2 đoạn sông đà sm

“Hãy tìm ra ước mơ cháy bỏng nhất của mình, nó đang nằm ở nơi sâu thẳm trong tim bạn đó, như một ngọn núi lửa đợi chờ được đánh thức…” Câu văn thuộc kiểu câu cầu khiến, thể hiện suy ng

Trang 1

GIAI ĐOẠN LUYỆN ĐỀ TĂNG CƯỜNG

Đề luyện 04 HƯỚNG DẪN

PHẦN ĐỌC HIỂU

Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi

“Năm tháng qua đi, bạn sẽ nhận ra rằng ước mơ không bao giờ biến mất

Kể cả những ước mơ rồ dại nhất trong lứa tuổi học trò – lứa tuổi bất ổn định nhất Nếu bạn không theo đuổi nó, chắc chắn nó sẽ trở lại một lúc nào đó, day dứt trong bạn, thậm chí dằn vặt bạn mỗi ngày

Nếu vậy, sao bạn không nghĩ đến điều này ngay từ bây giờ?

Sống một cuộc đời cũng giống như vẽ một bức tranh vậy Nếu bạn nghĩ thật lâu về điều mình muốn vẽ, nếu bạn dự tính được càng nhiều màu sắc mà bạn muốn thể hiện, nếu bạn càng chắc chắn về chất liệu mà bạn sử dụng thì bức tranh trong thực tế càng giống với hình dung của bạn Bằng không, có thể

nó sẽ là những màu mà người khác thích, là bức tranh mà người khác ưng ý, chứ không phải bạn

Đừng để ai đánh cắp ước mơ của bạn Hãy tìm ra ước mơ cháy bỏng nhất của mình, nó đang nằm ở nơi sâu thẳm trong tim bạn đó, như một ngọn núi lửa đợi chờ được đánh thức…

(Theo Phạm Lữ Ân, Nếu biết trăm năm là hữu hạn, NXB Hội Nhà văn, 2012, trang

43 – 44)

Câu 1 (0,5) Đặt nhan đề cho đoạn trích và lý giải sự lựa chọn của mình

/ Học sinh đặt nhan đề phù hợp và lý giải được (vì nhan đề phù hợp với nội dung/khơi gợi sự tò mò của độc giả)

Câu 2 (0.75) Câu văn sau thuộc kiểu câu chia theo mục đích nói nào và có tác

dụng ra sao?

“Hãy tìm ra ước mơ cháy bỏng nhất của mình, nó đang nằm ở nơi sâu thẳm trong tim bạn đó, như một ngọn núi lửa đợi chờ được đánh thức…”

Câu văn thuộc kiểu câu cầu khiến, thể hiện suy nghĩ của tác giả về việc mỗi người nên kiếm tìm ước mơ trong trái tim mình Đồng thời, kiểu câu này cũng tạo nhịp điệu thúc giục, tha thiết

Câu 3 (0,75) Chỉ ra và nêu tác dụng biện pháp tu từ trong câu sau

Trang 2

“Nếu bạn nghĩ thật lâu về điều mình muốn vẽ, nếu bạn dự tính được càng nhiều màu sắc mà bạn muốn thể hiện, nếu bạn càng chắc chắn về chất liệu mà bạn sử dụng thì bức tranh trong thực tế càng giống với hình dung của bạn.”

- BPPT: Phép điệp cấu trúc (Nếu bạn…nếu bạn…) hoặc phép điệp từ (càng…càng…)

**Học sinh cần chỉ rõ từ ngữ được điệp chứ không trả lời không là phép điệp

- Tác dụng:

+ Thể hiện lời nhắn nhủ của tác giả về việc mỗi người nên có một hình dung của riêng mình về tương lai, về “bức tranh” cuộc sống mà mình luôn khao khát

+ Tạo nhịp điệu cho câu văn, khiến lời văn thêm hấp dẫn

Câu 4 (1,0)

Theo tác giả: “Sống một cuộc đời cũng giống như vẽ một bức tranh vậy”

Anh/chị sẽ “vẽ bức tranh” của mình như thế nào?

