Song da yeah

Với bản tính hung hãn như một loài thủy quái, sông Đà đã đánh phủ đầu người lái đò với những đòn thế vô cùng hiểm hóc.. Một loạt động từ được Nguyễn Tuân huy động để miêu tả cách đánh củ

Sông Đà - Yeah Kinh tế chính trị (Trường Cao đẳng Thực hành FPT)

Sông Đà - Yeah Kinh tế chính trị (Trường Cao đẳng Thực hành FPT)

Phân tích

“Thạch trận dàn bày vừa xong thì cái thuyền vụt tới …… ngừng chèo”

2.1 Cuộc chiến của ông đò và trùng vi thạch trận-Trùng vi thạch trận thứ nhất

- Ở trùng vi thạch trận thứ nhất, thác đá sông Đà đã chuẩn bị dàn trận địa sẵn, đó

là trận địa với bốn cửa tử, một cửa sinh Ở đây nước phối hợp với đá reo hò làm thanh viện; bọn đá thì giống như những hình nhân bặm trợn, chúng “bệ vệ, oai phong lẫm liệt; một hòn ấy trông như đang hất hàm hỏi cái thuyền phải xưng tên tuổi trước khi giao chiến và thách thức cái thuyền có giỏi thì tiến gần vào” Bằng các từ ngữ: reo hò, bệ vệ, oai phong lẫm liệt, hất hàm hỏi, thách thức… người đọc cảm nhận được không khi trận chiến nóng bỏng, gay cấn hồi hộp, kịch tính Đó chính là biệt tài phù thuỷ ngôn ngữ của Nguyễn Tuân

- Thác đá sông Đà rất khôn ngoan, chúng không chỉ đánh trên mặt trận giáp lá cà

mà còn đánh bằng cả nghệ thuật tâm lý chiến Trước đó chúng đã dùng âm thanh của thác khiêu khích “giọng gằn mà chế nhạo”, có lúc chúng “rống lên như tiếng của một ngàn con trâu mộng… đang phá tuông rừng lửa, rừng lửa cùng gầm thét cùng đàn trâu da cháy bùng bùng” Còn giờ đây chúng lại nhờ “nước thác làm thanh viện cho đá” Với bản tính hung hãn như một loài thủy quái, sông Đà đã đánh phủ đầu người lái đò với những đòn thế vô cùng hiểm hóc Sông Đà cậy thế quân đông tướng mạnh nên đã “ùa vào mà bẻ gãy cán chèo”, chúng “liều mạng vào sát nách mà đá trái”, “thúc gối vào bụng và hông thuyền”, có lúc chúng “đội

cả thuyền lên” Một loạt động từ được Nguyễn Tuân huy động để miêu tả cách đánh của sông Đà làm người đọc không khỏi rùng mình trước sự hung bạo của thiên nhiên: ùa vào, bẻ gãy, đá trái, thúc gối, đội,…

- Bị tấn công bất ngờ nhưng người lái đò vẫn bình tĩnh

+ Với chiến thuật phòng ngự để dưỡng sức cho những trùng vi sắp tới, “ông đò hai tay giữ mái chèo khỏi bị hất lên khỏi sóng” Đây là kinh nghiệm sống quý báu trên chiến trường sông nước, bởi giữ được thăng bằng cho thuyền thì thuyền sẽ đi vào luồng nước đúng + Lúc này sông Đà lại chuyển thể đánh mới, nó bám lấy thuyền và sử dụng đòn vật “túm lấy thắt lưng ông lái đò đòi lật ngửa mình ra” Không để cho ông đò có cơ hội xoay xở, sông Đà lại chuyển thể đánh miếng đòn hiểm độc nhất “cả cái luồng nước vô sở bất chí

ấy bóp chặt lấy hạ bộ người lái đò”

+ Dính miếng đòn hiểm khiến “mặt sông tích tắc loà sáng lên như một cửa bể đom đóm rừng ùa xuống mà châm lửa vào đầu sóng” Bị đánh bất ngờ, cơn đau khiến ông đò hoa mắt, tóa đom đóm, đau rát như lửa đốt Phép điệp động từ “đánh hồi lùng, đánh đòn tỉa, đánh đòn âm vào chỗ hiểm” gợi lên cơn đau dồn dập, hành hạ người lái đò

