Nội dung: Xem một đoạn phim ngắn giới thiệu về một nhân vật có trong truyện cổ dân gian Đồng Tháp Thiên Hộ Dương, Đốc Binh Kiều, Ông bà Đỗ Công Tường,…và trả lời các câu hỏi: - Em biết đ
Trang 1ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG THÁP
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
Phòng Giáo dục & Đào tạo Huyện Tháp Mười
Trường: THCS Tân Kiều
Tổ:Xã hội
Họ và tên giáo viên: Nguyễn Thị Thảo
KẾ HOẠCH BÀI DẠY
Môn học: GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG - KHỐI LỚP 6 CHỦ ĐỀ 2: TRUYỆN CỔ DÂN GIAN ĐỒNG THÁP
(Thời gian thực hiện: 06 tiết)
I Mục tiêu
1 Kiến thức:
Nhận biết được một số đặc điểm của truyện dân gian Đồng Tháp
Nhận biết và trình bày được cách giải thích của nhân dân về một số
sự kiện lịch sử, địa danh, nhân vật, phong tục, tập quán, của Đồng Tháp thể hiện trong truyện dân gian
2 Năng lực:
Nhận biết và trình bày được chủ đề, thông điệp mà văn bản muốn gửi đến người đọc
Tóm tắt và kể lại được một truyện dân gian Đồng Tháp
3 Phẩm chất: Bồi dưỡng tình yêu quê hương Đồng Tháp.
II Thiết bị dạy học và học liệu:
Tài liệu GDĐP Tỉnh Đồng Tháp
Thiết kế bài giảng, Kế hoạch dạy học
Video minh họa, máy chiếu, PBT, bảng làm việc nhóm cho học sinh
III Tiến trình dạy học
Hoạt động 1: Khởi động.
a Mục tiêu: giúp học sinh xác định được chủ đề bài học( thể loại và các
nhân vật có liên quan đến chủ đề )
b Nội dung: Xem một đoạn phim ngắn giới thiệu về một nhân vật có trong
truyện cổ dân gian Đồng Tháp (Thiên Hộ Dương, Đốc Binh Kiều, Ông bà
Đỗ Công Tường,…)và trả lời các câu hỏi:
- Em biết được những thông tin gì về nhân vật được nói đến trong đoạn
phim?
- Em có cảm nghĩ gì về nhân vật đó?
Trang 2c Sản phẩm: Học sinh xem video -> hiểu và trả lời được những câu hỏi
gợi mở của GV, ghi chép những thông tin vể chủ đề và nội dung cơ bản của toàn bộ chủ đề
d Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập:
- GV yêu cầu hs xem video về lể hội Thiên Hộ Dương, Đốc Binh Kiều tổ chức ở Tháp Mười và một số tranh minh họa về các nhân vật như Ông bà Nguyễn Công Tường, ông Thiên Hộ Dương, Đốc Binh Kiều,…
- HS suy nghĩ trả lời các câu hỏi gợi mở
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS xem video, tranh minh họa và trả lời theo gợi ý của bài giảng trên máy chiếu của GV
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- HS nêu nhận biết của bản thân-> hs khác bổ sung-> GV nhận xét, tổng kết ý kiến đúng nhất
Bước 4: Kết luận, nhận định
- GV nhận xét -> hướng dẫn HS chốt lại tên chủ điểm, thể loại chính, câu hỏi lớn của bài học: CHỦ ĐỀ 2: TRUYỆN CỔ DÂN GIAN ĐỒNG THÁP
NỘI DUNG KIẾN THỨC BÀI HỌC:
I MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA TRUYỆN DÂN GIAN Ở ĐỒNG THÁP
II ĐỌC HIỂU MỘT SỐ TÁC PHẨM TRUYỆN DÂN GIAN Ở ĐT
III LUYỆN TẬP VẬN DỤNG
IV KIỂM TRA- ĐÁNH GIÁ CUỐI CHỦ ĐỀ
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới.
1 Hoạt động tìm hiểu một số đặc điểm của truyện dân gian ở Đồng Tháp.
a Mục tiêu: giúp học sinh xác định được những đặc điểm của truyện cổ dân gian
Đồng Tháp
b Nội dung: những đặc điểm của truyện dân gian ở Đồng Tháp.
c Sản phẩm: Câu trả lời và thái độ học tập tích cực của học sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ học tập do GV yêu cầu
Trang 3d Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của GV và
HS
Dự kiến sản phẩm
Bước 1: Giao nhiệm
vụ học tập.
