TIỂU LUẬNMÔN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊNINĐề tài : Phân tích những tác động tích cực và tiêu cực của hội nhập kinh tế quốc tế đối với sự phát triển của Việt Nam, Việt Nam cần phải thích
Trang 1TIỂU LUẬNMÔN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊNIN
Đề tài : Phân tích những tác động tích cực và tiêu cực của hội nhập kinh
tế quốc tế đối với sự phát triển của Việt Nam, Việt Nam cần phải thích ứng với những tác động đó như thế nào?
Trang 2MỤC LỤC
I ĐẶT VẤN ĐỀ 1
II NỘI DUNG 2 2.1 Những vấn đề chung về hội nhập kinh tế quốc tế 2 2.2 Những tác động tích cực và tiêu cực của hội nhập kinh tế quốc tế đối với sự phát triển của Việt Nam 5 2.3 Một số đề xuất, kiến nghị để Việt Nam thích ứng với những tác động của hội nhập kinh tế quốc tế 10 KẾT LUẬN 20 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 21
Trang 3tế đem lại để phát triển kinh tế của mỗi nước là rất khác nhau, trong đó thời
cơ xen lẫn thách thức Nhưng qua kinh nghiệm thực tế của nhiều Quốc giađều cho thấy chỉ có tham gia vào hội nhập kinh tế quốc tế thì các nước, đặcbiệt các nước nghèo mới có cơ hội để phát triển
Nền kinh tế Việt Nam là một bộ phận không thể tách rời trong nềnkinh tế thế giới, chúng ta phải hoà nhập với xu thế của thời đại, tận dụngnhững cơ hội do chúng đem lại đồng thời ứng phó với những thách thức dochúng đặt ra Việt Nam đang trong thời kỳ chuyển đổi sang nền kinh tế thịtrường, mở cửa, hội nhập kinh tế với chủ trương xây dựng nền kinh tế mở, đaphương hoá, đa dạng hoá các quan hệ kinh tế đối ngoại, vốn đầu tư, côngnghệ và kỹ năng quản lý từ bên ngoài để phát triển kinh tế
Đại hội IX của Đảng cộng sản Việt nam xác định rõ đường lối củanước ta là: “Chủ động hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực theo tinh thần pháthuy tối đa nội lực, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế, bảo đảm độc lập tự chủ
và định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích dân tộc, an ninh quốc gia, giữ
Trang 4gìn bản sắc văn hoá dân tộc, bảo vệ môi trường" Hội nhập đã trở thành mộtnội dung quan trọng của sự nghiệp đổi mới của Đảng và Nhà nước ta tronggiai đoạn mới.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh kinh tế quốc tế ngày cànggay gắt hiện nay, Việt Nam đã có được những thành quả nhất định Song còntiềm ẩn nhiều khó khăn thách thức, một mặt chúng ta phải kế thừa học hỏi từcác nước đi trước, mặt khác phải tìm ra cho mình những bước đi thích hợp đểnâng cao khả năng cạnh tranh của nền kinh tế, chú trọng phát huy lợi thế,nâng cao chất lượng, hiệu quả và hợp tác quốc tế, tăng cường vai trò ảnhhưởng của nước ta với khu vực và trên thế giới
Xuất phát từ thực tế đó, tôi đã chọn để tài: “Phân tích những tác
động tích cực và tiêu cực của hội nhập kinh tế quốc tế đối với sự phát triển của Việt Nam, Việt Nam cần phải thích ứng với những tác động đó như thế nào" cho tiểu luận hết môn của mình.
