tiểu luận cao học Tư tưởng hồ chí minh về phát triển nông nghiệp, nông thôn vận dụng tư tưởng hồ chí minh về phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn trong giai đoạn hiện nay

MỞ ĐẦU “…Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước tôi được hoàn toàn độc lập, dân tôi được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành. Riêng phần tôi thì làm một cái nhà nho nhỏ, nơi có non xanh, nước biếc, để câu cá, trồng hoa, sớm chiều làm bạn với các cụ già hái củi, em trẻ chăn trâu...” Chủ tịch Hồ Chí Minh vị lãnh tụ vĩ đại của Đảng và nhân dân ta, chiến sĩ cộng sản quốc tế lỗi lạc, Người đã cống hiến cả cuộc đời cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc. Trước khi qua đời, Người đã để lại cho Đảng và nhân dân ta di sản lý luận vô cùng quý giá, thật sự là nguồn trí tuệ to lớn soi sáng công cuộc đổi mới sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội từ một nền sản xuất nhỏ, kinh tế nông nghiệp là chủ yếu. Sản xuất nông nghiệp có vai trò cực kỳ quan trọng đối với việc phát triển kinh tế và cải thiện đời sống nhân dân. Ngay trong ngày đầu cách mạng Tháng Tám mới thành công, trong Thư gửi điền chủ nông gia Việt Nam, Hồ Chí Minh viết: Việt Nam là một nước sống về nông nghiệp. Nền kinh tế của ta lấy canh nông làm gốc. Trong công cuộc xây dựng nước nhà, Chính phủ trông mong vào nông dân, trông cậy vào nông nghiệp một phần lớn. Nông dân ta giàu thì nước ta giàu. Nông nghiệp ta thịnh thì nước ta thịnh ( Hồ Chí Minh toàn tập, tập 4, trang 215) Trong khi lãnh đạo nhân dân ta tiến hành cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, Hồ Chí Minh cho rằng vai trò của sản xuất nông nghiệp có ý nghĩa đối với sự thành bại của kháng chiến. Nông nghiệp, nông thôn lúc bấy giờ có thể nói là toàn bộ hậu phương của cuộc kháng chiến, Hồ Chí Minh nhiều lần nhắc đên câu châm ngôn “thực túc binh cường”. Ngay khi cuộc kháng chiến bắt đầu nổ ra, Hồ Chí Minh đã nhận định để kháng chiến chóng thành công thì phải tích cực phát triển nông nghiệp làm cơ sở, làm hậu phương cho tiền tuyến lớn. Từ năm 1949 Người đã chỉ rõ: “Mặt trận kinh tế gồm có công nghệ, buôn bán, nông nghiệp. Ngành nào cũng quan trọng cả. Nhưng lúc này quan trọng nhất là nông nghiệp vì “có thực mới vực được đạo”. Có đủ cơm ăn, áo mặc cho bộ đội và nhân dân thì kháng chiến mới mau thắng lợi, thống nhất và độc lập mới thành công”. Năm 1967, Chủ tịch Hồ Chí Minh lại viết: “Quân và dân ta phải ăn no để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược. Vì vậy, sản xuất lương thực và thực phẩm là rất quan trọng”. Chính vì thế, Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế nông nghiệp và nông thôn là một bộ phận trong hệ thống tư tưởng kinh tế của Người. Những tư tưởng chủ đạo của Hồ Chí Minh về phát triển sản xuất nông nghiệp toàn diện; ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, thực hiện công nghiệp hoá; phát triển kinh tế tập thể, xã hội hoá nông nghiệp, xây dựng quan hệ sản xuất trong nông nghiệp là mẫu mực của sự vận dụng sáng tạo những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin và những quy luật kinh tế khách quan vào hoàn cảnh lịch sử cụ thể của Việt Nam, không những có ý nghĩa thực tiễn to lớn, mà còn là cơ sở lý luận vô cùng quan trọng đã và đang được các cấp bộ Đảng và chính quyền vận dụng để xây dựng phát triển nền kinh tế nông nghiệp nước ta đi lên theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Trải qua 25 năm thực hiện công cuộc đổi mới kể từ năm 1986 đến nay, nền nông nghiệp nước ta cơ bản đã chuyển sang sản xuất hàng hoá, với những tốc độ tăng trưởng khá cao và liên tục trong nhiều năm đã dần dần đưa mức sống của nhân dân được nâng cao. Tuy nhiên bên cạnh những thành tựu chúng ta đạt được thì sản xuất nông nghiệp nước ta vẫn còn nhiều mặt bất cập, thiếu tính bền vững, quy mô sản xuất hàng hoá trong nông nghiệp còn nhỏ, phân tán, trình độ khoa học công nghệ thấp, sức cạnh tranh của hàng hoá nông sản nước ta khi đưa ra xuất khẩu và bán trên thị trường thế giới yếu, thị trường tiêu thụ hạn hẹp, thu nhập của nông dân thấp.

Chủ tịch Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ vĩ đại của Đảng và nhân dân ta, chiến

sĩ cộng sản quốc tế lỗi lạc, Người đã cống hiến cả cuộc đời cho sự nghiệp cáchmạng của dân tộc Trước khi qua đời, Người đã để lại cho Đảng và nhân dân

ta di sản lý luận vô cùng quý giá, thật sự là nguồn trí tuệ to lớn soi sáng côngcuộc đổi mới sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta, vì mục tiêu dângiàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội từ một nền sản xuất nhỏ, kinh tếnông nghiệp là chủ yếu Sản xuất nông nghiệp có vai trò cực kỳ quan trọngđối với việc phát triển kinh tế và cải thiện đời sống nhân dân Ngay trong ngàyđầu cách mạng Tháng Tám mới thành công, trong Thư gửi điền chủ nông gia

Việt Nam, Hồ Chí Minh viết: "Việt Nam là một nước sống về nông nghiệp Nền

kinh tế của ta lấy canh nông làm gốc Trong công cuộc xây dựng nước nhà, Chính phủ trông mong vào nông dân, trông cậy vào nông nghiệp một phần lớn Nông dân ta giàu thì nước ta giàu Nông nghiệp ta thịnh thì nước ta thịnh" ( Hồ Chí Minh toàn tập, tập 4, trang 215)

Trong khi lãnh đạo nhân dân ta tiến hành cuộc kháng chiến chống thựcdân Pháp xâm lược, Hồ Chí Minh cho rằng vai trò của sản xuất nông nghiệp

có ý nghĩa đối với sự thành bại của kháng chiến Nông nghiệp, nông thôn lúcbấy giờ có thể nói là toàn bộ hậu phương của cuộc kháng chiến, Hồ Chí Minhnhiều lần nhắc đên câu châm ngôn “thực túc binh cường” Ngay khi cuộc

thành công thì phải tích cực phát triển nông nghiệp làm cơ sở, làm hậu phươngcho tiền tuyến lớn Từ năm 1949 Người đã chỉ rõ: “Mặt trận kinh tế gồm cócông nghệ, buôn bán, nông nghiệp Ngành nào cũng quan trọng cả Nhưng lúcnày quan trọng nhất là nông nghiệp vì “có thực mới vực được đạo” Có đủcơm ăn, áo mặc cho bộ đội và nhân dân thì kháng chiến mới mau thắng lợi,thống nhất và độc lập mới thành công” Năm 1967, Chủ tịch Hồ Chí Minh lạiviết: “Quân và dân ta phải ăn no để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược Vì vậy, sảnxuất lương thực và thực phẩm là rất quan trọng” Chính vì thế, Tư tưởng HồChí Minh về phát triển kinh tế nông nghiệp và nông thôn là một bộ phận trong

hệ thống tư tưởng kinh tế của Người Những tư tưởng chủ đạo của Hồ ChíMinh về phát triển sản xuất nông nghiệp toàn diện; ứng dụng tiến bộ khoa học

kỹ thuật, thực hiện công nghiệp hoá; phát triển kinh tế tập thể, xã hội hoá nôngnghiệp, xây dựng quan hệ sản xuất trong nông nghiệp là mẫu mực của sự vậndụng sáng tạo những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin và nhữngquy luật kinh tế khách quan vào hoàn cảnh lịch sử cụ thể của Việt Nam, khôngnhững có ý nghĩa thực tiễn to lớn, mà còn là cơ sở lý luận vô cùng quan trọng

đã và đang được các cấp bộ Đảng và chính quyền vận dụng để xây dựng pháttriển nền kinh tế nông nghiệp nước ta đi lên theo định hướng xã hội chủ nghĩa.Trải qua 25 năm thực hiện công cuộc đổi mới kể từ năm 1986 đến nay,nền nông nghiệp nước ta cơ bản đã chuyển sang sản xuất hàng hoá, với nhữngtốc độ tăng trưởng khá cao và liên tục trong nhiều năm đã dần dần đưa mứcsống của nhân dân được nâng cao Tuy nhiên bên cạnh những thành tựu chúng

ta đạt được thì sản xuất nông nghiệp nước ta vẫn còn nhiều mặt bất cập, thiếutính bền vững, quy mô sản xuất hàng hoá trong nông nghiệp còn nhỏ, phântán, trình độ khoa học công nghệ thấp, sức cạnh tranh của hàng hoá nông sảnnước ta khi đưa ra xuất khẩu và bán trên thị trường thế giới yếu, thị trườngtiêu thụ hạn hẹp, thu nhập của nông dân thấp

Tổng kết thực tiễn 25 năm đổi mới, Tại Đại Hội Đảng lần thứ XI ta đãkhẳng định: Trong quá trình đổi mới cần phải kiên định mục tiêu độc lập dântộc và chủ nghĩa xã hội trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng HồChí Minh Những tư tưởng của Người đã trở thành nền tảng tư tưởng, kim chỉnam cho hành động của Đảng và cách mạng Việt Nam.

