Nó là hình thức phát triển cao nhất của chủ nghĩa duy vật, là hệ thống quan điểm lý luận được xác lập dựa trên cơ sở giải quyết theo quan điểm duy vật biện chứng với các vấn đề cơ bản
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
KHOA KINH DOANH QUỐC TẾ
-
BÀI TẬP LỚN TRIẾT HỌC Đề bài: 1 Chứng minh CNDV biện chứng là hình thức phát triển cao nhất của CNDV 2 Phân tích mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong thời kì Công nghiệp 4.0. HỌ VÀ TÊN: NGÔ KHÁNH HUYỀN
MSV: 11196505
LỚP TRIẾT SỐ: 9
Hà Nội, tháng 10 năm 2019
Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế
Trang 2MỤC LỤC
Lời mở đầu:… 1
Phần 1: Chủ nghĩa duy vật biện chứng là hình thức phát triển cao nhất của chủ nghĩa duy vật……… 2
1 Tóm tắt sơ lược về CNDV……… 2
a Đối lập chủ nghĩa duy vật và duy tâm trong giải quyết vấn đề triết học.……… 2
b Chủ nghĩa duy vật thời cổ đại……… 3
c Chủ nghĩa duy vật thời phục hưng và cận đại………3
d Chủ nghĩa duy vật cách mạng khoa học XIX-XX……… 4
e Quan niệm Mac-Lenin và chủ nghĩa duy vật biện chứng 4
2 Chủ nghĩa duy vật biện chứng- hình thức cao nhất ……….5
2.1 Quan niệm của CNDVBC về các hình thức vật chất…….5
2.2 Quan niệm của CNDVBC về ý thức mà mối liên hệ của ý thức với vật vất……… 8
3 Tổng kết ……… 13
Phần 2: Mối quan hệ biện chứng của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong thời kỳ công nghệ 4.0……… 13
1.Khái quát chung và các khái niệm……….13
Khái quát chung……… 13
Các khái niệm……… 14
2.Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất……….16
a.Vai trò của lực lượng sản xuất đối với quan hệ sản xuất… 16
b.Sự tác động của quan hệ sản xuất với lực lượng sản xuất…18 3.Vận dụng quy luật về phù hợp giữa quan hệ sản xuất và trình độ phát triển lực lượng lao động thời kỳ cách mạng 4.0……… 19
3.1Quy mô và tốc độ phát triển của cách mạng công nghệ 4.0 19
3.2 Tác động mạnh mẽ của cách mạng côn nghệ 4.0 đến thế giới hiện đại……… 20
3.3 Tác động cách mạng 4.0 đến phát triển kinh tế xã hội ở Việt Nam……….…….23
4 Tổng kết ……… 28
Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế
Trang 3Lời mở đầu :
Chủ nghĩa duy vật đưa ra khái niệm về vật chất trên các phạm
trù và quan điểm khác nhau qua từng giai đoạn phát triển của
lịch sử Trên các cơ sở đó ta tìm ra được định nghĩa đúng nhất
về khái niệm” vật chất là gì?” Chủ nghĩa duy vật biện chứng là
một hạt nhân lý luận Triết học của Khoa học Mac-Lenin đã làm
rõ điều đó Nó là hình thức phát triển cao nhất của chủ nghĩa
duy vật, là hệ thống quan điểm lý luận được xác lập dựa trên cơ
sở giải quyết theo quan điểm duy vật biện chứng với các vấn đề
cơ bản của Triết học Vì vậy, những nội dung cơ bản của chủ
nghĩa duy vật biện chứng là điều kiện tiên quyết để nghiên cứu
toàn bộ hệ thống khoa học của CN Mac-Lenin.
