LUYỆN TẬP THỰC HÀNH BUỔI SÁNG MÙA XUÂN SƯƠNG CHƯA TAN Đỗ Bích Thuý Tôi đã từng nghĩ rằng, có viết bao nhiêu dòng, bao nhiêu trang cũng không thể đủ, không thể thoả lòng về niềm yêu mến
Trang 1PHÉP LIÊN KẾT
THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
Trang 21 Mạch lạc:
- Đặc điểm:
+ Các phần, các đoạn, các câu trong văn bản đều cùng nói về một chủ đề.
+ Các phần, các đoạn, các câu trong văn bản được sắp xếp theo một trình tự hợp lí Sự tiếp nối này có thể được thực hiện dựa trên mối liên
hệ về thời gian, không gian, tâm lí (nhớ lại), ý nghĩa (tương đồng, tương phản).
- Chức năng: Sự mạch lạc làm cho chủ đề trong văn bản liền mạch và
gợi được hứng thú cho người đọc/người nghe.
A KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ LÝ THUYẾT
Trang 32 Một số biện pháp (phép) liên kết thông dụng:
*Phép nối: câu sau có từ ngữ nối, biểu thị quan hệ với câu trước.
*Phép thế: câu sau có từ ngữ dùng để thay thế cho từ ngữ đã xuất hiện ở
câu trước.
*Phép lặp: câu sau lặp lại từ ngữ của câu trước, có tác dụng liên kết.
Trang 4Bài tập 1 Chỉ ra tính mạch lạc trong văn bản dưới đây:
B LUYỆN TẬP THỰC HÀNH
BUỔI SÁNG MÙA XUÂN SƯƠNG CHƯA TAN
Đỗ Bích Thuý
Tôi đã từng nghĩ rằng, có viết bao nhiêu dòng, bao nhiêu trang cũng không thể đủ, không thể thoả lòng về niềm yêu mến của tôi đối với cái cây ấy.
Lúc tôi mười, hay mười một gì đấy, tôi rất thích ngồi đan ở đầu hồi Thích Lắm Ngày ấy, len hiếm,
mẹ tôi thường dỡ những cái áo len cũ, rách, thủng ra, nhặt những đoạn len còn tốt, nối vào để đan lại Áo, khăn, mũ Những cái áo len đẹp mặt trước, còn mặt sau, bên trong, thì chi chít những cái mối nối đùn lên Tôi xin mẹ những đoạn len thừa Ngắn quá không bõ nối, thì mẹ cho tôi Tôi tự vót một đôi kim đan Vót từ một khúc vầu già Bố tôi hay nói, nếu muốn vót tròn thì phải đẽo vuông Tức là, muốn vót que đũa, hay que đan cũng vậy, thì phải chẻ miếng vầu cho nó vuông đã, vót dễ hơn, nhanh hơn Vót xong, lấy chính cái phân sợi đã vót ấy, vo lại, nhét cây que đan vào trong, chuốt cho nó nhẵn thín, bóng loáng mới thôi Xong một đôi que đan, nối được một đoạn len dài, tôi mang ra ngồi trước hiên nhà Một đứa bé gái sửa soạn cho một buổi sáng mùa đông ngồi đan hẳn
là phải tinh tươm lắm, tôi nghĩ thế Mà tôi cũng chẳng biết đan gì, chỉ mong được một miếng chừng hai bàn tay, có pha mầu, có vài hoạ tiết, thế là vui lắm 1uôn.
Trang 5
Đầu hồi có một cây mận.
Ngồi đan, và ngắm cây mận Lúc nào tôi cũng muốn làm hai việc này cùng với nhau.
Trời lạnh, gió từ trong khe núi thổi ra liên tục Nhưng mà hôm ấy trời có nắng Một ngày trời nắng hiếm hoi Tôi ngồi ngay dưới tán cây Cây mận rất già, da mốc meo, khô khốc Bố tôi trồng nó xuống trong đúng cái ngày tôi chào đời Gốc cây mận xù ra từng cục Có một vét sẹo tròn tròn dưới gốc Đây là chỗ mà tôi hay buộc con chó.