Như vậy, việc tiếp tục nghiên cứu làm sáng tỏ về mặt lý luận, nâng caotrình độ nhận thức phục vụ cho công tác giảng dạy và góp phần thúc đẩy sảnxuất nông nghiệp phát triển trong tình hình hiện nay là cần thiết, vì những lý

do trên tác giả xin chọn đề tài “ Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển nông

nghiệp, nông thôn Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài tiểu luận của mình, tác

giả mong muốn góp phần vào việc tìm hiểu tư tưởng kinh tế của Chủ tịch HồChí Minh Tuy nhiên, do những hạn chế về kiến thức,vì vậy tác giả sẽ khôngtránh khỏi những thiếu sót trong quá trình hoàn thành tiểu luận này Rất mong

sự đóng góp ý kiến và của quý thầy cô, các bạn có quan tâm để đề tài nghiêncứu được hoàn thiện tốt hơn

Kết cấu tiểu luận ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục các tài liệutham khảo, nội dung gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

về phát triển kinh tế nông nghiệp và nông thôn

Chương 2: Những tư tưởng cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh về pháttriển kinh tế nông nghiệp và nông

Chương 3: Vận dụng tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về phát triểnkinh tế nông nghiệp và nông thôn ở nước ta hiện nay

NỘI DUNG CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỂN HÌNH THÀNH TƯ

TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ

NÔNG NGHIỆP VÀ NÔNG THÔN

1 Cơ sở lý luận

1.1 Giá trị truyền thống của Việt Nam

Nước ta đi lên từ một đất nước có nền nông nghiệp tiểu nông lạc hậu.Vìvậy, đã làm cho những người nông dân Việt Nam sống gắn bó và đùm bọc lẫnnhau Từ đó đã tạo nên những giá trị truyền thống của dân tộc như ý thức lấynông nghiệp làm gốc, tôn trọng và ước vọng sống hòa hợp với thiên nhiên,tính cộng đồng, dân chủ, linh hoạt, miềm dẻo

Hồ Chí Minh chịu ảnh hưởng sâu sắc tư tưởng coi trong nông nghiệp, bởinông nghiệp là ngành cung cấp lương thực, thực phẩm đáp ứng nhu cầu thiếtyếu cho xã hội

Nhân dân Việt Nam là sống trọng tình, trọng đức, trọng văn, trọng nữ.Suốt cuộc đời bôn ba năm châu bốn biển Hồ Chí Minh vẫn giữ chọn nhữnggiá trị truyền thống của dân tộc Người đi xa mà vẫn giữ nguyên tình cảm quêhương, gia tộc vẫn không quên giọng quê xứ Nghệ Ngoài truyền thống yêunước, chuộng hòa bình, là tinh thần đoàn kết và cách ứng xử linh hoạt của conngười Việt Nam Trong thời đại Hồ Chí Minh, chiến tranh nhân dân đã đượcnâng lên thành nghệ thuật mà biểu hiện sinh động của nó là sự phối hợp chặtchẽ các hình thức đấu tranh khác nhau: đánh địch ngoài chiến trường, kết hợpvới công tác địch vận, giải thích, tuyền truyền cho đối phương và kiên trì đàmphán với địch để kết thúc chiến tranh

Trong hệ thống giá trị truyền thống của dân tộc, bên cạnh những giá trịtruyền thống văn hóa nhân gian cổ truyền là những tư tưởng kinh tế của những

cá nhân kiệt xuất có ảnh hưởng nhất định trong các thời kỳ lịch sử cũng góp

phần hình thành tư tưởng kinh tế Hồ Chí Minh Có những tư tưởng kinh tế tácđộng nhất định tới sự phát triển kinh tế tiến bộ ảnh hưởng tích cực đến sự hìnhthành tư tưởng phát triển kinh tế nông nghiệp và nông thôn Hồ Chí Minh.

1.2 Lý luận C.Mác và Ăngghen về nông nghiệp

Dựa trên quan điểm duy vật lịch sử, C.Mác và Ăngghen cho rằng sảnxuất của cải vật chất là cơ sở tồn tại và phát triển của xã hội loài người Thậtvậy, muốn sống, trước hết còn người phải có ăn, uống, ở và những của cải vậtchất khác Những thứ này không có sẵn trong tự nhiên, chúng được tạo rathông qua lao động của còn người

C.Mác cho rằng: "Đứa trẻ con nào cũng biết rằng bất kể dân tộc nào cũng

sẽ diệt vong, nếu như ngừng lao động, không phải một năm mà chỉ mấy tuần thôi" Sản xuất của cải vật chất nói chung và sản xuất nông nghiệp nói riêng là

một tất yếu khách quan Nó cần thiết cho mọi hình thái kinh tế xã hội Tuynhiên, do sự phát triển của lực lượng sản xuất và trên cơ sở đó, quan hệ sảnxuất có sự biến đổi làm cho tính chất của sản xuất, phân phối, trao đổi của mỗihình thái kinh tế xã hội có sự khác biệt nhất định Trong lịch sử phát triển của

xã hội loài người, do tồn tại chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất nên đãtồn tại quan hệ người bóc lột người Trong nông nghiệp cũng vậy, chế độ tưhữu ruộng đất đã gây ra nhiều trở ngại cho sự phát triển và nâng cao năng suấtlao động nông nghiệp

C.Mác viết: "Sở hữu ruộng đất, nguồn gốc đầu tiên của mọi của cải trở

thành một vấn đề lớn mà việc giải quyết sẽ định tương lai của giai cấp công nhân" Theo Mác, để giải phóng giai cấp vô sản thoát khỏi ách áp bức, bóc lột,

trước hết phải giải quyết vấn đề sở hữu Trong nông nghiệp đó là giải quyếtvấn đề sở hữu ruộng đất Làm được việc đó, bước đầu đã khắc phục được trởngại lớn cho sự phát triển nông nghiệp, nhất là đưa tiến bộ khoa học công

xích của chế độ tư hữu, do tình trạng phân tán của ruộng đất, nên rất khó áp dụng những sự cải tiến và những thành tựu của khoa học và sẽ cung cấp hoàn toàn đầy đủ sản phẩm cho xã hội".

C.Mác đã vạch ra những nhân tố cản trở sự phát triển của nông nghiệp đóchính là chế độ tư hữu về ruộng đất, nhất là sở hữu nhỏ, phân tán đã làm cho đấtđai manh mún, cạn kiệt màu mỡ, khó áp dụng khoa học kỹ thuật và Ông cho rằngcần phải tiến hành một nền sản xuất lớn trong nông nghiệp C.Mác viết:

"Cái mà chúng ta cần là một nền sản xuất ngày một lớn, và nhu cầu củamột nền sản xuất vẫn không thể nào được thỏa mãu khi một nhóm người còn

có thể điều tiết sản xuất theo sở thích và lợi ích riêng tư của họ hoặc làm cạnkiệt ruộng đất một cách ngu ngốc Tất cả những phương pháp hiện đại nhưtưới nước, tiêu nước, cày bằng hơi nước, sản phẩm hóa học phải được ápdụng rộng rãi trong nông nghiệp Nhưng những tri thức khoa học mà chúng tanắm được và những phương tiện kỹ thuật để canh tác mà chúng ta có chỉ cóthể dụng một cách có kết quả nếu được dùng trong việc canh tác đại quy mô".Khi nghiên cứu tình hình sản xuất nông nghiệp ở Pháp, C.Mác lại nhấnmạnh vấn đề sở hữu nhỏ, cá thể về ruộng đất - nhân tố cản trở việc áp dụngkhoa học kỹ thuật trong nông nghiệp C Mác viết:

"Ở Pháp, quả vậy hễ ai có khả năng mua đất, đều có thể có ruộng đất, nhưng chính việc có thể có được ruộng đất như vậy đã dẫn đến tình trạng phân chia đất đai thành nhiều mảnh nhỏ được canh tác bởi những người có ít tiền và chủ yếu dựa vào lao động của bản thân và gia đình mình Hình thức sở hữu ruộng đất và phương thức anh tác bằng những mảnh đất nhỏ do hình thức sở hữu ấy tạo nên, đang loại trừ mọi việc ứng dụng những phương pháp cải tiến hiện đại trong nông nghiệp, đồng thời biến bản thân người nông dân thành kẻ kiên quyết phản đối mọi tiến bộ xã hội và nhất là phản đối quốc hữu hóa ruộng đất".

