Phân tích hoạt động cạnh tranh trong nội bộ ngành và cạnh tranh giữa các ngành những tác động tích cực và tiêu cực của cạnh tranh ý nghĩa thực tiễn

Untitled ĐẠI HỌC UEH TRƯỜNG KINH DOANH KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TIỂU LUẬN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC LÊNIN ĐỀ TÀI PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG CẠNH TRANH TRONG NỘI BỘ NGÀNH VÀ CẠNH TRANH GIỮA CÁC NGÀNH NHỮNG TÁC ĐỘNG[.]

ĐẠI HỌC UEH TRƯỜNG KINH DOANH KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN

KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊNIN

ĐỀ TÀI: PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG CẠNH TRANH TRONG NỘI BỘ NGÀNH VÀ CẠNH TRANH GIỮA CÁC NGÀNH NHỮNG TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC VÀ TIÊU CỰC CỦA CẠNH TRANH?

Ý NGHĨA THỰC TIỄN.

GIẢNG VIÊN GIẢNG DẠY : PGS.TS NGUYỄN MINH TUẤN

MÃ LỚP HP : 22D1POL51002429

NHÓM SINH VIÊN THỰC HIỆN : NHÓM 9

DANH SÁCH THÀNH VIÊN

1 Trần Phạm Hải Nam (Nhóm trưởng) 31211027651

• Tìm nội dung (Phần 2-III)

• Thuyết trình

• Làm trò chơi Quizizz

2 Nguyễn Thị Phương Thảo 31211021170

• Tìm nội dung (Phần IV)

• Làm powerpoint

3 Nguyễn Nguyệt Minh 31211027921

• Tìm nội dung (Phần 1-II)

• Thuyết trình

• Tìm nội dung (Phần 2-II)

• Thuyết trình

• Tìm nội dung (Phần 1-III và V)

• Tổng hợp, làm tiểu luận

• Tìm nội dung (Phần IV)

• Làm powerpoint

• Tìm nội dung (Lời cảm ơn, Lời mở đầu

và Phần I)

• Soạn câu hỏi Quizizz

8 Nguyễn Thị Cẩm Tiên 31211021509

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU - 1

LỜI CẢM ƠN - 1

LỜI MỞ ĐẦU - 2

B NỘI DUNG - 4

I CẠNH TRANH LÀ GÌ? -4

II PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG CẠNH TRANH -5

1 Cạnh tranh trong nội bộ ngành -5

2 Cạnh tranh giữa các ngành -7

III NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA CẠNH TRANH -8

1 Tác động tích cực -8

2 Tác động tiêu cực - 10

IV Ý NGHĨA THỰC TIỄN -12

C KẾT LUẬN - 16

A MỞ ĐẦU :

LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên chúng em xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến Ban giám hiệu nhà trường cùng với các giảng viên đang giảng dạy tại giảng đường Đại học Kinh tế TPHCM Dù đang trong giai đoạn tình hình dịch chuyển biến khá phức tạp nhưng nhà trường và các giảng viên vẫn tạo cơ hội cho thầy trò được làm việc cùng nhau trong một môi trường an toàn và hiệu quả

Nhóm em xin gửi lời cảm ơn đặc biệt đến thầy Nguyễn Minh Tuấn Người đã gắn bó cùng chúng em trong môn học này và tạo điều kiện cho chúng em làm bài tiểu luận này Nhờ những góp ý của thầy mà nhóm chúng

em có thể hoàn thành bài tiểu luận này một cách hoàn thiện nhất

Không quên gửi lời cảm ơn đến các thành viên trong nhóm 11, cảm ơn sự nhiệt huyết, quyết tâm trong cách làm việc nhóm của các bạn Cảm ơn vì đã bỏ qua những thiếu sót và cảm ơn vì đã cùng nhau hoàn thành bài tiểu luận này Lời cuối cùng, mặc dù nhóm chúng em đã cố gắng hết sức cùng nhau hoàn thành bài tiểu luận này nhưng sẽ không tránh khỏi những sai sót bởi cách làm việc còn non nớt của những sinh viên năm nhất Nhóm em mong nhận được lời góp ý từ thầy và các bạn để chúng em có thêm nhiều kinh nghiệm