Nắng lên, xiên qua cành cây đầy lá non Những cành mận gầy in bóng trên nền sân Vừa Tết xong Hoa mận cuối mùa vẫn cố nở những bông trắng thật là trắng Nhiều cành đã ra quả Quả non xanh như lá, phần bọc bên ngoài lại trắng như tuyết.
Tôi thích nhất là ngắm cây mận ở lúc mà nó vừa có hoa vừa có quả, những cái lá non xanh mướt như được quệt một lớp mỡ bằng chổi lông gà Ấy là khi mùa xuân đến Mùa xuân, cho dù năm nào cũng đến muộn, nhưng luôn luôn kịp để cây mận ra hoa, hoa rụng, còn lại những quả xanh non Tôi
có thể ngồi cả buổi ở hiên nhà, trong cái nắng vàng nhạt ấm áp, gió lạnh vẫn thổi băng qua trước mặt và đẩy tất cả mọi cái lá rụng về phía cuối sân Mỗi khi một cánh hoa rơi xuống thì cây mận lại rùng mình một cái, như là nó bị đau Thấy thương cây mận Cây mận giống mẹ tôi, phải đổi vẻ đẹp của mình để lấy những đứa con Lại nghĩ, liệu rồi mình có muốn giống cây mận kia không? Không biết Lần nào ngồi dưới bóng của nó tôi cũng tự hỏi đi hỏi lại câu đó hàng trăm lần, trong mỗi buổi sáng không có sương mù che phủ, và cây mận tha hồ khoe vẻ đẹp của nó.
Trang 6Tôi vẫn thế, luôn lẩn thẩn chơi một mình và rất thích những thứ mà tôi nghĩ rằng nó bị bỏ quên Mấy bông hoa mận, một quả hồng cuối mùa mầu đỏ còn sót lại trên ngọn trong khi mọi cái lá thì đã rụng hết, một tổ chim có mấy con chim non
Cây mận gầy thật là gầy Những miếng vỏ già vỡ ra khiến thân cây đầy vết nứt, giống những vét nứt ở gót chân vào mùa đông Bọn trẻ chúng tôi ở làng, chân đứa nào cũng nứt toác Má cũng nứt Nhưng gầy thì gầy, cây mận vẫn cho đầy quả.
Tôi ôm cái giỏ đựng đồ đan trước bụng, nhìn chằm chằm lên cây mận.
Nắng chiếu vào những hạt sương trong veo ở đầu cành làm cho nó sáng lấp lánh Tôi đã nghĩ, mình cũng sẽ dính những hạt sương như thế lên chiếc áo len đầu tiên mà tôi đan được sau này Chiếc áo của tôi sẽ chẳng giống ai Có tìm khắp các chợ cũng không có chiếc thứ hai Tôi sẽ đính cả những bông hoa bằng vải nhỏ tí trắng như hoa mận Tôi sẽ là một bông hoa mận đang nở, trong một buổi sáng mùa xuân sương chưa tan
Tôi đã lớn lên, từng tuổi một, bên hiên nhà và dưới gốc mận ấy Cây mận ngày một già, những cành dài của nó trùm lên mái nhà Sau những trận mưa to gió lớn, nó quật vỡ vài viên ngói Tuổi thơ của tôi
đã trôi đi, trôi đi, như một giấc mơ Một giấc mơ không bao giờ cũ, nằm yên ở đó, và khi nào chạm đến thì thức dậy Anh cả tôi lấy vợ, anh thứ tôi lấy vợ, những đứa cháu tập đi quanh gốc mận, và bố mẹ tôi cũng già đi bên gốc mận Còn tôi, thì đi lấy chồng.