Vậy giải quyết vấn đề sở hữu nhỏ về ruộng đất này bằng cách nào? Làmthế nào để đưa một nước đại bộ phận là tiểu nông lên sản xuất lớn sau khi giai

cấp vô sản đã giành được chính quyền? Khi viết về "Vấn đề nông dân ở Pháp

và ở Đức" Ph Ăngghen chỉ rõ: " Chúng ta thấy trước sự tiêu vong tất yếu của tiểu nông, nhưng chúng ta tuyệt nhiên không có nhiệm vụ đẩy nhanh sự tiêu vong đó bằng sự có thể thiệp của mình Cũng hoàn toàn hiển nhiên rằng khi chúng ta nắm được chính quyền chúng ta sẽ không thể nghĩ đến dùng bạo lực để tước đoạt tiểu nông (dù có hoặc không có bồi thường cũng vậy) Nhiệm vụ của chúng ta đối với tiểu nông trước hết là phải hướng nền kinh tế của họ vào con đường kinh doanh hợp tác, không phải bằng bạo lực mà bằng những tấm gương và bằng sự giúp đỡ của xã hội".

1.3 Lý luận Lênin về nông nghiệp

Cơ sở lý luận của vấn đề ruộng đất trong phát triển nông nghiệp ở Nga.

Trong các tác phẩm: "Phong trào kinh tế mới trong đời sống của nông

dân", "Bàn về cái gọi là thị trường", "Thế nào là người bạn dân và họ đã chống lại những người dân chủ xã hội như thế nào", "Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản ở Nga", "Chủ nghĩa tư bản trong nông nghiệp", "Dự thảo cương lĩnh của Đảng ta" và trong nhiều tác phẩm về vấn đề ruộng đất khác, Lênin đã chỉ ra

những nguyên nhân chi phối cuộc đấu tranh của giai cấp nông dân Nga chốnglại bọn địa chủ; chỉ rõ cơ sở kinh tế chính trị, xã hội của sự hình thành giai cấpnông dân Nga sau cải cách

Tiếp tục phát triển lý luận về địa tô của Mác, trong tác phẩm "Vấn đề

ruộng đất và những kẻ phê phán Mác", Lênin đã những những vấn đề quan

trọng nhất của lý luận về ruộng đất: địa tô, phê phán quy luật độ màu mỡ củađất đai giảm dần, sản xuất lớn và sản xuất nhỏ trong nông nghiệp, tính chấtđối kháng giữa thành thị và nông thôn

Trong tác phẩm "Cương lĩnh ruộng đất của Đảng xã hội dân chủ trongcuộc cách mạng đầu tiền ở Nga năm 1905 - 1907", Lênin đã chỉ rõ chế độ sởhữu ruộng đất tư nhân là sự trở ngại của việc đầu tư tự do tư bản vào ruộng

đất Người viết: "Do đó, thủ tiêu chế độ tư hữu ruộng đất tức là xóa bỏ đến

mức tối đa có thể có được trong xã hội tư sản, tất c ả những trở ngại, ngăn cản việc tự do dùng tư bản vào nông nghiệp và tự do chuyển tư bản từ ngành sản xuất này sang ngành sản xuất khác Sự phát triển do, rộng rãi nhanh chóng của chủ nghĩa tư bản, sự tự do hoàn toàn cửa cuộc đấu tranh giai cấp,

sự xóa bỏ tất cả những khâu trung gian khổ cần thiết cho nền nông nghiệp giống như một nền công nghiệp có những "nhịp độ kinh khủng" quốc hữu hóa ruộng đất dưới chế độ sản xuất tư bản chủ nghĩa là như thế đấy".

Trong "Dự thảo giải thích cương lĩnh của Đảng xã hội dân chủ" được việt

trong nhà tù năm 1895 - 1896, Lênin đã chỉ ra biện pháp phải thực hiện đốivới chính sách ruộng đất ở Nga như sau:

Cần bãi bỏ những khoản phải chuộc lại ruộng đất và tiền bồi thường củanông dân đối với những khoản thanh toán chuộc lại đất đai

Hoàn lại cho nông dân ruộng đất đã cắt của họ trong năm 1861

Cần thực hiện bình đẳng hoàn toàn trong các khoản nộp và các khoảnthuế thu trên ruộng đất của nông dân và địa chủ

Bãi bỏ chế độ liên đới bảo lãnh và tất cả các đạo luật ngăn cản nhữngngười nông dân sử dụng ruộng đất của họ

Thực hiện chính sách ruộng đất và kế hoạch hợp tác hóa của Lênin:

Quốc hữu hóa ruộng đất là biện pháp đầu tiền do Lênin đưa ra nhằm

chuyển ruộng đất cho nông dân lao động Lênin viết: "Chính phủ Xô viết phải

tuyên bố hủy bỏ ngay tức khắc quyền tư hữu ruộng đất của bọn địa chủ mà không phải trả tiền chuộc" Lênin nói: giai cấp vô sản ở Nga cần giành lại giai

cấp nông dân ở những người xã hội cách mạng bằng cách ban hành sắc lệnh

về ruộng đất Trong đó nêu rõ: "giai cấp vô sản với tốc độ, nghị lực và tinh

thần tận tụy cách mạng, đã hoàn toàn và ngay lập tức thỏa mãn toàn bộ những nhu cầu kinh tế cấp thiết của đa số nông dân, đã hoàn tước đoạt bọn địa chủ mà không có bồi thường gì cả".

Sắc lệnh về ruộng đất là đạo luật đầu tiên trên thế giới về việc xóa bỏchế độ chiến hữu ruộng đất tư nhân Lần đầu tiên trong lịch sử chỉ có chínhquyền Xô viết mới giải quyết được vấn đề ruộng đất Sắc lệnh về ruộng đất vàcác văn kiện khác của Nhà nước Xô viết về ruộng đất có ý nghĩa cực kỳ to lớnđối với việc thu hút giai cấp nông dân về phía giai cấp vô sản, để củng cố vàphát triển Nhà nước Xô viết

Hợp tác hóa là con đường tất yếu để giải phóng nông dân và nâng caonăng suất lao động trong nông nghiệp

Lênin cho rằng lao động trong nền kinh tế nhỏ ít năng suất, ở đó khôngthể áp dụng và sử dụng hợp lý máy móc nông nghiệp cũng như khoa học kỹthuật hiện đại Nền kinh tế tiểu nông lãng phí lớn lãnh đạo của còn nhân dân.Lênin viết: "Nếu chuyển từ nền kinh tế nhỏ, phân tán ấy sang nền kinh tế tậpthể thì năng suất lao động sẽ tăng lên gấp đôi, sự tiêu phí lao động của conngười trong nông nghiệp và trong sản xuất xã hội sẽ ít đi hai ba lần" Chính vìvậy Nhà nước Xô viết bằng mọi cách thúc đẩy việc xuất hiện và phát triển các

xí nghiệp tập thể

Tuy nhiên trong một nền kinh tế mà đại bộ phận là tiểu nông thì khôngnhanh chóng chuyển sang kinh tế tập thể được mà nó phải trải qua một thờigian dài với nhiều bước quá độ Lênin viết: "Cuộc cách mạng của toàn thểnông dân vẫn là một cuộc cách mạng tư sản và nếu không trải qau một loạtbước quá độ, một loạt giai đoạn quá độ thì trong một nước lạc hậu không thếbiến cuộc cách mạng đó thành cách mạng xã hội chủ nghĩa được"