/ Với câu này, học sinh đưa ra quan điểm và sự lựa chọn của mình Đầu tiên, nên

lý giải ngắn gọn quan điểm tác giả sau đó đưa ra liên hệ bản thân

Triển khai thành 1 đoạn văn ngắn

PHẦN LÀM VĂN

Câu 1 (2,0)

Viết đoạn văn 200 chữ nêu suy nghĩ của anh/chị về câu nói: “Đừng để ai đánh cắp ước mơ của bạn.”

/

- Dạng đề: Tư tưởng đạo lý

- Gợi ý + Giải thích:

“Ước mơ” là mục tiêu, đam mê mà mỗi người luôn nỗ lực hết mình để hướng tới

 Đặt vấn đề: Tuy nhiên, trên hành trình theo đuổi khao khát ấy, có thể bạn

sẽ gặp nhiều rào cản, sẽ bị nhiều người phản đối Đó là lý do tác giả Phạm

Lữ Ân khẳng định: “Đừng để ai đánh cắp ước mơ của bạn.”

Trang 3

+ Bình luận: Vì sao tác giả đưa ra lời khuyên như vậy?

 Vì ước mơ là đích đến giúp hành trình bạn đang đi trở nên rõ ràng hơn, bạn sẽ có thêm động lực để nỗ lực và vươn tới phiên bản hoàn hảo nhất của chính mình

 Vì ước mơ là “tài sản tinh thần” của riêng bạn, không ai có quyền “cướp”

nó đi khỏi bạn

Dẫn chứng thực tế: Có thể lấy câu chuyện về 1 người hết mình theo đuổi đam

mê dù gặp nhiều khó khăn, kiểu câu chuyện truyền cảm hứng này có rất nhiều

đó

VD: Trong giai đoạn đầu tham gia NBA, cầu thủ bóng rổ huyền thoại Kobe Bryant đã từng gặp nhiều khó khăn khi không theo kịp các “đàn anh” đi trước, thậm chí bị cho rằng không đủ năng lực Nhưng anh vẫn vươn lên, nỗ lực theo đuổi niềm đam mê trái bóng, và ghi danh mình vào trái tim của những người yêu môn thể thao này khắp thế giới

+ Hiện trạng:

VD: Ấy thế mà nhiều người lại dễ dàng bỏ cuộc chỉ vì những lời đàm tiếu xung quanh mình

+ Giải pháp:

VD: Ta nên vững tin vào những gì mà ta lựa chọn, cố gắng để theo đuổi đam

mê và có được niềm hạnh phúc trọn vẹn nhất

+ Liên hệ bản thân

Câu 2 (5,0)

Trong tác phẩm “Người lái đò sông Đà”, có đoạn Nguyễn Tuân viết: “Đá ở đây

từ ngàn năm vẫn mai phục hết trong lòng sông, hình như mỗi lần có chiếc thuyền nào xuất hiện ở quãng ầm ầm mà quạnh hiu này, mỗi lần có chiếc nào nhô vào đường ngoặt sông là một số hòn bèn nhổm cả dậy để vồ lấy thuyền Mặt hòn đá nào trông cũng ngỗ ngược, hòn nào cũng nhăn nhúm méo mó hơn cả cái mặt nước chỗ này Mặt sông rung rít lên như tuyếc bin thủy điện nơi đáy hầm đập Mặt sông trắng xóa càng làm bật rõ lên những hòn những tảng mới trông tưởng như nó đứng nó ngồi nó nằm tùy theo sở thích tự động của đá to đá bé Nhưng hình như sông Đà đã giao việc cho mỗi hòn Mới thấy rằng đây là nó bày thạch trên trên sông….”

