Ai đã đặt tên cho dòng sông

Khái quát 1/ Tác giả : Hoàng Phủ Ngọc Tường - Là một cây bút đa tài chuyên viết bút kí  Những tác phẩm của ông vừa trữ tình, thâm trầm lại vừa độc đáo, tài hoa  Mỗi áng văn sâu lắng

AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG

Hoàng Phủ Ngọc Tường

I Khái quát

1/ Tác giả : Hoàng Phủ Ngọc Tường

- Là một cây bút đa tài chuyên viết bút kí

 Những tác phẩm của ông vừa trữ tình, thâm trầm lại vừa độc đáo, tài hoa

 Mỗi áng văn sâu lắng, lãng mạn mang tên ông đều để lại những dấu ấn sâu đậm trong lòng độc giả bởi vốn kiến thức sâu rộng trên nhiều lĩnh vực

- Nét đặc sắc trong sáng tác:

 Có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và trữ tình, giữa nghị luận sắt bén và suy tư đa chiều được tổng hợp từ vốn

kiến thức phong phú về triết học, địa lí, lịch sử

 Lối hành văn hướng nội, súc tích, mê đắm và tài hoa

 Bút kí của hoàng phủ Ngọc Tường là những áng thơ bằng văn xuôi thấm động chất thơ, chất mộng và chất trữ tình da diết

- Ông được mệnh danh là “nhà văn đi cùng những dòng sông kỉ niệm” , “nhà văn của xứ Huế mộng mơ” vì tuổi thơ Hoàng Phủ

Ngọc Tường luôn gắn liền với thành phố Huế mộng mơ và dòng Hương giang lung linh biến ảo

- Nhiều người ví sự nghiệp văn chương của ông giống như một dòng sông vậy, luôn chăm chỉ, miệt mài sáng tác không ngơi nghỉ để đóng góp cho đời những áng văn hay – như dòng sông muôn đời vẫn chảy trôi để

kể câu chuyện cuộc sống

2/ Tác phẩm

- Tác phẩm ‘Ai đã đặt tên cho dòng sống?” ban đầu có tên là “Hương ơi,

e phải mày chăng”, được viết ở Huế vào ngày 4/1/1981 và được in

trong tập sách cùng tên năm 1986

- Phân tích nhan đề

 Nhan đề của tác phẩm: “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” là một câu hỏi Phải nói rằng thật hiếm khi một câu hỏi lại được lấy làm nhan đề của một tác phẩm Điều này đã thể hiện được nét độc đáo của nhà văn cũng như sự tài hoa trong cách mà ông khơi gợi sự tò mò, khát khao tìm đến đáp án hay cũng chính là những vẻ đẹp ẩn giấu từ sâu bên trong của dòng Hương giang xứ Huế lắm nghĩa, lắm tình

 Qua câu hỏi trên, Hoàng Phủ Ngọc Tường muốn hướng người đọc đến việc tìm hiểu nguồn gốc của dòng sông Nguồn gốc của dòng sông bắt nguồn từ một huyền thoại mỹ lệ của người dân làng Thành

Chung: “Người làng Thành Chung có nghề trồng rau thơm Ở đây kể lại rằng vì yêu quí con sông xinh đẹp, nhân dân hai bờ sông đã nấu nước của trăm loài hoa đổ xuống dòng sông cho làn nước thơm tho mãi mãi” Cái tên “sông Hương” sông thơm - tuy giản dị nhưng lại chứa đựng một ý nghĩa thật sâu sắc

 Không chỉ vậy, qua nhan đề trên, Hoàng Phủ Ngọc Tường còn bộc lộ một niềm tự hào về những con người nơi đây, với những nét văn hóa truyền thốn còn được giữ gìn từ ngàn xưa Tác giả cũng muốn bộc lộ

sự biết ơn dành cho thế hệ đi trước đã có công khai phá vùng đất này Đó là niềm tự hào sâu sắc dành cho quê hương, đất nước