Thật vậy, sau "chính sách cộng sản thời chiến", nền kinh tế nước Nga rơivào tình trạng khủng hoảng, lương thực thiếu thốn, hàng hóa tiêu dùng khanhiếm, tâm trạng nông dân không phấn khởi Lênin cho rằng chính sách cộngsản thời chiến đã hoàn thành nhiệm vụ lịch sử đó là chiến thắng được thùtrong, giặc ngoài Vấn đề quan trọng, trước mắt là làm sao cải thiện được đờisống của nhân dân, nhất là nông dân Lúc này Lênin quyết định chuyển sang

"Chính sách kinh tế mới", thay chế độ trưng thu lương thực bằng chính sách

thuế lương thực Thực chất của chính sách này là phát triển nền kinh tế tếhàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý củanhà nước Xô viết Chính sách này đã tạo mọi điều kiện để những người tiểunông sản xuất ra nhiều lương thực, thực phẩm, người sản xuất nhỏ đang sảnxuất cho sự lưu thông hàng hóa cho tới khi nền sản xuất thắng lợi hoàn toàn vàđược khôi phục hoàn toàn Nhưng việc khôi phục này không thể thực hiệnđược trên cơ sở cũ Đây là công việc phải làm trong nhiều năm, ít ra tronghang chục năm, và trong tình trạng bị phân tán của chúng ta hiện nay, thì cóthể lâu hơn Từ nay đến đó, chúng ta còn phải quan hệ với những người sảnxuất nhỏ đó trong nhiều năm nữa, và do đó khẩu hiệu tự do buôn bán vẫn làkhông thể tránh khỏi"

Lênin cũng chỉ rõ việc cải tạo người tiểu nông cần phải có một thời giandài Người viết, cải tạo người tiểu nông, cải tạo toàn bộ tâm lý và tập quán của họ

là một công việc phải làm nhiều thế hệ mới xong Đối với người tiểu nông thì chỉ

có cơ sở vật chất kỹ thuật, những máy kéo và máy móc với quy mô lớn trongnông nghiệp, điện khí hóa trên quy mô lớn, mới có thể giải quyết được vấn đề đó,mới có thể làm toàn bộ tâm lý của họ, có thể nói trở nên lành mạnh được

Theo Lênin, điều kiện kiên quyết để chuyển các hộ nông dân nhỏ lên conđường của nền kinh tế tập thể lớn là xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cần thiếtcho nó như máy móc, điện khí hóa, sử dụng các phương pháp quản lý kinh tế

khoa học Lênin coi những máy kéo là phương tiện phá vỡ nền nông nghiệp cũchuyển nó sang con đường nông nghiệp tập thể Trong một đất nước rộng lớnnhư nước Nga, đòi hỏi cả nhiều thế hệ, song điều đó không có nghĩa là cần

phải hàng thế kỷ "Sự nghiệp này có thể làm được trong hàng chục năm".

Đồng thời Người cũng chỉ rõ việc chuyển từ nền kinh tế nông dân nhỏsang nền sản xuất tập thể không thể diễn ra một cách tự phát Cần phải có sựtác động có phương hướng đến quá trình này từ phía Nhà nước, sự ủng hộ vềmặt kinh tế của chế độ nông trang Cần phải dành cho các nông trang hàngloạt các khoản ưu đãi về kinh tế, tài chính và tín dụng, tìm các hình thức ủng

họa tiết có liên quan về cây lúa trong đời sống dân cư cổ Sách “Vân đài loại

ngữ” của Lê Quý Đôn đã thống kê: Riêng ở đồng bằng Bắc Bộ có tới 32

giống lúa tẻ và 29 giống lúa nếp, vùng Thuận Quảng có 23 giống lúa tẻ và 5giống lúa nếp… Trong thời kỳ phong kiến, nhất là triều đại nhà Trần, nhà Lê

đã rất quan tâm đến vấn đề phát triển nông nghiệp, đê điều, thủy lợi… vì vậytrong dân gian ngày hội mùa hay lễ mừng cơm mới ở đâu cũng là những ngàyhội vui nhất trong năm Nhưng dưới sự thống trị của phong kiến, đế quốc cáiđói vẫn thường xuyên đe dọa cuộc sống của số đông dân cư là nông dân

Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ “đồng bào nông thôn

đóng góp nhiều nhất cho kháng chiến, hy sinh nhiều nhất cho Tổ quốc Thế

mà đồng bào nông dân lại là những người nghèo khổ nhất, vì họ thiếu ruộng”.

Cho nên khi trở thành vị đứng đầu nhà nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêuchương trình hành động đầu tiên của Chính phủ là cứu đói và tăng gia sản

những sắc lệnh đầu tiên là bãi bỏ thuế thân, thuế chợ, thuế đò; những văn bản

ngoại giao đầu tiên phục vụ cho sự nghiệp kiến quốc là: “Sẵn sàng gửi 50

thanh niên Việt Nam ưu tú sang học hỏi kỹ nghệ canh nông ở Hoa Kỳ…”

2.2 Xuất phát từ thực tiển cuộc sống

Từ khi sinh ra và lớn lên Hồ Chủ tịch đã chứng kiến nỗi thống khổ củangười dân mất nước Người nông dân hiền lành chất phác, cần cù lao độngnhưng bị một cổ hai tròng áp bức, sưu cao, thuế nặng, làm quần quật mà vẫncơm không đủ ăn, áo không đủ mặc, Với tấm lòng yêu nước, thương dân,Người đã ra đi tìm đường cứu nước, giải phóng cho quê hương đất nước khỏicảnh nô lệ, lầm than đưa lại tự do, đưa lại nền độc lập cho nước nhà

2.3 Từ thực tiển lãnh đạo nhân dân trong chiến tranh bảo vệ tổ quốc, thống nhất đất nước và trong xây dựng Chủ Nghĩa Xã Hội.

Giai đoạn từ năm 1911 đến cách mạng tháng Tám năm 1945.

Đây là giai đoạn Chủ tịch Hồ Chí Minh ra đi tìm đường cứu nước và vềnước chuẩn bị lực lượng để tiến hành cách mạng nhằm đánh đổ thực dânphong kiến Trong thời gian hoạt động ở nước ngoài, bằng ngòi bút sắc sảoviết trên các báo chí nước ngoài và từ những bài tham luận trong các Hội nghịquốc tế, Người đã tốt cáo đanh thép tội ác của thực dân Pháp đối với các nướcthuộc địa nói chung và đối với nhân dân Việt Nam và nhân dân Đông Dươngnói riêng nhằm thức tỉnh tinh thần đấu tranh của nhân dân các dân tộc bị ápbức trên thế giới Trong cách mạng dân tộc dân chủ ở Việt Nam, với khẩuhiệu đánh đổ đế quốc, giành độc lập cho dân tộc và đánh đổ phong kiến, giànhruộng đất cho dân cày, Người đã tập hợp được đông đảo các tầng lớp nhân dânliên minh với giai cấp công nhân tiến hành Cách mạng tháng Tám thắng lợilập nên nước Việt Nam dân chủ cộng hòa

Giai đoạn 1945-1954.

Đây là giai đoạn vừa kháng chiến, vừa kiến quốc Sau cách mạng thángTám, chính quyền cách mạng non trẻ đứng trước muôn vàn khó khăn, thửthách Thực dân Pháp trở lại xâm lược Việt Nam lần thứ hai.Quân Anh,Tưởng đều lăm le xâm lược Việt Nam Trong nước bọn phản động nổi lên nhưnấm Giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm luôn đe dọa sự tồn tại của chính

quyền cách mạng Để chuẩn bị lực lượng chống thù trong, giặc ngoài, Ngườikêu gọi tăng gia sản xuất đi đôi với thực hành tiết kiệm Vấn đề phát triển sảnxuất nông nghiệp luôn được Chủ tịch Hồ Chí Minh quan tâm Hồ Chí Minhchỉ rõ: "Tiêu diệt chế độ phong kiến chiếm hữu ruộng đất, thực hiện người cày

có ruộng, giải phóng sức sản xuất ở nông thôn, phát triển sản xuất, đẩy mạnhkháng chiến đến thắng lợi hoàn toàn" Trong giai đoạn này, Đảng và Chínhphủ ta đã phát động nông dân thực hiện triệt để giam tô, cải cách ruộng đất.Ngày 19-12-1953 Hồ Chí Minh ký sắc lệnh số 197-SAI LẦM công bố thihành Luật cải các ruộng đất Theo Hồ Chí Minh, "Về kinh tế, được giải phóngkhỏi ách địa chủ phong kiến nông dân sẽ vui vẻ tăng gia sản xuất và tiết kiệm,sức tiêu thụ tăng thêm, công thương nghiệp sẽ phát triển, toàn bộ kinh tế quốcdân được mở mang Nhờ tăng gia sản xuất mà đời sống của nông dân, côngnhân, bộ đội, cán bộ đều được cải thiện mau hơn"[HCM t17, tr182] Nhiều nộidung tư tưởng về phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn được hình thànhtrong giai đoạn này

Giai đoạn 1954-1969.