Chủ nghĩa duy vật lịch sử dưới quan điểm khoa học của CN
Mac-Lenin đã chỉ ra những quy luật phản ánh hoạt động thực
tiễn của con người, động lực phát triển của xã hội; mối quan hệ
giữa ý thức xã hội và tồn tại xã hội Tìm hiểu để thấy rõ hơn mối
quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong Học
thuyết hình thái kinh tế - xã hội của CN Mac-Lenin.Với những
thay đổi và phát triển của xã hội, đặc biệt là các cuộc cách mạng
công nghệ- đặc biệt là cách mạng công nghệ 4.0 liệu sẽ làm thay
đổi mối liên hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất ra
sao Phân tích chúng dưới góc độ quan hệ biện chứng để cùng
làm rõ điều đó.
Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế
Trang 4PHẦN I: CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG LÀ HÌNH
THỨC PHÁT TRIỂN CAO NHẤT CỦA CHỦ NGHĨA DUY
VẬT
1.Tóm tắt sơ lược về chủ nghĩa duy vật
Vật chất là một phạm trù nền tảng của chủ nghĩa duy vật triết
học Trong lịch sử tư tưởng nhân loại, xung quanh vấn đề này
luôn diễn ra cuộc đấu tranh không khoan nhượng giữa chủ nghĩa
duy vật và chủ nghĩa duy tâm.Bản thân chủ nghĩa duy vật cũng
trải qua lịch sử phát triển lâu dài gắn liền với những tiến bộ khoa
học và thực tiễn
a.Đối lập giữa chủ nghĩa duy vật và duy tâm
trong giải quyết vấn đề cơ bản của Triết học.
Triết học là hệ thống những quan điểm chung nhất về thế giới
và vị trí của con người trong thế giới đó Một trong hai vấn đề
cơ bản của Triết học đó là giải quyết câu hỏi “ Giữa vật chất và
ý thức cái nào có trước?”; gắn liền với đó là việc phân chia học
thuyết Triết học thành hai trường phái chủ nghĩa duy vật và chủ
nghĩa duy tâm Chủ nghĩa duy vật khẳng định vật chất có trước
ý thức có sau, thế giới vật chất tồn tại một các khách quan, độc
lập với ý thức con người và không do ai sáng tạo ra còn ý thức
là sự phản ánh khách quan ở trong thế giới vào bộ óc con người,
không thể có tinh thần hay ý thức nếu không có vật chất Chủ
nghĩa duy vật đã xuất hiện từ thời cổ đại cho đến nay và gắn liền
với sự phát triển của khoa học kỹ thuật và thực tiễn, tồn tại dưới
những hình thức khác nhau
b.Chủ nghĩa duy vật thời cổ đại
Xuất hiện sớm nhất ở Hy Lạp – La Mã; Trung Quốc; Ấn Độ
với quan niệm chất phác nhất về giới tự nhiên và vật chất Các
nhà duy vật thời kì này quy vật chất về một hay một vài dạng cụ
thể của nó và xem chúng là khởi nguyên của thế giới, tức là quy
những vật chất về vật thể hữu hình, cảm tính đang tồn tại ở thế
Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế
Trang 5giới bên ngoài chẳng hạn như: nước (Thales), lửa ( Haraclitus),
không khí ( Anaximenes); đất, nước, lửa, gió ( Tứ Đại Ấn Độ);
Kim, mộc, thủy, thổ, hỏa ( Trung Quốc)
=>> Nhìn chung, chủ nghĩa duy vật thời cổ đại mang tính chất
phác ngây thơ, từ giới tự nhiên để giải thích thế giới Tuy nhiên
bước tiến mạnh mẽ nhất của khoa học cổ đại là định nghĩa vật
chất của Lơxip và Đêmôcrit đều cho rằng vật chất là nguyên tử
Quan điểm này không những thể hiện một bước tiến khá xa của
triết học mà còn có ý nghĩa như một dự báo khoa học tài tình
của con người về cấu trúc thế giới vật chất
c Chủ nghĩa duy vật thời phục hưng và cận đại
Chủ nghĩa duy vật thế kỷ XV-XVIII, tức thời kỳ Phục Hưng,
phương Tây đã có sự bứt phá so với phương Đông ở chỗ khoa
học thực nghiệm ra đời, đặc biệt là sự phát triển mạnh của cơ
học, công nghiệp Thế kỷ XVII-XVIII, chủ nghĩa duy vật mang
hình thức chủ nghĩa siêu hình, máy móc Thuyết nguyên tử vẫn
được các nhà triết học và khoa học đương thời (XV-XVIII) như