- GV hướng dẫn HS
đọc Mục I- Tài liệu
GDĐP :
MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM
CỦA TRUYỆN DÂN
GIAN Ở ĐT
- Thảo luận nhóm đôi
một số câu hỏi của
GV-> Khái quát đặc
điểm của truyện dân
gian Đồng Tháp
- Hoàn thành nội dung
thảo luận vào vở ghi
cá nhân
Bước 2: Thực hiện
nhiệm vụ học tập.
- HS đọc Mục I theo
hướng dẫn của GV
- Thảo luận nhóm đôi->
trả lời câu hỏi do GV
gợi ý:
Truyện dân gian ĐT
gồm những thể loại
nào? Kể ra?
Các thể loại được phân loại
như thế nào?
Nêu tên những câu
truyện theo thể loại mà
em biết?
Nội dung của những
câu chuyện nêu trên
thường kể về những sự
việc, hiện tượng gì
trong đời sống?
Qua đó em rút ra được
I MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA TRUYỆN DÂN
GIAN Ở ĐỒNG THÁP
- Gồm những thể loại sau:
1 Truyền thuyết, giai thoại:
a Đặc điểm:
- Truyền thuyết, giai thoại ở Đồng Tháp rất phong phú, đa dạng và có sự đan xen
+ Có loại truyền thuyết riêng, giai thoại riêng
+ Có loại nửa truyền thuyết, nửa giai thoại hoặc pha trộn nhau
+ Có truyền thuyết về nhân vật lịch sử (Thiên hộ Dương, Đốc binh Kiều, Phòng Biểu…)
+ Có truyền thuyết về một vùng đất trên địa bàn Đồng Tháp…
b Những câu chuyện tiêu biểu:
- Thiên Hộ Dương, Đốc Binh Kiều, Phòng Biểu
2 Truyện cổ tích: Gồm các loại nhỏ như:
a Truyện cổ tích thần kì:
+ Những câu chuyện tiêu biểu:
Sự tích ông địa bụng bự
Chàng cá lóc
Sự tích cái bình và cái chung
Chàng Út lên thiên đình
Người học trò với con rùa
Chuyện nàng công chúa Quỳnh Nga
+ Nội dung chính của truyện cổ tích thần kì là:
Ở hiền gặp lành, làm ác gặp dữ
Đề cao lòng hiếu thảo, tình yêu chung thủy,
Ca ngợi sự cần cù lao động, sự khôn ngoan của người nông dân vùng Đồng Tháp Mười,
Giải thích nguyên nhân các hiện tượng tự nhiên (lũ lụt, nắng hạn…) hàng năm tại địa phương
b Truyện cổ tích sinh hoạt:
+ Những câu chuyện tiêu biểu:
Sự tích cá ngao.
Con nào hay nhất.
Trang 4đặc điểm của từng thể
loại như thế nào?,…
Bước 3: Báo cáo,
thảo luận.
- GV hướng dẫn HS
thảo luận-> bổ sung ý
kiến tìm câu trả lời cho
từng câu hỏi
- GV kết hợp phân tích,
lí giải cho từng câu trả
lời của HS dực trên tài
liệu GDĐP và kiến
thức Truyện dân gian
Đồng Tháp
Bước 4: Kết luận,
nhận định.
- GV và HS cùng thống
nhất ý kiến -> phối
hợp rút ra những đặc
điểm cơ bản của
Truyện cổ dân gian
dân gian Đồng Tháp->
Hoàn thành vào vở ghi
HS+ bảng GV
Sự tích rau răm.
Sự tích đực rựa.
+ Phần lớn nội dung các chuyện cổ tích sinh hoạt
nhằm chê trách thói tham lam, lười nhác, nịnh nọt, ngu dốt…
c.Truyện cổ tích về loài vật:
+ Những câu chuyện tiêu biểu:
Thỏ và Cọp,…
Một số mẫu chuyện về những loài vật vùng đầm lầy, sông nước
+ Nội dung: mượn chuyện loài vật để hướng con người đến chân, thiện, mỹ
3.Truyện cười:
+ Những câu chuyện tiêu biểu:
Nói láo, Làm rễ, Chàng ngốc học khôn, Dốt hay nói chữ,
Ráng ăn đi con, Coi tao đây nè, Cái gương,
Mưu kế chàng rễ, Thách cưới,
+ Nội dung: tập trung vào một số chủ đề như:
- Cười nhẹ nhàng về sự ranh mãnh, lơ đễnh, khờ khạo, thói ham ăn nhậu…
- Bài học đạo đức về cách đối xử với cha mẹ;
châm biếm những kẻ giàu có nhưng ngốc nghếch, nhát gan, tham lam, keo kiệt, khoe khoang của cải