Đây là giai đoạn cách mạng nước ta phải thực hiện hai nhiệm vụ chiếnlược: Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh chống đế quốc Mỹnhằm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước Những tư tưởng về vai t ròcủa nông nghiệp trong nền kinh tế quốc dân, về xây dựng hợp tác xã, về xâydựng cơ cấu kinh tế mới, về quan tâm đến đời sống của nông dân đã đượcthể hiện hóa rõ nét

CHƯƠNG II NHỮNG TƯ TƯỞNG CƠ BẢN CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ

MINH VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP VÀ NÔNG THÔN

Tại Đại Hội Đảng lần thứ XI Đảng chúng ta vân kiên trì lấy chủ nghĩaMác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ namcho hành động, phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa trítuệ của nhân loại, nắm vững quy luật khách quan, xu thế thời đại và thực tiễncủa đất nước để đề ra Cương lĩnh chính trị, đường lối cách mạng đúng đắn, phùhợp với nguyện vọng của nhân dân

Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn là

định :“Phải lấy nông nghiệp làm chính, nhưng phải toàn diện, phải chú ý các

mặt công nghiệp, thương nghiệp, tài chính, ngân hàng, giao thông, kiến trúc, văn hóa, giáo dục, y tế … các ngành này phải lấy phục vụ nông nghiệp làm trung tâm” Điều này đòi hỏi mọi chủ trương, đường lối, phương châm, kế

hoạch, mục tiêu phát triển của công nghiệp và các ngành kinh tế khác phải lấynông nghiệp, nông thôn làm đối tượng phục vụ, phải có chính sách ưu tiên, ưu

đãi đối với nông nghiệp và nông thôn Người nói: “Nông thôn tăng gia sản

xuất thực hành tiết kiệm thì ngày càng giàu có Nông thôn giàu có sẽ mua nhiều hàng hóa của công nghiệp sản xuất ra Đồng thời sẽ cung cấp đầy đủ lương thực, nguyên liệu cho công nghiệp và thành thị Như thế là nông thôn giàu có giúp cho công nghiệp phát triển” Những tư tưởng kinh tế nói chung,

về phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn nói riêng của Hồ Chí Minh làmột mẫu mực của sự vận dụng sáng tạo những nguyên lý cơ bản của chủnghĩa Mác Lênin và những quy luật kinh tế khách quan vào hoàn cảnh lịch sử

cụ thể của Việt Nam Tư tưởng về phát triển nông nghiệp của Hồ Chí Minh đã

và đang là những cơ sở lý luận cho đường lối phát triển kinh tế nói chung,đường lối phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn nói riêng của Đảng ta

1 Vai trò của nông nghiệp và nông thôn.

1.1 Cung cấp lương thực, thực phẩm và các nguyên liệu đảm bảo nhu cầu

ăn, mặt, ở cho toàn xã hội

Nước ta là một nước nông nghiệp, đại đa số dân cư sống ở nông thôn,phần lớn lao động làm nông nghiệp, vì vậy Hồ Chí Minh luôn coi nông nghiệp

là ngành sản xuất chính, là cơ sở phát triển kinh tế đất nước Người viết: ViệtNam là nước sống về nông nghiệp, nền kinh tế của ta lấy canh nông làm gốc.Trong công cuộc xây dựng nước nhà, chính phủ trông mong vào nông dân,trông cậy một phần lớn vào nông ghiệp Nông dân ta vào thì nước ta giàu, nôngdân ta thịnh thì nước ta thịnh

Hồ Chí Minh cho rằng nông nghiệp cung cấp lương thực, thực phẩm đảmbảo cho nhu cầu ăn, mặc, ở của nhân dân

Về vấn đề ăn, Hồ Chí Minh đã thấu hiểu nạn đói năm 1945 đã cướp đi sinhmệnh hơn hai triệu đồng bào ta Đây là nổi đau lớn không bao giớ quên đối với cácthế hệ người Việt chúng ta Hồ chủ tịch đã nhiều lần nhắc lại: Việt Nam ta có câutục ngữ “ có thực mới giật được đạo”, Trung Quốc cũng có câu tục ngữ “ dân dĩthực vi thiên” Chúng ta thấy tuy nó đơn giản nhưng rất đúng lẽ Muốn nâng caođời sống của nhân dân thì trước hết phải giải quyết vấn đề ăn Muốn giải quyết tốtvấn đề này thì phải làm thế nào để cho nó có đầy đủ lương thực Vì vậy, Ngườiluôn nhắc nhỡ phải đẩy mạnh tăng gia ssản xuất, trồng nhiều cây lương thực, hoamàu, phát triển chăn nuôi trâu, bò, lợn, gà, gia cầm

Vấn đề mặc, Người cho rằng chính quyền mới phải “phải làm cho dân cómặc” Khi về thăm Nghệ An, Người trao đổi với nhân dân địa phương: Đây mộtnăm sản xuất bao nhiêu bông? 2000 tây được bao nhiêu tấn? 1000 tấn bông tuy là

ít, nhưng nếu chú trong lương thực mà không có bông thì tức có ăn chứ chưa cómặc”

Về vấn đề ở, Người cho rằng đây là một mặc của vấn đề dân sinh và là vấn

đề rất quan trọng Người đánh giá “Nông thôn của ta, nhà ở của đồng bào phầnnhiều đang ọp ẹp, tối tăm, chẳng ra sao, chẳng có hàng lối gì Khi trước nhà nào

lo làm nhà nấy, làm thế nào cũng được Nhưng bây giờ không phải như thế Bâygiờ minh phải đổi mới nông thôn Nông thôn mình phải quang đãng, sạch sẽ”

1.2 Nông nghiệp là cơ sở để phát triển công nghiệp và các ngành kinh tế quốc dân.

Trước hết, nông nghiệp cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp

Hồ chủ tịch nhấn mạnh vai trò của nông nghiệp đối với công nghiệp Ngườiviết: “Sản xuất nông nghiệp cung cấp nguyên liệu, vật liệu để khôi phục tiểucông nghiệp, thủ công nghiệp cho công nghiệp và cung cấp lâm thổ sản để mởrộng quan hệ với nước ngoài

Thứ hai, phát triển nông nghiệp nhằm xây dựng một cơ cấu kinh tế quốc dânthống nhất

Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận thức rất rõ mối quan hệ và sự tác động qua lạigiữa nông nghiệp, công nghiệp và các thành phần kinh tế khác Trong mối quan hệvới công nghiệp, Người đã cho rằng “người thì có hai chân, kinh tế một nước thì

có hai bộ phận chính: nông nghiệp và công ngiệp Người còn nhấn mạnh “Nôngnghiệp không phát triển thì công nghiệp không phát triển được”

Tuy nhiên do xuất phát từ một nước nông nghiệp, sản xuất nhỏ đi lên, trongtừng giai đoạn cụ thể của cách mạng, nông nghiệp luôn được Người quan tâm vàchú ý nhiều hơn Người khẳng định: “Nông nghiệp là ngành chính”; “Nôngnghiệp là mặt trân cơ bản”; “Nông nghiệp là mặt trận hàng đầu”

Từ năm 1949, ở vùng được giải phóng, Bác đã nhận thức rõ về vai trò củanông nghiệp trong việc đảm bảo lương thực, thực phẩm để kháng chiến chốngPháp thắng lợi Người viết: “ Mặt trận kinh tế gồm có công nghệ, buôn bán, nông nghiệp, ngành nào cũng quan trọng, nhưng lúc này quan trọng nhất lầ nông

nghiệp, vì “ Có thực mới vực được đạo”, có đủ cơm ăn, áo mặc cho bộ độivà nhân dân, thì kháng chiến mới mau thắng lợi, độc lập mới mau thành công”.

Năm 1962, Người đã viết: “Công nghiệp và nông nghiệp là hai chân của nền kinh tế Nông nghiệp phải phát triển mạnh để cung cấp lương thực cho nhân dân; cung cấp nguyên liệu cho nhà máy; cung cấp nông sản cho xuất khẩu Công nghiệp phải phát triển mạnh mẽ để cung cấp đủ hàng tiêu dùng cần thiết cho nhân dân, trước hết là nông dân; cung cấp máy bơm nước, phân hóa học, thuốc trừ sâu để đẩy mạnh nông nghiệp và cung cấp dần máy cấy, máy bừa cho các hợp tác xã công nghiệp Công nghiệp phát triển thì nông nghiệp mới phát triển Cho nên công nghiệp và nông nghiệp phải giúp đỡ lẫn nhau và cùng nhau phát triển, như hai chân đi khỏe và đi đều thì tiến bước mới nhanh và nhanh chóng đi đến đích Thế là thực hiện liên minh công nông để xây dựng chủ nghĩa xã hội, xây dựng đời sống ấm no sung sướng cho nhân dân”.