Lại có đoạn: “…Tôi nhìn cái miếng sáng lóe lên một màu nắng tháng ba Đường thi

“Yên hoa tam nguyệt há Dương Châu.” Bờ Sông Đà, bãi Sông Đà, chuồn chuồn bươm bướm trên Sông Đà Chao ôi, trông con sông, vui như thấy nắng giòn tan sau kì mưa dầm, vui như nối lại chiêm bao đứt quãng Đi rừng dài ngày rồi lại bắt ra Sông Đà, đúng thế, nó đằm đằm ấm ấm như gặp lại cố nhân, mặc dầu người cố nhân ấy mình

Trang 4

biết là lắm bệnh lắm chứng, chốc dịu dàng đấy, rồi chốc lại bẳn tính và gắt gỏng thác

lũ ngay đấy…”

Anh/chị hãy cảm nhận về vẻ đẹp sông Đà qua khắc họa của Nguyễn Tuân, từ

đó lý giải sự khác biệt trong cách miêu tả con sông Đà qua hai đoạn kể trên

dàn ý thân bài:

1 Khái quát tác giả, tác phẩm:

Nguyễn Tuân

- Nguyễn Tuân là nhà văn có một phong cách nghệ thuật rất độc đáo và sâu sắc:

+ Trước Cách mạng tháng Tám, phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân có thể

thâu tóm trong một chữ "ngông", mỗi trang viết của ông đều muốn chứng tỏ

sự tài hoa, uyên bác; mọi sự vật được tác giả miêu tả quan sát chủ yếu ở phương diện văn hoá, mĩ thuật Và ông chỉ hướng mình về quá khứ, đi tìm cái đẹp của

thời xưa còn vương sót lại, cái mà ông ưu ái gọi là “Vang bóng một thời.”

+ Sau Cách mạng tháng Tám, phong cách Nguyễn Tuân có những thay đổi quan

trọng: Mặc dù ông vẫn tiếp cận thế giới, con người thiên về phương diện văn

hóa nghệ thuật, nghệ sĩ nhưng giờ đây ông còn tìm thấy chất tài hoa nghệ sĩ ở cả nhân dân đại chúng Còn giọng khinh bạc thì chủ yếu chỉ là để ném vào kẻ thù

của dân tộc hay những mặt tiêu cực của xã hội Ông đã tìm thấy mối quan hệ giữa quá khứ - hiện tại và tương lai Đồng thời, giọng văn trong người nghệ sỹ

ấy cũng trở nên đôn hậu, tin yêu đến lạ thường

- Là một người theo "chủ nghĩa xê dịch", Nguyễn Tuân đã bộc lộ và thể hiện

những tính cách phi thường, những tình cảm, cảm xúc mãnh liệt của những phong cảnh tuyệt mĩ, của thiên nhiên, đất nước và con người qua ngòi bút nội lực của một “bậc thầy sáng tạo ngôn ngữ Tiếng Việt”

- Nguyễn Tuân là một nhà văn biết quý trọng nghề nghiệp của mình Đối với ông,

nghệ thuật là một hình thái lao động nghiêm túc, thậm chí "khổ hạnh" - và ông

đã lấy chính cuộc đời cầm bút hơn nửa thế kỷ của mình để chứng minh cho quan niệm ấy Thậm chí ông còn tự nhận mình là người "sinh ra để thờ Nghệ Thuật với hai chữ viết hoa"

Trang 5

- Nguyễn Tuân là “hiện thân về định nghĩa người nghệ sỹ” (Nguyễn Đăng Mạnh)

Đối với ông, văn chương trước hết phải là văn chương, nghệ thuật trước hết phải là nghệ thuật, và đã là nghệ thuật thì phải có phong cách độc đáo Nhưng Nguyễn Tuân, xét từ bản chất, không phải là người theo chủ nghĩa hình thức

Tài phải đi đôi với tâm Ấy là "thiên lương" trong sạch, là lòng yêu nước thiết tha, là nhân cách cứng cỏi trước uy quyền phi nghĩa và đồng tiền phàm tục

- Ông còn được mệnh danh là “cây bút duy mỹ’’ bởi ông luôn khám phá, tìm tòi

và mở ra những cái đẹp bất cứ nơi nào trên khắp mọi miền tổ quốc

Tác phẩm:

- Người lái đò sông Đà là bài tùy bút được in trong tập Sông Đà (1960)

- Tác phẩm là kết quả của chuyến đi thực tế Tây Bắc - vừa thỏa mãn thú phiêu lãng vừa để tìm kiếm vẻ đẹp thiên nhiên và “chất vàng mười đã qua thử lửa”

trong tâm hồn của những con người lao động và chiến đấu trên miền sông núi hùng vĩ và thơ mộng đó