LỜI MỞ ĐẦU Hiện nay nước Việt Nam đã và đang trên con đường phát triển thành công Đó là nhờ những cải cách kinh tế từ năm 1986 kết hợp với những xu hướng toàn cầu thuận lợi đã nhanh chóng giúp Việt Nam phát triển từ một quốc gia nghèo trở thành quốc gia thu nhập trung bình thấp chỉ trong vòng một thế hệ Việt nam đã có những thành tựu đáng kể từ năm 2002 đến 2020, GDP đầu người tăng 2,7 lần, đạt gần 2.800 USD Cũng trong giai đoạn này, tỉ lệ nghèo (theo chuẩn 1,9 USD/ngày) giảm mạnh từ hơn 32% năm 2011 xuống còn dưới 2%

Nhờ có nền tảng vững chắc, kinh tế Việt Nam đã thể hiện sức chống chịu đáng kể trong những giai đoạn khủng hoảng, mới đây là đại dịch COVID-19 Năm 2020 Việt Nam là một trong số ít các quốc gia ghi nhận tăng trưởng GDP dương khi đại dịch bùng phát Y tế đạt nhiều tiến bộ lớn khi mức sống ngày càng cải thiện Ngoài ra nền kinh tế Việt Nam cũng ngày càng phát triển, khả năng người dân tiếp cận hạ tầng cơ sở được cải thiện đáng kể Tính đến năm

2016, 99% dân số sử dụng điện chiếu sáng, so với tỉ lệ 14% năm 1993 Tỉ lệ tiếp cận nước sạch nông thôn cũng được cải thiện, từ 17% năm 1993 lên 70% năm 2016, trong khi tỉ lệ ở thành thị là trên 95%

Việt Nam đã đặt ra những tầm nhìn phát triển tham vọng hơn, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045 Để làm được điều này, nền kinh tế cần tăng trưởng với tốc độ bình quân hàng năm khoảng 5% trên đầu người trong 25 năm tới Việt Nam cũng hướng tới mục tiêu phát triển theo hướng xanh hơn, bao trùm hơn

Để có nền kinh tế phát triển chắc chắn Việt Nam phải cạnh tranh rất nhiều Môi trường cạnh tranh là môi trường mà ở đó, các doanh nghiệp luôn

phải vận động, đổi mới, cải tiến không chỉ công nghệ mà cả chủng loại, kiểu dáng, phương thức kinh doanh Theo cách đó, cạnh tranh tạo ra sự đổi mới liên tục và động lực phát triển liên tục

Vì những lẽ trên đây mà một nhà nước văn minh trong cơ chế thị trường hiện đại phải là nhà nước có nhiệm vụ và chức năng phát hiện, thừa nhận bảo

vệ và khuyến khích những khả năng và thuộc tính tốt đẹp của cạnh tranh Bên cạnh đó, để khắc phục những khuyết tật của thị trường do cạnh tranh đem lại, mỗi quốc gia đều phải có chính sách cạnh tranh và trên cơ sở đó, điều tiết hoạt động cạnh tranh trong kinh doanh, điều chỉnh các hành vi cạnh tranh của các doanh nghiệp bảo đảm chúng không thao túng thị trường Vai trò của nhà nước trong việc điều tiết cạnh tranh được thừa nhận ở tất cả các quốc gia phát triển theo cơ chế thị trường Tuy nhiên, sự can thiệp của nhà nước luôn phải tôn trọng các quy luật chung vốn có của thị trường đồng thời không làm ảnh hưởng đến quyền tự do kinh doanh của doanh nghiệp

B NỘI DUNG :

• Khái niệm: Cạnh tranh là một trong những quy luật của nền kinh tế thị

trường, nó chịu nhiều chi phối của quan hệ sản xuất giữ vị trí thống trị trong xã hội, nó có quan hệ hữu cơ với các quy luật kinh tế khác như quy luật giá trị, quy luật lưu thông tiền tệ, quy luật cung cầu,…

• Bản chất của cạnh tranh: Cạnh tranh là động lực thúc đẩy nền kinh tế

phát triển, điều tiết hệ thống thị trường, còn là yếu tố quan trọng làm lành mạnh các quan hệ xã hội Cạnh tranh phải được diễn ra trong môi trường pháp

lý tự do và bình đẳng cho mọi chủ thể kinh doanh, nếu không có môi trường pháp lý đó, cạnh tranh có thể đưa đến những hậu quả tiêu cực về mặt xã hội