II NỘI DUNG
2.1 Những vấn đề chung về hội nhập kinh tế quốc tế
2.1.1 Khái niệm và sự cần thiết khách quan hội nhập kinh tế quốc tế
Khái niệm về hội nhập kinh tế quốc tế:
Hội nhập kinh tế quốc tế của một quốc gia là quá trình quốc gia dó thựchiện gắn kết nền kinh tế của mình với nền kinh tế thế giới dựa trên sự chia sẻlợi ích đồng thời tuân thủ các chuẩn mực quốc tế chung
Tình tất yếu khách quan của hội nhập kinh tế quốc tế
Thứ nhất, do xu thế khách quan trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế.Toàn cầu hóa là quá trình tạo ra liên kết và sự phụ thuộc lẫn nhau ngàycàng tăng giữa các quốc gia trên quy mô toàn cầu
Trang 5Toàn cầu hoá diễn ra trên nhiều phương diện: kinh tế, chính trị, vănhoá, xã hội v.v trong đó, toàn cầu hoá kinh tế là xu thế nổi trội nhất, nó vừa
là trung tâm vừa là cơ sở và cũnệ là động lực thúc đẩy toàn cầu hoá các lĩnhvực khác Toàn cầu hoá kinh tể là sự gia tăng nhanh chóng các hoạt động kinh
tế vượt qua mọi biên giới quốc gia, khu vực, tạo ra sự phụ thuộc lẫn nhau giữacác nền kinh tế trong sự vận động phát triển hướng tới một nền kinh tế thếgiới thống nhất
Trong điều kiện toàn cầu hóa kinh tế hội nhập kinh tế quốc tế trờ thànhtất yếu khách quan:
Toàn cầu hóa kinh tế đã lôi cuốn tất cả các nước vào hệ thống phâncông lao động quốc tế, các mối liên hệ quốc tế của sản xuất và trao đôi ngàycàng gia tăng, khiến cho nền kinh tế của các nước trở thành một bộ phận hữu
cơ và không thể tách rời nền kinh tế toàn cầu Trong toàn cầu hóa kinh tế, cácyếu tố sản xuất được lưu thông trên phạm vi toàn câu Do đó, nếu không hộinhập kinh tế quốc tế, các nước không thể tự đàm bảo được các điều kiện cằnthiết cho sản xuất trong nước Hội nhập kinh tế quốc tế tạo ra cơ hội để cácquốc gia giải quyết những vấn đề toàn cầu đã và đang xuất hiện ngày càngnhiều, tận dụng được các thành tựu của cách mạng công nghiệp, biến nóthành động lực cho sự phát triển
Thứ hai, hội nhập kinh tế quốc tế là phương thức phát triển phố biếncủa các nước, nhất là các nước đang và kém phát triền trong điều kiện hiệnnay
Đối với các nước đang và kém phát triển thì hội nhập kinh tế quốc tế là
cơ hội để tiếp cận và sử dụng được các nguồn lực bên ngoài như tài chính,khoa học công nghệ, kinh nghiệm của các nước cho phát triển của mình Khi
mà các nước tư bàn giàu có nhất, các công ty xuyên quốc gia đang nắm trongtay những nguồn lực vật chất và phương tiện hùng mạnh nhất để tác động lên
Trang 6toàn thế giới thì chỉ có phát triển kinh tế mở và hội nhập quốc tế, các nướcđang và kém phát triển mới có thể tiếp cận được nhưng năng lực này cho pháttriển của mình.