1.3 Nông nghiệp nông thôn là thị trường tiêu thụ hàng hóa của nông nghiệp.

Nông nghiệp phát triển, nông dân sẽ có nhiều hàng hóa đưa ra thị trường do

đó lại thúc đẩy thương nghiệp phát triển Người chỉ rõ: “Nông nghiệp đưa hàng đến nông thôn phục vụ nông dân, thương nghiệp lại đưa nông sản, nguyên liệu cho thành thị tiêu dùng”.

2 Các giải pháp phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn.

2.1 Phát triển lực lượng sản xuất, nâng cao năng suất lao động trong nông nghiệp

Người cho rằng chiến lược phát triển lâu dài của của công nghiệp là nhằm tạo

ra máy móc, phân hóa học, thuốc trừ sâu, hàng tiêu dùng cần thiết để phục vụ nôngnghiệp, nông thôn và nông dân Bác chỉ rõ: “Quan trọng nhất trong đời sống nhândân là vấn đề ăn Để giải quyết tốt vấn đề ăn thì phải sản xuất lương thực dồi dào

Muốn như vậy thì công nghiệp phải giúp cho nông nghiệp nhiều máy làm thủy lợi,máy cày, máy bừa, nhiều phân hóa học ”

Phải đẩy mạnh cải tiến nông cụ, ứng dụng khoa học kỹ thuật, thực hiện

công nghiệp hoá nông nghiệp Hồ Chí Minh cho rằng cải tiến nông cụ là mộtcông việc rất quan trọng để phát triển sản xuất nông nghiệp Nói về ích lợi củaviệc cải tiến nông cụ, Người đã chỉ rõ nếu làm tốt phong trào cải tiến nông cụ,thì sức lao động sẽ lợi gấp đôi, gấp ba, mà lúa và hoa màu sẽ tốt gấp bội, tức

là năng suất lao động sẽ tăng lên nhiều Chúng ta đều biết rằng, năng suất laođộng chịu ảnh hưởng bởi nhiều nhân tố, nhưng trong đó nhân tố giữ vai tròquyết định năng suất cao hay thấp là do công cụ lao động hiện đại hay thô sơ.Chính do nông cụ của chúng ta thô sơ, lạc hậu mà người nông dân làm việctốn nhiều công sức, vất vả nhưng năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế lạikém Theo tư tưởng của Người, việc cải tiến nông cụ cần phải thực hiện mạnhhơn nữa, toàn diện hơn nữa; phải chú ý cải tiến từ cái cày, cái bừa, chiếc xevận tải cho đến các dụng cụ làm cỏ, tuốt lúa, thái rau, Đồng thời với việc gâydựng phong trào cải tiến nông cụ rộng khắp, Người yêu cầu phải đẩy mạnhcông nghiệp phục vụ sản xuất nông nghiệp, đưa nông nghiệp lên sản xuất lớn.Trong Hội nghị lần thứ 7 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá III) bàn

về phát triển công nghiệp, Người nói: "Công nghiệp phát triển mạnh để cung

cấp đủ hàng tiêu dùng cần thiết cho nhân dân, trước hết là nông dân; cung cấp máy bơm nước, phân hoá học, thuốc trừ sâu để đẩy mạnh nông nghiệp;

và cung cấp dần máy cày, máy bừa cho các hợp tác xã nông nghiệp"

Cùng với việc gây dựng phong trào cải tiến nông cụ, đưa máy móc vàosản xuất, Người đề nghị cán bộ và nhân dân phải ra sức học tập và ứng dụngtiến bộ khoa học, kỹ thuật vào sản xuất để nâng cao năng suất lao động, cảithiện đời sống, xây dựng chủ nghĩa xã hội Hồ Chí Minh rất coi trọng khoahọc công nghệ Sở dĩ như vậy là vì Người đã nhìn thấy trước được xu hướng

phát triển của khoa học công nghệ trên thế giới và vai trò cực kỳ quan trọngcủa nó trong việc nâng cao năng suất lao động Người khẳng định khoa họccông nghệ từ sản xuất mà ra và yêu cầu khoa học công nghệ phải quay lạiphục vụ sản xuất, đời sống, phải luôn cố gắng giải quyết tốt các yêu cầu thựctiễn cách mạng đất nước đặt ra

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Người luôn coi trí thức là vốn liếngquý báu của dân tộc Bản thân Người rất trân trọng các trí thức, tin tưởng giaotrọng trách cho họ, có chính đãi ngộ và tạo điều kiện thuận lợi cho họ làmviệc, cống hiến tài năng; đồng thời luôn nhắc nhở trí thức cần phải có quan điểmphục vụ quần chúng Nhờ đó, trí thức nước ta đã có những đóng góp xứng đángvào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước

Để nhanh chóng đưa tiến bộ khoa học kỹ thuật ứng dụng vào sản xuất cóhiệu quả, Người hết sức quan tâm đến việc phổ biến tri thức khoa học rộng rãivào quần chúng nhân dân và kịp thời khai thác đúc kết những kinh nghiệmhay của quần chúng để đẩy mạnh sản xuất; vì theo Người nhân dân ta rất cần

cù, thông minh, khéo léo và có rất nhiều kinh nghiệm quý báu Quan điểmquần chúng của Người trong việc triển khai ứng dụng tiến bộ khoa học côngnghệ đến nay vẫn còn nguyên giá trị, đặc biệt càng có ý nghĩa hơn trong tìnhhình khoa học công nghệ đang phát triển nhanh chóng

Hiện nay, chúng ta lấy sản xuất nông nghiệp làm chính Vì muốn mở mangcông nghiệp thì phải có đủ lương thực, nguyên liệu Nhưng công nghiệp hóa xãhội chủ nghĩa vẫn là mục tiêu chung, là con đường no ấm thật sự của nhân dân ta

2.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác hoá, xã hội hoá sản xuất, xây dựng quan hệ sản xuất mới trong nông nghiệp, nông thôn

Từng bước đưa nông dân vào con đường làm ăn tập thể, hình thành vàphát triển các hợp tác xã trong nông nghiệp là tư tưởng lớn, có từ rất sớm

năm 1927, Người đã dành hẳn một chương để nói khá kỹ về hợp tác xã, từ căn

cứ lý luận, lịch sử phát triển cho đến các loại hình và cách thức tổ chức hợptác xã Sở dĩ, Hồ Chí Minh quan tâm nhiều đến hợp tác hoá, xây dựng quan hệsản xuất xã hội chủ nghĩa trong nông nghiệp, nông thôn là vì theo Người, đâykhông chỉ là một biện pháp quan trọng để đẩy mạnh sản xuất, thực hành tiếtkiệm, nâng cao hiệu quả kinh tế, cải thiện đời sống nông dân, phát triển nềnsản xuất nông nghiệp một cách vững chắc, mà còn là một tất yếu khách quantrên con đường đấu tranh cách mạng, xoá bỏ áp bức bóc lột, xây dựng nôngthôn xã hội chủ nghĩa

Vấn đề đưa nông dân từng bước vào con đường làm ăn tập thể đã được

Ăng ghen nêu ra từ năm 1894 Trong tác phẩm "Vấn đề nông dân ở Pháp và

Đức" Ăng ghen đã dạy rằng khi nắm được chính quyền, chúng ta không được

suy nghĩ về việc cưỡng bức những người tiểu nông như chúng ta cần phải làmvới bọn địa chủ lớn, mà nhiệm vụ chính là ở chỗ phải chỉ rõ cho nông dânthấy, chúng ta có thể cứu và giữ gìn đất đai, vườn tược cho họ chỉ khi chuyểnchúng thành sở hữu tập thể và sản xuất tập thể

Sau này V.I.Lênin đã phát triển tư tưởng đó trong tác phẩm "Bàn về chế

độ hợp tác xã" chỉ rõ tầm quan trọng của hợp tác xã trong công cuộc xây dựng

chủ nghĩa xã hội V.I.Lênin khẳng định: "Nếu chúng ta tổ chức được toàn thể

nông dân vào hợp tác xã thì chúng ta đứng vững được hai chân trên miếng đất xã hội chủ nghĩa" và đưa ra những chỉ dẫn có tính nguyên tắc về hợp tác

hoá trong thực tiễn, đó là: tự nguyện; nhà nước phải giúp đỡ về vật chất; thựchiện từng bước đi dần từ thấp đến cao Đồng thời V.I.Lênin lưu ý cần phải quantâm đến việc giáo dục thuyết phục, nâng cao trình độ văn hoá cho nông dân vàphải nêu gương bằng thực tiễn, tạo ra lợi ích thiết thân cho họ

