SKKN một số BIỆN PHÁP GIÁO dục LÒNG BIẾT ơn góp PHẦN PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG lực của học SINH TRUNG học PHỔ THÔNG

Để làm được điều đó, ngoài sự giáo dục của gia đình, xã hội thì người giáo viên đóng vai trò rất quan trọng trong việc giáo dục lòng biết ơn để góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục, hình

Trần Thị Nga - THPT Đô Lương 4 - ĐT: 0889.787.968

Hoàng Đình Tá m - THPT Đô Lương 3 - ĐT: 0827.383.388

Nghệ An, tháng 04 năm 2022

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2

1.2 Giới thuyết về năng lực, phẩm chất 4

1.3 Vai trò giáo dục lòng biết ơn góp phần phát triển phẩm chất, năng

2 Thực trạng về vấn đề giáo dục lòng biết ơn cho học sinh ở các trường

3 Một số giải pháp giáo dục lòng biết ơn nhằm góp phần hình thành và

phát triển phẩm chất, năng lực học sinh tại trường THPT Đô Lương 3,

THPT Đô Lương 4, Nghệ An

13

3.1 Nguyên tắc đề xuất giải pháp 13

3.2 Một số giải pháp cụ thể đã được áp dụng 14

3.2.1 Giải pháp 1: Tổ chức cho học sinh làm bài tập trắc nghiệm bản

3.2.2 Giải pháp 2: Tổ chức các buổi học/ tiết học theo chủ đề: Giáo

3.2.3 Giải pháp 3: Tổ chức hoạt động trải nghiệm để nâng cao ý

thức lòng biết ơn của học sinh 22 3.2.4 Giải pháp 4: Thực hành lòng biết ơn 26

3.2.5 Giải pháp 5: Kết hợp với phụ huynh học sinh để giáo dục lòng

3.3 Những lưu ý chung khi thực hiện các giải pháp 41

2.4 Đề xuất hướng phát triển đề tài 48

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG SÁNG KIẾN

Sách phúc âm Mat-thew viết: “Người nào đã có sắn lòng biết ơn sẽ

được ban tặng thêm, và anh ta hoặc cô ta sẽ dư dả đủ đầy, người nào không có sẵn lòng biết ơn thì những gì anh ta hoặc cô ta đã có sẽ bị tước đi” Nội dung

của sách ghi lại cách đây hai nghìn năm, nhưng giá trị vẫn vẹn nguyên như thuở ban đầu Lòng biết ơn vận hành theo quy luật hấp dẫn – quy luật chi phối tất cả năng lượng trong vũ trụ: “Những điều giống nhau sẽ thu hút nhau” Vì thế vấn đề này đặt ra cho chúng ta nghĩ suy về giá trị của lòng biết ơn trong cuộc sống mỗi con người

Giữa bộn bề, ngổn ngang của đời sống thường nhật, mỗi ngày chỉ vừa mở mắt ra để đối mặt với thế giới chúng ta đã bị tra tấn bởi rất nhiều những tin xấu, những vụ bê bối, và thảm họa, bạo loạn chúng ta cứ liên tục phải đương đầu với những nguồn cơn của sự tiêu cực, kéo theo cảm giác bất an, lo âu choán hết trong lòng Liều thuốc nào giải tỏa nguồn cơn này, cách thức nào điều chỉnh cảm xúc lẫn hành vi cho ta hướng về những điều tích cực Một giải pháp hữu hiệu nhất chính

là: “Ngày tuyệt vời nhất là ngày bắt đầu bằng lòng biết ơn”

Lòng biết ơn là thái độ trân trọng, ghi nhớ, là một phạm trù đạo đức của con người Biết ơn bậc sinh thành, biết ơn thầy cô, biết ơn buổi sáng tinh khôi, một ngày nắng ấm, một làn gió mát, một cuộc gặp gỡ, một cái bắt tay “Lòng biết ơn

là liều thuốc hóa giải những cảm xúc tiêu cực, là chất trung hòa sự đố kỵ, ghen ghét, lo lắng và khó chịu Nó có nghĩa là tận hưởng cũng có nghĩa là không coi điều gì là nghiễm nhiên, nó là tập trung vào hiện tại” (Sonja lyubomirsky) Vậy nên giáo dục lòng biết ơn cho trò là vô cùng cần thiết để giúp trò có kỹ năng sống, hình thành phẩm chất, năng lực cân bằng cảm xúc, tự quản bản thân, sống biết ơn, suy nghĩ tích cực lạc quan và thành công, hạnh phúc

Để làm được điều đó, ngoài sự giáo dục của gia đình, xã hội thì người giáo viên đóng vai trò rất quan trọng trong việc giáo dục lòng biết ơn để góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục, hình thành phẩm chất năng lực học sinh J.A.Coomenxki - một nhà giáo dục học vĩ đại, đại biểu suất sắc của chủ nghĩa nhân văn đã gọi giáo

viên là “người chuyển giao của ngọn đuốc nền văn minh” Đó cũng là một cách

vinh danh vị thế cao cả của người thầy, người cô trong quá trình thắp lửa, khơi nguồn và định hướng tương lai cho các thế hệ học trò

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi đã thực hiện đề tài: “Một số biện

pháp giáo dục lòng biết ơn góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức, phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh trung học phổ thông”, với mong muốn

được chia sẻ kinh nghiệm của mình cho các đồng nghiệp và góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, hình thành và phát triển những năng lực chung cần có ở con người trong xã hội hiện đại

2

- Đề xuất một số biện pháp giáo dục lòng biết ơn góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức, phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh trung học phổ thông

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về lòng biết ơn, vai trò của lòng biết ơn giúp phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh trung học phổ thông

- Khảo sát và đánh giá thực trạng lòng biết ơn của học sinh Trường THPT

Đô Lương 3, Trường THPT Đô Lương 4, tỉnh Nghệ An

- Đề xuất một số kinh nghiệm giúp phát triển giáo dục lòng biết ơn để nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức, phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh trung học phổ thông

- Khảo nghiệm tính khả thi của các giải pháp

3 Đối tượng nghiên cứu

- Các biện pháp giáo dục lòng biết ơn góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức, phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh trung học phổ thông

4 Giới hạn nghiên cứu

- Giới hạn nội dung: Đề tài tập trung vào nghiên cứu thực trạng và đề xuất

một số kinh nghiệm giáo dục lòng biết ơn góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức, phát triển phẩm chất năng lực của học sinh THPT

- Thời gian nghiên cứu: Trong 2 năm học: 2020 – 2021 và 2021 - 2022

5 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các tài liệu lý luận về lòng biết ơn góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức, phát triển phẩm chất năng lực cho học sinh THPT để xây dựng cơ sở lý luận của đề tài

4.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra: Dùng phiếu điều tra bằng bảng hỏi (Ankét) và trắc

nghiệm tâm lý (trắc nghiệm khả năng giao tiếp của V.P Dakharốp) để khảo sát thu thập thông tin và đánh giá các kĩ năng của học sinh THPT

- Phương pháp quan sát: Quan sát HS trong các giờ học trên lớp, trong các

hoạt động ngoại khóa, trong giao tiếp với bạn bè và các Thầy, Cô giáo để nắm bắt

các biểu hiện cụ thể bản thân học sinh

4.3 Các phương pháp thống kê toán học

Sử dụng các phương pháp thống kê toán học để thu thập số liệu, xử lý số liệu định lượng kết quả nghiên cứu xây dựng cơ sở thực tiễn, từ đó đề xuất các biện pháp giáo dục lòng biết ơn của học sinh THPT

6 Tính mới của đề tài

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về lòng biết ơn, vai trò giá trị của lòng biết ơn của học sinh THPT

- Làm sáng tỏ thực trạng về lòng biết ơn của học sinh THPT Đô Lương 3; THPT Đô Lương 4, tỉnh Nghệ An

- Đề xuất được một số kinh nghiệm giúp phát triển giáo dục đạo đức học sinh thông qua giáo dục lòng biết ơn

- Kết quả nghiên cứu đề tài trở thành tài liệu tham khảo cho công tác giáo dục trong các trường phổ thông

Từ khái quát bao hàm đó hiểu rộng ra, biết ơn là một triết lý sống, một thái

độ với cuộc đời, một phẩm chất tuyệt vời và một nghĩa cử đạo đức cao đẹp

Biết ơn là một trí tuệ tuyệt vời trong cuộc sống, xuất phát từ tình yêu và hy vọng Lòng biết ơn là một cảm giác đẹp, một tâm lý lành mạnh, một lương tâm và một động lực Biết ơn cha mẹ, biết ơn món quà của thiên nhiên, biết ơn những món

ăn ngọt ngào, biết ơn sự ấm áp của quần áo, biết ơn hoa lá, cỏ cây và côn trùng, biết ơn về nghịch cảnh đau khổ, biết ơn cả đối thủ

Luôn biết ơn, luôn bày tỏ lòng biết ơn và tha thứ ngay cả với những người đã làm tổn thương chính mình, cuộc sống sẽ đủ đầy, hạnh phúc Người biết ơn cuộc đời, cuộc đời sẽ đền đáp