Hội nhập kinh tế quốc tế là con đường có thể giúp cho các nước đang
và kém phát triển có thể tận dụng thời cơ phát triển rút ngán, thu hẹp khoảngcách với các nước tiên tiến, khắc phục nguy cơ tụt hậu ngày càng rõ rệt
Hội nhập kinh tế quốc tế giúp mở cửa thị trường, thu hút vốn, thúc đẩycông nghiệp hoá, tăng tích luỹ; tạo ra nhiều cơ hội việc làm mới và nâng caomức thu nhập tương đối của các tầng lớp dân cư
Tuy nhiên, điều càn chú ý ở đây là chủ nghĩa tư bàn hiện đại với ưu thế
về vốn và công nghệ đang ráo riết thực hiện ý đồ chiến lược biến quá trìnhtoàn cầu hoá thành quá trình tự do hoá kinh tế và áp đặt chính trị theo quỹ đạo
tư bản chủ nghĩa Điều này khiến cho các nước đang và kcm phát triển phảiđôi mặt với không ít rủi ro, thách thức: đó là gia tăng sự phụ thuộc do nợnước ngoài, tình trạng bất bình đẳng trong trao đồi mậu dịch - thương mạigiữa các nước đang phát triền và phát triển Bởi vậy, các nước dang và kémphát triền phát triền cần phải có chiến lược hợp lý, tìm kiếm các đối sách phùhọp để thích ứng với quá trình toàn càu hoá da bình diện và đầy nghịch lý
2.1.2 Nội dung hội nhập kinh tế quốc tế
Thứ nhất, chuẩn bị các điều kiện đề thực hiện hội nhập hiệu thành công
Hội nhập là tất yếu, tuy nhiên, đối với Việt Nam, hội nhập không phảibằng mọi giá Quá trình hội nhập phải được cân nhắc với lộ trình và cách thứctối ưu Quá trình này đòi hỏi phải có sự chuẩn bị các điều kiện trong nội bộnền kinh tế cũng như các mối quan hệ quốc tế thích hợp
Các điều kiện sẵn sảng về tư duy, sự tham gia của toàn xã hội, sự hoànthiện và hiệu lực của thể chế, nguồn nhân lực và sự am hiểu môi trườnệ quốc
Trang 7tế; nền kinh tế có năng lực sản xuất thực là những điều kiện chủ yếu để thựchiện hội nhập thành công.
Thứ hai, thực hiện đa dạng các hình thức, các mức độ hội nhập kinh tế
quốc tế
Hội nhập kinh tế quốc tế có thể diễn ra theo nhiều mức độ Theo đó hộinhập kinh tế quốc tế có thể được coi là nông, sâu tùy vào mức độ tham giacủa một nước vào các quan hệ kinh tế đối ngoại, các tổ chức kinh tế quốc tếhoặc khu vực Theo đó, tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế được chia thànhcác mức độ cơ bản từ thấp đến cao là: Thỏa thuận thương mại ưu đãi (PTA),Khu vực mậu dịch tự do (FTA), Liên minh thuế quan (CT)
Thị trường chung (hay thị trường duy nhất), Liên minh kinh tế - tiềntệ
Xét về hình thức, hội nhập kinh tế quốc tế là toàn bộ các hoạt độngkinh tế đối ngoại của một nước gồm nhiều hình thức đa dạng như: ngoạithương, đầu tư quốc tế, hợp tác quốc tế, dịch vụ thu ngoại tệ
2.2 Những tác động tích cực và tiêu cực của hội nhập kinh tế quốc
tế đối với sự phát triển của Việt Nam
2.2.1 Tác động tích cực của hội nhập kinh tế quốc tế đối với sự phát triển của Việt Nam
Hiện nay, phạm vi đối tác FTA của Việt Nam đã khá rộng và toàn diện,trong 3 - 5 năm tới sẽ chạm đến các dấu mốc quan trọng của nhiều Hiệp định
và dần tiến đến tự do hóa thuế quan hầu hết các mặt hàng nhập khẩu với cácđối tác thương mại chính Ngoài ra, việc ký kết 2 Hiệp định và tuyên bố kếtthúc 2 Hiệp định quan trọng TPP và Việt Nam - EU sẽ tác động đáng kể đếnnền kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn tới Cụ thể:
Đối với xuất, nhập khẩu: Quá trình thực hiện các cam kết cắt giảm thuếquan trong hội nhập kinh tế quốc tế, hoàn thiện hệ thống quản lý hải quan
Trang 8theo tiêu chuẩn quốc tế và cắt giảm hàng rào thuế quan đã tạo ra tác động tíchcực đến hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam.