Kế thừa và phát triển tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin vào hoàn cảnh

cụ thể của Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định công cuộc xây dựng

chủ nghĩa xã hội ở nước phải bắt đầu từ nông nghiệp, nông dân và muốn pháttriển nông nghiệp, làm cho nông dân thật sự ấm no, giàu có, hạnh phúc thìphải đưa nông dân đi vào con đường làm ăn tập thể, bắt đầu từ chỗ hình thành

và phát triển các tổ đổi công, hợp tác xã, nông trường tập thể đến chỗ xã hộihoá nông nghiệp

Nói về sự cần thiết khách quan và tác dụng của việc đưa nông dân đi vàocon đường làm ăn tập thể, hình thành và phát triển các hợp tác xã trong nông

nghiệp, Người đã giải thích: "Trong lời Tuyên ngôn của hợp tác xã Anh đã

nói: Cốt làm cho những người vô sản giai cấp hoá ra anh em làm giùm lẫn nhau, nhờ lẫn nhau Bỏ hết thói cạnh tranh Làm sao cho ai trồng cây thì được ăn trái, ai muốn ăn trái thì giùm vào trồng cây Tục ngữ An nam có câu:

"Nhóm lại thì giàu chia nhau thành khó" và "Một cây làm chẳng nên non, nhiều cây nhóm lại thành hòn núi cao" Lý luận hợp tác xã đều ở trong những điều ấy" Vì vậy, muốn giàu có thì phải vào hợp tác xã, bởi nhiều người hợp lại thì

sẽ làm được nhiều hơn, tốt hơn, nông dân có thêm sức để cải tiến kỹ thuật, đẩymạnh sản xuất và sẽ đi đến chỗ ấm no, sung sướng Thật vậy, hợp tác tạo nênsức mạnh tập thể, giúp các hộ nông dân làm được những công việc mà từng hộgia đình riêng lẻ không có khả năng thực hiện, hoặc thực hiện kém hiệu quảhơn như: phòng chống thiên tai, xây dựng các công trình thuỷ lợi, phòng trừdịch hại, sâu bệnh, Ngoài lợi ích to lớn về kinh tế, hợp tác còn là cơ sở đểxây dựng tình đoàn kết, phát huy tinh thần tương thân tương ái để xây dựngcộng đồng xã hội tốt đẹp ở nông thôn

Mục đích cuối cùng của việc làm ăn tập thể, xây dựng và phát triển hợptác xã như Hồ Chí Minh đã chĩ rõ là để cải thiện đời sống nông dân, làm chonông dân được no ấm, mạnh khoẻ, được học tập, làm cho dân giàu, nước

mạnh "Dân có giàu thì nước mới mạnh Đó là mục đích riêng và mục đích

Về bước đi và hình thức hợp tác hoá nông nghiệp: Rút kinh nghiệm từthực tiễn, Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định hợp tác hoá nông nghiệp ở nước

ta, cần phải trải qua hình thức tổ đổi công và hợp tác xã sản xuất nông nghiệp.Nhưng trước hết phải bắt đầu từ chỗ xây dựng và phát triển rộng khắp tổ đổicông, với các hình thức như tổ đổi công từng vụ, từng việc, tổ đổi côngthường xuyên Sau này tổ đổi công thường xuyên đã rộng khắp và có nền nếprồi, mới tiến lên xây dựng hợp tác xã nông nghiệp từ thấp đến cao Chớ vội tổchức hợp tác xã ngay Chúng ta phát triển từng bước vững chắc tổ đổi công vàhợp tác xã thì hợp tác hoá nông nghiệp nhất định sẽ thành công

Về nguyên tắc xây dựng tổ đổi công và hợp tác xã, Hồ Chí Minh căn dặn

là không được cưỡng ép ai hết Phải tuyên truyền, giải thích cho nông dân thấyđược lợi ích của tổ đổi công và hợp tác xã Phải làm sao cho những gia đìnhtrong tổ đổi công và hợp tác xã đều có lợi Có lợi thì người ta mói vui lòng

vào Quản trị phải dân chủ Việc làm phải bàn bạc với nhau, mọi người đều

hiểu mới vui lòng làm

Về phương châm tiến hành: chắc chắn, thiết thực, từ nhỏ đến lớn Chớham làm mau, ham rầm rộ Làm ít mà chắc chắn hơn làm nhiều, làm rầm rộ

mà không chắc chắn Đi bước nào vững vàng, chắc chắn bước ấy, cứ tiến tớidần dần Đã tổ chức là phải làm việc thiết thực, chứ không phải tổ chức cho cótên mà không có thực tế, có số lượng mà không có chất lượng Phải làm từnhỏ đến lớn, không nên tổ chức quá to, vì quá to thì khó quản lý, dễ thất bại

Về củng cố và phát triển hợp tác xã, Hồ Chí Minh căn dặn cần phải chú ýcác điều kiện cần thiết sau:

Đi đôi với việc tuyên truyền, giáo dục, vận động thuyết phục nông dâncần phải tổ chức tốt các hợp tác xã kiểu mẫu

Cán bộ đảng viên phải chí công vô tư, phải làm tròn nhiệm vụ của ngườicộng sản; đoàn viên thanh niên lao động phải làm gương mẫu, làm đầu tàu

Lãnh đạo phải dân chủ Quản lý phải chặt chẽ và toàn diện Phân phối phảicông bằng Các hợp tác xã phải trao đổi sáng kiến và kinh nghiệm cho nhau Phải chú ý lợi ích kinh tế, phải làm cho xã viên trong hợp tác xã thu nhậpnhiều hơn trong tổ đổi công và tổ viên trong tổ đổi công thu nhập nhiều hơnnông dân còn làm ăn riêng lẻ

Từ trung ương đến địa phương, các ngành, các cấp phải ra sức giúp đỡphong trào hợp tác xã, phải cố gắng phục vụ lợi ích hợp tác xã

Người đặc biệt nhấn mạnh vai trò lãnh đạo của chi bộ đảng cơ sở đốivới hợp tác xã

Cùng với việc đưa nông dân vào làm ăn tập thể, hình thành và phát triển

tổ đổi công, hợp tác xã trong nông nghiệp, Người còn nhắc nhở đưa nhữngngười làm nghề thủ công vào các hợp tác xã tiểu thủ công nghiệp Nhà nướcbảo hộ quyền sở hữu về tư liệu sản xuất của họ, ra sức hướng dẫn và giúp đỡ

họ cải tiến cách làm ăn, khuyến khích họ tổ chức hợp tác xã sản xuất theonguyên tắc tự nguyện

Về xã hội hoá sản xuất nông nghiệp: Theo Hồ Chí Minh quá trình vậnđộng, phát triển nền sản xuất xã hội từ thấp đến cao, từ nền sản xuất nhỏ lênnền sản xuất lớn, việc xã hội hoá sản xuất nông nghiệp là một tất yếu kháchquan, có tính quy luật Quá trình xây xây dựng và phát triển nền kinh tế theođịnh hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta cũng tuân theo quy luật chung đó củalịch sử

Khi nói về vai trò lịch sử của chủ nghĩa tư bản, VI Lênin viết: "Vai trò

tiến bộ của chủ nghĩa tư bản về mặt lịch sử có thể tóm tắt bằng hai luận điểm: tăng lực lượng sản xuất của lao động xã hội và xã hội hoá lao động Nhưng hai sự kiện ấy biểu hiện dưới những hình thức rất khác nhau trong những ngành khác nhau của nền kinh tế quốc dân" VI.Lênin đã chỉ rõ quá trình xã

Một là, chấm dứt tình trạng phân tán của những đơn vị kinh tế nhỏ riêng

lẻ vốn có trong nền kinh tế tự nhiên, làm hình thành một thị trường rộng lớnthống nhất trong toàn quốc và sau đó trên toàn thế giới Sản xuất cho mìnhbiến thành sản xuất cho toàn xã hội

Hai là, thay vào tình trạng phân tán trước kia là sự tập trung sản xuất

chưa từng thấy, cả trong nông nghiệp cũng như trong công nghiệp

Ba là, đẩy lùi những hình thức lệ thuộc cá nhân, là những hình thức vốn

có trong các chế độ kinh tế cũ So với lao động của người nông dân bị lệthuộc hay bị nô dịch, thì lao động của người công nhân làm thuê tự do trongtất cả các ngành kinh tế quốc dân là một hiện tượng tiến bộ

Bốn là, tạo ra tình trạng lưu động của dân cư mà các chế độ kinh tế xã

hội cũ không cần có, và ở vào thời kỳ ấy tình trạng lưu động đó cũng khôngthể tồn tại một cách khá rộng rãi được

Năm là, thường xuyên làm giảm bớt tỉ lệ của số dân cư làm nghề nông và

làm tăng thêm số trung tâm công nghiệp lớn

Sáu là, làm cho dân cư ngày càng thấy cần phải lập hội, kết đoàn và làm

cho các tổ chức liên hiệp ấy có một tính chất riêng biệt, tạo ra sự cạnh tranhgay gắt hình thành những tập đoàn lớn trong sản xuất và thúc đẩy mạnh mẽnội bộ mỗi tập đoàn ấy đi đến chỗ liên hiệp nhau lại

Bảy là, sự chuyển biến mau chóng của các phương thức sản xuất và sự

tập trung rất lớn của sản xuất, tiêu diệt hết thảy mọi hình thức lệ thuộc cá nhân

và những quan hệ gia trưởng, sự lưu động của dân cư, sự ảnh hưởng của cáctrung tâm công nghiệp lớn… tất cả những điều ấy không thể không dẫn đếnmột sự thay đổi sâu sắc trong chính ngay tính chất của những người sản xuất

Từ các biểu hiện ở trên, chúng ta có thể khái quát: Xã hội hoá sản xuất là

sự liên kết nhiều quá trình kinh tế riêng lẻ thành quá trình kinh tế xã hội dựatrên cơ sở phân công lao động xã hội và hợp tác sản xuất phát triển

Trong lịch sử đã từng có hai loại hình xã hội hoá sản xuất, đó là xã hộihoá sản xuất tư bản chủ nghĩa và xã hội hoá sản xuất xã hội chủ nghĩa.

Như vậy, theo chúng tôi quan điểm xã hội hoá sản xuất nông nghiệp của

Hồ Chí Minh là gắn trực tiếp với nền sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa và nộidung của nó phải được thể hiện trên cả ba mặt của quá trình kinh tế - xã hội,kinh tế - kỹ thuật và kinh tế - tổ chức, quản lý sản xuất Ba mặt nói trên của xãhội hoá sản xuất có mối quan hệ hữu cơ với nhau, vì vậy trong quá trình xâydựng phát triển nền sản xuất nông nghiệp chúng ta phải thực hiện đồng thời cả

3 nội dung:

Xã hội hoá mặt kinh tế - xã hội: xác lập quan hệ sở hữu đa dạng về hìnhthức, đi dần từ thấp đến cao, xây dựng quan hệ sản xuất mới phù hợp với lựclượng sản xuất

Xã hội hoá mặt kinh tế - kỹ thuật: thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá

để xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, phát triển mạnh mẽ lực lượng sản xuất

Xã hội hoá mặt kinh tế - tổ chức, quản lý sản xuất: phân công và hiệp tácsản xuất phát triển rộng khắp, quản lý nền kinh tế thống nhất, kiểm soát vàphân phối thu nhập hợp lý các vùng, các ngành và trong toàn bộ nền kinh tế Chỉ khi nào tiến hành đồng bộ và hoàn thành cơ bản không những vềmặt quan hệ sở hữu, mà cả về xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại để cónăng suất lao động cao, kiểm soát được việc sản xuất và phân phối thì chúng

ta mới có thể đưa đến cho nông dân một cuộc sống thật sự ấm no, sung sướngnhư mong ước của Người

2.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển nền sản xuất nông nghiệp toàn diện

Phát triển sản xuất nông nghiệp toàn diện là một trong những tư tưởng cơ

bản của Hồ Chí Minh về phát triển nông nghiệp Vấn đề này được Người nhắc

Sản xuất nông nghiệp toàn diện theo quan niệm của Hồ Chí Minh:

2.3.1 Có ngành trồng trọt phát triển toàn diện, bao gồm cả trồng cây lương thực, cây công nghiệp, cây ăn quả, cây lấy gỗ

Về trồng cây lương thực, tập trung phát triển cây lương thực, vì nó giải

quyết nhu cầu cấp thiết về "cái ăn" cho đồng bào Trong các cây lương thực,Người nói nhiều đến việc trồng lúa, coi cây lúa là chính; song Người cũng rấtchú trọng các loại cây hoa màu khác để tạo điều kiện phát triển chăn nuôi Bởi

vì hoa màu không những là cây lương thực quý của người, mà còn dùng làmthức ăn cho gia súc, gia cầm; thiếu hoa màu chăn nuôi sẽ kém phát triển.Người coi trọng cây hoa màu đến mức dành hẳn một số bài báo đăng trên BáoNhân Dân để cổ động, khuyến khích bà con nông dân trồng cây hoa màu

Về trồng cây công nghiệp, khi đi thăm và chỉ đạo phát triển sản xuất

nông nghiệp ở các tỉnh Tuyên Quang, Hưng Yên, Hà Đông, Nghệ An, ThanhHoá, Người yêu cầu cần phải chú ý phát triển cây công nghiệp, bởi vì câycông nghiệp không đạt được kế hoạch thì sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuấtcông nghiệp Trong các cây công nghiệp, Người rất quan tâm đến cây bông,cây dâu tằm, vì đây là những cây nguyên liệu làm sợi cho ngành dệt vải, giảiquyết "cái mặc" cho đồng bào Sau cây bông, cây dâu tằm Người còn nóinhiều đến cây cà phê, cây lạc, cây vừng, cây mía, cây chè, vì nước ta có điềukiện tự nhiên tương đối thuận lợi cho các loại cây nầy phát triển, đồng thời đó

là những cây vừa cho hiệu quả kinh tế cao, vừa là nguồn hàng xuất khẩu đểđổi lấy ngoại tệ và máy móc

Về trồng cây ăn quả, Người rất chú ý đến đời sống nông dân, khi đến

những nơi có điều kiện, Người đều nhắc nhở trồng cây ăn quả Người quantâm đến từng chi tiết đối với người lao động, Người còn nhắc đến cả việctrồng ớt để ăn

Về trồng cây lấy gỗ, đối với nông dân ở đồng bằng Người động viên phải

ra sức trồng cây, vì sau nầy không những sẽ có đủ gỗ làm nhà, đóng giường,bàn ghế, làm nông cụ, mà còn góp phần làm cho nước ta phong cảnh ngàycàng tươi đẹp, khí hậu điều hoà hơn Đối với thanh niên Người chỉ rõ trồngcây đó là nguồn lợi kinh tế lớn Theo tính toán của Người, mỗi thanh niêntrồng 3 cây, mỗi cây 3 đồng, trong 5 năm 8 triệu thanh niên miền Bắc sẽ thuhoạch được một số tiền rất lớn là 360 triệu đồng, có thể xây dựng được támnhà máy cơ khí loại khá Chính vì lợi ích to lớn, nhiều mặt của việc trồng cây

mà Người đã phát động phong trào Tết trồng cây và viết nhiều bài báo để cổđộng nhân dân tạo nên một phong tục "Tết trồng cây" tốt đẹp ở nước ta

2.3.2 Có ngành chăn nuôi phát triển

Tại hội nghị tổng kết phong trào sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp năm

1959, Người yêu cầu phải phát triển mạnh chăn nuôi để có thêm thịt ăn, thêmsức kéo, thêm phân bón Chăn nuôi không những là nguồn thực phẩm quantrọng mà còn cung cấp phân bón cho trồng trọt Chăn nuôi và trồng trọt cómối quan hệ mật thiết, tương hỗ với nhau Trong chăn nuôi, Người chú trọngchăn nuôi trâu, bò, lợn vì trâu, bò, lợn là nguồn lợi lớn, lại là một nguồn phânbón tốt cho ruộng nương Đi liền với việc khuyến khích phát triển chăn nuôi,nhiều lần Người nhắc nhở không được lạm sát trâu bò, vì vừa làm giảm sức kéo,vừa gây ra tệ nạn ăn uống lãng phí

2.3.2 Có ngành lâm nghiệp phát triển.

Hồ Chí Minh không chỉ chú ý đến việc trồng cây lấy gỗ ở đồng bằng, màcòn luôn nhắc nhở bà con các dân tộc miền núi trồng rừng và bảo vệ rừng, bởi vìcây và rừng là nguồn lợi lớn Nhiều lần Người nhắc lại câu tục ngữ "Rừng vàngbiển bạc" và căn dặn "Chúng ta chớ lãng phí vàng, mà phải bảo vệ vàng của