2 Hoạt động đọc hiểu một số tác phẩm truyện dân gian ở Đồng Tháp.
a Mục tiêu: giúp học sinh nhận biết được những đặc điểm của truyện cổ dân
gian Đồng Tháp( nhân vật, cốt truyện, chi tiết nghệ thuật, ý nghĩa,…) thông qua các văn bản Truyện được giới thiệu như Sự tích cây lúa Trời, Ông bà chủ chợ Cao Lãnh, Đốc Binh Nguyễn Tấn Kiều,
b Nội dung: những đặc điểm của truyện cổ dân gian Đồng Tháp( nhân vật, cốt
truyện, chi tiết nghệ thuật, ý nghĩa,…) của các văn bản Truyện được giới thiệu như
Sự tích cây lúa Trời, Ông bà chủ chợ Cao Lãnh, Đốc Binh Nguyễn Tấn Kiều,
c Sản phẩm: Câu trả lời và thái độ học tập tích cực của học sinh trong quá
trình thực hiện nhiệm vụ học tập do GV yêu cầu về nội dung của những đặc điểm của truyện cổ dân gian Đồng Tháp( nhân vật, cốt truyện, chi tiết nghệ thuật, ý nghĩa,…) của các văn bản Truyện được giới thiệu như Sự tích cây lúa Trời, Ông bà chủ chợ Cao Lãnh, Đốc Binh Nguyễn Tấn Kiều, -> Nội dung rút ra được trong vở ghi hs
Trang 5d Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập.
- GV tổ chức cho HS thực hiện đọc hiểu văn bản Sự
tích Cây lúa trời
- Thảo luận nhóm đôi-> trả lời một số câu hỏi tìm
hiểu bài -> Hoàn thành PHT Số 1
- Hoàn thành nội dung bài học tìm hiểu nội dung,
nghệ thuật và ý nghĩa văn bản Sự tích cây lúa Trời
- Tổ chức đọc diễn cảm văn bản Ông bà chủ chợ Cao
Lãnh và Đốc Binh Nguyễn Tấn Kiều
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập.
- HS đọc diễn cảm văn bản Sự tích Cây lúa Trời.
- Thảo luận nhóm đôi các câu hỏi gợi ý tìm hiểu bài
do GV đặt ra
- Lắng nghe ý kiến thảo luận và trình bày của các
nhóm bạn
- Ghi nhận ý kiến đúng theo hướng dẫn ghi bài vào
vở của GV
- Đọc mở rộng và tham gia nhận xét, góp ý kiến cách
đọc, cách hiểu về nội dung, ý nghĩa của 2 văn bản
đọc thêm: Ông bà chủ chợ Cao Lãnh và Đốc Binh
Nguyễn Tấn Kiều.
Bước 3: Báo cáo, thảo luận.
- Các nhóm tham gia góp ý kiến tìm hiểu nội dung,
nghệ thuật, ý nghĩa của văn bản Sự tích Cây lúa
Trời thông qua hệ thống câu hỏi gợi mở của GV:
Theo em, câu chuyện nói đến những nhân vật nào?
=> Câu chuyện nói đến 2 nhân vật:Cô gái
làm biếng vàCô gái cha mẹ mất sớm, chăm
chỉ làm việc nuôi mấy đứa em nhỏ
Trong phần đầu câu chuyện, nhờ đâu con người có
gạo để ăn?
=> Nhờ trời ban cho đủ mọi thứ để sinh sống Con
người không phải làm lụng vất vả
=> Cứ đến mùa, nhà nhà chỉ việc quét dọn sân cho
sạch sẽ là lúa tự nhiên lăn về Hạt lúa rất to, bẻ ra
thành vô số hạt nhỏ Con người chỉ xay, giã thành
II ĐỌC HIỂU
MỘT SỐ TÁC PHẨM TRUYỆN DÂN GIAN
Ở ĐT
1 Tìm hiểu
truyện dân
gian “ Sự
tích cây lúa trời”
a.Thể loại: Truyền thuyết, giai thoại
b.Các sự việc trong truyện:
Sự việc 1: Kể lại việc thuở lòi người mới hình thành, Trời ban cho con người mọi thứ để sinh sống
Sự việc 2: Kể lại việc cô gái làm biếng quét lúa ra ngoài khi lúa tới mủa thu hoạch và Trời tức giận, con người phải tự cày cấy mới
có lúa gạo mà ăn
Sự việc 3: Kể lại việc cô gái làm biếng quét lúa ra ngoài khi lúa tới mủa thu hoạch và Trời tức giận, con người phải tự cày cấy mới
có lúa gạo mà ăn
Sự việc 4: Kể lại việc cô gái làm biếng quét lúa ra
Trang 6gạo để ăn.