Galile, Bêcơn, Didoro, Niuton, nghiên cứu và khẳng định trên
lập trường duy vật, những thành công của Niuton trong vật lý
học cổ điển và đặc biệt là việc khoa học vật lý thực nghiệm
chứng mình được sự tồn tại của nguyên tử
=>> Chủ nghĩa duy vật thời kỳ này chưa thoát khỏi cái siêu
hình Các nhà triết học thường đồng nhất vật chất với khối
lượng, coi định luật cơ học như những chân lý không thể thêm
bớt và giải thích mọi hiện tượng của thế giới theo những chuẩn
mực cơ học
d Chủ nghĩa duy vật sau cuộc cách mạng khoa học kỹ
thuật thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX
Năm 1895 Rơn ghen phát hiện tia X; 1896 Beccoren phát hiện
hiện tượng phóng xạ Urani; 1897 Tomxon phát hiện điện
tử;1901 chứng minh được khối lượng điện tử; 1903 Mari
Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế
Trang 6Scolodopsca cùng chồng phát hiện ra phóng xa…Những phát
hiện vĩ đại đã chứng minh nguyên tử không phải thứ nhỏ nhất
mà có thể bị tan rã, phân chia thành các hạt hoặc “mất đi” Do
đó vật chất có thể biến mất, có hiện tượng không có cơ học, có
chủ nghĩa vật chất chỉ có năng lượng, sóng phi vật chất
=>> Các nhà khoa học thời này người thì phủ nhận tính hiện
thực khách quan của điện tử, người coi “ vật chất là cái phi vật
chất đang vận động” Điều này dẫn đến khủng hoảng vật lý hiện
đại học ở “ thực chất” của nó Từ chủ nghĩa siêu hình chuyển
sang chủ nghĩa tương đối rồi rơi vào chủ nghĩa duy tâm- được
coi là “ bước ngoặt nhất thời” hay “ thời kỳ đau ốm ngắn ngủi”
Để khắc phục khủng hoảng này Lenin cho rằng: “ Tinh thần duy
vật cơ bản của vật lý học, cũng như của tất cả các khoa học tự
nhiên hiện đại sẽ chiến thắng tất cả mọi thứ khủng hoảng nhưng
điều kiện tất yếu là chủ nghĩa duy vật biện chứng phải thay thế
chủ nghĩa duy vẩ siêu hình”
e Chủ nghĩa duy vật biện chứng - quan niệm của Mác-
Lênin về vật chất
C.Mac và Ph Angghen trong khi đấu tranh chống chủ nghĩa
duy tâm, thuyết bất khả tri và phê phán chủ nghĩa duy vật siêu
hình đã đưa ra những tư tưởng hết sức quan trọng về vật chất
Theo Angghen, để có quan niệm đúng đắn về vật chất cần có sự
phân biệt rõ ràng giữa vật chất và tính cách là một phạm trù của
Triết học tức vật chất là tính cách của vật chất không có sự tồn
tại cảm tính Đồng thời Angghen cũng khẳng định bản thân
phạm trù vật chất cũng không phải sáng tạo tùy tiện của tư duy
con người mà là kết quả của “ con đường trừu tượng hóa” của tư
duy con người về các sự vật, hiện tượng Ông còn chỉ rõ các sự
vật, hiện tượng trên thế giới vật chất dù đa dạng phong phú
nhưng đều chung về một đặc tính, thống nhất đó là tính vật
chất-tính tồn tại, độc lập không lệ thuộc vào ý thức Kế thừa tư tưởng
Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế
Trang 7đó, V.I Lenin đã tiến hành tổng kết toàn diện những thành thành
tựu mới nhất của khoa học, đấu tranh chống biểu hiện của chủ
nghĩa hoài nghi, bảo vệ và phát triển chủ nghĩa duy vật biện
chứng về phạm trù nền tảng của chủ nghĩa này Để đưa ra một
quan niệm thực sự khoa học về vật chất, Lenin đặc biệt quan
tâm đến việc tìm kiếm phương pháp định nghĩa cho phạm trù
chủ nghĩa này và ông quan niệm phải định nghĩa vật chất thông
qua ý thức
=>> Trên phương diện đó, Lenin đưa ra định nghĩa về vật chất
trong tác phẩm “ Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm
phê phán” của mình như sau:
Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách
quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm
giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh, và tồn tại không
lệ thuộc vào cảm giác.
2 Chủ nghĩa duy vật biện chứng- hình thức phát triển cao
nhất của chủ nghĩa duy vật
Chủ nghĩa duy vật do C.Mac và Angghen sáng lập những năm
40 của thế kỷ XIX và được Lenin tiếp tục phát triển Với sự kế
thừa những tinh hoa của các học thuyết trước đó và vận dụng
những thành tựu khoa học đương thời, chủ nghĩa duy vật biện
chứng từ khi ra đời đã khắc phục các hạn chế của các chủ nghĩa
trước và nhanh chóng thể hiện đỉnh cao của chủ nghĩa duy vật
Nó không chỉ phản ánh đúng đắn hiện thực mà còn là công cụ
hữu hiệu giúp các lực lượng tiến bộ trong xã hội cải tạo hiện
thực ấy
2.1 Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về các
hình thức của vật chất
a Các hình thức tồn tại của vật chất
Vận động theo nghĩa chung nhất là mọi sự biến đổi nói chung
Ph.Angghen viết: “ Vận động hiểu theo nghĩa chung nhất là
Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế
Trang 8phương thức tồn tại của vật chất, thuộc tính cố hữu của vật chất,
bao gồm tất cả mọi sự thay đổi và mọi quá trình diễn ra trong vũ
trụ kể cả sự thay đổi vị trí đơn giản cho đến tư duy” Vận động
theo Angghen đã chia thành năm hình thức cơ bản: cơ học, vật
lý, hóa học, sinh học và xã hội
Các nhà triết học duy vật thế kỷ XVII, XVIII do quan niệm
siêu hình nên đã quy vận động thành một hình thức duy nhất là
vận động cơ học, coi hoạt động của giới tự nhiên như một cỗ
máy Quan niệm sai lầm chủ nghĩa cơ giới là nguyên nhân bế
tắc trong việc lý giải những biến đổi của thế giới sinh vật và xã
hội, Còn các nhà triết học thế kỷ XIX lại quy vận động xã hội
thành vận động sinh học, coi con người là một sinh vật thuần túy
và cho rằng sự tồn tại phát triển của xã hội là quá trình chọn lọc
tự nhiên Rõ ràng không thể dán nhãn hiệu “ sinh vật hóa” lên
những hiện tượng xã hội như kinh tế, cách mạng xã hội, đấu
tranh giai cấp…
Dựa trên nghiên cứu phương pháp luận quan trọng, chủ nghĩa
duy vật biện chứng có quan niệm đúng đắn về vận động Vận
động có thể tồn tại ở cả dạng đứng im, duy trì sự tồn tại ổn định
của một sự vật hiện tượng Angghen viết: “ Vận động riêng biệt
có xu hướng chuyển thành cân bằng, vận động toàn bộ phá hoại
sự cân bằng riêng biệt” Quan niệm của chủ nghĩa duy vật biện
chứng về vận động đòi hỏi phải quán triệt quan điểm vận động
vào nhận thức và thực tiễn, phải đòi hỏi xem xét, đánh giá sự
vật, hiện tượng trong quá trình vận động, khi tiến hành cải tạo sự
vật, hiện tượng phải thông qua những hình thức vận động vốn
có, đặc trưng của chúng Nhận thức các hình thức vận động của
vật chất thực chất là nhận thức bản thân thế giới vật chất
b Quan niệm về không gian, thời gian
Chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định tính khách quan của
không gian và thời gian, xem không gian và thời gian như hình
Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế
Trang 9thức của vận động vật chất Không gian là hình thức tồn tại vật
chất xét về mặc quảng tính, sự cùng tồn tại, kết cấu và sự tác
động lẫn nhau Thời gian là hình thức tồn tại vật chất xét về mặt
độ dài diễn biến, sự kế tiếp của quá trình Sự phát triển của khoa
học và định nghĩa duy vật biện chứng đã bác bỏ quan niệm sai
lầm của Niuton về một không gian, thời gian thuần túy, đồng
nhất Đặc biệt thuyết tương đối của Anhxtanh đã chứng minh