Cơ hội lớn nhất là mở rộng thị trường nhờ cắt giảm thuế và dỡ bỏ ràocản thương mại để tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu.Nếu như năm 2007, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam là 111,3 tỷUSD (trong đó xuất khẩu là 48,5 tỷ USD và nhập khẩu là 62,7 tỷ USD), thìtới năm 2015 tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đã tăng khoảng 3lần đạt 328 tỷ USD (trong đó nhập khẩu là 165,6 tỷ USD và xuất khẩu là162,4 tỷ USD)
Trong đó, các đối tác FTA của Việt Nam đều là các đối tác thương mạiquan trọng, thể hiện ở giá trị thương mại lớn và tỉ trọng cao trên tổng số liệuthương mại với thế giới của Việt Nam hằng năm Tương mại của Việt Namvới các đối tác đã và đang đàm phán luôn chiếm trên 80% tổng kim ngạchthương mại của Việt Nam
Trong thời gian tới, khi các cam kết FTA bước vào giai đoạn cắt giảmsâu, đặc biệt các FTA với Hoa Kỳ, EU có hiệu lực sẽ thúc đẩy xuất khẩumạnh hơn, đem đến nhiều cơ hội mở rộng thị trường cho hàng hóa của ViệtNam đồng thời giúp đa dạng hóa thị trường nhập khẩu, tránh phụ thuộc vàocác thị trường nguyên liệu truyền thống
Đối với chuyển dịch cơ cấu sản xuất hàng xuất khẩu: Hội nhập kinh tếquốc tế đã thúc đẩy tái cấu trúc nền kinh tế, đặc biệt là chuyển dịch cơ cấu sảnxuất hàng hóa xuất khẩu theo hướng tích cực, phù hợp với chủ trương côngnghiệp hóa theo hướng hiện đại, theo đó tập trung nhiều hơn vào các mặthàng chế biến, chế tạo có giá trị và hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăngcao hơn
Năm 2015, tỷ trọng xuất khẩu các nhóm hàng sản phẩm dệt may, giàydép, nông sản có xu hướng giảm xuống trong khi đó tỷ trọng của các nhóm
Trang 9sản phẩm như máy vi tính, linh kiện điện tử, điện thoại tăng lên, chiếm tới27,7% tổng giá trị kim ngạch hàng hóa xuất khẩu.
Đối với thu hút FDI: Cùng với việc cải thiện môi trường đầu tư, hộinhập kinh tế quốc tế đã và sẽ mở ra các cơ hội lớn đối với lĩnh vực đầu tư củaViệt Nam Đầu tư tại Việt Nam, các nhà đầu tư có thể tiếp cận và hưởng ưuđãi thuế quan từ các thị trường lớn mà Việt Nam đã ký kết FTA như khu vựcASEAN, Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ
Bên cạnh đó, việc thực hiện các cam kết trong các Hiệp định thế hệ mớinhư TPP, EVFTA (dỡ bỏ các biện pháp hạn chế đầu tư và dịch vụ, bảo hộ đầu
tư công bằng, không phân biệt đối xử, mở cửa thị trường mua sắm Chính phủ,dịch vụ tài chính…) sẽ khiến cho môi trường đầu tư của Việt Nam trở nênthông thoáng hơn, minh bạch hơn, thuận lợi hơn từ đó sẽ thu hút được nhiềuvốn đầu tư hơn nữa
Theo số liệu từ Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), tínhchung trong 12 tháng năm 2015, tổng vốn đăng ký cấp mới và tăng thêm là22,757 tỷ USD, tăng 12,5% so với cùng kỳ năm 2014
Đối với thu ngân sách nhà nước: Lộ trình cắt giảm thuế trong các FTA
sẽ dẫn tới giảm nguồn thu NSNN đối với hàng hóa nhập khẩu Tuy nhiên, tácđộng của việc giảm thuế đối với tổng thu NSNN về cơ bản là không lớn do:
(i) Mặc dù giai đoạn 2015 - 2018, các Hiệp định thương mại đã ký kếtvới ASEAN, Trung Quốc, Hàn Quốc bước vào giai đoạn cắt giảm thuế và xóa
bỏ thuế quan sâu và cơ cấu nhập khẩu của Việt Nam chủ yếu là từ các nướcnày, song lộ trình cắt giảm thuế đã thực hiện từ nhiều năm, nên không có ảnhhưởng đột ngột đến nguồn thu NSNN Đối với TPP, nhập khẩu của Việt Nam
từ các nước TPP chiếm khoảng hơn 20% tổng kim ngạch nhập khẩu tuynhiên, trong số 11 nước thành viên TPP, Việt Nam đã ký kết FTA với 6/11nước, đồng thời nhập khẩu từ 5 nước còn lại chỉ chiếm khoảng hơn 5% tổng
Trang 10kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam Vì vậy, có thể nói mức ảnh hưởng tớithu NSNN là không nhiều.