1.2 Giới thuyết về năng lực, phẩm chất

1.2.1 Năng lực Phạm trù năng lực thường được hiểu theo những cách khác nhau và mỗi cách hiểu có những thuật ngữ tương ứng: (1) Năng lực (Capacity/Ability) hiểu theo nghĩa chung nhất là khả năng (hoặc tiềm năng) mà cá nhân thể hiện khi tham gia một hoạt động nào đó ở một thời điểm nhất định; (2) Năng lực (Compentence) thường gọi là năng lực hành động: là khả năng thực hiện hiệu quả một nhiệm vụ/ một hành động cụ thể, liên quan đến một lĩnh vực nhất định dựa trên cơ sở hiểu biết, kỹ năng, kỹ xảo và sự sẵn sàng hành động

Theo Từ điển Tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên (1992), năng lực được giải

thích với hai nghĩa: Năng lực là khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có

để thực hiện một loạt hành động nào đó; Năng lực là: Phẩm chất tâm lý và sinh lý tạo cho con người khả năng hoàn thành một loại hoạt động nào đó với chất lượng cao [7, tr.656]

Năng lực của HS là một cấu trúc động (trừu tượng), có tính mở, đa thành tố,

đa tầng bậc, hàm chứa trong nó không chỉ là kiến thức, kỹ năng, mà cả niềm tin, giá trị, trách nhiệm xã hội thể hiện ở tính sẵn sàng hành động của các em trong môi trường học tập phổ thông và những điều kiện thực tế đang thay đổi của xã hội Năng lực của học sinh là khả năng làm chủ những hệ thống kiến thức, kỹ năng, thái độ phù hợp với lứa tuổi và vận hành (kết nối) chúng một cách hợp lý vào thực hiện thành công nhiệm vụ học tập, giải quyết hiệu quả những vấn đề đặt ra cho chính các em trong cuộc sống

Từ định nghĩa này, có ba dấu hiệu quan trọng cần được giáo viên, phụ huynh lưu ý:

Năng lực của học sinh phổ thông không chỉ là khả năng tái hiện tri thức, thông hiểu tri thức, kỹ năng học được , mà quan trọng là khả năng hành động, ứng dụng/vận dụng tri thức, kỹ năng học được để giải quyết những vấn đề của cuộc sống đang đặt ra với chính các em

Năng lực của học sinh không chỉ là vốn kiến thức, kỹ năng, thái độ sống phù hợp với lứa tuổi mà là sự kết hợp hài hòa của cả 3 yếu tố này thể hiện ở khả năng hành động (thực hiện) hiệu quả, muốn hành động và sẵn sàng hành động đạt mục đích đề ra (gồm động cơ, ý chí, tự tin, trách nhiệm xã hội )

Năng lực của học sinh được hình thành, phát triển trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ học tập ở trong lớp học và ngoài lớp học Nhà trường được coi là môi trường giáo dục chính thống giúp học sinh hình thành những năng lực chung, năng lực chuyên biệt phù hợp với lứa tuổi, song đó không phải là nơi duy nhất Những môi trường khác như: gia đình, cộng đồng, cùng góp phần bổ sung và hoàn thiện các năng lực của các em

Người ta chia ra thành hai loại năng lực:

Năng lực chung: là năng lực cơ bản, thiết yếu để con người có thể sống và làm việc bình thường trong xã hội

Năng lực chuyên biệt: là những năng lực được hình thành và phát triển trên cơ

sở các năng lực chung theo định hướng chuyên sâu, riêng biệt trong các loại hình hoạt động, công việc hoặc tình huống, môi trường đặc thù, cần thiết cho những hoạt động chuyên biệt, đáp ứng yêu cầu hạn hẹp hơn của một hoạt động như toán học, âm nhạc, mĩ thuật, thể thao Đó là những năng lực chuyên môn được hình thành, phát triển chủ yếu thông qua một số môn học, hoạt động giáo dục nhất định, bao gồm: Năng lực ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội, năng lực công nghệ, năng lực tin học, năng lực thẩm mỹ, năng lực thể chất, … 1.2.2 Phẩm chất

Theo Từ điển Tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên: Phẩm chất là cái làm nên giá trị của người hay vật [7, 760] Hoặc: Phẩm chất là những yếu tố đạo đức, hành ứng xử, niềm tin, tình cảm, giá trị cuộc sống; ý thức pháp luật của con người được hình thành sau một quá trình giáo dục

Năm phẩm chất chủ yếu cần hình thành, phát triển ở học sinh là: Yêu nước; Nhân ái (Yêu quý mọi người, tôn trọng sự khác biệt giữa mọi người); Chăm chỉ (Ham học, chăm làm); Trung thực; Trách nhiệm (Có trách nhiệm với bản thân; Có trách nhiệm với gia đình; Có trách nhiệm với nhà trường và xã hội; Có trách nhiệm với môi trường sống)

Những phẩm chất, năng lực này nhằm mục đích xây dựng “chân dung” mới của người học: “Trên cơ sở đó, các em tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, tự phát hiện năng lực, nguyện vọng của bản thân Các em được rèn luyện thói quen và khả năng tự học, phát huy tiềm năng và kiến thức, kỹ năng đã tích lũy

1.3.1 Lòng biết ơn cải thiện sức khỏe tinh thần và hạnh phúc của con người

Mệt mỏi vì cảm thấy lo lắng, không hài lòng, thất vọng và chán nản? Hãy thử thực hành việc biết ơn Robert A Emmons, Tiến sĩ, Giáo sư Tâm lý học tại UC Davis, đã tìm thấy qua nghiên cứu của mình rằng lòng biết ơn có hiệu quả làm tăng hạnh phúc và giảm trầm cảm Khi từ từ thực hành lòng biết ơn, bạn sẽ dần nhận ra rằng bạn đang được bao bọc bởi nhiều nguồn năng lượng tích cực Nó giống như là thuốc giải cho những cảm xúc tiêu cực, sự ghen tị, thù địch, lo lắng và kích thích,

từ đó mức độ hạnh phúc sẽ tang lên

1.3.2 Lòng biết ơn giúp bạn tận hưởng những trải nghiệm tích cực

Bạn có thể kể ra ngay lập tức mười sự kiện quan trọng trong cuộc sống mà bạn đã trải qua Tuy nhiên, khi những điều đó đến và đi, chúng ta hiếm khi dành thời gian để suy nghĩ về sự tuyệt vời và đáng nhớ của chúng Ngay cả khi những điều tốt đẹp xảy ra với bạn trong thời điểm này, bạn quá bận rộn hoặc mất tập trung mà không hoàn toàn trải nghiệm niềm vui nó mang đến Lòng biết ơn cho phép bạn hồi tưởng lại các sự kiện trong quá khứ và hồi sinh những cảm xúc tích cực đã được tạo ra vào thời điểm đó Bạn có thể làm cho mình cảm thấy hạnh phúc

và lạc quan đơn giản bằng cách sống trong những sự kiện này và thưởng thức niềm vui mà nó mang đến cho bạn Bằng cách chú ý và tham gia vào khoảnh khắc hiện tại, bạn sẽ thu hút được nhiều hạnh phúc và có sự đánh giá cao hơn từ trải nghiệm bạn đang trải qua

1.3.3 Lòng biết ơn giúp bạn đối phó với căng thẳng và những khó khăn trong cuộc sống

Chấn thương, căng thẳng và các sự kiện tiêu cực có thể tác động đến trực giác khiến chúng ta cảm thấy biết ơn hơn Tất cả những điều tích cực trong cuộc sống đều tập trung sắc nét khi một cái gì đó bi thảm xảy ra với chúng ta hay những người xung quanh Khi chúng ta đối phó với căng thẳng hoặc nghịch cảnh, lòng biết ơn giúp chúng ta đối phó và xử lý cảm xúc của mình một cách lành mạnh Việc này khiến bạn tập trung vào các khía cạnh tích cực của cuộc sống, thay vì cho phép bản thân bị choáng ngợp bởi các sự kiện tiêu cực

1.3.4 Lòng biết ơn làm tăng sự tự tin và lòng tự trọng của bạn

Lòng biết ơn cho phép bạn suy ngẫm về những thành tựu, những người bạn gặp trong cuộc sống, những người quan trọng đối với bạn, và các phước lành

mà bạn gặp phải mỗi ngày Khi bạn tập trung vào những điều này, bạn thấy cuộc sống của bạn thực sự tốt như thế nào và bạn đã làm được bao nhiêu để những điều tốt đẹp đó xảy ra Biết ơn đối với tất cả các khả năng, kỹ năng, sở thích và năng khiếu của chính bạn sẽ thúc đẩy cảm xúc của bạn về bản thân và trở nên tự tin hơn Thay vì tập trung vào những thất bại và thất bại trong quá khứ Bạn có thể sử dụng thói quen suy nghĩ tiêu cực của mình để tập trung vào những điều tốt đẹp hơn

1.3.5 Lòng biết ơn vun đắp lòng trắc ẩn

Khi bạn hiểu rõ về những gì mà bạn có, bạn sẽ có nhận thức sâu sắc về những

gì người khác không có Việc cảm thấy biết ơn vì dễ dàng tiếp cận thức ăn và nước uống giúp bạn được truyền cảm hứng để hỗ trợ hoặc giúp đỡ những người khác Việc thực hành lòng biết ơn có tác dụng lan tỏa, khiến bạn nhận thức rõ hơn về cảm giác và đau khổ của người khác

1.3.6 Lòng biết ơn cải thiện sức khỏe thể chất của bạn

Nếu bạn muốn khỏe mạnh và phù hợp hơn, hãy luôn cảm thấy biết ơn Theo một nghiên cứu năm 2012, những người thực hành lòng biết ơn có ít đau nhức và cảm thấy khỏe mạnh hơn những người khác Họ cũng có khuynh hướng tập luyện các hoạt động lành mạnh, ăn uống tốt hơn, giữ gìn sức khỏe và cải thiện tuổi thọ của bản thân