 Tùy bút “Người lái đò sông Đà’’ là một bài ca được viết nên từ tình yêu quê hương, đất nước da diết, say đắm nói chung và ngợi ca vẻ đẹp của thiên nhiên

và con người lao động ở mảnh đất Tây Bắc nói riêng Tác phẩm là sự kết hợp hài hòa giữa bút pháp hiện thực và lãng mạn; ngôn ngữ hiện đại kết hợp với ngôn ngữ cổ xưa Không những thế; trong tác phẩm còn sử dụng nhiều thủ pháp nghệ thuật độc đáo: liên tưởng, tưởng tượng thú vị; so sánh nhân hóa mới

lạ

2 Giới thiệu khái quát về Sông Đà

Có thể phân tích lời đề từ của Nguyễn Quang Bích để dẫn dắt giới thiệu về dòng sông Đà

“Chúng thủy giai Đông tẩu – Đà Giang độc Bắc lưu”

(Nguyễn Quang Bích)

(Mọi dòng sông đều chảy về phía Đông, chỉ có sông đà là chảy theo hướng Bắc)

- Nhà văn Nguyễn Tuân đã sử dụng hai câu thơ của Nguyễn Quang Bích làm lời đề từ; tuy ngắn gọn nhưng hàm ẩn nhiều ý nghĩa sâu sắc Với việc sử dụng những câu thơ chữ Hán, tác giả đã tăng thêm tính trang trọng, đồng thời nhấn mạnh đến sự đặc biệt, khác thường của con sông Đà Mọi con sông đều chảy về Đông như quy luật của tự nhiên, duy chỉ có con sông Đà chảy về phương Bắc

Trang 6

như thể tự nó tạo nên một cuộc hành trình của riêng mình, không đi vào lối mòn của số đông cũng không chấp nhận sự sắp đặt từ tạo hóa Từ “độc” được

sử dụng vô cùng hiệu quả để thể hiện sự độc nhất, cá tính khác biệt của con sông

- Lời đề từ thể hiện được nét đẹp hoang sơ nhưng không kém phần độc đáo của sông Đà, đồng thời thể hiện sự mạnh mẽ của con sông khi chảy qua một vùng núi non hiểm trở như Tây Bắc chênh vênh đỉnh cao, núi đèo

Mặc dù lời thơ tuy không phải của Nguyễn Tuân nhưng lại được ông sử dụng rất đắt giá trong vị trí lời đề từ của bài tùy bút Câu thơ ấy không chỉ bộc

lộ được vẻ đẹp độc đáo, dữ dội của sông Đà mà còn vô cùng phù hợp với phong cách “ngông” của Nguyễn Tuân, một con người luôn tìm tòi cái mới, sáng tạo

ra những gì chưa có bằng tài năng uyên bác, cá tính hơn người của mình

Con sông Đà hung dữ là nguồn cảm hứng mãnh liệt thôi thúc nhà văn Nguyễn Tuân khám phá, tìm tòi trong giai đoạn xây dựng kinh tế mới ở miền bắc Sông Đà rộng lớn, hoang sơ ẩn chứa nhiều bí ẩn là mảnh đất màu mỡ để Nguyễn Tuân bộc lộ sự tài hoa của mình; bởi chính ông cũng là một “Đà giang độc bắc lưu” trên dòng chảy văn học Việt

3 Phân tích đoạn trích (1): Đội binh đá “mai phục” giữa lòng sông để chờ

tấn công người lái đò

- Hỗ trợ đắc lực cho “thủy quái” Sông Đà chính là những hòn đá đã “mai phục”

ở lòng sông cả ngàn năm nay, như những trợ thủ đắc lực của dòng sông trên hành trình tấn công những kẻ dám “cả gan” xâm phạm lãnh thổ của chúng

- Bằng thủ pháp nhân hóa tài tình, Nguyễn Tuân khiến người đọc nhận ra từng sắc diện rất đỗi con người trong những hình thù đá vô tri Nguyễn Tuân đã dùng sức mạnh điêu khắc của ngôn từ để thổi hồn vào từng thớ đá: "Cả một chân trời đá" mặt hòn nào trông cũng "ngỗ ngược", "nhăn nhúm", "méo mó" – đều là những từ láy khắc họa diện mạo không mấy thiện cảm của con người  Những hòn đá vốn chẳng có xúc cảm gì nhưng qua cái nhìn của Nguyễn Tuân chúng mang vẻ “du côn” của thiên nhiên hoang dại và hung dữ với ba vòng trùng vi thạch trận

+ Diện mạo đá: ngỗ ngược, nhăn nhúm, méo mó

Trang 7

+ Hành động của đá: mai phục, nhổm cả dậy vồ lấy thuyền, bày thạch trận trên sông

 Đoạn văn chưa khắc họa sâu vào sự hung bạo dữ dội của dòng sông, nhưng vẫn cho ta cảm nhận được những “âm mưu” của Sông Đà – khẳng định sự nguy hiểm của con sông

câu văn tả đá vô cùng sinh động Chúng vốn là những vật vô tri vô giáo nay đã được nhân hóa như một đội quân, một đoàn binh hùng hậu, dữ tợn như kẻ thù số một của con người

dụng và sáng tạo tiếng Việt – Nguyễn Tuân đã làm nổi bật sự hung bạo, ghê tợn của đá sông - tạo thành thế trận không cân sức với ông lái đò chỉ

có một mình đơn phương độc mã; từ đó gieo vào lòng người đọc bao phấp phỏng, hồi hộp

4 Phân tích đoạn trích (2): Vẻ đẹp dịu dàng, thơ mộng của dòng Sông Đà

+ Khi bắt gặp ánh nắng chiếu vào mắt, nhà văn đã phát hiện ra nắng sông Đà đẹp đến mê hồn trong ánh sáng “loé lên một màu nắng tháng ba Đường thi

“Yên hoa tam nguyệt há Dương Châu” Mượn một câu thơ trong bài thơ Đường

nổi tiếng “Tại lầu Hoàng Hạc tiễn Mạnh Hạo Nhiên đi Quảng Lăng” – Nguyễn Tuân dường như đã ngầm khẳng định vẻ đẹp cổ thi của dòng sông Tây Bắc

Dòng sông ấy trong sự liên tưởng đến thơ Đường đã gợi tả được vẻ đẹp phẳng lặng, trong sáng, lấp lánh, hồn nhiên thanh bình

+ Trong cảm nhận của Nguyễn Tuân, gặp lại sông Đà ông nhận ra ‘’con sông vui như thấy nắng giòn tan sau kì mưa dầm” Đó là một cảm xúc rất đỗi đặc biệt khi mà đã lâu lắm rồi ta chưa được đắm mình trong cái nắng giòn tan, đã lâu lắm rồi bầu trời chỉ được phủ lên bởi những cơn mưa lạnh lẽo, u ám Hết cơn mưa này đến cơn mưa khác thay nhau trút xuống mặt đất chẳng để ta gặp lại ánh nắng trên cao cũng như sự chia xa đầu buồn thương của dòng Đà giang

và người nghệ sĩ Nguyễn Tuân Thế rồi sau tất cả những kỉ mưa dài đằng đẵng

ấy, ánh mặt trời lại lên cao, chiếu xuống và sưởi ấm cho mọi vật, sinh thể trên

Trang 8

mặt đất kể cả niềm thương nỗi nhớ của nhà văn dành cho con sông Đà tuy hung bạo nhưng cũng rất đỗi trừ tình ấy cũng được nối liền và thêm đậm sâu

+ Niềm vui ấy tiếp tục được khắc họa một cách thật tỉ mỉ nhưng cũng thật trừu tượng: “vui như nối lại chiêm bao đứt quãng’’ ‘’Chiêm bao’’ vốn là những giấc

mơ đẹp khiến chúng ta chỉ muốn đắm mình và sống mãi trong những giấc mơ

ấy Một giấc mơ về hình bóng của ai đó- người mà mình thương lắm, nhớ lắm

và ước muốn được gặp nhiều lắm Thế nhưng dường như cái gì đẹp cũng ngắn, cái gì mộng mơ cũng dễ dở dang Chính vì thế với lối so sánh niềm vui của con sông Đà như nối lại được chiêm bao đứt quãng, tác giả như nhấn mạnh và tô đậm sự vui mừng khôn xiết của con sông mang dáng hình một cố nhân Một cảm giác vui lắm, mừng lắm mà chỉ những người đã từng một lần nối lại được những giấc mơ đẹp còn dang dở mới có thể thấy cảm thấu hết

 Phải nói rằng đó là hai lối so sánh rất tình! Chính cách so sánh độc đáo, nhân hoá tinh tế và linh hoạt ấy đã khiến sông Đà hiện lên bởi những xúc cảm thân thương, phảng phất hơi ấm tình người Nó trở thành người bạn hiền chung thuỷ, điềm tĩnh chờ đợi người đi xa trở về, nguyện đợi chờ

mà chẳng hề phôi phai nỗi lòng

+ ‘’Gặp lại thấy đằm đằm ấm áp’’: Với việc sử dụng hai cặp từ láy đi liền nhau,

tác giả đã diễn tả một cách thật tinh tế cái cảm giác hạnh phúc khi được gặp lại một miền kí ức đáng trân trọng mà bản thân vốn dĩ rất xem trọng và nâng niu

+ “Cố nhân’’ vốn là cách gọi thân thương gần gũi nhưng có một chút buồn và

trầm lắng, nhớ nhung trong cảm xúc để chỉ một người thương cũ, một người quen cũ Thế nhưng ở đây, nhà văn Nguyễn Tuân đã dùng nó để gọi dòng Đà giang Phải chăng với tác giả, ông đã xem dòng sông Đà như một người bạn lắm đỗi thân thương đến lạ thường? Để rồi khi chia tay ông cũng nhớ thương

nó như nhớ nhung một con người Không những thế, với việc sử dụng nhiều

từ Hán Việt, tác giả đã trân trọng hóa mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên

 Nguyễn Tuân dường như chấp nhận và thấu hiểu tất thảy những tính cách của người cố nhân mang tên Đà giang ấy Dẫu cho nó có hay ‘’cáu gắt và lắm bệnh, lắm chứng” thì ông vẫn thương, vẫn nhớ và vẫn đợi chờ được gặp lại người cố nhân ấy lần nữa  Tình cảm tha thiết , đậm sâu của tác giả dành cho sông Đà nói riêng và thiên nhiên quê hương, đất nước nói chung

Trang 9

5 Lý giải sự khác biệt trong cách miêu tả Sông Đà ở 2 đoạn trên

Lưu ý: Đề yêu cầu LÝ GIẢI – chứ không chỉ PHÁT HIỆN, vì thế học sinh không chỉ chỉ ra những sự khác biệt trong nghệ thuật, mà còn cần phân tích và giải thích được nguyên nhân của sự khác biệt ấy

- Sự khác biệt:

+ Khi miêu tả Sông Đà hung bạo, nhà văn sử dụng nhiều động từ mạnh, từ ngữ trùng điệp, ý văn dồn dập để nhấn mạnh sự chủ động, dữ dội của đá, của nước – đồng thời tạo cảm giác lo lắng cho người đọc

+ Khi khắc họa dòng sông dịu dàng, thơ mộng, cây bút lại sử dụng nhiều từ Hán Việt để trang trọng hóa đối tượng, lối văn nhẹ nhàng, câu văn dài như bộc

lộ những tình cảm tha thiết, say mê dòng sông  từ đó đem đến cảm giác êm

ái, dịu dàng nơi độc giả

- Nguyên nhân cho sự khác biệt ấy:

+ Nhà văn lựa chọn lời văn, giọng văn phù hợp với từng tính chất riêng của dòng Đà giang cá tính Giọng văn mạnh mẽ ngang tàng khi miêu tả về sông

Đà hung bạo; và giọng văn dịu dàng nhẹ nhàng khi nói về một “cố nhân” Đà giang rất đỗi nên thơ

+ Chính sự khác biệt trong cách miêu tả ấy lại một lần nữa khẳng định sự điêu luyện trong ngòi bút của nhà văn Nguyễn Tuân