(ii) Việc cắt giảm thuế quan trong TPP cũng như trong các FTA sẽkhiến cho hàng hoá nhập khẩu từ các nước đối tác chắc chắn có tăng lên và do
đó, số thu từ thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với hàng nhậpkhẩu đương nhiên cũng tăng theo Ngoài ra, chi phí sản xuất của doanhnghiệp giảm cũng sẽ tác động tích cực đến nguồn thu từ thuế thu nhập doanhnghiệp
Xét về tổng thể, hội nhập kinh tế quốc tế đã và đang đem lại nhiều cơhội cho các doanh nghiệp và nền kinh tế của Việt Nam Tuy nhiên, với 96%tổng số doanh nghiệp đang hoạt động là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, áp lựccạnh tranh đối với nền kinh tế Việt Nam là rất lớn Trong đó:
Đối với lĩnh vực xuất nhập khẩu: Dù hàng rào thuế quan được dỡ bỏ,song việc có tận dụng được các ưu đãi về thuế quan để mở rộng thị trườnghay không lại phụ thuộc vào việc đáp ứng các yêu cầu về quy tắc xuất xứcũng như các yêu cầu khác (an toàn thực phẩm, vệ sinh dịch tễ ) Với nănglực tự sản xuất và cung ứng nguyên phụ liệu còn hạn chế, thì những yêu cầu
về quy tắc xuất xứ hàng hóa lại đang đặt ra thách thức và mối lo ngại cho cácdoanh nghiệp Việt Nam
Đối với sản xuất trong nước: Việc tự do hóa thuế nhập khẩu sẽ dẫn đến
sự gia tăng nhanh chóng nguồn hàng nhập khẩu từ các nước, đặc biệt là từ cácnước TPP, EU vào Việt Nam do giá thành rẻ hơn, chất lượng và mẫu mã đadạng, phong phú hơn sẽ tác động đến lĩnh vực sản xuất trong nước
Ngoài ra, khi hàng rào thuế quan được gỡ bỏ nhưng các hàng rào kỹthuật không hiệu quả, Việt Nam sẽ trở thành thị trường tiêu thụ các sản phẩmchất lượng kém, ảnh hưởng tới sức khỏe người tiêu dùng trong khi lại khôngbảo vệ được sản xuất trong nước
Trang 11Đặc biệt, sản phẩm nông nghiệp và các doanh nghiệp, nông dân ViệtNam đứng trước sự cạnh tranh gay gắt, trong khi đó hàng hóa nông sản vànông dân là những đối tượng dễ bị tổn thương nhất trong hội nhập.