Sau khi làm Trời tức giận, con người phải làm những gì
mới có lúa gạo để ăn?
=> Sau khi làm Trời tức giận, con người phải tự cày
cấy mới có lúa gạo mà ăn
Hai cách ứng xử của hai cô gái đem đến kết quả gì?
Điều đó có ý nghĩa như thế nào?
=> Cách ứng xử của cô gái làm biếng đem đến kết
quả không có gạo để ăn
Cách ứng xử của cô gái chăm chỉ thì còn lúa gạo để
ăn
=> Ý nghĩa: Muốn có ăn thì phải tự làm lấy
Em hãy tóm tắt các sự việc chính của câu chuyện Sự
tích cây lúa trời theo sơ đồ sau:
=>
Truyện có những yếu tố thần kì nào? Những yếu tố thần
kì đó có vai trò như thế nào trong việc thể hiện nội
dung và ý nghĩa câu chuyện?
=> + Cứ đến mùa, nhà nhà chỉ việc quét dọn sân cho
sạch sẽ là lúa tự nhiên lăn về Hạt lúa rất to, bẻ ra thành
vô số hạt nhỏ
+ Để trừng phạt, Trời làm mưa to gió lớn, nước dâng
mỗi lúc một cao, biến hạt lúa nhỏ đi
+ Hồi lâu, cô cảm thấy trong đôi tay mình dường như có
cái gì đó khác lạ Đưa hai tay ra coi thì rõ ràng chính là
ngoài khi lúa tới mủa thu hoạch và Trời tức giận, con người phải tự cày cấy mới
có lúa gạo mà ăn
Sự việc 5: Giải thích tên gọi cây Lúa Trời
c Nhân vật: Câu
chuyện nói đến 2 nhân vật: Cô gái làm biếng và Cô gái cha mẹ mất sớm, chăm chỉ làm việc nuôi mấy đứa em nhỏ
d Cách ứng xử của
hai cô gái khi đến mùa lúa lăn về nhà: +Cách ứng xử của
cô gái làm biếng đem đến kết quả không có gạo để ăn +Cách ứng xử của
cô gái chăm chỉ thì còn lúa gạo để ăn
Ý nghĩa : Muốn
có ăn thì phải tự làm lấy
e.Những yếu tố
thần kỳ trong truyện nhằm mục đích:
+Giải thích nguyên nhân vì sao có tên gọi Cây Lúa Trời
+Khuyên nhủ, răn dạy con người cần biết trân quý hạt gạo mà Trời ban cho con người và phải biết cách ứng
Trang 7nước mắt của cô làm cho mớ lúa lép hồi nãy ra rễ nảy
mầm
+ Chỉ một lát thôi, cây lúa đã nhô lên khỏi mặt nước,
càng lúc càng nhiều Sáng sớm hôm sau, khi mặt trời
chưa lên, cô đã ra thăm đám lúa Bây giờ đúng là một
đám lúa thật, nó lan rộng ra khắp nơi, đã trổ bông cong
vòng
+ Mà lạ thật, khi mặt trời lên cao thì hạt lúa tự rụng mất
Ngày hôm sau, lại có một số hạt chín nữa Cứ như thế,
bà con trong xóm chờ đến lúc mờ sáng là ra đập lúa
Đến khi nước rút thì lúa cũng héo tàn
=> Những yếu tố thần kỳ trong truyện nhằm mục
đích: Giải thích nguyên nhân vì sao có tên gọi Cây Lúa
Trời -> Khuyên nhủ, răn dạy con người cần biết trân
quý hạt gạo mà Trời ban cho con người và phải biết
cách ứng xử theo đạo đức” Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”,
biết siêng năng lao động
Truyện Sự tích cây lúa trời đề cao điều gì và thể hiện
mong ước gì của nhân dân?
=> Truyện Sự tích cây lúa Trời đề cao tinh thần lao
động của nhân dân và mong ước có một cuộc sống
ấm no hạnh phúc
Sau khi đọc 2 văn bản đọc thêm, em cảm nhận
gì về các nhân vật trong truyện?
Võ Duy Dương Đốc Binh Kiều Đền thờ ÔngBà chủ chợ Cao
Lãnh
Bước 4: Kết luận, nhận định:
- GV và HS phối hợp, thống nhất ý kiến rút ra nội dung
cơ bản của văn bản: Sự tích Cây lúa Trời-> HS hoàn
thành nội dung bài học vào vở ghi chép cá nhân
- Phần câu hỏi đọc thêm-> HS về nhà chuẩn bị viết bài
cảm nhận làm bài thu hoạch chủ đề 2
xử theo đạo đức”
Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, biết siêng năng lao động
f Ý nghĩa Truyện
Sự tích cây lúa Trời:
- Đề cao tinh thần lao động của nhân dân và mong ước
có một cuộc sống
ấm no hạnh phúc
2 Đọc thêm:Văn
bản ÔNG BÀ CHỦ CHỢ CAO LÃNH
và ĐỐC BINH NGUYỄN TẤN KIỀU
Di tích mộ và đền thờ ông bà Đỗ Công Tường (Nguồn: Bảo tàng Đồng Tháp)
Tượng Đốc binh Nguyễn Tấn Kiều (Nguồn: Bảo tàng tỉnh Đồng Tháp)
Trang 8Hoạt động 3 + 4 : Luyện tập- Vận dụng và kiểm tra đánh giá
a.Mục tiêu:
Giúp học sinh khái quát lại được những đặc điểm của truyện cổ dân gian Đồng Tháp( nhân vật, cốt truyện, chi tiết nghệ thuật, ý nghĩa,…) sau khi học xong
các văn bản Truyện được giới thiệu như Sự tích cây lúa Trời, Ông bà chủ chợ Cao Lãnh, Đốc Binh Nguyễn Tấn Kiều,
b.Nội dung:
Những câu hỏi và bài tập vận dụng ôn tập đặc điểm của truyện cổ dân gian Đồng Tháp( nhân vật, cốt truyện, chi tiết nghệ thuật, ý nghĩa,…) của các văn bản Truyện được giới thiệu như Sự tích cây lúa Trời, Ông bà chủ chợ Cao Lãnh, Đốc Binh
Nguyễn Tấn Kiều,
c Sản phẩm:
Khả năng thực hiện tốt các bài tập vận dụng của HS về chủ đề
d.Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập
- GV trình chiếu câu hỏi trên máy chiếu-> HS quan sát-> Đọc và tìm câu trả lời đúng
- HS khác bổ sung-> góp ý
- Hoàn thành các câu hỏi và Đáp án vào vở ghi
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS đọc kĩ câu hỏi -> suy nghĩ tìm Đáp án Đúng
- Bổ sung-> góp ý kiến câu trả lời của bạn
- Hoàn thành bài tập vào vở ghi chép bài tập
Bước 3: Báo cáo, thảo luận.
- HS tích cực tham gia đóng góp ý kiến tìm câu trả lời Đúng cho các câu hỏi Ôn tập
mà máy chiếu trình bày
- GV động viên HS tham gia tích cực
Bước 4: Kết luận, nhận định.
Bộ câu hỏi và Đáp án:
PHẦN TRẮC NGHIỆM ( 5 ĐIỂM)
Câu 1: Đâu không phải là thể loại truyện cổ tích của Đồng Tháp?
A Truyện cổ tích thần kì
C Truyện cổ tích sinh hoạt
D Truyện cổ tích về loài vật
Trang 9Câu 2 Truyện cổ dân gian Đồng Tháp gồm:
A Truyện cổ tích
B B.Truyện cười
C C.Truyền thuyết, giai thoại
D D.Cả 3 đáp án trên
Câu 3 Phần lớn nội dung các chuyện này nhằm chê trách thói tham
lam, lười nhác, nịnh nọt, ngu dốt…
A Truyện cổ tích thần kì
B Truyện cười
C Truyện cổ tích về loài vật
Câu 4: Truyện Đốc binh Kiều thuộc thể loại gì?
Truyền thuyết về nhân vật lịch sử
Câu 5: Trong truyện Sự tích cây lúa Trời, cây lúa trời mọc nhiều ở vùng nào?
Đồng Tháp Mười
PHẦN TỰ LUẬN ( 5 ĐIỂM)
Xác định tên nhân vật và địa điểm của các bức ảnh trên? Viết đoạn văn nêu cảm nhận của em về một trong ba bức ảnh trên?
IV.HỒ SƠ DẠY HỌC
Tranh minh họa:
Trang 10Lễ hội Gò Tháp – Lễ hội ở Đồng Tháp thu hút đông du khách.
Người dân cúng bái tại Lễ hội Gò Tháp