Ví dụ: Người sản xuất thì muốn bán được hàng hóa với giá cao, người tiêu dùng lại muốn mua được hàng hóa với giá r攃ऀ; Hoặc giữa người tiêu dùng với người tiêu dùng để mua được hàng hóa với giá r攃ऀ hơn, chất lượng hơn; Hoặc giữa người sản xuất với người sản xuất nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ hàng hóa, như điều kiện về vốn, lao động, nguồn nguyên liệu, thị trường, giành nơi đầu tư có lợ i,… để thu được nhiều lợi ích nhất cho mình

1 Cạnh tranh trong nội bộ ngành :

• Quy luật cạnh tranh: Quy luật cạnh tranh là quy luật kinh tế điều tiết một

cách khách quan mối quan hệ ganh đua kinh tế giữa các chủ thể trong sản xuất

và trao đổi hàng hóa Quy luật cạnh tranh yêu cầu khi đã tham gia thị trường, các chủ thể sản xuất kinh doanh, bên cạnh sự hợp tác luôn phải chấp nhận cạnh tranh

Ví dụ: Cạnh tranh giữa hai công ty nước giải khát Pepsi và Coca Cola hay các hãng điện thoại lớn như Samsung, IP, Oppo

• Cạnh tranh trong nội bộ ngành: Là cạnh tranh giữa các chủ thể kinh

doanh trong cùng một ngành, cùng sản xuất ra một loại hàng hóa

Ví dụ: Cạnh tranh giữa các hãng xe liên tỉnh với nhau, cạnh tranh giữa các loại

xe máy trong phân khúc thị trường

Cạnh tranh trong nội bộ

ngành nhằm tăng lợi nhuận

siêu ngạch Sản xuất hàng

hóa của mỗi chủ thể kinh

doanh có một giá trị cá biệt

riêng Nhưng khi bán ra thị

trường thì phải bán theo giá

trị xã hội (nghĩa là mức giá trị hàng hóa được sản xuất ở trình độ trung bình)

Để có được lợi nhuận cao nhất thì các chủ thể kinh doanh luôn cố gắng hạ thấp giá trị cá biệt thấp hơn giá trị xã hội của hàng hóa

Họ có thể sử dụng các biện pháp để cải tiến kỹ thuật, nâng cao đổi mới công nghệ, hợp lý hóa sản xuất, tăng năng suất và chất lượng lao động để hạ thấp giá trị cá biệt của hàng hóa thấp hơn giá trị xã hội của hàng hóa đó

Kết quả của cạnh tranh trong nội bộ ngành là hình thành giá trị thị trường của hàng hoá (hay còn gọi là giá trị xã hội của hàng hoá)

• Cạnh tranh trong nội bộ ngành và sự hình thành giá trị thị trường:

Giá trị thị trường là giá trị trung bình của những hàng hóa được sản xuất

ra trong một khu vực sản xuất nào đó hay giá trị cá biệt của những hàng hóa được sản xuất ra trong điều kiện trung bình chiếm đại bộ phận hàng hóa của khu vực đó

Điều kiện sản xuất trung bình trong một ngành thay đổi do kỹ thuật sản xuất phát triển, năng suất lao động tăng lên làm cho giá trị thị trường của hàng hoá đó có xu hướng giảm xuống Trên thị trường hàng hoá phải bán theo giá thị trường (giá trị xã hội) mặc dù giá trị cá biệt khác nhau Điều này làm cho điều kiện sản xuất trung bình của một ngành thay đổi, giá trị xã hội của hàng hoá giảm xuống, chủng loại hàng hoá đa dạng với chất lượng ngày càng cao Giá trị thị trường không chỉ chịu sự tác động của giá trị xã hội, mà còn chịu tác động của giá trị cá biệt của nhà sản xuất cung ứng đại bộ phận một loại hàng hóa cho thị trường Theo C.Mác: “một mặt phải coi giá trị thị trường

là giá trị trung bình của những hàng hóa được sản xuất ra trong một khu vực sản xuất nào đó, mặt khác phải coi giá trị thị trường là giá trị cá biệt của những hàng hóa được sản xuất ra trong những điều kiện trung bình của khu vực đó và chiếm một khối lượng lớn trong tổng số những sản phẩm của khu vực này” Như vậy kết lại cạnh tranh trong nội bộ ngành sẽ hình thành giá trị thị trường Đây là cơ sở của giá cả thị trường Điều mà chủ thể kinh tế phải căn cứ