Trang 7Cây mận ấy, già nua và cô đơn, im lìm lặng lẽ và khiêm nhường, tận hiến những gì có thể cho cả một gia đình, và cũng chứng kiến những biến động lớn nhất trong một gia đình Khi tôi xa nhà, quay về, đi qua một khúc quanh, qua một cây cầu nhỏ, còn chưa nhìn thấy hai cánh cửa nhà màu xanh thì đã nhìn thấy ngọn cây mận Nó vẫn đứng đó, vươn ngọn lên trên mái nhà, và đang vươn lên cao đề vẫy chào reo vui Năm nào cây mận cũng ra hoa, ra quả Càng già quả càng ít đi, nhưng càng ngon hơn Giòn tan, ngọt lịm, và tôi luôn nhè hạt mận ra rồi vung tay vứt thật mạnh qua bờ rào Ngoài đấy là rừng Rừng đầy những sa nhân, sồi, dẻ, trám, giang, vầu [ ]
Tôi vứt hạt mận ra rừng, và luôn mơ mộng về một khu rừng đầy những cây mận, và cây nào cũng chi chít quả
Năm tôi hai mươi tám tuổi, cây mận cũng hai mươi tám tuổi Tôi rời nhà đi, cây mận vẫn đứng đó Mười năm sau đó, bố mẹ tôi cũng rời đi Cây mận không còn nữa Nó đã quá già, nhưng không phải vì nó già, mà vì cái vị trí nó đứng khiến cho người chủ mới không thể dựng lên một ngôi nhà thật to Người ta chặt bỏ nó đi.
Tôi muốn khóc lắm Thật là thế Tôi đã luôn tin rằng cây mận sẽ nhớ tôi biết bao, giống như tôi luôn nhớ nó Một cái cây có linh hồn, mong manh, nhạy cảm, tinh tế, và trĩu nặng ân tình Và vào mùa xuân này, như mấy chục mùa xuân đã trôi đi mất, tôi lại ngồi giữa phố xá và lặng yên nhớ về cái buổi sáng ngồi tỉ mẩn tập đan, và hoa mận thì lả tả rụng, như sương
(Nguồn: https://nhandan.vn/thoinayxuan2019-huongxuanmautet/ buoi-sang-mua-xuan-suong-chua-tan-348568/
Trang 8Gợi ý đáp án bài 1
*Tính mạch lạc của văn bản Buổi sáng mùa xuân sương chưa tan thể hiện:
- Các câu, các phần đều tập trung làm sáng tỏ chủ đề văn bản: Qua hình ảnh cây mận, tác giả thể hiện suy tư, cảm xúc về dòng chảy của thời gian và ý nghĩa của cây đối với con người.
*Chủ đề đó được triển khai qua 3 phần với các nội dung chính sau:
- Phần 1 (từ đầu đến “Ngồi đan, và ngắm cây mận Lúc nào tôi cũng muốn làm
hai việc này cùng với nhau”): Giới thiệu khung cảnh êm đềm thời thơ ấu và sự
gắn bó với cây mận suốt thời thơ ấu.
- Phần 2 (tiếp theo đến “Người ta chặt bỏ nó đi”): Thời niên thiếu và trưởng
thành của tác giả bên cây mận, cho đến khi cả gia đình rời đi và cây mận bị chặt bỏ.
- Phần 3: còn lại: Tình cảm sâu sắc của tác giả dành cho cây mận.
*Các phần, các đoạn sắp xếp hợp lí theo trình tự thời gian: cây mận gắn bó với tác giả từ thời thơ ấu, thời niên thiếu và trưởng thành cho đến khi cả gia đình rời
đi và cây mận bị chặt bỏ.
Trang 9Bài tập 2 Chỉ ra phép liên kết câu trong những trường hợp sau đây:
a Ngồi đan, và ngắm cây mận Lúc nào tôi cũng muốn làm hai việc này cùng với nhau.