1.3.7 Lòng biết ơn mang lại cho bạn một giấc ngủ ngon hơn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc viết ra những điều khiến bạn biết ơn trong ngày trước khi ngủ có thể làm giảm lo lắng và bi quan, giúp bạn thư giãn và ngủ nhanh hơn Một số người tham gia nghiên cứu trên có được giấc ngủ sâu và dễ chịu hơn

1.3.8 Lòng biết ơn nuôi dưỡng khả năng phục hồi

Trên thực tế, lòng biết ơn đã được chứng minh là một yếu tố quan trọng trong việc ngăn ngừa rối loạn stress sau chấn thương ở các cựu chiến binh sau chiến tranh Việt Nam và sau vụ tấn công khủng bố ngày 9/11 Bằng việc thực hành lòng biết ơn, bạn đã tự mình xây dựng cơ bắp bên trong của bạn, cho phép bạn quản lý những khó khăn trong cuộc sống với những chấn thương cảm xúc

1.3.9 Lòng biết ơn tăng cường mối quan hệ

Trong cuộc sống, khi muốn cải thiện mối quan hệ (yêu đương, bạn bè hay đồng nghiệp, ) bạn không cần phải cho họ biết rằng bạn đang biết ơn (mặc dù đó

là một điều tốt đẹp để làm) Chỉ cần bạn tự mình cảm thấy điều đó, mối quan hệ của bạn với họ sẽ được cải thiện một cách tự nhiên Vì lòng biết ơn giúp tăng cường cảm giác thân mật và kết nối với người khác Bạn càng cảm thấy gần gũi với những người quan trọng trong cuộc sống của mình, bạn sẽ càng khám phá và tận hưởng chúng - điều này sẽ giúp bạn cảm thấy biết ơn hơn

8

1.3.10 Lòng biết ơn tăng cường chánh niệm

Bất cứ khi nào bạn thấy mình bị cuốn đi bởi những phiền nhiễu, tin tức tiêu cực, hoặc tâm lý làm sáng tỏ, hãy chuyển sự chú ý của bạn sang lòng biết ơn Tập trung vào mọi thứ xung quanh bạn mà bạn có thể thấy, nghe, ngửi, nếm, và chạm vào mà bạn cảm thấy biết ơn Khi bạn tập trung vào những điều tốt đẹp ở ngay trước mặt bạn, bạn hoàn toàn có thể trải nghiệm và đánh giá cao khoảnh khắc mà không bị đau khổ hay mất tập trung

Vậy lòng biết ơn vận hành thông qua quy luật của vũ trụ và chi phối toàn bộ cuộc sống của bạn Theo quy luật hấp dẫn – quy luật chi phối tất cả năng lượng trong vũ trụ - thì chân lý “những điều giống nhau sẽ thu hút nhau” hiện diện trong vạn vật: từ sự hình thành của nguyên tử cho đến sức mạnh tạo nên quỹ đạo của hành tinh Nhờ luật hấp dẫn mà các tế bào mới liên kết được với nhau để tạo ra cơ thể hay phân tử tạo thành những vật thể Trong cuộc sống, quy luật vận hành thông qua suy nghĩ và cảm xúc cũng là năng lượng – vậy nên dù nghĩ gì hay cảm thấy gì, bạn cũng thu hút thú đó đến với mình Lòng biết ơn của bạn là nam châm, và càng

có nhiều lòng biết ơn thì bạn càng thu hút thêm nhiêu hơn Đó là quy luật của vũ trụ “Khi có một lực tác động, luôn sinh ra một phản lực ngược chiều và có cùng

độ lớn” (quy luật cơ bản về chuyển đông trong vũ trụ - Newton) Áp dụng quan điểm về lòng biết ơn vào quy luật của Newton, nó sẽ trở thành: khi bạn có một hành động cho đi lòng biết ơn, luôn sinh ra một hành động ngược lại là nhận lại và điều bạn nhận lại sẽ tương đương với sự biết ơn bạn đã cho đi Nghĩa là mỗi hành động biết ơn sẽ sinh ra một hành động nhận lại! Và lòng biết ơn của bạn càng chân thành và sâu sắc thì bạn sẽ nhận lại càng nhiều Khẳng định, năng lực, phẩm chất của học sinh được hình thành và phát triển khi học sinh hiểu về lòng biết ơn đủ đầy

Đội ngũ GV nhìn chung đã nhận thức được đúng đắn vai trò của người thầy đối với quá trình giáo dục, hình thành nhân cách của HS Họ có khả năng nắm bắt được mục tiêu, kiến thức giáo dục, dạy tốt lớp phụ trách, lập được kế hoạch giáo dục Ban Giám hiệu các trường THPT đã quan tâm đến công tác giáo dục học sinh thông qua các việc: Chỉ đạo giáo viên lập kế hoạch giáo dục, giao chất lượng giáo dục học sinh cho giáo viên, định ra các tiêu chí thi đua cho các lớp và cho giáo

viên, khen thưởng cho giáo viên đạt thành tích lao động tiên tiến, lao động xuất sắc, lớp tiên tiến, lớp xuất sắc, học sinh đạt các thành tích trong năm học Đồng thời nhà trường đã luôn chú ý kết hợp với các tổ chức đoàn thể trong trường để tổ chức cho các em tham gia các phong trào do các cấp, các ngành tổ chức cũng như các hoạt động tập thể như quyên góp ủng hộ, làm kế hoạch nhỏ, chăm sóc đài tưởng niệm xã Hiến Sơn, góp quỹ xây dựng khu vui chơi cho trẻ trên địa bàn, tri

ân thầy cô, tri ân những gia đình có công với cách mạng, … giúp HS nhận thức sâu sắc ý nghĩa về lòng biết ơn: biết ơn thầy cô, biết ơn các liệt sỹ anh hùng, biết ơn những gì hiện tại bạn thân có được … từ đó góp phần hình thành và phát triển nhiều phẩm chất, năng lực tích cực

2.2 Những mặt hạn chế

Bên cạnh những mặt làm được thì vẫn còn tồn tại những lỗ khuyết trong hành trình giáo dục học sinh Giáo dục lòng biết ơn cho học sinh chỉ mới lồng ghép trong một số hoạt động chung chứ chưa được chú trọng, tạo lập nội dung bài học một cách bài bản Rất nhiều nội dung chương trình ở cấp THCS các em được nâng cao ở cấp THPT, thế nhưng nội dung lòng biết ơn ở chương trình lớp 6, lên cấp THPT không được nhắc lại và nâng cao Đặc biệt giáo dục việc thực hành lòng biết

ơn chủ yếu chỉ ở góc độ được nhận, nói lời cảm ơn mà chưa giúp học sinh nhìn nhận lòng biết ơn ở một chiều sâu và bản chất đầy đủ Vì thế đã có những vụ việc đau lòng xẩy ra, xin nêu một vài trường hợp:

- Trường hợp 1: Chúng ta có lẽ ai cũng biết đến dòng chữ cuối cùng “Tạm biệt, 1/4 luôn đời như đùa vậy”, của nam sinh 16 tuổi trường Amsterdam nhảy lầu

tự tử trước mặt bố sau khi để lại lá thư tuyệt mệnh: “Đừng bắt chúng con là huy chương” Những kỳ vòng biết thành ác mộng, câu chuyện chưa bao giờ cũ của nhiều gia đình cố biến con cái thành phiên bản hoàn hảo mình mong muốn Vụ việc xẩy ra tạo làn sóng dư luận lớn đến đông đảo các bậc làm cha, làm mẹ và các nhà giáo dục

- Trường hợp 2: Năm học 2020 – 2021, tôi tiếp nhận học sinh em Chu Thị Thân lưu ban khóa học 2019 – 2020 vì lí do không đảm bảo sức khỏe theo học năm

đó Giấy lưu ban lí do là vậy, nhưng tìm hiểu tôi mới biết rõ cụ thể nguyên nhân Em Thân vì không chấp nhận sự quản thúc của bố mẹ quá khắt khe mà Thân đã có ý định rời bỏ bố mẹ nhiều lần, cuối cùng thì em cũng thực hiện, em uống thuốc trừ sâu

để tự vấn Rất may mắn là gia đình phát hiện và đưa đi viện kịp thời, giữ được mạng sống nhưng sức khỏe thì ảnh hưởng rất lớn Thân đã phải nghỉ học gần năm trời mới

có thể quay lại trường Em quay lại trường trong tình trạng rất yếu, thường xuyên bị

ngất không kiểm soát, hay mủi lòng khóc và thần thái buồn buồn

- Trường hợp 3: Tháng 7 năm 2021, em Võ Thị M học sinh lớp 10A6 trường THPT Đô Lương 4 (em M là con thứ 3 trong gia đình thuần nông ở xóm 1 – xã Mỹ Sơn – huyện Đô Lương – tỉnh Nghệ An, M có chút thiệt thòi về ngoại hình so với chị em trong nhà cũng như bạn bè cùng trang lứa M rất thấp và nhỏ, chiều cao khoảng 1,1m, nặng khoảng 35 kg Còn về sức khỏe và trí tuệ cũng bình thường)