Đối với lĩnh vực đầu tư: Việc gia tăng dòng vốn nước ngoài vào ViệtNam cũng đặt ra yêu cầu về tăng cường năng lực của cơ quan quản lý trongviệc giám sát dòng vốn ra vào, tránh nguy cơ bong bóng hoặc rút vốn ồ ạt, đểnền kinh tế có thể hấp thụ lượng vốn một cách có hiệu quả
2.2.2 Tác động tiêu cực của hội nhập kinh tế quốc tế đối với sự phát triển của Việt Nam
Hội nhập kinh tế quốc tế không chỉ đưa lại những lợi ích, trái lại, nócũng đặt ra nhiều rủi ro, bất lợi và thách thức, đó là:
- Hội nhập kinh tế quốc tế làm gia tăng sự cạnh tranh gay gắt khiếnnhiều doanh nghiệp và ngành kinh tế nước ta gặp khó khăn trong phát triển,thậm chí là phá sản, gây nhiều hậu quà bất lợi về mặt kinh tế - xã hội
- Hội nhập kinh tế quốc tế có thể làm gia tăng sự phụ thuộc của nềnkinh tế quốc gia vào thị trường bên ngoài, khiến nền kinh tc dỗ bị tồn thươngtrước những biến động khôn lường về chính trị, kinh tế và thị trường quốc tế
- Hội nhập kinh tế quốc tế có thể dẫn đến phân phối không công bằnglợi ích và rủi ro cho các nước và các nhóm khác nhau trong xã hội, do vậy cónguy cơ làm tăng khoảng cách giàu - nghèo và bất bình đẳng xã hội
-Trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, các nước đang phát triển nhưnước ta phải đối mặt với nguy cơ chuyển dịch cơ cấu kinh tế tự nhiên bất lợi,
do thiên hướng tập trung vào các ngành sừ dụng nhiều tài nguyên, nhiều sứclao động, nhưng có giá trị gia tăng thấp Có vị trí bất lợi và thua thiệt trongchuỗi giá trị toàn cầu Do vậy, dễ trở thành bãi thải công nghiệp và công nghệthấp, bị cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên và hủy hoại môi trường ở mức
độ cao
Trang 12- Hội nhập kinh tế quốc tế có thể tạo ra một số thách thức đối với quyềnlực Nhà nước, chủ quyền quốc gia và phát sinh nhiều vấn đề phức tạp đối vớiviệc duy trì an ninh và ổn định trật tự, an toàn xã hội.
- Hội nhập có thể làm gia tăng nguy cơ bản sắc dân tộc và văn hóatruyền thống Việt Nam bị xói mòn trước sự “xâm lăng” của văn hóa nướcngoài
- Hội nhập có thể làm tăng nguy cơ gia tăng của tình trạng khủng bốquốc tế, buôn lậu, tội phạm xuyên quốc gia, dịch bệnh, nhập cư bất hợppháp
Tóm lại, hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay vừa có khả năng tạo ranhững cơ hội thuận lợi cho sự phát triển kinh tế, vừa có thề dẫn đến nhữngnguy cơ to lớn mà hậu quả của chúng là rất khó lường Vì vậy, tranh thủ thời
cơ, vượt qua thách thức trong hội nhập kinh tế là vấn đề cần phải đặc biệt coitrọng
2.3 Một số đề xuất, kiến nghị để Việt Nam thích ứng với những tác động của hội nhập kinh tế quốc tế
Hội nhập kinh tế quốc tế là một trong những chủ đề kinh tế có tác độngtới toàn bộ tiến trình phát triển kinh tế xã hội của nước ta hiện nay, liên quantrực tiếp đến quá trình thực hiện định hướng và mục tiêu phát triển đất nước.Với cả những tác động đa chiều của hội nhập kinh tế quốc tế, xuât phát từthực tiễn đất nước, Việt Nam càn phải tính toán một cách thức phù hợp đểthực hiện hội nhập kinh tế quốc tế thành công
2.3.1 Nhận thức sâu sắc về thời cơ và thách thức do hội nhập kinh tế quốc tế mang lại
Nhận thức về hội nhập kinh tế quốc tế có tầm quan trọng và ảnh hưởng
to lớn đến những vấn đề cốt lõi của hội nhập, về thực chất là sự nhận thức quy