Trời lạnh, gió từ trong khe núi thổi ra liên tục Nhưng mà hôm ấy trời có nắng Một ngày trời nắng hiếm hoi Tôi ngồi ngay dưới tán cây Cây mận rất già, da mốc meo, khô khốc Bố tôi trồng nó xuống trong đúng cái ngày tôi chào đời Gốc cây mận xù ra từng cục Có một vét sẹo tròn tròn dưới gốc Đây là chỗ mà tôi hay buộc con chó (Đỗ
Bích Thuý)
b Tác phẩm nghệ thuật nào cũng xây dựng bằng những vật liệu mượn ở thực tại
Nhưng nghệ sĩ không những ghi lại cái đã có rồi mà còn muốn nói một điều gì mới mẻ Anh gửi vào tác phẩm một lá thư, một lời nhắn nhủ, anh muốn đem một phần của mình góp vào đời sống chung quanh (Nguyễn Đình Thi)
Trang 10c Giáo dục tức là giải phóng Nó mở ra cánh cửa dẫn đến hòa bình, công bằng và
công lí Những người nắm giữ chìa khóa của cánh cửa này – các thầy, cô giáo, các bậc cha mẹ, đặc biệt là những người mẹ - gánh một trách nhiệm vô cùng quan trọng, bởi vì cái thế giới mà chúng ta để lại cho các thế hệ mai sau sẽ tùy thuộc vào những trẻ em mà chúng ta để lại cho thế giới ấy (Phê-đê-ri-cô May-o)
d Nhà thơ sẽ thấy con chó sói độc ác mà cũng khổ sở, tuy trộm cướp đấy nhưng
thường bị mắc mưu nhiều hơn Nhà thơ hiểu rằng những tật xấu của chó sói là do nó vụng về, vì chẳng có tài trí gì, nên nó luôn đói meo, và vì đói nên nó hóa rồ Ông để cho Buy-phông dựng một vở bi kịch về sự độc ác, còn ông dựng một vở hài kịch về sự ngu ngốc (H Ten).
Trang 11Gợi ý trả lời bài 2:
a – Phép lặp: lặp từ "tôi", "cây mận",
- Phép thế: cụm từ "hai việc này" thay thế cho " Ngồi đan, và ngắm cây mận",
- Phép nối: "nhưng".
b Phép lặp: lặp từ "tác phẩm".
- Phép nối: "nhưng".
- Phép thế: từ "anh" thay thế cho từ "nghệ sĩ".
c Phép thế: từ "nó" thay thế cho câu " Giáo dục tức là giải phóng".
d Phép lặp: lặp từ "nhà thơ".
- Phép thế: từ "ông" thay thế cho từ "nhà thơ".
Trang 12Bài tập 3 Viết đoạn văn (khoảng 5 đến 7 câu) theo chủ đề tự chọn, trong đó có sử dụng 03 phép liên kết khác nhau (chỉ rõ phép liên kết em sử dụng).
*Yêu cầu:
- Đúng yêu cầu của đoạn văn, dung lượng khoảng từ 5 đến 7 câu Bố cục cân đối, diễn đạt lưu loát, hành văn trong sáng,
không mắc các lỗi thông thường (chính tả, dùng từ, viết câu)
Đoạn văn có sử dụng 03 phép liên kết câu (chỉ rõ: gạch chân).
- Chủ đề: tuổi thơ, tình bạn, tình gia đình, tình quê hương,…
Trang 13Gợi ý đáp án
ĐOẠN VĂN THAM KHẢO
Tuổi thiếu niên là tuổi của ước mơ và hoài bão Nó gắn liền với khát vọng chinh
phục thử thách và giải được mật mã cuộc đời Khát vọng luôn xanh và cuộc sống luôn đẹp, nhưng trong một thời khắc nào đó, có thể nhiều bạn trẻ đã thấy cuộc đời như một
mớ bòng bong của những điều bỡ ngỡ với bao trăn trở không dễ tỏ bày Đi qua tuổi
thơ, cuộc đời mở ra trước mắt bạn một hành trình dài, nhiều hoa hồng nhưng cũng không ít chông gai Cuộc sống, với tất cả sự khắc nghiệt vốn có của nó, sẽ khiến cho bước chân bạn nhiều lần rướm máu Và những giọt máu đó, hoặc sẽ thấm xuống con
đường bạn đang đi và lưu lại đó dấu son của một vị anh hùng, hoặc sẽ trở thành dấu
chấm hết cho những khát vọng đoản mệnh của một kẻ nhụt tâm, chùn bước Nhưng dù
thế nào chăng nữa, bạn hãy nhớ rằng: để trưởng thành, những thử thách và thất bại bao giờ cũng là điều cần thiết.
(Theo Hạt giống tâm hồn dành cho tuổi teen, tập 2,
Nhiều tác giả, NXB Tổng hợp TP Hồ Chí Minh, 2012, tr.02)
Trang 14- Hoàn thành các nội dung ôn tập.
- Chuẩn bị cho buổi học sau: Ôn tập Thực hành tiếng Việt THUẬT NGỮ.
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC