền kinh tế lại nhằm bảo vệ quyền lợichính đáng của toàn thể nhân dân laođộng

Sự quản lí của nhà nước mang tínhchất TS, khuôn khổ bảo đảm môitrường KT-XH thuận lợi cho sự thốngtrị của giai cấp tư sản, sự bền vữngcủa chế độ bóc lột TBCN

1.3 Tính tất yếu khách quan của việc phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

Như chúng ta đã biết sự tồn tại kinh tế hàng hóa, kinh tế thị trường ở nước

ta là một tất yếu khách quan trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, bởi nó sẽgồm những điều kiện chung để kinh tế hàng hóa xuất hiện vẫn còn tồn tại:

Phân công lao động xã hội là cơ sở tất yếu của nền sản xuất hàng hóa vẫntồn tại và ngày càng phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều sâu ở nước ta hiện nay

Phân công lao động xã hội phát triển thể hiện ở chỗ các ngành nghề ở nước tangày càng đa dạng, phong phú, chuyên môn hóa sâu Bởi vì thế phân công laođộng sẽ có những tác động nhất định như:

Góp phần phá vỡ tính chất tự cung tự cấp của nền kinh tế tự nhiên trướcđây và thúc đẩy kinh tế hàng hóa phát triển mạnh mẽ hơn

Là cơ sở và là động lực để nâng cao năng suất lao động xã hội, làm cho nềnkinh tế ngày càng có nhiều sản phẩm thặng dư dùng để trao đổi, mua bán Do

đó, làm cho trao đổi, mua bán hàng hóa trên thị trường ngày càng phát triển hơn

Sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế do tồn tại nhiều hình thức sở hữu (sở hữutoàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân, sở hữu hỗn hợp) Vì tồn tại nhiều chủthể kinh tế độc lập, lợi ích riêng, nên quan hệ kinh tế giữa họ chỉ có thể thựchiện bằng quan hệ hàng hóa -tiền tệ

Bên cạnh đó thành phần kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể, tuy cùng dựatrên chế độ công hữu về tư liệu sản xuất, nhưng các đơn vị kinh tế vẫn có sựkhác biệt nhất định, có quyền tự chủ trong sản xuất kinh doanh, có lợi ích riêng,mặt khác các đơn vị kinh tế còn có sự khác nhau về trình độ kỹ thuật – côngnghệ, về trình độ quản lý, nên chi phí sản xuất và hiệu quả cũng khác nhau nênquan hệ kinh tế giữa họ phải thực hiện bằng quan hệ hàng hóa tiền tệ Và trongquan hệ kinh tế đối ngoại trong điều kiện phân công lao động quốc tế mỗi quốcgia riêng biệt là chủ sở hữu đối với mỗi hàng hóa đưa ra trao đổi trên thị trường,

sự trao đổi này phải trên nguyên tắc ngang giá Với bốn lý do trên, kinh tế thịtrường ở nước ta là một tồn tại tất yếu Và quan trong hơn hết tại Đại hội Đảnglần thứ IX đã khẳng định mô hình nền kinh tế ở nước ta trong thời kỳ quá độ lànền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường, có sựquản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Sự lựa chọn đó là xuấtphát từ những lợi ích của việc phát triển kinh tế – xã hội đem lại cho nước ta Nómang đến nhưng thành công nhất đinh như:

Tạo động lực thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển

Do cạnh tranh trong nền sản xuất hàng hóa, buộc các chủ thể sản xuất phảicải tiến kỹ thuật, áp dụng công nghệ mới vào sản xuất làm cho năng xuất laođộng tăng, chi phí sản xuất giảm ở mức thấp nhất

Kích thích tính năng động, sáng tạo của các chủ thể kinh tế, kích thích việcnâng cao chất lượng, cải tiến mẫu mã, tăng khối lượng hàng hóa và dịch vụ, làmcho sản xuất gắn với tiêu dùng Kinh tế thị trường chịu sự chi phối của quy luậtgiá trị, cạnh tranh, cung cầu, buộc mỗi người sản xuất tự chịu trách nhiệm vềhàng hóa mình làm ra Mỗi người sản xuất đều chịu sức ép buộc phải quan tâmtới sự tiêu thụ trên thị trường, sao cho sản phẩm của mình được xã hội thừa nhận

và cũng từ đó họ mới có thu nhập

Thúc đẩy phân công lao động, chuyên môn hóa sản xuất vì thế mà phát huyđược tiềm năng, lợi thế của từng vùng, của đất nước để mở rộng quan hệ kinh tếđối ngoại

Thúc đẩy quá trình tích tụ và tập trung sản xuất, tạo điều kiện ra đời nền sảnxuất lớn xã hội hóa cao; đồng thời chọn lọc được những nhà sản xuất kinh doanhgiỏi, hình thành đội ngũ cán bộ quản lý có trình độ, đội ngũ lao động lành nghềđáp ứng nhu cầu của đất nước

Phát triển nền kinh tế thị trường làm cho lực lượng sản xuất phát triển sảnphẩm xã hội ngày càng phong phú, đáp ứng nhu cầu đa dạng của mọi người.

Như vậy, phát triển kinh tế thị trường đối với nước ta là một tất yếu kinh tế,một nhiệm vụ kinh tế cấp bách để chuyển nền kinh tế lạc hậu thành nền kinh tếhiện đại, hội nhập vào sự phân công lao động quốc tế Đó là con đường đúngđắn để phát triển lực lượng sản xuất, khai thác có hiệu quả mọi tiềm năng củađất nước để thực hiện nhiệm vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa

1.4 Đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Những thành phần cấu thành nên đặc trưng của nền kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam:

Yếu tố chủ thể thị trường: Các chủ thể kinh tế được tự do sản xuất kinhdoanh theo luật pháp và được bình đẳng không phân biệt đối xử Các chủ thểkinh tế đều có cơ hội để tiếp cận các nguồn lực phát triển có hiệu quả

Yếu tố khách thể thị trường: Thực hiện các giải pháp để tạo lập và pháttriển các yếu tố thị trường cơ bản như thị trường hàng hóa và dịch vụ; thị trườngvốn, tiền tệ; thị trường khoa học, công nghệ; thị trường lao động, thị trường bấtđộng sản và lành mạnh hóa các yếu tố thị trường đó nhằm tạo điều kiện cho nềnkinh tế thị trường phát triển ổn định, bền vững và bảo đảm định hướng xã hộichủ nghĩa

Môi giới thị trường: Thực hiện các giải pháp để tạo lập và phát triển cácyếu tố thị trường cơ bản như thị trường hàng hóa và dịch vụ; thị trường vốn, tiềntệ; thị trường khoa học, công nghệ; thị trường lao động, thị trường bất động sản

và lành mạnh hóa các yếu tố thị trường đó nhằm tạo điều kiện cho nền kinh tếthị trường phát triển ổn định, bền vững và bảo đảm định hướng xã hội chủnghĩa

Cơ chế vận hành của thị trường: Tôn trọng tính khách quan của các quyluật kinh tế thị trường; tính năng động của cơ chế thị trường

Vai trò của Nhà nước: Nhà nước điều tiết nền kinh tế thị trường trên cơ sởvận dụng các quy luật kinh tế của nền kinh tế thị trường vào điều kiện Việt Namtrong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế để định hướng phát triển nền kinh tế, tạolập môi trường cho nền kinh tế phát triển ổn định, bền vững và hạn chế mặt tráicủa cơ chế thị trường

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam phải thựchiện gắn tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội, phát triển kinh tế phải đi đôivới phát triển văn hóa-xã hội, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trongtừng chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và từng giai đoạn phát triểncủa kinh tế thị trường

Đây là đặc trưng phản ánh thuộc tính quan trọng mang tính định hướng xãhội chủ nghĩa nền kinh tế thị trường ở Việt Nam Bởi tiến bộ và công bằng xãhội vừa là điều kiện bảo đảm cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế, vừa làmục tiêu thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa mà chúng ta phảihiện thực hóa từng bước trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Ngày nay, ở các nước tư bản chủ nghĩa người ta cũng đặt ra vấn đề giảiquyết công bằng xã hội Song thực chất nó chỉ được đặt ra khi tác động tiêu cựccủa cơ chế thị trường đã làm gay gắt các vấn đề xã hội, tạo ra bùng nổ các vấn

đề xã hội, đe dọa sự tồn vong của chế độ tư bản Vì thế họ cần tìm ra phươnghướng giải quyết các vấn đề xã hội mang tính chất tư bản chủ nghĩa, không chỉ

là phương tiện để duy trì sự tăng trưởng và phát triển ổn định, bền vững mà còn

là mục tiêu phải hiện thực hóa Do đó, ở bất cứ giai đoạn nào, mỗi chính sáchkinh tế cũng đều phải hướng đến mục tiêu phát triển xã hội và mỗi chính sách xãhội cũng phải nhằm tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, phải coi đầu tưcho các vấn đề xã hội (giáo dục, văn hóa, y tế, thể dục, thể thao, ) là đầu tư cho

sự phát triển bền vững Không thể đợi tới khi có nền kinh tế phát triển cao mới

thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội và càng không thể “hy sinh” tiến bộ vàcông bằng xã hội để chạy theo tăng trưởng kinh tế đơn thuần

Ngày nay, thực hiện công bằng xã hội ở nước ta không chỉ dựa vào chínhsách điều tiết thu nhập, an sinh xã hội và phúc lợi xã hội mà còn phải tạo ranhững điều kiên, tiền đề cần thiết để đảm bảo cho mọi người dân đều có cơ hộinhư nhau trong việc tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản như: giáo dục, y tế, việclàm… để họ có thể tự lo liệu và cải thiện đời sống của bản thân, gia đình, đồngthời góp phần xây dựng đất nước Cần kết hợp sức mạnh của cả nhà nước, cộngđồng và mỗi người dân trong các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội Nhà nướcvừa phải quan tâm tâm đầu tư thỏa đáng vừa phải coi trọng huy động các nguồnlực trong nhân dân để đem lại lợi ích chung cho xã hội và mỗi người

Về hệ thống mục tiêu phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa ở nước ta cụ thể Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI đã chỉrõ: Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta nhằmmục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, thực hiện: “Dân giàu, nướcmạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”

Ngoài ra đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ởViệt Nam còn được biểu hiện qua vai trò quản lý của nhà nước xã hội chủ nghĩa,nguyên tắc giải quyết các mối quan hệ, tính cộng đồng và tính dân tộc, quan hệquốc tế… Với những đặc trưng trên, kinh tê thị trường định hướng xã hội chủnghĩa ở việt nam là sự kết hợp những mặt tích cực, ưu điểm của nền kinh tế thịtrường với bản chất ưu việt của chủ nghĩa xã hội để định hướng tới một nềnkinh tế thị trường hiện đại, văn minh giảm bớt sự phân hóa và khoảng cách giàunghèo trong xã hội Tuy nhiên, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ởviệt nam đang trong quá trình hình thành và phát triển tuy nhiên sẻ có bộc lộmột vài khuyết điểm cần phải khắc phục và hoành thiện hơn

Như vậy, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta vừamang tính phổ biến (đặc trưng chung) của mọi nền kinh tế thị trường; vừa có đặctrưng riêng của tính định hướng xã hội chủ nghĩa Hai nhóm nhân tố này cùng

tồn tại, kết hợp và bổ sung cho nhau Trong đó, nhóm đặc trưng chung đóng vaitrò là động lực thúc đẩy nền kinh tế phát triển, nhóm đặc trưng riêng đóng vaitrò hướng dẫn nền kinh tế phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

CHƯƠNG 2: SỰ PHÂN HÓA GIÀU NGHÈO DƯỚI TÁC ĐỘNG CỦA NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở

NƯỚC TA HIỆN NAY 2.1 Thực trạng của sự phân hóa giàu nghèo ở nước ta hiện nay.

Phân hóa giàu nghèo ở nước ta ngày càng nghiêm trọng và ai cũng nhận raqua thực tế cuộc sống hàng ngày Nhiều bài viết cũng như phát biểu của cácchuyên gia khi đề cập đến tình trạng này thường dùng những hình ảnh đối chiếunhư “giữa đô thị rực rỡ đèn màu về đêm, chen chúc những căn lều xiêu vẹotrong con hẻm tối tăm”, hay “trong khi các đại gia chi tiêu hàng chục triệu đồngcho một buổi tiệc tùng tiếp bạn bè thì có những gia đình không đủ ngày hai bữacơm” Chỉ từ sau khi đất nước bước vào công cuộc đổi mới toàn diện năm 1986,xóa bỏ cơ chế quản lý cũ, thực hiện phát triển kinh tế nhiều thành phần theo cơchế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thì sự chênh lệch giàu nghèo, phântầng xã hội mới bộc lộ một cách rõ ràng và ngày càng trở nên sâu sắc Lúc này

đã xuất hiện những công trình nghiên cứu về cơ cấu xã hội và phân tầng xã hộinhằm cung cấp những căn cứ lý luận và thực tiễn giúp Đảng và nhà nước kịpthời đưa ra những định hướng chiến lược và những chính sách phát triển kinh tế

- xã hội phù hợp với thời kỳ chuyển đổi cơ chế và mô hình quản lý phát triển đấtnước

Sau hơn 32 năm đổi mới, nền kinh tế nước ta đã đạt được những thành tựuđáng kể Điều này thể hiện rõ ràng qua mức thu nhập bình quân đầu người liêntục tăng trong phạm vi cả nước Mức thu nhập bình quân đầu người của Việtnam qua mỗi năm cũng ngày một năng và tăng trưởng kinh tế dần chuyển dịch