10

Kỳ nghỉ hè tại quê nhà, cũng chỉ là một số chuyện nhỏ nhặt không đầu không cuối của cuộc sống nhà quê với những đứa trẻ thời 4.0 Buổi sáng ngủ dậy muộn, trụn trượn không làm việc bị bố mắng, chiều về thì lại lo chơi điện thoại chưa cắm cơm, rau cỏ cho trâu bò lại bị bố mắng Trời nhá nhem tối, trong sự bất hòa ấy M dắt xe

ra đi, giữa đường gặp mẹ, mẹ gọi M cũng không quay lại, nghĩ M vùng vằng đi đâu đó chút xíu rồi về nên cũng thôi kệ nó Đến lúc đã hơn 10 giờ tối chưa thấy M

về cả nhà mới hốt hoảng đi tìm, nhờ loa xóm thông báo, nhờ mọi người cùng tìm

hộ Cái kết cay đắng, tìm được một chiếc dép của em nổi ở bờ hồ, lần mò tiếp thì

đó là xe và khi đưa em vào bờ thì tất cả đã quá muộn Cha mẹ, thầy cô, bạn bè, anh

em, hành xóm ngậm ngùi buồn đau

- Trường hợp 4: Tháng 9 năm 2021, em Nguyễn Văn T, nguyên là học sinh lớp 12C2 trường THPT Đô Lương 4 vừa có giấy công nhận tốt nghiệp THPT 2021, trong thời điểm dịch Covid-19 bùng phát phải ở nhà, cũng chưa quyết định lựa chọn nghề ngành đi học Thời gian đó em giúp bố mẹ chăn trâu Thả trâu ra đồng,

do mảng chơi mà trâu đi quá xa lối về rồi bị người ta bắt phạt Tìm trâu cực nhọc, chuộc trâu thì bị người ta rầy la, bố T bực mình đã la mắng và chửi em là “đồ vô dụng, có mỗi con trâu cũng không đi xong” Trong cơn nóng giận đó rồi không ai quan tâm đến ai nữa, bữa cơm tối coi như mặc ai nấy lo Đến khoảng 9 giờ tối mẹ

T xuống chuồng trâu thì hú hồn, mất vía hét lên một tiếng rồi ngất luôn khi nhìn cảnh T đã treo cổ tự tử

Những câu chuyện thương tâm thế này lâu nay ta chỉ nghe trên báo, đài, rồi

có khi còn buông lời nói dễ dãi là nhà báo thêm thắt, thêu dệt Để rồi cũng làm ngơ

và quên đi trong chốc lát vì đó là chuyện ở đâu đâu Giờ đây ngay trước mắt mình, chính là học trò của mình, con em xã huyện mình Đau có, xót xa có, ngỡ ngàng bàng hoàng, nuối tiếc, ai oán trách thương có … thật sự ngổn ngang rối bời có chút

sợ, có chút lo, có chút thấy tội lỗi Đúng, sự việc xẩy ra có phần trách nhiệm từ phía giáo dục trong đó có trách nhiệm của giáo viên chúng tôi Trăn trở mãi rồi tôi cũng đi đến kết luận, tất cả bởi lòng biết ơn chưa đủ đầy trong nhận thức, tư tưởng đến hành động của học sinh, gia đình và giáo viên

2.3 Nguyên nhân

* Về học sinh: Ảnh hưởng tiêu cực của xã hội thời hiện đại, trẻ được sống trong thế giới hòa bình, không thiếu cơm ăn, áo mặc, trẻ có được đời sống vật chất khá đủ đầy: đi học bằng xe máy điện, sách, cặp, bút, máy tính và cả điện thoại … không biết đến thiếu Trẻ nghĩ tất cả nghiễm nhiên có, phải có, còn không có không đi học Chúng mang tâm lý phải đi học, đi học vì bố mẹ chứ không nghĩ là được đi học Khi cuộc sống đủ đầy, khi tâm lý cho rằng tất cả nghiễm nhiên có thì trẻ sẽ chỉ luôn hưởng thụ và không ngừng đòi hỏi Đến một thời điểm, thời khắc nào đó không được như ý mình trẻ dễ bị tổn thương mất niềm tin, rồi suy nghĩ nông cạn, tiêu cực

* Về phụ huynh: Nền kinh tế thị trường, ngành nghề ở nông thôn giờ khá phong phú Ở Đô Lương có tới hai nhà máy may lớn cần đến trên 10.000 công

nhân, thị trường bán online sôi động, đi xuất khẩu nước ngoài … đời sống nông thôn đã nhiều khởi sắc hơn xưa rất nhiều Gia đình bố mẹ hầu hết lao vào làm kinh

tế, bỏ mặc việc giáo dục con cái cho nhà trường với suy nghĩ làm cho có kinh tế theo đòi xã hội và chu cấp cho con đủ đầy vật chất Mặt khác ta thấy một khiếm khuyết lớn cả thế giới và trong nước, có trường dạy con ngoan, dạy làm thầy giáo, thầy thuốc, nhưng không có trường dạy làm bố, làm mẹ Vì thế hầu hết các bậc làm cha làm mẹ chúng ta ngày nay đều nuôi con, thương con, giáo dục con theo bản năng Mỗi người thương con theo cách riêng, người thì cho rằng cần có nhiều vật chất, người cho con tự do, người thì rất nghiêm khắc và đòi hỏi ở con quá cao, áp đặt con theo ý mình … ngay trong một gia đình mà giữa bố và mẹ cũng không có tiếng nói chung Vì thế mà người được làm cha, làm mẹ là hạnh phúc, là biết ơn lắm nhưng lại luôn luôn thấy thiếu đứa con theo ý mình Bố mẹ không thấu hiểu lòng con trẻ, không biết chúng cần gì, thiếu gì, mong gì ở mình Cuộc sống vội vàng bố mẹ quên mất rằng có được tiếng gọi bố, gọi mẹ là biết ơn con đã đến bên

ta “Sinh con rồi mới sinh cha / Sinh cháu giữ nhà rồi mới sinh ông” Chạy theo vòng xoáy cuộc sống bao lo toan, bao áp lực để rồi có nhiều thứ mà cũng mất nhiều thứ Có vật chất đủ đầy nhưng cũng không còn nhớ ngày sinh nhật con, cười đùa cùng con, cũng không biết chúng lớn từ khi nào Đặc biệt là do áp lực từ nhiều phía mà bậc làm cha, làm mẹ cho con nhiều thứ nhưng cũng làm tổn thương con nhiều khi cáu gắt, khi đặt áp lực, khi đòi hỏi, khi từ bỏ … làm cho những tâm hồn mong manh của trẻ dễ vỡ

* Về giáo viên: Dẫu biết ngân sách của nhà nước đầu từ cho giáo dục là cao, nhưng theo mặt bằng phát triển của nền kinh tế thị trường hiện nay đời sống của nhiều giáo viên vẫn gặp nhiều khó khăn Tôi đọc một satatus trên face book một giáo viên than thở rằng: “Vợ chồng giáo viên, lương tháng ổn định mà cuộc sống vẫn chông chênh, chao đảo”, rồi thực tế giáo viên trường tôi có giáo viên mùa mưa lốc gọi điện xin nghỉ dạy để sửa lại mái nhà vì nóc nhà đường hạ mục và sập Trong lúc đó người giáo viên ấy ra trường hơn 20 năm, gia đình vợ con và mẹ già sống ở Nam Đàn, bản thân 17 năm công tác ở miền núi Anh Sơn, sau xin về trường tôi để xích gần khoảng cách gia đình từ 100km xuống 40km … còn nhiều góc khuất khác nữa Điều đó cho thấy môi trường sống, chất lượng sống, có phần ảnh hưởng đến chất lượng làm việc của giáo viên Vẫn còn tình trạng GV lên lớp một cách miễn cưỡng, không truyền được động lực, hứng thú học tập, mờ nhạt về lý tưởng, thích chạy theo lối sống thực dụng, vô cảm, thờ ơ trước những biến động tâm lý của HS Điều đó đã có tác động trực tiếp đến việc hình thành và phát triển nhân cách học sinh, đến an ninh trật tự xã hội

Đặc biệt là thực trạng tư tưởng một chiều trong giáo viên về lòng biết ơn vẫn còn tồn tại Giáo viên cho rằng mình đứng trên cao, mình cung cấp kiến thức cho học sinh, mình giáo dục học sinh … nên học sinh phải biết ơn và tri ân thầy cô Giáo viên ít cho rằng mình biết ơn học sinh vì mình được làm cô, làm thầy là vì mình có học sinh Khi trò học giỏi, ngoan, trò thành đạt thì ta nghĩ là công ta giáo dục mà quên nghĩ cần biết ơn trò vì trò cho ta được những đỉnh cao

12

Trước những thực trạng chung đó khi bàn về lòng biết ơn bản thân tôi nhận thấy một thực trạng trong nhận thức, tư tưởng đến hành động của học sinh, gia đình và giáo viên còn thiếu lòng biết ơn một cách đủ đầy “Người thật sự có lòng biết ơn là người biết ơn trong mọi hoàn cảnh” (Bahaullah - Nhà sáng lập người IRAN) Khi không biết ơn mọi thứ trong cuộc sống, thì một cách vô thức chúng ta xem những điều ấy là hiển nhiên Xem thứ gì đó như hiển nhiên là nguyên nhân gây ra sự tiêu cực, bởi vì khi nhận lấy những điều hiển nhiên ấy, thì chúng ta không cho đi sự biết ơn, dẫn đến sự sa sút trong cuộc sống

Từ tính cấp bách của nó, trong năm học 2021 – 2022, chúng tôi đã điều tra 30 giáo viên chủ nhiệm và 300 học sinh của hai trường đó là THPT Đô Lương 3, THPT Đô Lương 4 để biết được nhận thức của giáo viên và học sinh THPT về vai trò của lòng biết ơn đối với việc hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực của

học sinh Qua khảo sát (Phiếu khảo sát xem phụ lục 1) chúng tôi thu được kết quả

như sau:

Bảng 1 Kết quả khảo sát giáo viên về giáo dục lòng biết ơn cho học sinh

Câu 1: Theo thầy/cô, việc

giáo dục lòng biết ơn cho học sinh có quan trọng trong việc hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh

không?