+ Nhưng ông đò nén đau, giọng ông vẫn bình tĩnh, tỉnh táo, sắc lạnh chỉ huy sáu bơi chèo còn lại vượt cửa tử vào cửa sinh Qua cách miêu tả tiếng hô chỉ huy ngắn gọn, tỉnh táo của người cầm lái, Nguyễn Tuân đã không giấu được lòng ngưỡng mộ và cảm phục trước bản lĩnh kiên cường, sự dũng mãnh, bình thản của người lái đò

2.2 Đoạn văn thứ hai: thế trận của NLĐ là thông minh, linh hoạt và tài nghệ vượt thác dũng mãnh, phi thường

- Sông Đà tăng cường một “tập đoàn cửa tử”, đây là cách dùng từ độc đáo gợi tả sự đông đảo, hùng mạnh, nguy hiểm Tập đoàn này là vô số cửa tử chực chờ hòng mai phục, bắt chết chiếc thuyền Nó khôn ngoan khi để cửa sinh bố trí lệch qua bờ hữu ngạn, vì như thế đường thoát thân của ông khách sông Đà xem như bằng không Sông Đà tiếp tục dùng thanh thế của mình để tung ra đội quân hùng hậu:

“dòng thác hùm beo đang hồng hộc tế mạnh trên sông đá” Cách so sánh liên tưởng độc đáo Dòng thác mà ví với “hùm beo” vốn là loài thú dữ, dùng từ tả sức

mạnh “hồng hộc”, dòng sông trở thành “sông đá” khiến dòng chảy như càng tăng thêm sự hung hãn, bạo liệt, dữ dội, cuồng nộ

- So với trùng vi thứ nhất thì trùng vi này khó khăn hơn Nhưng không vì thế mà ông

đò nao núng Với kinh nghiệm mười năm trên chiến trường sông nước, người lái đò

đã “nắm chắc binh pháp của thần sông thần đá, ông đã thuộc quy luật phục kích của lũ đá” Chữ “nắm chắc”, chữ “thuộc” thể hiện thể chủ động Các từ “thần sông”, “thần đá” cho thấy được sức mạnh tự nhiên khủng khiếp Ông đò cũng tự triết lý với mình “cưỡi lên thác sông Đà là cưỡi đến cùng như là cưỡi hổ”, thể hiện

ý chí, quyết tâm chiến đấu đến cùng, không bỏ cuộc Vì thế “không một phút nghỉ tay nghỉ mắt phải phá luôn vòng vây thứ hai và đổi luôn chiến thuật”

- Ở trận này ông đò đánh phủ đầu với kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh Như một vận động viên đua ngựa, “nắm chắc được cái bờm sóng đúng luồng rồi, ông đò ghì cương lái, bám chắc lấy luồng nước đúng” Sông Đà lúc này như ngựa bất kham nhưng ông đò vẫn “ghì”, vẫn “bám chặt”, rồi bất ngờ ông tăng tốc “phóng

nhanh”, “lái miết về phía cửa đá”… tốc độ di chuyển mau lẹ, nhịp độ dồn dập Nhưng sông Đà cũng không phải dạng vừa Nó xua “bốn năm bọn thủy quân bên

bờ trái xô ra định níu chiếc thuyền vào tập đoàn cửa tử” Ông đò đã cảnh giác sẵn

và biết được trận địa mai phục nên ông đã chuyển cách đánh: “đứa thì ông tránh

mà rảo bơi chèo”, “đứa thì đè sấn lên chặt đôi ra để mở đường tiến” Phép điệp trong câu văn và hàng loạt dấu phẩy làm nhịp điệu trận đánh trở nên dồn dập Hàng loạt động từ được huy động như một đội quân ngôn ngữ hùng hậu hò reo theo từng nhịp tiến của ông đò: nắm, ghì, phóng, lái, tránh, rảo, đè, chặt… Chính nhờ sự mưu trí và tài năng ấy ông đò vượt qua hết các cửa tử Một trùng vi với bao cửa tử, cửa sinh mà chỉ vài ngón đòn ông lái đò đã đánh sập vòng vây của lũ đá, đồng thời làm cho bọn đá phải thua cuộc với bộ mặt “tiu nghỉu, xanh lè thất vọng” Qua đó để thấy người khách sông Đà quả thật là Trí Dũng song toàn

- 2.3 Ở trùng vi thứ ba, sông Đà còn một cơ hội cuối để thử thách người lái đò

- Trùng vi này ít cửa hơn mà bên trái bên phải đều là luồng chết cả, luồng sống thì lại nằm ngay giữa bọn đá hậu vệ Có thể nói trận chiến này sông Đà đã dùng thế

“trên đe dưới búa” làm cho người lái đò phải đối mặt với thế “tiến thoái lưỡng nan” nhưng vào “cái khó lại ló cái khôn” – ông lái đò đã biến chiếc thuyền sáu bơi chèo thành một mũi tên; còn ông giống như một cung thủ

- Trận này phải dùng chiến thuật “đánh nhanh thắng nhanh” Ông đã nhanh chóng

“phóng thẳng thuyền chọc thủng cửa giữa Thuyền vút qua cửa đá cánh mở, cánh khép, vút vút, cửa ngoài, cửa trong lại cửa trong cùng Thuyền như một mũi tên tre xuyên nhanh qua hơi nước, vừa xuyên vừa tự động lái được, lượn được Thế là hết thác” Một loạt các động từ lại được Nguyễn Tuân huy động để miêu tả cách đánh của ông đò: Phóng, chọc thủng, xuyên qua, xuyên nhanh, lái được, lượn được… Phối hợp phép điệp: “cánh mở, cánh khép”, “cửa ngoài, cửa trong, lại cửa trong cùng”, âm thanh “vút vút” tạo nên sự thần tốc trong cách đánh Sự trùng điệp của ngôn từ giúp người đọc hình dung thật rõ nét trận chiến sinh tử Quả là

“Đọc Người lái đò sông Đà, ta có ấn tượng rõ rệt về sự tự do của một tài năng, của một đấng hóa công thực sự trong nghệ thuật ngôn từ” (Phan Huy Đông)

- Cuối cùng cách đánh nhanh thắng nhanh đã giúp người lái đò vượt trùng vi đầy phi thường Bốn chữ “thế là hết thác” giống như một tiếng reo vui, một tràng pháo tay tán thưởng tài nghệ có một không hai của người lái đò Nghệ thuật lái đò vượt thác leo ghềnh đến đây khiến người đọc hoàn toàn tâm phục, khẩu phục Đúng là ông lái đò đã đạt đến mức nghệ sĩ trong nghề nghiệp của mình Đoạn trích vì thế

đã xây dựng được một “cảnh tượng xưa nay chưa từng có”

- 2.4 Ông lái đò là một người nghệ sĩ trên mặt trận sông nước; một phong thái ung dung, tự tại giữa đời thường:

- Đoạn văn khép lại trong hình ảnh những con người lao động đưa thuyền tạm nghỉ trong hang đá Hang đá mát lạnh, bình yên, những ống cơm lam thơm nồng ấm

nóng thay cho cảm giác hiểm nguy vừa đi qua Đêm ấy họ không bàn đến chiến thắng vừa qua mà bàn đến cá dầm xanh, cá anh vũ Qua đó để thấy, ông lái đò là người lao động nhưng lại mang cốt cách của một tâm hồn nghệ sĩ Trong nghệ thuật vượt thác leo ghềnh ông là một con người phi thường, tài hoa Giữa đời thường, ông là một nghệ sĩ có phong thái ung dung, nhàn nhã, khiêm tốn Vượt qua ba trùng vi thạch trận đầy tướng dữ quân tợn nhưng ông lại không hề tự hào

về chiến thắng vừa qua, bởi đó là cuộc sống của ông trên chiến trường sông nước,

là một phần đời của ông Ông chính là hình tượng con người lao động trong thời đại mới, là biểu tượng cho trí dũng song toàn trong hành trình đi tìm cái đẹp của nhà văn

3 Đánh giá, nhận xét :

Cuộc vượt thác của người khách sông Đà quả thật là phi thường, xứng đáng là một trong những “cảnh tượng xưa nay chưa từng có” Nhà văn không tả sông Đà ở thế tĩnh mà ở thể động, chuyển động náo động, nên sự hung bạo hiện thành hình khối, gào thét trong muôn vàn âm thanh Người đọc cảm nhận được sắc diện, tâm địa của hình thù đá vô tri, như một thủy quái khổng lồ, nham hiểm, dữ tợn, từ ngàn năm vẫn luôn gây sự với con người Còn con người thì trí dũng tài hoa, phi thường, chiến thắng thiên nhiên và vượt qua bao thử thách

Thành công của đoạn trích nói riêng và tùy bút “Người lái đò Sông Đà” nói chung là nhờ vào một số yếu tố nghệ thuật đã được Nguyễn Tuân sử dụng một cách linh hoạt và sáng tạo: ngôn ngữ đặc sắc, sử dụng nhiều ngôn ngữ của nhiều lĩnh vực (thể thao, điện ảnh, quân sự…); văn phong khoa học, nhiều biện pháp tu từ: nhân hoá, so sánh…miêu tả, liên tưởng, tưởng tượng độc đáo, bất ngờ Từ ngữ phong phú, sống động, giàu hình ảnh và có sức gợi cảm cao Câu văn đa dạng, nhiều tầng, giàu nhịp điệu, lúc thì hối hả, gân guốc, khi thì chậm rãi, trữ tình Con Sông Đà vô tri, dưới ngòi bút của nhà văn đã trở thành một sinh thể có tâm hồn, tâm trạng Tất cả đã hòa quyện vào nhau chắp cánh và nâng đỡ cho ngòi bút Nguyễn Tuân thăng hoa cùng tác phẩm

Phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân: Nguyễn Tuân vẫn là người nghệ sĩ say mê và khao khát cái Đẹp Ông luôn nhìn sự vật ở phương diện văn hoá, thẩm mỹ, đặc biệt ở vẻ đẹp độc lạ Từ con người đến thiên nhiên, dưới ngòi bút của ông đều hiện lên với cốt cách tài hoa, tài tử Phong cách “ngông” để lại dấu ấn trong cách lựa chọn đề tài, chủ đề, ngôn ngữ Đặc biệt ông là bậc thầy phù thủy ngôn ngữ Văn phong ông biến hóa linh hoạt Kho

từ vựng phong phú Trước hay sau cách mạng, ông đều viết về cái đẹp, cái tài Nhưng trước cách mạng, ông tìm Cái Đẹp trong những câu chuyện mang bóng dáng của “Vang bóng một thời”, còn sau cách mạng, ông tìm kiếm và khai thác Cái Đẹp trong lòng cuộc sống của cả dân tộc – đặc biệt là cuộc sống của con người lao động

III KẾT BÀI

Nguyễn Tuân đích thực là một nghệ sĩ tài hoa bậc thầy trong việc ngợi ca những con người lao động trong gian lao nguy hiểm nhưng đầy vinh quang, điển hình là hình tượng ông lái đò trong tùy bút “Người lái đò sông Đà” với nhiều nét đẹp và cả chất nghệ sĩ trong nghề Cuộc vượt thác của người khách sông Đà quả thật là phi thường, xứng đáng là một trong những cảnh tượng xưa nay chưa từng có” “Người xưa vẫn coi cưỡi cơn gió mạnh, đạp đầu sóng dữ” là biểu trưng cho một lí tưởng sống anh hùng Thì ông lái đò sông Đà này, dưới ngòi bút của Nguyễn Tuân cũng chính là con người cưỡi gió đạp sóng theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng đấy” (Đỗ Kim Hồi)