 Nhan đề khơi gợi sự tò mò và khao khát khám phá nơi người đọc.“Ai

đã đặt tên cho dòng sông?” quả là một nhan đề độc đáo, giàu chất thơ, chất trữ tình lãng mạn; tạo nên một không gian nghệ thuật đầy ắpảm xúc, chứa đựng nội dung tư tưởng mà Hoàng Phủ Ngọc Tường muốn gửi gắm

Bố cục:

Bài bút kí có ba phần và đoạn trích trong SGK thuộc phần thứu nhát của tác phẩm : Tác giả xuôi dòng Hương Giang từ thượng nguồn đến của biển và trình bày hiểu biết của mình về dòng sông :

Phần 1 ( từ đầu  dưới chân núi Kim Phụng ) : Sông Hương nhìn từ cội nguồn ( có mối quan hệ sâu sắc với dãy Trường Sơn)

Phần 2 ( phần tiếp theo  mãi mãi chung tình với quê hương xứ sở ) : mối quan hệ gắn bó giữa sông Hương và kinh thành Huế

Phần 3 ( còn lại ) : sông Hương trong mối quan hệ với lịch sử dân tộc, với cuộc đời thi ca

II Phân tích

1 Sông Hương khi được ngắm nhìn từ thượng nguồn

- Để khơi gợi những xúc cảm ban đầu về dòng Hương giang, câu mở đầu đoạn trích Hoàng Phủ Ngọc Tường đã viết :

“ Trong những dòng sông đẹp ở các nước mà tôi từng nghe nói đến, hình như chỉ có sông Hương là thuộc về một thành phố duy nhất”

+ Ở câu văn này, tác giả dường như đang muốn nhấn mạnh và khẳng định sự thủy chung cùng vẻ đẹp trọn nghĩa, trọn tình của dòng sông

Hương xứ Huế

 Với hai tiếng “thuộc về” , nhà văn như ngầm xác nhận giúp dòng Hương giang về việc đã đem trọn tấm lòng mình hiến dâng cho

thành phố mộng mơ ấy

 Thành phố là điểm đến “duy nhất”, là người tình độc nhất mà sông Hương đã lựa trọn để trao gửi thân mình , là “người tình” mà chính

nó đã lựa chọn

+ Hoàng Phủ Ngọc Tường không ngắm nhìn dòng chảy của con sống như một sự sắp đặt của tạo hóa mà đã ngắm nhìn tất thảy những đặc điểm về địa lí, tự nhiên như một sự chủ động lựa chọn của dòng Hương giang trữ tình Nó dường như không còn là thiên nhiên vô tri mà hóa thành một sinh thể có ý thức, đang vận động để đi tìm tình yêu của đời mình

Liên hệ :

Dường như cái nhìn Hoàng Phủ Ngọc Tường dành cho sông Hương cũng giống hệt như cái nhìn đầy si mê mà thấu hiểu Nguyễn Tuân dành cho sông Đà, bởi lẽ nó không đơn thuần chỉ là một kết cấu của tự nhiên nữa

mà đã mang trong mình một tâm hồn giàu xúc cảm, có chủ ý lựa chọn hành trình cho riêng mình

+ Dù đặt vào đó rất nhiều những tình cảm riêng tư nhưng đây vẫn là một nhận xét mang đậm tính khách quan :

 Bằng kiến thức sâu rộng và vốn hiểu biết của mình, nhà văn đã miêu

tả sông Hương trong tương quan với những dòng sông đẹp ở các nước để cho thấy những nhận định của mình không hề mang tính chủ quan, thiên vị mà hoàn toàn có cơ sở

 Và khi đặt sông Hương ngang tầm với những dòng sông nổi tiếng trên thế giới, tác giả còn thể hiện niềm tự hào, kiêu hãnh về vẻ đẹp thiên nhiên đất nước mình

 Với giọng văn thủ thỉ, tâm tình, câu mở đầu đã định hướng về tinh thần

và linh hồn của cả áng văn mà người nghệ sĩ nặng lòng với Huế đã viết như thổ lộ về một mối tình chẳng thể nhạt phai nơi cõi lòng

- Cứ thế, HPNT đã đưa ta xuôi theo dòng sông chữ nghĩa để tìm về với cội nguồn của sông Hương và cảm nhận cuộc hành trình của nó