để hoạch định cho những chiến lược kinh doanh của mình

2 Cạnh tranh giữa các ngành :

Cạnh tranh giữa các ngành là sự cạnh tranh giữa các chủ thể sản xuất khác nhau hoạt động trong các ngành khác nhau Bản chất của cạnh tranh giữa các ngành là để tìm ra mức đầu tư sinh lời có lợi nhất giữa các ngành với nhau Cho nên những người tham gia vào các ngành sản xuất khác nhau trong nền kinh tế thị trường có thể sử dụng phương thức này để mưu cầu lợi ích riêng cho mình

Tư bản đầu tư vào những ngành khác nhau thì sẽ có tỉ lệ sinh lời khác nhau Mỗi ngành sẽ có mức sinh lời riêng hay tỷ suất lợi nhuận riêng Mức sinh lời này sẽ phụ thuộc vào điều kiện của từng giai đoạn, hoàn cảnh lịch sử

cụ thể Chính vì thế mục đích của việc cạnh tranh giữa các ngành là tìm ra những ngành mà ở đó có mức đầu tư có lợi nhất

Để tối đa hoá lợi nhuận các nhà đầu tư có thể tự do dịch chuyển nguồn lực của mình từ ngành này sang ngành khác, vào các ngành sản xuất và vận hành khác nhau Kết quả của quá trình dịch chuyển đó dẫn đến các ngành có tỷ suất lợi nhuận cao có lượng tư bản tăng lên đồng thời quy mô sản xuất được

mở rộng Ngược lại các ngành có tỷ suất lợi nhuận thấp có lượng tư bản giảm

đi kèm theo quy mô sản xuất bị thu hẹp Chính sự thay đổi tỷ lệ phân phối tư bản giữa các ngành sẽ dẫn đến sự thay đổi quan hệ cung cầu hàng hoá trên thị trường và cuối cùng dẫn tới mức độ tỷ suất lợi nhuận ở các ngành phát sinh tương ứng Sự dịch chuyển này diễn ra liên tục cho đến khi tỷ suất lợi nhuận ở các ngành khác nhau xấp xỉ nhau

Tóm lại kết quả của cạnh tranh giữa các ngành sẽ hình thành nên tỷ suất lợi nhuận bình quân hay mức sinh lời trung bình giữa các ngành

III NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA CẠNH TRANH

1 Tác động tích cực:

- Thứ nhất, cạnh tranh thúc đẩy sự phát triển lực lượng sản xuất.

Trong nền kinh tế thị trường, để nâng cao năng lực cạnh tranh, các chủ thể sản xuất kinh doanh không ngừng tìm kiếm và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, công nghệ mới vào sản xuất, hợp lý hoá sản xuất, tăng năng suất lao động, từ đó dẫn đến sự đổi mới về trình độ tay nghề, tri thức của người lao động

Các hàng hóa được

sản xuất ra với mức hao

phí lao động cá biệt khác

nhau, nhưng trên thị

trường thì các hàng hóa

đều phải được trao đổi

theo mức hao phí lao động

xã hội cần thiết Vậy,

người sản xuất hàng hóa nào có mức hao phí lao động càng thấp, thì sẽ thu được càng nhiều lợi nhuận Điều đó kích thích những chủ thể sản xuất hàng hóa cải tiến kỹ thuật, cải tiến tổ chức quản lý, thực hiện tiết kiệm, Sự cạnh tranh quyết liệt càng làm cho các quá trình này diễn ra mạnh mẽ hơn Cuối cùng sẽ dẫn đến toàn bộ năng suất lao động xã hội không ngừng tăng lên Kết quả là cạnh tranh giúp thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển nhanh hơn

- Thứ hai, cạnh tranh thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế thị trường.

Trong nền kinh tế thị trường, mọi hành vi của các chủ thể kinh tế đều hoạt động trong môi trường cạnh tranh Hơn nữa mọi hoạt động này đều nhằm mục đích thu lợi nhuận tối đa, muốn vậy, ngoài việc hợp tác, họ cũng cạnh tranh với nhau để có được những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và kinh doanh để thu được lợi nhuận cao nhất

Muốn thu được lợi nhuận, họ cần phải vận dụng nhiều biện pháp để quản

lý, thúc đẩy tiến bộ kỹ thuật, đáp ứng sản phẩm phù hợp với nhu cầu của thị trường, nâng cao hơn nữa hiệu quả kinh tế Qua cuộc cạnh tranh trên thị trường, những nhân tài quản lý kinh tế và lao động thành thạo xuất hiện ngày càng nhiều và đó cũng là một nhân tố quan trọng góp phần tạo nên sự phát triển của nền kinh tế thị trường Thông qua đó, nền kinh tế thị trường sẽ không ngừng được hoàn thiện hơn

- Thứ ba, cạnh tranh là cơ chế điều chỉnh linh hoạt trong việc phân bổ các nguồn lực.

Nền kinh tế thị trường đòi hỏi việc tiếp cận các nguồn lực phải dựa trên nguyên tắc cạnh tranh để phân bổ vào chủ thể một cách hiệu quả

Cơ chế giá cả sẽ hướng sự phân bổ nguồn lực vào những hàng hóa và dịch

vụ có nhu cầu tiêu dùng cao Nếu nhu cầu tiêu dùng hàng hóa ở một ngành nào đó tăng thì giá sẽ tăng Giá tăng sẽ thúc đẩy các doanh nghiệp sản xuất nhiều hơn mặt hàng đang có nhu cầu tăng và khi

đó thường xuất hiện thêm các nhà sản xuất tham gia thị trường Và nếu nhu cầu tiêu dùng một mặt hàng giảm, giá sẽ giảm, khi đó nguồn lực này được giải phóng và chuyển sang lĩnh vực khác có nhu cầu tiêu dùng cao hơn Với cơ chế này, các chủ thể sản xuất kinh doanh phải thực hiện cạnh tranh để

có được cơ hội sử dụng các nguồn lực phục vụ cho sản xuất kinh doanh của mình

- Thứ tư, cạnh tranh thúc đẩy năng lực thỏa mãn nhu cầu của xã hội.

Năng lực của doanh nghiê ̣p thể hiê ̣n thực lực và lợi thế của doanh nghiê ̣p

so với đối thủ cạnh tranh trong viê ̣c thỏa mãn tốt nhất các đòi hỏi của khách hàng để thu lợi nhuận ngày càng cao hơn

Trên thực tế, không có doanh

nghiê ̣p nào có khả năng thỏa mãn tất

cả các nhu cầu của khách hàng nên

doanh nghiê ̣p phải nhâ ̣n biết được

những điểm mạnh, điểm yếu của

mình để có thể phát huy những điểm

mạnh và hạn chế những yếu k攃Ām Bên cạnh đó, những người sản xuất phải chủ

đô ̣ng nâng cao chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn sản phẩm để nhu cầu của người tiêu dùng và xã hội được đáp ứng một cách tốt nhất

2 Tác động tiêu cực:

Bên cạnh những thành tựu việc cạnh tranh mang lại, nền kinh tế thị trường thực tế vẫn còn tồn đọng rất nhiều vấn đề:

- Thứ nhất, cạnh tranh không lành mạnh làm tổn hại đến môi trường kinh doanh.

Khi các cá nhân tham gia vào các biện pháp cạnh tranh không lành mạnh, thậm chí là các thủ đoạn sai trái nhằm trục lợi làm xói mòn môi trường kinh doanh, thậm chí cả các giá trị đạo đức xã hội Phải loại bỏ các biện pháp và thủ đoạn cạnh tranh không lành mạnh

- Thứ hai, việc cạnh tranh tiêu cực có thể làm lãng phí nguồn nhân lực xã hội.

Để đạt được lợi thế cạnh tranh, doanh nghiệp chiếm dụng những nguồn lực mà không phát huy vai trò của nó đối với sản xuất và kinh tế, từ đó, việc cung hàng hóa và dịch vụ cho xã hội bị hạn chế do không được đưa vào sản xuất, gây lãng phí nguồn lực xã hội

- Thứ ba, cạnh tranh không lành mạnh gây tổn hại đến phúc lợi xã hội.

Thay vì sử dụng hợp lý nguồn lực để

xã hội có nhiều cơ hội đáp ứng nhu cầu,

việc lãng phí nguồn lực của các doanh

nghiệp cạnh tranh k攃Ām tích cực còn làm

tác động đến phúc lợi xã hội

Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh tất yếu dẫn đến độc quyền và những cạnh tranh không lành mạnh ảnh hưởng tiêu cực lên nền kinh tế độc quyền