e, Chuyển đổi câu chủ động thành câu bị động : + Câu chủ động là câu cĩ chủ ngữ chỉ người ,vật thực hiện một hoạt động hướng vào người ,vật khaùc chủ thể của hoạt động VD : Hùng vương q[r]
Trang 1Ngày soạn : 10.4.2010
Ngày dạy : 13.4.2010.
Tiết 127,128.
I, Mục tiêu cần đạt
Giúp hs
- Hệ thống hố kiến thức về các phép biến đổi câu và các phép tu từ cú pháp đã học
II, Chuẩn bị
- GV dự kiến khả năng tích hợp : Tích hợp các vb đã học ở học kì II
- HS : Học bài , soạn bài theo yêu cầu của GV
III, Tiến trình lên lớp
1, ỔN định tổ chức
2, Kiểm tra bài cũ : -Kiểm tra việc chuẩn bị bài của hs
-học sinh nhắc lại những kiến thức ôn tập ở tiết 1:
1.Kiểu câu đơn :
+Câu chia theo mục đích nói (trần thật,cầu khiến ,nghi vấn,cảm thán )
+Câu đơn bình thường
+Câu đặc biệt
*Khái niệm:Câu đặc biệt khơng có cấu tạo theo mơ hình chủ ngữ – vị ngữ
VD : Một đêm trăng Tiếng reo…
* Tác dụng :
+ xác định thời gian nơi chốn :
VD : Buổi sáng Đêm hè Chiều đơng
+ Liệt kê,thông báo về sự tồn tại của sự vật ,hiện tượng
VD : Cháy Tiếng thét Chạy rầm rập Mưa Gío Bão bùng
+ Bộc lộ cảm xúc :
VD Trời ơi! Aí chà chà !
+ Gọi đáp :
VD Sơn ơi ! Đợi với
2.Các dấu câu:
Dấu chấm ,dấu phẩy ,dấu chấm phẩy ,dấu chấm lửng ,dấu gạch ngang
3, Bài mới :
(?) Hãy nêu những phép biến đổi câu ?
- Thêm, một số thành phần câu
- Chuyển đổi kiểu câu
(?) Trong dạng rút gọn câu chúng ta cĩ
những loại câu nào ?
- Rút gọn câu và câu đặc biệt
(?) Thế nào là rút gọn câu ? Cho vd
(?) Trong vd thành phần nào được rút gọn
? tại sao ?
- Thành phần CN vì câu nĩi là của chung
mọi người
?Mục đích của việc rút gọn câu?
3, Các phép biến đổi câu
a, Rút gọn câu : Khi nĩi viết , ta cĩ thể lược bỏ
một số thành phần của câu ,tạo thành câu rút gọn
Ví dụ :Học ăn học nói ,học gói học mở
*Mục đích : -Làm cho câu gọn hơn ,thông tin nhanh tránh lặp những từ đã xuất hiện ở câu trước
-Ngụ ý hành động ,đặc điểm là của chung mọi người (lược chủ ngữ)
VD : Thương người như thể thương thân
Trang 2(?) Khi rút gọn câu cần đảm bảo điều gì ?
VD:truyện cười “Tham ăn”
1.Ôâng ở đâu ta ?-Đây –rồi cắm cúi ăn.
2.Thế ông được mấy cô cậu rồi ?-Mỗi –
lại gắp lia lịa
3.Cụ thân sinh còn cả chứ?-Tiệt!
(?) Thế nào là câu đặc biệt ? Cho vd
(?) Dùng câu đặc biệt nó có những tác
dụng như thế nào? Cho vd
- Nêu thời gian nơi chốn
VD : Buổi sáng Đêm hè Chiều đơng
- Liệt kê sự vật hiện tượng
VD : Cháy Tiếng thét Chạy rầm rập
Mưa , Gío
- Bộc lộ cảm xúc : Trời ơi! Aí chà chà !
- Gọi đáp :VD Sơn ơi ! Đợi với
* GV chốt : Câu đặc biệt cũng là dạng rút
gọn câu , nhưng thường khĩ hoặc khơng
thể khơi phục thành phần bị lược bỏ Đây
chính là điểm khác biệt giữa câu đặc biệt
và câu rút gọn
* Chúng ta vừa ơn tập 2 dạng rút gọn
câu Bây giờ chúng ta tiếp tục ơn tập về
2 dạng mở rộng câu
(?) Em hãy cho biết dạng mở rộng câu
thứ nhất là gì ? ( thêm trạng ngữ cho câu
)
(?) Trạng là gì ?Các dạng cụ thể –Cho ví
dụ?
* Lưu ý :cũng có khi rút gọn cả c-v:
-Bao giờ cậu về quê ? -Àø!Hai ngày nữa
* Rút gọn câu cần chú ý :
- Câu vẫn đủ ý và khơng bị cộc lốc , khiếm nhã
- Trong đối thoại , hội thoại thường hay rút gọn câu nhưng cần chú ý quan hệ vai giữa người nĩi
và người nghe , người hỏi và người trả lời
VD :Cháy-Mất rồi !
b, Câu đặc biệt : Câu đặc biệt khơng có cấu tạo
theo mơ hình chủ ngữ – vị ngữ
VD : Một đêm trăng Tiếng reo…
* Tác dụng : + Xác định thời gian nơi chốn :
VD : Buổi sáng Đêm hè Chiều đơng
+ Liệt kê,thông báo về sự tồn tại của sự vật
,hiện tượng
VD : Cháy Tiếng thét Chạy rầm rập Mưa Gío Bão bùng
+ Bộc lộ cảm xúc :
VD Trời ơi! Aí chà chà !
+Gọi đáp :
VD Sơn ơi ! Đợi với
c, Thêm trạng ngữ cho câu : Trạng ngữ là thành phần phụ của câu được thêm vào để xác định:
+ Trạng ngữ chỉ nơi chốn , địa điểm (không gian)
VD : Trên dàn hoa lí …, Dưới bầu trời trong xanh
+ Trạng ngữ chỉ thời gian
VD : Đêm qua , trời mưa to Sáng nay , trời đẹp
+ Chỉ nguyên nhân
VD : Vì trời mưa to, sơng suối đầy nước
+Điều kiện :
Ví dụ :Giá như có tiền ,tôi sẽ đi du học
+ Chỉ mục đích
VD: Để mẹ vui lịng , Lan cố gắng học giỏi
+ Chỉ phương tiện
Trang 3*Về hình thức :
?Vị trí của trạng ngữ thường đứng ở
những vị trí nào trong câu?
?Cách nói và viếtkhi sửdụng trạng ngữ
?
(?) Dạng thứ hai là dùng cụm chủ vị làm
thành phần câu Vậy thế nào là dùng
cụm C-V làm thành phần câu ? Cho vd
(?) Các thành phần nào của câu cĩ thể
được mở rộng bằng cụm C-V ? Cho vd
* GV chốt : Nhờ việc mỏ rộng câu bằng
cách dùng cụm C-V làm thành phần câu ,
ta cĩ thể gộp 2 câu độc lập thành 1 câu cĩ
cụm C-V làm thành phần
(?) Chuyển đổi kiểu câu cĩ những cách
chuyển đối nào ?
(?) Thế nào là câu chủ động , câu bị động
? cho vd
*GV:trong cuộc sống để thể hiện sự
khiếm nhã,tế nhị trước một nhận định
nào đó về bản thân mình Người ta
thường sử dụng câu bị động
(?) Cĩ mấy kiểu câu bị động ? Cho vd
- Cĩ từ bị và được
- Khơng cĩ từ bị và được
(?) Chuyển đổi như vậy cĩ tác dụng gì ?
- Tránh lặp 1 kiểu câu hoặc để đảm bảo
mạch văn nhất quán
VD : Bằng thuyền gỗ, họ vẫn ra khơi
+ Chỉ cách thức :
VD : Với quyết tâm cao , học lên đường +Nhượng bộ:
Ví dụ :Tuy xa trường ,Lan vẫn thường đến lớp đúng giờ
* Hình thức -Vị trí trạng ngữ :đầu ,giữa hay cuối câu.
- Giữa trạng ngữ với chủ ngữ –vị ngữ thường có một quãng nghỉ khi nói ,một dấu phẩy khi viết
d, Dùng cụm chủ -vị làm thành phần câu : Là
dùng những cụm từ có hình thức giống câu đơn bình thường , gọi là cụm C-V làm thành phần câu
VD : Chiếc cặp sách tơi mới mua rất đẹp
* Các thành phần dùng để mở rộng câu :
+ Chủ ngữ : Mẹ về /khiến cả nhà vui + Vị ngữ : Chiếc x e máy này/ phanh hỏng rồi + Bổ ngữ : Tơi/ cứ tưởng/ ghê gớm lắm + Định ngữ : người tơi gặp /là một nhà thơ nổi tiếng
e, Chuyển đổi câu chủ động thành câu bị động :
+ Câu chủ động là câu cĩ chủ ngữ chỉ người ,vật thực hiện một hoạt động hướng vào người ,vật khác (chủ thể của hoạt động )
VD : Hùng vương quyết định truyền ngơi cho ( Chủ thể )
Lang Liêu (Đối tượng) + Câu bị động là câu cĩ chủ ngữ chỉ người ,vật được hoạt động của người ,vật khác hướng vào (đối tượng của hoạt động)
VD : Lang Liêu được HV truyền ngơi
(Đối tượng) (chủ thể)
* Chuyển đổi cách câu chủ động thành câu bị động : có hai cách
- Cĩ từ bị và được
- Khơng cĩ từ bị và được
* Tác dụng : Tránh lặp 1 kiểu câu hoặc để đảm bảo mạnh văn nhất quán
* Chú ý:không phải câu nào có từ bị được cũng là câu bị động
Ví dụ :Cơm bị thiu
Trang 4(?)Chúng ta đã học những phép tu từ nào
- (Điệp ngữ và liệt kê )
?Thế nào là phép tu từ điệp ngữ ?
?Có mấy dạng điệp ngữ ?
Cho ví dụ
(?) Liệt kê là gì ? Cho vd
(?)Xét về cấu tạo: Cĩ mấy kiểu liêt kê ?
cho vd
- Liệt kê theo từng cặp và liệt kê khơng
theo từng cặp
?Xét về ý nghĩa :Có các dạng liệt kê
nào?
(- Liệt kê tăng tiến và liệt kê khơng tăng
tiến )
*GV chốt : Liệt kê là một phép tu từ cú
pháp Vì vậy, khi sử dụng cần phải chú ý
tới giá trị biểu cảm của nĩ
Nó được đi chơi Nó rời sân ga
4, Các phép tu từ cú pháp : a.Điệp ngữ :khi nói ,viết người ta dùng biện
pháp lặp đi lặp lại từ ngữ(hoặc cả một câu)để làm nổi bật ý ,gây cảm xúc mạnh
*Lưu ý : Điệp ngữ không phải là sự trùng lặp
vô ích mà là sự trùng lặp để nhấn mạnh về nội dung biểu hiện
* Các dạng điệp ngữ :
-Điệp ngữ cách quãng :vd bài Tiếng gà trưa -Điệp ngữ nối tiếp :vd : đoạn cuối bài Nhớ con
sông quê hương của Tế Hanh -> « tôi sẽ lại ».
-Điệp ngữ chuyển tiếp (điệp ngữ vòng)
Ví dụ : Những lúc say sưa cũng muốn chừa Muốn chừa nhưnng tính lại hay ưa Hay ưa nên nỗi không chừa được Chừa được nhưng mà vẫn chẳng chừa
a, Liệt kê : Liệt kê là sắp xếp nối tiếp hàng loạt
từ hay cụm từ cùng loại để diễn tả được đầy đủ hơn , sâu sắc hơn những khía cạnh khác nhau của thực tế hay của tư tưởng , tình cảm
VD : Những quả dưa hấu bổ phanh đỏ lịm lịm , những xâu lạp xườn lủng lẳng dưới mái hiên các hiệu cơm ; cái rốn của chú khách trưng ra giữa
trời
* Các kiểu liệt kê :
- Cấu tạo: Liệt kê theo từng cặp và liệt kê khơng theo từng cặp
VD : Tinh thần , lực lượng , tính mạng , của cải/ tinh thần và lực lượng ; tính mạng và của cải
- Ý nghĩa:Liệt kê tăng tiến và liệt kê khơng tăng tiến
VD :- Tre , nứa , mai , vầu …
- Gia đình ,họ hàng ,làng xã
Học sinh thảo luân nhanh theo nhóm :
Nhóm 1,2 ,3:
Đọc phần trích sau và cho biết : Những câu nào bị rút gọn và rút gọn những bộ phận nào ?Em hãy phục hôì lại các bộ phân bị rút gọn đó ?
« Hai chân nhẫn quàng lên cổ (1).Quên cả đói ,quên cả rét (2).Con Tô cũng dài bụng ra chạy theo(3) Song càng đuổi thì càng mất hút (4) Nhẫn lại tức điên lên(5) Con Tô sủa ủng oẳng(6) Tới một dãy phố xép khác ,Nhẫn cố nén giận hỏi thăn một lần nữa(7) Lại người bảo có thấy và lại người bảo không thấy(8) Chán quá(9) Nhẫn đứng lại thở dốc(10)
Trang 5.Gió táp vào mặt làm ngức anh rức lên ,nước mũi đổ ra ròng ròng (11) (Cỏ Non –Hồ Phương )
HỌC SINH THẢO LUẬN NHANH THEO NHÓM :
Nhóm 3,4,5 :
BÀI 1 :Chuyển đổi câu chủ động sau thành câu bị động
a.Giáp sút mạnh quả bóng vào khung thành đối phương
-b.Chúng tôi chấp hành nghiêm chỉnh luật lệ giao thông
-c.Các bác thợ đúc những vỏ máy bay to tướng
-BÀI 2 :
Chuyển mỗi câu chủ động sau đây thành hai câu bị động theo hai cách khác nhau.
a.Nó bỏ sách vào trong cặp
-
-b.Người ta đắp bức tượng này bằng thạch cao
-………
4, Củng cố :Vậy tiết học hôm nay chúng ta đã ôn tập được những nội dung trọng tâm nào?
- Rút gọn câu
-Câu đặc biệt
-Thêm trạng ngữ cho câu học sinh nhắc lại những kiến thức cơ bản nhất cần
-Dùng cụm chủ –vị để mở rộng câu Phải ghi nhớ và khắc sâu để áp dung cho việc -Hai phép tu từ đã học :+Điệp ngữ làm bài tập ở tiết sau
+Liệt kê
5, Dặn dị : Học thuộc các kiến thức đã ơn tập –tiết sau áp dụng làm bài tập.