“Trước khi về đến vùng châu thổ êm đềm, nó đã là một bản trường ca của rừng già, rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn, mãnh liệt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy như cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn, và cũng có lúc nó trở nên dịu dàng và say đắm giữa những dặm dài chói lọi màu

đỏ của hoa đỗ quyên rừng”

+ Tác giả vẽ nên một trường liên tưởng độc đáo với những so sánh đặc sắc: “như một bản

trường ca của rừng già”

 Thể hiện dòng sông với nhiều tiết tấu trầm bổng, có khi lên cao, khi hạ xuống thấp một

cách nhịp nhàng nhưng không kém phần hào hùng và mạnh mẽ

 HPNT không ví sông hương như một “lời ca” hay “khúc hát” mà là một bản “trường ca”

đầy dữ dội và mãnh liệt như đang thể hiện sự quyết tâm đang cuộn trào bên trong dòng

chảy ấy, toát lên được hết thảy những nỗi niềm mà tác giả muốn gửi gắm cho bạn đọc

+ Bản trường ca ấy mang một vẻ đẹp toàn diện, khoáng đạt, mạnh mẽ mà cũng rất đỗi nên

thơ:

 “rầm rộ giữa bóng cây đài ngàn”: một vẻ đẹp hùng tráng

 “mãnh liệt vượt qua những ghềnh thác” một cách mạnh mẽ, ào ạt

 “cuộn xoáy như cơn lốc” : dữ dội và bí ẩn đến vô cùng.

 “dịu dàng và say đắm” tạo nên một vẻ đẹp nên thơ và trữ tình lạ thường.

 Những vẻ đẹp ấy của con sông Hương tưởng chừng như mâu thuẫn, đối lập mà trở nên thống

nhất, hài hòa để từ đó tạo nên cá tính, nét đẹp riêng cũng như quyết tâm của sông Hương trong

hành trình tìm về với kinh thành Huế Một vẻ đẹp vừa ấn tượng, cổ kính hoang sơ nhưng cũng không kém phần tràn trề nhựa sống

Liên hệ :

Nếu con sông Đà của Nguyễn Tuân hiện lên dữ dội qua những câu văn có

kết cấu điệp trùng như “nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió, cuồn cuộn luồng gió gùn ghè suốt năm như lúc nào cũng đòi nợ xuýt bất cứ người lái

đò Sông Đà nào tóm được qua đấy.” thì con sông Hương của HPNT lại hiện

lên với những câu văn tạo ra âm hưởng hùng tráng rất riêng cho bản

trường ca rầm rộ của rừng già

+ Trong câu văn trên, những thủ pháp như so sánh, nhân hóa và cách sử dụng các tính từ láy, động từ một cách linh hoạt và tinh tế để khắc họa nên chân dung của dòng chảy

 Nhà văn đã dùng một ý văn dài được ngăn cách bởi những dấu phẩy tạo hành kiểu câu phức

trùng điệp góp phần diễn tả và giúp người đọc hiểu được hành trình của sông Hương, về quãng

đường gian truân đã đi để trở về với xứ Huế mộng mơ và êm đềm như một người tình lắm đỗi ngọt ngào, dịu êm Không những thế nó còn như khơi gợi sự gập ghềnh, khó khăn trên cung đường ấy qua những ý văn so sánh giàu hình ảnh ) một con đường không phải là dễ dàng và thuận lợi, đòi hỏi dòng Hương giang phải thật bản lĩnh và nặng lòng với xứ Huế thì mới có thể vượt qua

Góc nhìn mang tính phát hiện của Hoàng Phủ Ngọc Tường:

 Nói tới sông Hương người ta thường có ấn tượng về sự bằng phẳng, êm đềm và có phần lộng lẫy trong khung cảnh yên ả, thanh bình của Huế Riêng Hoàng Phủ Ngọc Tường thì

có cái nhìn khác Dường như tình yêu dành cho quê hương, xứ xở đã dẫn dắt người nghệ

sĩ ấy vào chuyến hành trình khám phá sự dữ dội, mạnh mẽ đang ẩn mình bên trong dòng chảy ấy

 Nhà văn không chỉ ngắm nhìn “khuôn mặt kinh thành”với vẻ mặt sang trọng, cổ kính của sông Hương mà còn ngược dòng không gian cũng như xuôi theo mái chèo thời gian để tìm về những cánh rừng đại ngàn khám phá vẻ đẹp bí ẩn cùng sức mạnh tiềm tàng được đóng kín trong tâm hồn sâu thẳm của dòng chảy dịu dàng, hướng nôi

 Không chỉ phát hiện “sông Hương thuộc một thành phố duy nhất’’mà Hoàng Phủ Ngọc Tường còn đi sâu khám phá cội nguồn bằng cách đặt sông Hương trong mối quan hệ với dãy Trường Sơn hùng vĩ

 Phải đậm đà tình yêu đến đâu – ta mới đủ kiên nhẫn và tìm tòi để thấu hiểu về một người đến như thế?

“Giữa lòng Trường Sơn, sông Hương đã sống một nửa cuộc đời của mình như một cô gái

Digan phóng khoáng và man dại.”

+ Hình tượng “cô gái Di-gan” là một hình tượng quen thuộc của phương Tây về những nghệ sĩ hát tự do với những khúc nhạc, lời ca lắm đỗi ngọt ngào, da diết, lôi cuốn người qua kẻ lại đến

vô cùng Chính vì thế ta có thể khẳng định đây là lối so sánh liên tưởng táo bạo, độc đáo thể hiện được cái nhìn đa chiều của tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường muốn khẳng định sông Hương như một cô gái phóng khoáng như một người con của thiên nhiên, của rừng già; với diện mạo và tính cách được khắc tạc bởi tạo hóa

 Lối ẩn dụ, nhân hóa sâu sắc, đặc biệt khi chạm đến chiều sâu tâm hồn của sông Hương như tâm hồn của một con người thật sự, một cô gái với “một tâm hồn tự do và trong sáng” khiến chúng ta không khỏi mê đắm hay nỡ lìa xa Hoàng Phủ Ngọc Tường thực sự nhìn sông Hương như nhìn một sinh thể độc lập có tâm hồn, có tính cách; như ngắm nhìn và trò chuyện với một người thiếu nữ đang trong hành trình trưởng thành

- Khi ra khỏi rừng:

“sông Hương nhanh chóng mang một sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ, trở thành người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở”.

+ Với hai từ “trở thành”, tác giả như đã khẳng định được hành trình tôi luyện đầy gian

nan của dòng sông để chín chắn và trưởng thành hơn trên hành trình nó đã chọn Dòng

sông Hương không chỉ là một người con gái kiều diễm mà giờ đây nó là một người mẹ dịu dàng, bao dung và độ lượng

+ Chính người mẹ ấy đã hy sinh thanh xuân của mình, đã hiến dâng phù sa ngọt lành để tạo nên cả một vùng văn hóa xứ sở đáng tự hào

(Tên gốc của dòng sông Hương là A Pàng nghĩa là dòng sông tựa như đời người mang theo trên mình những câu chuyện của con người từ thuở ban sơ Có lẽ hành trình trưởng thành của sông Hương cũng chính là câu chuyện trưởng thành của những con người chốn đây, quanh mảnh đất kinh thành này.)

 Qua hành trình của dòng sông ta cảm nhận được 2 nét tính cách phong phú đa dạng của Hương giang: vừa phóng khoáng, man dại, tự do; vừa dịu dàng, chứa chan yêu thương như một người mẹ hiền Phải chăng đó chính là sự trưởng thành của dòng sông qua những tháng năm thăng trầm của lịch sử - để rồi từ một cô gái trong sáng bản lĩnh đã trở thành một người mẹ của vùng đất để đô lịch sử cổ kính

 Như vậy tác giả đã tìm hiểu dòng sông từ nguồn cội, tìm hiểu vẻ đẹp từ phần sâu thẳm trong sông Hương từ đó đem đến người đọc những thông tin vô cùng quý giá và đẹp đẽ về dòng sông này

- Câu văn kết đoạn:

“Nếu chỉ mải mê nhìn ngắm khuôn mặt kinh thành của nó, tôi nghĩ rằng người ta sẽ không hiểu một cách đầy đủ bản chất của sông Hương với cuộc hành trình gian truân mà nó đã vượt qua, không hiểu thấu phần tâm hồn sâu thẳm của nó mà dòng sông hình như không muốn bộc lộ, đã đóng kín lại ở cửa rừng và ném chìa khóa trong những hang đá dưới chân núi Kim Phụng.”

+ Với ý văn “nếu….” tác giả như tách biệt mình khỏi cách nhìn, quan điểm số đông -

khẳng định rằng cách ông nhìn sông Hương hoàn toàn khác biệt.

+ Thông thường người ta chỉ say mê vẻ đẹp “bề nổi” của dòng sông Hương khi nó nằm trọn trong kinh thành Huế lắm người đến kẻ đi, thế nhưng Hoàng Phủ Ngọc Tường không như thế Ông đã kiếm tìm và phát hiện ra những vẻ đẹp của dòng Hương giang mà có lẽ nhiều

kẻ tự cho rằng mình yêu, mình thương dòng sông ấy da diết đã bỏ lỡ hay chưa một lần từng biết Đó là sự gian truân, khó khăn của dòng sông Hương đã từng trải qua để nằm tròn và hiện lên một cách đẹp đẽ mộng mơ trong chốn kinh thành Huế Có lẽ tác giả đã

nhìn thấy mình trong chính dòng sông Hương ở một tâm hồn hướng nội, khép kín, cất

giấu đi câu chuyện của mình

Liên hệ

Giống như Nguyễn Tuân tìm thấy sự đồng điệu trong bản tính của mình và Đà giang là ngông cuồng, ngạo nghễ thì Hoàng Phủ Ngọc Tường lại mê đắm dòng sông Hương trong nét dịu dàng, hướng nội

+ Dòng sông ấy nó đã giấu đi những vất vả, gian truân mà mình đã từng có, ném chiếc chìa khó đi để coi đó như một bí ẩn chỉ còn thuộc về tạo hóa Chính điều ấy đã tạo nên một cảm hứng sáng tác dồi dào cho tác giả để ông đặt bút viết nên những áng văn về người tình sông Hương hay đến như thế

 Sông Hương với hai nét tính cách thơ mộng và hùng vĩ đan cài dệt nên chất thơ, chất hùng của người con gái xứ sở

Nhận xét về cách nhìn mang tính phát hiện của nhà văn về dòng sông:

+ Nhà văn nhìn nhận dòng chảy của sông Hương như sự trưởng thành của một thiếu nữ -

mang trong mình nhiều phẩm chất đáng quí

+ Nhà văn khác họa phần đời mà sông Hương chưa muốn bộc lộ, đó là vẻ đẹp ở thượng

nguồn với cảnh sắc thiên nhiên phong phú, đa dạng cùng cuộc hành trình gian truân mà sông Hương đã phải đi qua

+ Gắn thủy trình của dòng sông với sự hình thành của nền văn hóa xứ sở

+ Cái nhìn sâu vào tâm hồn để thấy được bản chất

 Khung hình mới qua quá trình trưởng thành của dòng sông

 Phát hiện cuộc hành trình gian truân mà dòng sông đã đi qua

 Khám phá vẻ đẹp bên trong của dòng sông và từ đó ông gặp gỡ cái tôi của chính mình

 Phải là người vừa am hiểu, vừa dành cho dòng sông một tình yêu vô bờ bến mới có góc nhìn, cách phát hiện vô cùng mới mẻ và độc đáo đến như thế

- Nhận xét về đặc sắc nghệ thuật trong đoạn trích đầu tiên:

 Nét riêng trong văn Hoàng Phủ Ngọc Tường phải kể đến đó chính là sự kết hợp và

hòa quyện giữa chất trữ tình và chất trí tuệ.

 Giọng văn thủ thỉ, tâm tình và tha thiết khi kể về dòng sông-kể về một người con

gái mà mình đã đem lòng thương

 Kết hợp linh hợp các phương thức biểu đạt tạo nên một đoạn văn sống động (tự sự,

miêu tả, biểu cảm, thuyết minh)

 Sử dụng nhuần nhuyễn các biện pháp tu từ như nhân hóa, so sánh để diễn tả vẻ đẹp và tâm hồn của dòng sông – khẳng định góc nhìn riêng về dòng chảy

 Cách hành văn dịu dàng mê đắm.

2) Sông Hương trong mối quan hệ với kinh thành Huế:

Hành trình gặp gỡ và tạm biệt xứ Huế mộng mơ của sông Hương được Hoàng Phủ Ngọc Tường xây dựng lên chẳng phải là sự sắp xếp, cấu thành ngẫu nhiên của tạo hóa hay địa lí mà nó như

thể là diễn biến tâm lí của một cô gái trong tình yêu.

a)Dòng sông chảy về đồng bằng và ngoại vi thành phố:

- Hình ảnh của người con gái đẹp nằm ngủ mơ màng” được “người tình mong đợi đánh

thức”:

 Đây chính là không gian ở ngoại ô thành phố-khi Hương giang chưa gặp gỡ chốn kinh thành

 Đó như một cảm giác háo hức đan xem một chút phấn khởi, hồi hộp của người con gái Hương giang khi sắp gặp người mình thầm thương và trộm nhớ, khi sắp sửa nằm trọn trong vòng tay người tình mà mình mong đợi)

 Một cảm giác hỗn độn nhưng không kém phần ngọt ngào, khó quên

Đoạn trích:

| “Phải nhiều thế kỷ qua, người tình mong đợi mới đến đánh thức người con gái mơ đẹp nằm ngủ mơ màng giữa cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại Nhưng ngay từ mạng đầu vừa ra khỏi vùng núi, sông Hương đã chuyển dòng một cách liên tục, vòng những khúc quanh đột ngột, uốn mình theo những đường cong thật mềm, như một cuộc tìm kiếm có ý thức để đi tới nơi gặp thành phố tương lai của nó.Từ ngã ba Tuần, sông Hương theo hướng nam - bắc qua điện Hòn Chén; vấp Ngọc Trản, nó chuyển hướng sang tây - bắc, vòng qua thềm đất bãi Nguyệt Biều, Lương Quán rồi đột ngột vẽ một hình cung thật tròn về phía đông - bắc, ôm lấy chân đồi Thiên Mụ, xuôi dần về Huế Từ Tuần về đây, sông Hương vẫn đi trong dư vang của Trường Sơn, vượt qua một lòng vực sâu dưới chân núi Ngọc Trản, để sắc nước trở nên xanh thẳm, và từ đó nó trôi đi giữa hai dãy đồi sừng sững như thành quách, với những điểm cao đột khởi như Vọng Cảnh, Tam Thai, Lưu Bảo mà từ đó, người ta luôn luôn nhìn thấy dòng sông mềm như tấm lụa, với những chiếc thuyền xuôi ngược chỉ bé vừa bằng con thoi.Những ngọn đồi này tạo nên những mảng phản quang nhiều màu sắc trên nền trời tây - nam thành phố, “sớm xanh, trưa vàng, chiều tím” như người Huế thường miêu tả Giữa đám quần sơn

lô xô ấy, là giấc ngủ nghìn năm của những vua chúa được phong kín trong lòng những rừng thông u tịch, và niềm kiêu hãnh âm u của những lăng tẩm đồ sộ tỏa lan khắp cả một vùng thượng lưu “bốn bề núi phủ mây phong - mảnh trăng thiên cổ, bóng tùng vạn niên” Đó là

vẻ đẹp trầm mặc nhất của sông Hương, như triết lý, như cổ thi, kéo dài mãi đến lúc mặt nước phẳng lặng của nó gặp tiếng chuông chùa Thiên Mụ ngân nga tận bờ bên kia, giữa những xóm làng trung du bát ngát tiếng gà.…

(Đây là đoạn đề thi minh họa năm 2020) ~| vẻ đẹp của sông Hương trong mối quan hệ với kinh thành Huế.

- Hoàng Phủ Ngọc Tường đã nhân hóa dòng sông để biến góc nhìn của mình trở thành một sự thu hút riêng khi miêu tả Ông dùng thủ pháp nhân hóa như một phương tiện độc đáo để thổi hồn cho các sự vật được xuất hiện trong đoạn trích

 “nhiều thế kỷ qua đi”:

 Cụm từ ấy đã cho thấy dòng sông đã ngủ quên rất lâu, đã gắn bó với cánh đồng Châu Hóa không chỉ là bằng ngày, bằng năm nữa mà là cả thế kỷ

 Khoảng thời gian ấy đã lâu đến nỗi không thể ước lượng bằng con số cụ thể mà chỉ có thể được áng chừng qua lượng từ “nhiều” mà thôi

 Tác giả gọi Hương giang là “người con gái đẹp nằm ngủ mơ màng” :

 Gợi ta nhớ đến câu chuyện cổ tích “Nàng công chúa ngủ trong rừng”- một câu chuyện xưa mà mẹ, bà thường hay kể về một người con gái xinh đẹp tuyệt trần đang chìm

đắm trong giấc ngủ sâu, chờ đợi một tình yêu đích thực, một nụ hôn nồng thắm từ người tình mong đợi đến đánh thức

 Đây là một góc nhìn mang tính cổ điển của tác giả Bởi có lẽ nó như mang một câu chuyện cổ tích về người con gái Hương giang, cô ấy cũng như những cô gái ở tuổi mười tám đôi mươi khác, biết yêu, biết nhớ, biết đợi chờ, biết đợi để được gặp gỡ một người mà mình mong đợi và trông ngóng Nhưng điều đặc biệt là nhà văn không xây dựng sông Hương một cách thụ động, chỉ biết chờ đợi hoàng tử Mà sông Hương biết

rõ nó đợi ai, nó thậm chí còn chủ động đến với “người tình” trong mộng của mình

 Có thể nói rằng giấc ngủ mơ màng kia chẳng phải là một giấc ngủ thực sự, mà là một cách “làm duyên” của người con gái đẹp Hương giang để gây ấn tượng với người tình của mình

 “Người tình mong đợi” của cô gái đẹp ấy là kinh thành Huế Một thành phố vốn chỉ là một không gian địa lí tự sinh ra bởi bàn tay tạo hóa của thiên nhiên nay đã được Hoàng Phủ Ngọc Tường nhân cách hóa trở thành một chàng hoàng tử, “một chàng trai trong mộng” - một bến đỗ hạnh phúc ngập tràn trong cảm xúc thăng hoa của nàng công chúa lắm đỗi duyên dáng, e thẹn mang tên Hương giang

- Khi ra khỏi vùng núi:

“vừa ra khỏi vùng núi, sông Hương đã chuyển dòng một cách liên tục, vòng những khúc quanh đột ngột, uốn mình theo những đường cong thật mềm, như một cuộc tìm kiếm có ý thức để đi tới nơi gặp thành phố tương lai của nó.”;” ôm lấy chân đồi Thiên Mụ, xuôi dần về Huế.”

 Đây là vẻ đẹp linh hoạt, rạo rực sức trẻ và sự khao khát của sông Hương Sự chuyển dòng này tạo nên “những khúc quanh đột ngột” mà nhà văn gọi đó là “một cuộc tìm kiếm có ý thức” về người tình tương lai Chính vì lẽ ấy vô tình cuộc tìm kiếm đã tạo nên cho dòng sông một vẻ đẹp thơ mộng, trữ tình nhưng không kém phần mạnh mẽ, chủ động

Liên hệ:

Sự chủ động tìm đến với người tình xứ Huế của người con gái đẹp Hương giang khiến ta nhớ đến sự chủ động, tìm kiệu, vượt qua mọi rào cản và định kiến cổ hũ của người con khi yêu trong trang thơ Xuân Quỳnh:

“Sông không hiểu nổi mình Sóng tìm ra tận bể”

 Nếu như lâu nay ta tưởng chừng “em” bị áp đặt bởi tư tưởng và định kiến cổ hũ như “cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy” thì “sóng” và “sông Hương” cũng bị thiên nhiên, tạo hóa điều khiển, kìm hãm và chế ngự dòng chảy và đặc tính của mình thì dưới con mắt của những người nghệ sỹ mang niềm tin yêu với cuộc đời, tất cả những đặc tính và suy nghĩ của thiên nhiên đều được chính nó quyết định và lựa chọn có chủ ý riêng

 Hành trình của sông Hương tiếp tục được khắc họa qua phép liệt kê: “điện Hòn Chén”,

“Ngọc Trản”, “Nguyệt Biều”, “Lương Quán”, “Thiên Mụ”, mang đến cho người đọc hình dung về vẻ đẹp của danh lam thắng cảnh cố đô Huế đã đi vào dư địa chí; kết hợp với cách dùng từ ngữ phong phú gợi chuyển động trữ tình của dòng sông như “vấp-chuyển lấy- “vòng qua”- “ôm lấy một hình tròn”- “xuôi dần” Các chuyển động ấy đều rất đỗi nhẹ nhàng và duyên dáng

 Ngòi bút Hoàng Phủ Ngọc Tường như mở ra một không gian kì vĩ mà nên thơ trong khung cảnh sông Hương tìm về với Huế:

 “đi trong dư vang của Trường Sơn”: nó vẫn mang trong mình câu chuyện của rừng già, tinh thần mạnh mẽ của ngọn núi hùng vĩ (‘dư vang ” là đi trong sự âm vang, vang vọng của cánh rừng đại ngàn nơi chốn Trường Sơn hùng vĩ.)

 Dòng chảy ấy lượn vòng, uốn quanh nhưng lưu tốc vẫn rất nhanh, khó kiềm tỏa Nhưng khi về đến Vọng Cảnh, Tam Thai, Lựu Bảo, dòng sông đã phần nào kiềm chế sức mạnh, “nó mềm như tấm lụa”một cách uyển chuyển, dịu dàng như người thiếu nữ xúng xính sắp sửa gặp người mình yêu Từ đây chỉ còn sắc nước xanh thẳm hiền hòa

 Sự mềm mại trong dòng chảy ấy đâu phải chỉ do yếu tố địa lý, HPNT tin rằng đó là sự chủ động lựa chọn của dòng sông – giống như một người thiếu nữ khi gặp người mình yêu, bỗng chốc dịu dàng hơn, duyên dáng hơn, ý tứ hơn rất nhiều

 Qua những dãy đồi tây nam thành phố ánh lên ‘những mảng phản quang nhiều màu sắc”,

“sớm xanh, trưa vàng, chiều tím”: Người con gái Hương giang như luôn chủ động làm mới mình để bản thân lúc nào cũng là độc đáo nhất, không chỉ làm duyên cho chính nó

mà còn mang cho Huế những sắc màu rực rỡ, tạo nên nét đặc trưng riêng cho mảnh đất kinh kì thơ mộng, đẹp đến quyến rũ lòng người

 “vượt qua một lòng nước sâu dưới chân núi Ngọc Trản để sắc nước trở nên xanh thẳm”: đây chính là quãng đường thử thách để Hương giang đổi màu nước trước khi gặp người tình trong mộng  sắc nước xanh thẳm giống như thể hiện chiều sâu của dòng chảy khi

đã trải qua những thăng trầm trên cung đường đã qua

 “trôi đi giữa hai dãy đồi sừng sững như thành quách”: dòng chảy về gần Huế càng dịu dàng, uyển chuyển; khung cảnh như bức tranh sơn mài đẹp mê lòng người, một bức tranh mang một chút cổ điển vô cùng thu hút

 Qua lăng tẩm đền đài: Hoàng Phủ Ngọc Tường miêu tả những di tích lịch sử một cách trang trọng và uy nghiêm Có lẽ đó cũng là lý do mà đến đây, sông Hương khoác lên mình “vẻ đẹp trầm mặc nhất”,”như triết lí, như cổ thi”

 “Triết lí” là những điều đúng đắn được đúc kết, chiêm nghiêm từ lâu xa xưa;

 “cổ thi” gợi đến những vẻ đẹp mềm mại , giàu chất thơ

 Áng văn thấp thoảng một “cái tôi” giàu suy tư mà cũng mang nhiều xúc cảm Dường như nhà văn gửi gắm con người mình trong những câu văn miêu tả dòng sông ấy