rằng không gian, thời gian có tính khả biến, phụ thuộc vào tốc
độ, khối lượng, trường hấp dẫn của đối tượng…Do vậy vật chất
vận động không phải “ thùng rỗng” bên trong chưa vật chất như
quan niệm máy móc của chủ nghĩa siêu hình
c Tính thống nhất vật chất của thế giới
Định nghĩa về sự tồn tại là phạm trù dùng để chỉ tính có thực
của thế giới xung quanh con người Khẳng định sự tồn tại là gạt
bỏ những nghi ngờ về tính không thực, hư vô, tức gạt bỏ sự “
không tồn tại” Sự tồn tại của thế giới rất phong phú về dạng,
loài Tồn tại vật chất và tinh thần; chủ quan và khách quan; tự
nhiên và xã hội,… Cũng theo đó mà hình thành các trường phái
đối lập trong việc giải quyết vấn đề này
Các nhà triết học duy tâm tìm nguồn gốc, bản chất thế giới ở “
ý niệm tuyệt đối” hoặc ở ý thức con người Ngược lại, các nhà
chủ nghĩa duy vật trước Mac lại có khuynh hướng chung tìm
bản chất, nguồn gốc thế giới ngay trong bản thân nó Nhưng do
ảnh hưởng của chủ nghĩa siêu hình, máy móc nên họ cho rằng
mọi hiện tượng của thế giới được tạo thành từ những vật thể ban
đầu giống nhau, thống nhất và cùng bị chi phối bởi quy luật nhất
định Quan điểm ấy không phản ánh được tính muôn màu vạn
trạng cũng như tính vô tận của thế giới
Bằng việc phát triển lâu dài của bản thân triết học và sự phát
triển của khoa học, chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định
Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế
Trang 10rằng bản chất của thế giới là vật chất, thế giới thống nhất ở tính
vật chất Điều đó được thể hiện ở những đặc điểm cơ bản sau:
+ Một là, chỉ có một thế giới duy nhất và thống nhất là thế giới
vật chất Thế giới vật chất tồn tại khách quan, có trước và độc
lập với ý thức con người
+ Hai là, mọi bộ phận của thế giới vật chất đều có mối liên hệ
thống nhất với nhau, biểu hiện chúng đều là các dạng cụ thể của
vật chất, là những kết cấu của vật chất hoặc nguồn gốc của vật
chất, do vật chất sinh ra và chịu sự chi phối của quy luật khách
quan phổ biến của thế giới vật chất
+ Ba là, thế giới vật chất tồn tại vĩnh viễn, vô hạn và vô tận,
không được sinh ra và không bị mất đi Trong thế giới không có
gì khác ngoài những quá trình vật chất đang biến đổi, chuyển
hóa lẫn nhau, là nguồn gốc, nguyên nhân và kết quả của nhau
=>> Quan niệm trên của chủ nghĩa duy vật biện chứng đã được
cuộc sống hiện thực của con người và toàn bộ sự phát triển của
khoa học xác định Con người không thể bằng ý thức của mình
sản sinh ra được các đối tượng vật chất mà chỉ có thể cải biến
thế giới vật chất trên cơ sở nắm vững những thuộc tính khách
quan vốn có của các dạng vật chất và những quy luật vận động
của thế giới vật chất
2.2 Quan niệm của chủ nghĩa biện chứng duy vật về ý thức
và mối quan hệ giữa vật chất và ý thức
Ý thức là một trong hai phạm trù cơ bản được các trường phái
triết học quan tâm nghiên cứu nhưng tùy theo cách lý giải khác
nhau mà có những quan niệm rất khác nhau, hai đường lối cơ
bản đối lập là chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm Đứng
vững nhất là trên lập trường của chủ nghĩa duy vật biện chứng,
khái quát những thành tựu mới nhất của khoa học tự nhiên và
bám sát thực tiễn xã hội, triết học Mac-Lenin đã góp phần làm
sáng tỏ vấn đề ý thức, mối quan hệ vật chất và ý thức.
Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế
Trang 11a Nguồn gốc ý thức
Quan điểm chủ nghĩa duy tâm cho rằng ý thức là nguyên thể
đầu tiên, tồn tại vĩnh viễn, nguyên nhân sinh thành, chi phối sự
tồn tại, biến đổi của toàn bộ thế giới vật chất, khẳng định thế
giới “ ý niệm” là bản thể sinh ra toàn bộ vật chất hoặc coi cảm
giác là tồn tại duy nhất Ý thức con người do cảm giác sinh ra và
quyết định vật chất Đó là những quan niệm phiến diện, sai lầm
của chủ nghĩa duy tâm, dùng cơ sở lý luận của tôn giáo =>> Hạn
chế
Quan điểm của chủ nghĩa duy vật siêu hình họ đã phủ định tất
cả tính chất siêu tự nhiên của ý thức, tinh thần Họ xuất phát từ
thế giới hiện thực để lý giải nguồn gốc của ý thức Tuy nhiên
thấy được trình độ khoa học thời kỳ đó còn nhiều hạn chết
phương pháp siêu hình chi phối nên quan niệm về ý thức còn
nhiều sai lầm Các nhà duy vật thời kỳ này đồng nhất ý thức với
vật chất hoặc là thuộc tính phổ biến của mọi dạng vật chất…
Những sai lầm, hạn chết trong quan niệm về ý thức đã được các
giai cấp bóc lột, thống trị lợi dụng để làm cơ sở nô dịch áp bức
nô lệ, quần chúng nhân dân
Từ đó quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng được nêu ra
khi có đủ cơ sở khoa học C.Mac đã khẳng định quan điểm về ý
thức:” Ý niệm chẳng qua chỉ là vật chất được đem chuyển vào
trong đầu óc con người và được cải biến đi ở trong đó” Dựa
trên thành tựu khoa học nhất là sinh lý học- thần kinh hiện đại,
các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mac-Lenin đã khẳng định
rằng:“ Xét về nguồn gốc tự nhiên, ý thức chỉ là thuộc tính của
vật chất nhưng không phải của mọi dạng vật chất mà là thuộc
tính của một dạng vật chất sống có tổ chức cao nhất là bộ óc con
người Mối quan hệ giữa bộ óc người hoạt động bình thường và
ý thức là không thể tách rời… Sinh lý và ý thức là hai mặt của
một quá trình sinh lý thằng kinh trong bộ óc người mang nội
Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế
Trang 12dung ý thức, cũng giống như tín hiện vật chất mang nội dung
thông tin
Như vậy, ý thức là sự phản ánh thế giới hiện thực bởi bộ óc
con người, sự xuất hiện con người và hình thành bộ óc của
con người có năng lực phản ánh hiện thực khách quan là
nguồn gốc tự nhiên của ý thức
Sự ra đời của ý thức còn gắn liền với nguồn gốc xã hội do
hoạt động thực tiễn từ nguồn gốc trực tiếp quyết định sự ra
đời của nó C.Mac và Angghen đã khẳng định: “ Con người
cũng có “ ý thức” nữa nhưng không phải là một ý thức bẩm
sinh mà là ý thức thuần túy” Ý thức không chỉ phản ánh sự
tái tạo mà còn phản ánh sự sáng tạo của con người, cho ra
đời nhiều sản phẩm chưa có trong tự nhiên vì vậy xứng
đáng là phương thức tồn tại cơ bản của con người, nguồn
gốc của lao động và ngôn ngữ con người
b Bản chất của ý thức
Chủ nghĩa duy vật siêu hình đã tầm thường hóa vai trò của ý
thức Họ coi ý thức là một dạng vật chất, tách rời thực tiễn xã
hội Những quan điểm sai lầm đó đã không cho phép con người
hiểu được bản chất của ý thức cũng như biện chứng của quá
trình phản ánh ý thức
Chủ nghĩa duy vật biện chứng, trên cơ sở nhận thúc đúng đắn
nguồn gốc ra đời và thuyết phản ánh đã luận giải một cách khoa
học bản chất của ý thức Chủ nghĩa cho rằng vật chất và ý thức
là hai hiện tượng chung nhất của thế giới hiện thực, mặc dù
khác nhau về bản chất, nhưng giữa chúng luôn có mối liên hệ
biện chứng Để hiểu đúng bản chất ý thức cần xem xét nó trong
mối quan hệ qua lại với vật chất, chủ yếu là đời sống hiện thực
có tính thực tiễn của con người Vì vậy nên chủ nghĩa duy vật
biện chứng đã đưa ra định nghĩa đúng đắn về bản chất ý thức
như sau:
Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế
Trang 13Bản chất ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách
quan, là quá trình phản ánh tích cực, sáng tạo hiện thực khách
quan óc người.
Ý thức là hình thức phản ánh cao nhất riêng có của óc
người về hiện thực khách quan trên cơ sở thực tiễn xã hội-
lịch sử, là sự hoàn thiện của con người trong phản ánh thế
giới thực tiễn, đời sống xã hội và tạo ra sự sáng tạo, khẳng
định sức mạnh con người trong nhận thức và cải tạo thế
giới
c Kết cấu của ý thức
Chủ nghĩa Mac đã chỉ rất rõ vấn đề về kết cấu của ý thức bao
gồm từ các lớp cấu trúc của ý thức; các cấp độ của ý thức
Xét về mặt các lớp cấu trúc: Khi xem xét ý thức với các yếu
tố hợp thành các quá trình tâm lý tích cực đem lại sự hiểu biết
của con người về thế giới khách quan có tri thức, tình cảm,
niềm tin, ý chí trong đó tri thức là nhân tố cơ bản cốt lõi nhất
Nội dung và phương thức tồn tại cơ bản của ý thức phải có tri
thức Ý thức không bao hàm tri thức thì ý thức đó là một sự
trừu tượng trống rỗng không giúp ích cho con người trong hoạt
động thực tiễn Tri thức có nhiều mặt khác nhau như: tri thức tự
nhiên, xã hội, con người; cấp độ khác nhau: tri thức cảm tính và
lý tính, kinh nghiệm và tri thức, tiền khoa học và khoa học…
Xét về mặt các cấp độ của ý thức: Xem xét ý thức theo chiều
sâu của thế giới nội tâm con người, nhận thức về các yếu tố: tự
ý thức, tiềm thức, vô thức…
=>> Ý thức là hình thức phản ánh cao nhất chỉ có ở óc người về
hiện thực khách quan trên cơ sở thực tiễn xã hội- lịch sử Sự
hoàn thiện trong cấu trúc vật chất của bộ óc người và hoạt động
thực tiễn xã hội phong phú tạo tiền đề vật chất cho đặc tính
phản ánh Nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mac- Lenin đã chỉ
ra: “ Ý thức không bao giờ có thể là cái gì khác hơn là tồn tại
Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế
Trang 14được ý thức, và tồn tại của con người là quá trình đời sống hiện
thực của con người”
d Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức
Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức là “ vấn đề cơ bản của
mọi triết học, đặc biệt là của triết học hiện đại” Tùy theo lập
trường thế giới quan mà lại chia thành các quan điểm khác nhau
về mối quan hệ này
Quan điểm chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật siêu hình
đã có những quan điểm chủ quan sai lầm và phiến diện do
không hiểu bản chất thực sự của vật chất và ý thức C.Mac cũng
đã chỉ ra được những hạn chế của chủ nghĩa duy vật trực quan
này: “Sự vật, hiện thực cái có thể cảm giác được, chỉ được nhận
thức dưới hình thức khách thể, hay hình thức trực quan chứ
không được nhận thức về mặt chủ quan Vì vậy mặt con người
là thực tiễn không được nhận thức về mặt chủ quan Chủ nghĩa
duy vật siêu hình đã tuyệt đối hóa yếu tố vật chất, chỉ nhấn
mạnh vai trò một phía vật chất sinh ra ý thức, quyết định ý thức,
phủ nhận hoàn toàn tính độc lập tương đối của ý thức Do vậy
họ đã phạm nhiều sai lầm có tính nguyên tắc bởi thái độ “
khách quan chủ nghĩa”, thụ động, ỷ lại, trông chờ không đem
lại hiệu quả trong hoạt động thực tiễn
Quan niệm của chủ nghĩa duy vật biện chứng luôn đi theo một
con đường, kiên trì đường lối duy vật, nắm vững phép biện
chứng, theo sát thành tựu khoa học kỹ thuật mới nhất, khắc
phục những sai lầm của quan niệm duy tâm, siêu hình và nên
những quan điểm khoa học, khái quát về mối liên hệ giữa vật
chất và ý thức: “ Vật chất và ý thức có mối quan hệ biện chứng,
trong đó vật chất quyết định ý thức, còn ý thức tác động tích
cực trở lại vật chất” Vai trò của vật chất đối với ý thức bao
gồm: quyết định nguồn gốc ý thức, quyết định nội dung ý thức
và bản chất ý thức Ý thức cũng có vai trò quan trọng độc lập
Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế
Trang 15tương đối và tác động trở lại vật chất Nó phản ánh thế giới vật
chất trong bộ óc con người, khi sinh ra con người có ý thức về
đời sống riêng, quy luật vận động Nó còn tác động tới vật chất
thông qua hoạt động thực tiễn, tạo ra “ thiên nhiên thứ hai”
phục vụ cho cuộc sống con người, ý thức tiến bộ chỉ đạo hoạt
động hành động con người, làm xã hội ngày càng phát triển, thể
hiện tính năng động sáng tạo nhưng không thể vượt quá tính
quy định của những tiền đề vật chất đã xác định
3 Tổng kết
Với tất cả những chứng minh qua các khía cạnh từ lịch sử
hình thành đến những quan niệm về hình thức vật chất, mối
quan hệ về vật chất và ý thức dưới các góc nhìn soi chiếu, so
sánh với các chủ nghĩa duy vật cũ như chất phác hay siêu hình,
ta hoàn toàn thấy được cơ sở lí luận chắc chắn, sắc bén và đầy
đủ thuyết phục về mặt khoa học của chủ nghĩa duy vật biện
chứng Chủ nghĩa duy vật biện chứng thực sự đã chứng minh
nó là một công cụ vĩ đại, hữu hiệu cho hoạt động nhận thức
khoa học và thực tiễn của nhân loại
PHẦN II: MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA LỰC
LƯỢNG SẢN XUẤT VÀ QUAN HỆ SẢN XUẤT TRONG
THỜI KỲ CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0
1 Khái quát chung và các khái niệm
1.1 Khái quát chung
C.Mac và Angghen đã xuất phát từ tiền đề nghiên cứu về lịch
sử xã hội là con người hiện thực với quan niệm” Tiền đề đầu
tiên của toàn bộ lịch sử nhân loại thì dĩ nhiên là sự tồn tại của
con người sống” Động lực để thúc đẩy con người hoạt động
trong tiến trình lịch sử là nhu cầu và lợi ích trước hết là lơi ích
vật chất như ăn, uống, mặc, nghĩa là phải lao động, đấu tranh
Luận văn tốt nghiệp ngành Kinh tế