Từ kết quả khảo sát, chúng tôi nhận thấy: Phần lớn GV chưa đầu tư thời gian

và tâm huyết vào việc giáo dục lòng biết ơn cho HS Công tác giáo dục của họ còn nặng ở hoạt động quản lí HS và có tâm lí ỷ lại vào các chương trình ngoại khóa, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp do nhà trường tổ chức Hoặc cũng có những giáo viên tâm huyết hơn họ có giáo dục lòng biết ơn cho HS thông qua tiết sinh hoạt lớp, tích hợp một số tiết học chính khóa, … nhưng thực hiện không thường xuyên và bài bản

Bảng 2 Kết quả khảo sát học sinh về giáo dục lòng biết ơn

Câu 1: Em có thường xuyên

được thầy(cô) giáo dục lòng

biết ơn không?

Câu hỏi Câu trả lời Số lượng Tỉ lệ %

Câu 2: Em được giáo dục lòng

biết ơn chủ yếu qua hoạt động

Câu 3: Em có mong muốn được

giáo viên/nhà trường tổ chức các hoạt động giáo dục lòng biết ơn

hay không?

- Kết quả khảo sát trên cho thấy:

+ HS ở các trường trên địa bàn chủ yếu không được học một cách thường xuyên, bài bản, có hệ thống về lòng biết ơn thông qua các hoạt động giáo dục của

GV Có chăng, HS chủ yếu được học thông qua một số chương trình ngoại khóa, ngoài giờ lên lớp, sinh hoạt tập thể do nhà trường tổ chức Nhà trường không xây dựng nội dung chương trình giáo dục lòng biết ơn đưa vào dạy dọc chính khóa, các tiết sinh hoạt lớp cho GVCN

+ Hầu hết HS các trường đều mong muốn được GV/nhà trường tổ chức các hoạt động giáo dục lòng biết ơn để các em được trải nghiệm

Kết quả khảo sát đó là một trong những minh chứng thuyết phục để

chúng tôi thực hiện nghiên cứu đề tài “Biện pháp giáo dục lòng biết ơn cho HS

ở trường THPT”

3 Một số giải pháp giáo dục lòng biết ơn nhằm góp phần hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực học sinh tại trường THPT Đô Lương 3, THPT

Đô Lương 4, Nghệ An

3.1 Nguyên tắc đề xuất giải pháp

- Phải đáp ứng yêu cầu phát triển nhân cách của học sinh

Phẩm chất và năng lực là hai thành phần chủ yếu cấu thành nhân cách con người Do vậy có thể xem quá trình hình thành và phát triển nhân cách gắn liền với quá trình tích tụ, phát triển các yếu tố của phẩm chất và năng lực Mặt khác, nhân cách được xem là một chỉnh thể thống nhất giữa hai mặt phẩm chất và năng lực (đức và tài) Do vậy, quá trình phát triển phẩm chất và năng lực phải có sự cân đối

và tương thích theo xu hướng đức và tài hài hòa nhau “tài đức vẹn toàn”

- Đảm bảo quan điểm giáo dục theo phương pháp sư phạm tương tác

Thông tư số 13/2012/TT-BGDĐT ban hành quy định về tiêu chuẩn đánh giá trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường trung học phổ thông

14

có nhiều cấp học, đưa ra tiêu chuẩn về hoạt động giáo dục HS cũng chỉ ra: Giáo dục kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng ra quyết định, suy xét và giải quyết vấn đề, kỹ năng đặt mục tiêu, kỹ năng ứng phó, kiềm chế, kỹ năng hợp tác

và kỹ năng làm việc theo nhóm cho HS; Giáo dục, rèn luyện kỹ năng sống cho HS thông qua giáo dục ý thức chấp hành luật giao thông, cách tự phòng, chống tai nạn giao thông, đuối nước và các tai nạn thương tích khác, thông qua việc thực hiện các quy định về cách ứng xử có văn hóa, đoàn kết, thân ái, giúp đỡ lẫn nhau; Giáo dục và tư vấn về sức khỏe, thể chất và tinh thần, giáo dục về giới tính, tình yêu, hôn nhân, gia đình phù hợp với tâm lý lứa tuổi học sinh

Từ quan điểm giáo dục trên, chúng tôi cũng tiến hành hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh trên tinh thần tôn trọng quan điểm, cá tính của học sinh Giáo dục học sinh phải linh hoạt, tạo được sự tương tác, không giáo dục một chiều, máy móc, rập khuôn

- Đảm bảo mục tiêu cụ thể của cấp học THPT, đó là: Thực hiện chương trình hợp lý nhằm đảm bảo cho HS có học vấn phổ thông, cơ bản theo một chuẩn thống nhất, đồng thời tạo điều kiện cho sự phát huy phẩm chất, năng lực của mỗi HS, giúp HS có đầy đủ phẩm chất của một công dân có ích, những hiểu biết về kỹ thuật, chú trọng hướng nghiệp tạo điều kiện thuận lợi cho việc phân luồng sau trung học phổ thông để HS chọn ngành nghề học tiếp sau khi tốt nghiệp

- Đảm bảo tính hoạt động thực tiễn giáo dục tại trường THPT Đô Lương 3, THPT Đô Lương 4

Các giải pháp được đề xuất cho việc hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực HS được thực thi trong thực tiễn hoạt động trải nghiệm tiến hành ở trường THPT Đô Lương 3, THPT Đô Lương 4 Bởi thế, các giải pháp này phải đáp ứng mục tiêu đào tạo của nhà trường, giúp HS phát triển phẩm chất, năng lực tương ứng, có khả năng phát hiện, giải quyết những vấn đề cơ bản của GD ở trường THPT đặt ra Các giải pháp phải phù hợp với điều kiện của nhà trường, đặc điểm tâm sinh lý của học sinh, đảm bảo tính hiện đại, thiết thực, hài hòa, phù hợp về nội dung, phương pháp giáo dục, tạo điều kiện để học sinh phát huy nhiều phẩm chất, năng lực quan trọng

3.2 Một số giải pháp cụ thể đã được áp dụng

“Người thầy trung bình chỉ biết nói, người thầy giỏi biết giải thích, người thầy xuất chúng biết minh họa, người thầy vĩ đại biết cách truyền cảm hứng” (William A War) Và trên thực tế của quá trình giáo dục người thầy phải biết nói, biết giải thích, biết minh họa, biết truyền cảm hứng Quy trình giáo dục học sinh là một quy trình mang tính toàn vẹn và thống nhất từ: Lập kế hoạch đến tổ chức thực hiện; chỉ đạo; kiểm tra, đánh giá kết quả; là sự kết hợp giữa các tổ chức, cá nhân nhà trường – gia đình và xã hội Tuy rằng mỗi tổ chức, cá nhân có vai trò, chức năng khác nhau nhưng có mối quan hệ chặt chẽ, đan xen và bổ sung cho nhau; thực hiện tốt chức năng này sẽ tạo cơ sở, điều kiện cho các chức năng tiếp theo

Thông thường, hoạt động giáo dục của một giáo viên đối với đối tượng học sinh mình giáo dục phong phú, đa dạng, đa chiều Giáo viên vừa dịu dàng như người

mẹ, nghiêm khắc lạnh lùng như người cha, công minh như một vị quan tòa, bảo chữa như một luật sư thiên chức cao cả nhưng ở cương vị nào cũng phải tròn vài Vậy nên thành quả của chúng ta không phải là những tấm bằng khen thưởng treo trên tường mà là cô trò đều cảm thấy hạnh phúc, cô trò mỗi ngày có thêm nhiều kỹ năng sống, kỹ năng xã hội

Như vậy, trong công tác giáo dục nhân cách con người có rất nhiều công việc

và nhiều hoạt động quan trọng GV giống như một người tổng chỉ huy trên mặt trận - mặt trận văn hóa tư tưởng Trong những năm qua (năm học 2020- 2021,

2021 - 2022), ngoài những giải pháp liên quan đến vấn đề: tìm hiểu, nắm vững hoàn cảnh cụ thể của từng học sinh; xây dựng bộ quy tắc ứng xử và nội quy một cách đầy đủ, rõ ràng, phù hợp để giáo dục tính kỷ luật và cách ứng xử văn hóa cho HS; lên kế hoạch hoạt động cụ thể, hợp lý; giáo dục học sinh cả về kiến thức và đạo đức, lối sống) thì chúng tôi đã có sự đầu tư, tập trung thực hiện và đạt hiệu quả cao ở một số giải pháp giáo dục lòng biết ơn cụ thể mang tính khả thi cao như sau:

3.2.1 Giải pháp 1: Tổ chức cho học sinh làm bài tập trắc nghiệm bản thân

Bài tập trắc nghiệm bản thân có lẽ đây là kênh thông tin đầu tiên hữu hiệu giúp giáo viên nhận biết về học trò mình đang giáo dục nhất Biên soạn hệ thống bài tập trắc nghiệm hướng tới khái thác tìm hiểu những suy nghĩ, tâm tư tình cảm

và cả tính cách, cách ứng xử tình huống của bản thân học sinh trong cuộc sống

và trong mọi mối quan hệ Kết quả thu được sẽ trở thành đáp án cho hướng giáo dục học sinh hiệu quả

* Mục tiêu: Nắm rõ nhận thực của học sinh về kiến thức cơ bản của lòng biết ơn; những hành vi, hành động của các em trong cuộc sống hàng ngày về lòng biết ơn

* Cách thức thực hiện:

Bước 1: Giáo viên soạn thảo hệ thống bài tập câu hỏi trắc nghiệm

Gồm: trắc nghiệm kiến thức, trắc nghiệm hành vi (Xem phụ lục 2)

Bước 2: Triển khai cho học sinh trả lời phiếu trắc nghiệm Yêu cầu học sinh thực hiện nghiêm túc

Bước 3: Đánh giá nhận thức học sinh qua phiếu trả lời câu hỏi trắc nghiệm

* Kết luận: Qua kết quả chấm bài tập trắc nghiệm cho thấy, về mặt lý thuyết lòng biết ơn các em đã hiểu và trả lời cơ bản đúng, đầy đủ (Bài học lòng biết ơn đã

có trong chương trình giáo dục công dân lớp 6) Nhưng khi trả lời câu hỏi hành vi, câu hỏi áp dụng vào thực tiễn đời sống các em còn hiểu mơ hồ Đặc biệt là các em chỉ mới hiểu về lòng biết ơn chủ yếu là khi được nhận, được cho những điều tốt đẹp như ý mình Còn có những cái các em thấy đó như là nghiễm nhiên, nên chưa

có lòng biết ơn Như không khí để thở, nước để uống, hay như cảm ơn lỗi lầm đã cho ta kinh nghiệm sống, cảm ơn bạn vì đã coi thường tôi nên tôi mới có dũng khí

16

đối mặt mà vượt qua, hay cảm ơn ngày mưa để ta quý những ngày nắng ấm Vì thế các em chưa có thói quen thực thi lòng biết ơn và khiến nó trở thành phương châm sống của mình Như vậy qua bài tập trắc nghiệm bản thân là cơ sở để ta đưa

ra các giải pháp tiếp theo

3.2.2 Giải pháp 2: Tổ chức các buổi học/ tiết học theo chủ đề: Giáo dục lòng biết ơn

Khi tổ chức buổi học, tiết học giáo viên thiết kế bài giảng bài bản, định hướng mục tiêu, cách thức tổ chức rõ ràng Là những nội dung lý thuyết gắn với những bài tập vận dụng nâng cao, học sinh sẽ được tham gia tìm hiểu, lĩnh hội, giải bài tập Học sinh hiểu rõ được lòng biết ơn giúp ích và tạo ra thành công Vì thế nên

15 phút đầu giờ, sinh hoạt cuối tuần, hay ngoại khóa sẽ là những tiết học có ý nghĩa thiết thực và giá trị giáo dục hiệu quả cao

3.2.2.1 Tổ chức hoạt động giáo dục lòng biết ơn qua 15 phút đầu giờ

Sinh hoạt 15 phút đầu giờ, một hoạt động giáo dục đầu tiên cho một ngày mới đến trường của giáo viên và học sinh Hoạt động mang tính ổn định nề nếp chuẩn

bị các tiết học văn hóa Cũng có người hiểu đây là thời gian chờ, thời gian nhân đạo để buổi học bắt đầu cho những học sinh và giáo viên vì lí do nào đó đến trường không được sớm Thế nhưng với tôi thì đây là thời gian vàng để đón nhận nguồn năng lượng tích cực, bắt đầu một ngày học tập và làm việc tích cực

* Mục tiêu:

- Ổn định lớp học

- Tiếp nhận nguồn năng lượng vui vẻ, hạnh phúc với lòng biết ơn sâu sắc

“Ngày tuyệt vời bắt đầu bằng lòng biết ơn” (Đặng Trầm)

* Thời gian thực hiện:

Theo hoạt động chung của trường, 6 giờ 45 phút học sinh có mặt tại trường,

ổn định sinh hoạt 15 phút đầu giờ theo các chủ đề Đoàn trường tổ chức: vệ sinh công cộng, chăm sóc bồn hoa cây cảnh, chữa bài tập, sinh hoạt Đoàn, học tập làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh qua các câu chuyện về Bác … Hoạt động này được sự giám sát, theo dõi của đội ngũ cán bộ đoàn dưới sự phân công của bí thư Đoàn trường, yêu cầu giáo viên chủ nhiệm cùng tham gia Đúng 7 giờ kết thúc sinh hoạt, các em bước vào học tập các môn học theo thời khóa biểu

Từ lịch trình trên, tôi dành riêng 3 phút đầu cho học sinh trao cho bản thân, cho bạn nguồn năng lượng yêu thương tích cực, nhằm giáo dục lòng biết ơn cho học sinh và cũng cho học sinh nhận thức sâu sắc lòng biết ơn sẽ khởi đầu cho một ngày hạnh phúc Sau đó thời gian còn lại sinh hoạt theo nội dung yêu cầu

* Các bước thực hiện:

- Giáo viên đến trường sớm, đến trường sớm để đón chào học sinh chứ không phải đến đề giám sát học sinh Đây là niềm hạnh phúc thực sự, giáo viên hãy đến

trường sớm, không khí sáng mai ở khung cảnh trường nơi mình làm việc rất tuyệt (khuôn viên trường đã được lớp trực vệ sinh vào chiều hôm qua, phòng học các lớp

tổ trực nhật đã vệ sinh, xếp bàn ghế ngăn nắp từ trước) Đón chào những gương mặt tươi sáng của các em, chúng cười cười nói nói rất vô tư, rất hồn nhiên, rất đáng yêu Chúng ta hãy cười thân thiện với các em hoặc đưa tay làm hiệu chào các em với lòng biết ơn các em đã đến trường an toàn hạnh phúc, các em sẽ đáp lại cho ta cũng như vậy Đó là một nguồn vui

- Trống trường điểm giờ vào lớp bắt đầu sinh hoạt 15 phút Học sinh vào lớp,

mở một đoạn nhạc nhẹ nhàng, theo điệu nhạc các em sẽ nhanh chóng ổn định vào

vị trí chỗ ngồi của mình Các em nhắm mắt lại, đặt tay trên ngực mình, hít thở một hơi thật sâu rồi từ từ thở ra (hướng dẫn học sinh cách hít thở đúng cách) Sau đó

mở mắt ra đồng thanh: I’m happy I’m happy I’m happy (Tôi hạnh phúc Tôi hạnh

phúc Tôi hạnh phúc)

- Học sinh nắm tay bạn bên cạch, nhìn vào nhau thân thiện, yêu thương cùng nhau nói lời tốt đẹp: I love you I love you I love you (Tôi yêu bạn Tôi yêu bạn Tôi yêu bạn.)

- Học sinh giang rộng tay đưa lên đầu vòng hình trái tim và tươi cười nói: I love my school (Tôi yêu trường tôi Tôi yêu trường tôi Tôi yêu trường tôi)

- Chúc một ngày vui

(Một số hình ảnh ở phụ lục 3)

Kết quả: Ban đầu các em rất ngượng ngùng, không quen, nhưng do giáo viên cùng hoạt động với các em nên vài, ba lần các em đã cảm nhận được hành động, lời nói phát ra nó đến với bạn, vọng vào tâm tưởng của chính mình, đánh thức một

số ngôn ngữ ngủ quên lâu nay đó chính là nói lời cảm ơn dành cho mình và dành cho bạn cho những gì đã, đang và sẽ có cho một ngày mới Từ đó các em như nhận được nguồn năng lượng tích cực bước vào hoạt động học tập hiệu quả Qua hoạt động giúp học sinh phát triển những phẩm chất trung thực với chính mình, trung thực với bạn bè, nhân ái (yêu mình và yêu người), năng lực làm chủ cảm xúc bản thân, hợp tác, tự tin trước đám đông và giám bộc lộ cảm xúc, …

3.2.2.2 Tổ chức hoạt động giáo dục lòng biết ơn qua tiết sinh hoạt lớp

a Đổi mới tiết sinh hoạt

Tiết sinh hoạt lớp là thời gian để giáo viên hoặc cán sự lớp tổ chức, điều hành lớp chủ nhiệm tổng kết, đánh giá, nhận xét về mọi hoạt động trong tuần vừa qua và triển khai, phổ biến kế hoạch tuần tới, tuyên dương những học sinh có nhiều điểm tốt hoặc hoạt động tích cực Đổi mới tiết sinh hoạt lớp còn tiến hành tổ chức sinh hoạt theo chủ đề đã lập kế hoạch theo tuần, tháng, năm Qua đó, tiết sinh hoạt lớp góp phần để phát triển nhiều phẩm chất, năng lực quan trọng cho HS

Thông thường giờ sinh hoạt lớp diễn ra vào tiết 5 ngày thứ bảy cuối tuần Trong 45 phút đó, tôi chỉ dành 10 phút đầu giờ để tổng kết, đánh giá và triển khai

18

kế hoạch tuần tới (do Ban cán sự lớp đã chủ động tổng kết, nắm bắt tình hình của lớp vào chiều thứ 6 và do GVCN đã ứng dụng Công nghệ thông tin vào quản lý, điều hành lớp học nên giảm thời gian cho những công việc mang tính thủ tục, thông báo, còn 35 phút tôi dành cho việc để HS điều hành, tổ chức các hoạt động tập thể nhằm hình thành và phát triển những phẩm chất và năng lực quan trọng hoàn thiện nhân cách học sinh thông qua việc nhận thức sâu sắc giá trị của lòng biết ơn

b Xây dựng kế hoạch giáo dục giáo dục lòng biết ơn trong tiết sinh hoạt lớp

Kế hoạch chương trình giáo dục lòng biết ơn trong tiết sinh hoạt lớp cần đảm bảo những tiêu chí sau:

- Căn cứ để lập kế hoạch: Kế hoạch giáo dục của nhà trường trong năm, kế hoạch giáo dục của GVCN trong 3 năm

- Các nội dung giáo dục, bao gồm:

+ Hình thành khái niệm đầy đủ về lòng biết ơn + Hiểu, giải thích, bình luận, kết luận về lòng biết ơn qua các tình huống, hiện tượng cụ thể

+ Thực hành lòng biết ơn

- Thời gian, thời lượng: tuần học, năm học, thời lượng dạy học mỗi giá trị là 1 tiết sinh hoạt lớp

- Thành phần tham gia: GVCN, HS lớp chủ nhiệm, các thành phần khác (nếu có)

(Kế hoach giáo dục lòng biết ơn: Xem phụ lục 4)

c Tiến trình tổ chức hoạt động giáo dục lòng biết ơn trong tiết sinh hoạt lớp

c1) Xác định mục tiêu, phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục lòng biết ơn trong tiết sinh hoạt lớp

- Xác định mục tiêu bài học:

+ Giúp HS cảm nhận được nội dung sau: nội hàm của giá trị, những biểu hiện của giá trị, ý nghĩa của giá trị, cách để sống có giá trị

+ Từ đó giúp HS sinh rèn luyện và phát triển những phẩm chất, kĩ năng gì?

- Xác định phương pháp tổ chức các hoạt động giáo dục giá trị: các phương pháp thường sử dụng như thuyết trình, vấn đáp, động não, trò chơi, hoạt động nhóm, dạy học trực quan, đóng vai…

- Phương pháp giáo dục: đóng vai, vấn đáp, thuyết trình, động não, trò chơi, hoạt động nhóm…

c2) Thiết kế và triển khai các hoạt động giáo dục lòng biết ơn trong tiết sinh hoạt lớp

* Hoạt động 1: Tạo bầu không khí giá trị

Bầu không khí chiếm 50 % thành công của giờ học giá trị Những cách để tạo bầu không khí giá trị đó là:

- Cho cả lớp cùng nghe một bài hát Các bài hát thường tạo ra một bầu không khí đặc biệt mà ở đó mọi người có thể trải nghiệm về giá trị Bởi vậy khi dạy mỗi giá trị, giáo viên có thể chọn một bài hát có chủ đề phù hợp với việc giáo dục giá trị đó, những bài hát mà giáo viên cảm thấy HS có thể hiểu, phù hợp với lứa tuổi các em

- Cho cả lớp bắt đầu sắp xếp chỗ ngồi thành một vòng tròn và sử dụng loa hoặc vật trào tay cho nhau như trao yêu thương, sự thân mật

* Hoạt động 2: Nhận diện giá trị lòng biết ơn qua các bài tập:

- Bài tập 1: Tiếp nhận thông tin Cho HS theo dõi nguồn tư liệu (sách vở,

chuyện kể, các nguồn thông tin) phù hợp để HS cảm thấy thích thú, từ đó các em hiểu được tầm quan trọng của giá trị và hành động đúng đắn của bản thân

Ví dụ: Khi dạy bài Giáo dục lòng biết ơn bậc sinh thành, giáo viên có thể cho

HS giải bài tập về hai hiện tượng sau:

- Hiện tượng Nguyễn Văn Nam1, học sinh trường THPT Đô Lương 1

- Hiện tượng Nguyễn Thị M, học sinh trường THPT Đô Lương 4

Ví dụ: Khi dạy bài giáo dục lòng biết ơn nghịch cảnh mời các em xem đoạn phim “Cuộc đời của Pi” và nhận xét; Xem đoạn phim tư liệu người thực việc thực

về cuộc đời của Nick Vujicic

Ví dụ: Khi dạy giáo dục lòng biết ơn về vật chất

Thước phim thứ 1: Tôi quay lại thước phim và ghép hình chụp các em hoạt động trong tuần: các em được học ở một ngôi trường khang trang, có quạt mát, điện sáng, nước uống, phòng thực hành đầy đủ, có ti vi Các em có xe máy điện, có sách vở, bút, thước, đồ áo đồng phục …

Video hoạt động học tập và giáo dục hàng ngày của các em (phụ lục 5.2)

Thước phim thứ 2: là thước phim quay, ghép hình của các em học sinh vùng khó khăn: đường sá đi lại, phương tiện, trường lớp …

Video hoạt động hàng ngày của học sinh vùng khó khăn (Phụ lục 5.3)

Cho học sinh tự nhận xét đánh giá, kết luận Cuối cùng các em nói lời cảm ơn

Ví dụ: Mời các em bàn luận về bức tranh Vườn tâm hồn, tác giả: Kỷ lục gia

thế giới: Trần Quốc Phúc (Ý nghĩa nội dung tại phụ lục 5.1)

1 Nguyễn Văn Nam (19 tuổi, học sinh lớp 12T7 Trường THPT Đô Lương 1, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An)

tử nạn sau khi cứu sống năm học sinh THCS đang nguy cấp trên dòng sông Cả

20

Bức tránh vườn tâm hồn

Bài tập 2: Hỏi/ đáp, phỏng vấn/ trả lời phỏng vấn về những việc rất gần gũi,

quen thuộc hàng ngày

Ví dụ: Sáng nay em nhận thấy sức khỏe của mình thế nào? Em đi học bằng phương tiện gì? Em nghĩ như thế nào về phương tiện đó? Niềm vui em đến trường

là gì? Em nghĩ gì về người bạn bên cạnh của em? Nhìn bao quát về phòng học lớp mình em nhận thấy có điều gì đặc biệt? Quạt mát bên cạnh em trong suốt quá trình học em có suy nghĩ gì? Có một nguồn điện ổn định như thế này xuất phát từ nguồn cội nào? Em biết ơn những gì? …

* Hoạt động 3: Thảo luận - chia sẻ, đi sâu vào khám phá trải nghiệm và hiểu biết, đồng cảm về lòng biết ơn (Xem phụ lục 5 giáo án sinh hoạt lớp)

- Việc tạo một không gian thảo luận cởi mở, tôn trọng lẫn nhau là điều rất quan trọng và cần thiết Một không gian như vậy giúp việc chia sẻ trở nên dễ dàng và thoải mái hơn Việc bày tỏ những cảm giác, cảm nhận sau mỗi câu hỏi

có thể làm sáng tỏ quan điểm cá nhân và tìm được sự đồng cảm hơn

Ví dụ: Khi xem bộ phim “Cuộc đời của Pi” 2 cho chúng ta thấy người ta dành ra hơn 100 triệu đôla để dựng bộ phim nhằm diễn tả một thông điệp sâu sắc là “Đừng đánh mất hy vọng”

- Giáo viên có thể tổ chức hoạt động thảo luận bằng phương pháp đóng vai phỏng vấn Giáo viên đóng vai là chuyên gia tư vấn tâm lí và HS đại diện các nhóm là khách mời để cùng nhau trao đổi

2Bộ phim kể về cuộc đời cậu bé tên Pi một mình trôi dạt giữa biển khơi, phải đối mặt với điều kiện khắc nghiệt, thiếu lương thực và nước uống, nhưng Pi không bỏ cuộc thậm chí trong lúc khó khăn nhất vẫn luôn có hy vọng sống sót và khát vọng sẽ trở về đất liền Bởi vậy Pi dùng đủ mọi cách để chống chọi với biển và nhiều khó khăn trong suốt hành trình gian khổ đó Cuối cùng cậu cũng được trở về nhà

- Để cuộc thảo luận đạt được mục đích đòi hỏi giáo viên phải có hiểu biết sâu sắc, có kĩ năng dẫn dắt khơi gợi vấn đề tốt để các em có thể chia sẻ những cảm xúc, suy nghĩ của mình một cách chân thật và tự nhiên nhất

Ví dụ: Trở lại thảo luận các câu hỏi và các câu trả lời của học sinh ở phần trên cho thấy:

Những gì càng thân thuộc con người chúng ta thường dễ lãng quên, và xem mọi thứ là hiển nhiên Khi đặt ra những câu hỏi đó như là một sự đánh thức rằng: Bạn có biết ơn sức khỏe khi đang khỏe không? Hay bạn chỉ để ý đến nó khi bị thương hoặc bị bệnh? Bạn có biết ơn vì bạn được đi học, hay bạn cho rằng đó là điều hiển nhiên? Bạn có biết ơn khi chiếc xe vẫn hoạt động tốt không? Hay bạn chỉ nghĩ đến xe mình mỗi khi nó bị hỏng? Bạn có biết ơn việc mình vẫn đang sống mỗi ngày không? Hay bạn nghĩ rằng có được cuộc sống là điều hiển nhiên?

Những câu hỏi đó giáo viên khơi gợi cho học sinh nhận thức được nếu xem mọi thứ hiển nhiên sẽ dẫn đến những phàn nàn, suy nghĩ và lời nói tiêu cực Mà khi phàn nàn thì khi ấy bạn không biết ơn, không biết ơn thì bạn đang ngăn chặn những điều tốt đẹp đến với cuộc sống Vậy sự tiêu cực không thể tồn tại khi bạn đang biết ơn được Không thể nào phê phán và đổ lỗi khi bạn đang biết ơn được Không thể nào cảm thấy buồn bã hay bất cứ cảm xúc tiêu cực nào khi bạn đang biết ơn được và điều tốt đẹp nhất là: nếu bạn đang có một hiện trạng tiêu cực nào

đó trong cuộc sống, thì với lòng biết ơn, nó sẽ nhanh chóng được cải thiện Đến đây các em sẽ hiểu sâu sắc giá trị của lòng biết ơn

* Hoạt động 4: Liên hệ - hoạt động tập thể kết thúc bài học

Hoạt động này thường đặt ra yêu cầu sau bài học, cần liên hệ những việc làm, hoạt động nào để bản thân thể hiện, thực hành Nghĩa là hướng chủ thể người học suy ngẫm về hành vi, cách thức thể hiệnlòng biết ơn

Ví dụ: sáng nay đi học, xe hỏng giữa đường Cùng một vấn đề, hiện tượng cho học sinh thử viết ra cả hai phương án: cảm thấy hạnh phúc và cảm thấy tiêu cực Và sau đó cho học sinh nhận xét trong quá trình viết ra hoặc nói ra chỉ ra thì phương án nào cho ta có được sự đủ đầy trong cuộc sống

Ví dụ: Cho học sinh xem đoạn phim Pollyanna được Disney sản xuất vào năm 1960 có nhắc đến “Trò chơi vui vẻ”, và đoạn phim đó tác động rất lớn đến các em Tôi tổ chức cho học sinh chơi trò chơi này Để chơi trò chơi này các em phải tìm thật nhiều thứ khiến mình vui vẻ, đặc biệt là trong một tình huống tiêu cực tìm những thứ mình cảm thấy vui vẻ sẽ khiến giải pháp xuất hiện

* Hoạt động 5: Thực hành lòng biết ơn

Giáo viên phát phiếu nhật ký biết ơn cho các em ghi vào (bài tập về nhà)

(Phiếu này được làm rõ ở phần 4: Thực hành lòng biết ơn)

Kết thúc bài học bằng một hoạt động tập thể như hát, nhảy, trò chơi… để lại dư âm về bài học giá trị nhằm khơi nguồn cảm hứng, tạo động lực mở đầu

22

cho hoạt động thực hành lòng biết ơn sau mỗi bài học

Lưu ý: Suốt cả tiết học, cố gắng giữ bầu không khí lớp học thật êm đềm, ngay cả khi các nhóm thảo luận; có nhạc nhẹ làm nền…

Tóm lại, trên đây là các hoạt động được thiết kế tổ chức dạy học về giá trị lòng biết ơn, thực hành lòng biết ơn, trong tiết sinh hoạt lớp Tùy nội dung của từng giá trị và điều kiện dạy học của lớp mình mà GVCN có thể vận dụng phù hợp, linh

hoạt, sáng tạo đa dạng các hoạt động (Xem giáo án chủ nhiệm tại phụ lục 5)

* Kết quả đạt được:

- HS được hình thành và phát triển phẩm chất: trung thực (tâm sự tất cả những điều bản thân nghĩ về những chủ đề liên quan), trách nhiệm (bản thân thấy được trách nhiệm đối với xã hội, với gia đình, thầy cô, bạn bè và với chính bản thân mình), nhân ái (yêu thương gia đình, thầy cô, bạn bè, lớp học và chính bản thân), chăm chỉ (tự mình nhận ra những điều bản thân phải nỗ lực hoàn thiện về học tập, về kinh nghiệm cuộc sống) Điều quan trọng nhất là các em hiểu đầy đủ về lòng biết ơn và giá trị của lòng biết ơn

- HS được hình thành và phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác (kỹ năng trao đổi, hợp tác khi chia sẻ), năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo (tìm ra cách chia sẻ chân thực và ý nghĩa), năng lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội (tìm hiểu về thế giới tự nhiên và những vấn đề xã hội và chính bản thân mình, …), năng lực ngôn ngữ (năng lực diễn đạt để nói lên tất cả tâm tư của bản thân), năng lực thẩm mỹ (nhận biết các yếu tố về cái đẹp trong cuộc sống, ở những người xung quanh và chính mình) Từ những năng lực đó cho thấy lòng biết ơn đã giúp các em biết yêu bản thân và yêu mọi người

Thiết nghĩ, gieo những hành vi nhỏ sẽ tạo nên thói quen, gieo thói quen sẽ gặp tính cách, vì vậy chúng tôi luôn quan tâm đặc biệt đến việc giáo dục đạo đức, phát huy phẩm chất, năng lực cho HS từ những điều nhỏ nhặt nhất Bằng việc đa dạng hóa các hoạt động giờ chủ nhiệm lớp, HS vừa được làm việc cá nhân, vừa được làm việc nhóm trong một bầu không khí rất dễ chịu mà không hề có rào cản giữa GV với HS Một khi HS cảm thấy yêu thích lớp học của mình, các em sẽ muốn được tới trường, muốn được học, muốn được đóng góp thành tích để cùng xây dựng một tập thể lớp vững mạnh, các em biết ơn về chính tập thể ấy, biết ơn

GV và biết ơn về chính bản thân mình Vậy lúc này lòng biết ơn đã chiếm trọn trong suy nghĩ và hành động của các em

3.2.3 Giải pháp 3: Tổ chức hoạt động trải nghiệm để nâng cao ý thức lòng biết ơn của học sinh

Trần Đăng Khoa – diễn giả, dịch giả, doanh nhân từng viết: “Bạn có thể học

từ sách cũng như học từ trường đời, nhưng tôi chắc chắn rằng cái giá phải trả cho việc học từ sách thấp hơn cái giá phải trả cho việc học từ trường đời rất nhiều” Đây chính là sự đề cao hiệu quả đem lại của những trải nghiệm thực tiễn mỗi cá nhân con người Lòng biết ơn cũng vậy những trang lý thuyết chưa nói được gì

nhiều mà cần phải trải nghiệm thực tiễn Hãy trải nghiệm lòng biết ơn để biến những giá trị ý nghĩa từ trong sách vở đến với giá trị đích thức trong mỗi con người chúng ta

3.2.3.1 Tổ chức cho học sinh trải nghiệm thực tế khu di tích lịch sử Truông Bồn, tượng đại liệt sỹ xã Hiến Sơn

* Thời gian thực hiện: Những hoạt động ngoại khóa, hoạt động trải nghiệm

của HS thường được tổ chức vào buổi chiều thứ năm hoặc các ngày nghỉ cuối tuần

Các buổi học ấy cũng có thể được tổ chức ở trường, ngoài trời, …

*Mục đích thực hiện: Qua các phong trào đó nhằm thắt chặt, gắn kết tình cảm

bạn bè, thầy cô Những lời khuyên, thuyết giáo chắc chắn không bằng một một trải nghiệm thực tế Những buổi hoạt động ngoại khóa, hoạt động trải nghiệm cho HS mang tinh thần vừa học vừa chơi để giúp các em thư giãn và học hỏi những kiến thức về cuộc sống, những kỹ năng mềm sau các buổi học căng thẳng, thực sự thu hút các em vào sân chơi lành mạnh HS đang tuổi mới lớn, ham sự sôi nổi, thích khẳng định mình… việc tổ chức các hoạt động này đã thu hút đông đảo các em nhiệt tình tham gia với niềm phấn chấn, hứng khởi rõ rệt

* Các hình thức thực hiện:

Thông thường, trong một năm học, Đoàn trường kết hợp với GVCN đã tiến hành tổ chức những hoạt động như: Tình nguyện chăm sóc, vệ sinh đại tưởng niệm liệt sỹ xã Hiến Sơn; tổ chức lễ kết nạp đoàn viên mới tại khu di tích lịch sử Truông Bồn Dựa trên kế hoạch đó, tôi lồng ghép giáo dục học sinh lòng biết ơn sâu sắc về những người anh hùng, người con quê hương đã quên mình hi sinh vì sự nghiệp hòa bình đất nước

* Hoạt động 1: Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ

- Theo dạy học dự án, tôi phân công học sinh tìm hiểu về lịch sử Truông Bồn, tìm hiểu cụ thể về những liệt sỹ của xã Hiến Sơn

Duyệt nội dung và hình thức trước, sau đó dành quyền trình bày, giới thiệu những hiểu biết về lịch sử, khu di tích lịch sử Truông Bồn cũng như các anh hùng

liệt sỹ xã hiến Sơn cho học sinh thực hiện (Học sinh đóng vai là hướng dẫn viên)

* Hoạt động 2: Thực hành lòng biết ơn

- Dâng hương, vòng hoa tưởng niệm

- Nói lời cảm ơn

- Vệ sinh khuôn viên, chăm sóc cây cảnh, nhỏ cỏ

- Tri ân những gia đình có công với cách mạng

* Hoạt động 3: Học sinh viết bài thu hoạch

Câu 1: Viết 10 điều bản thân biết ơn Câu 2: Viết 10 điều bản thân mong muốn

24

Câu 3: Trải nghiệm Truông Bồn là trải nghiệm ý nghĩa vì …

Sản phẩm thu hoạch của học sinh (Xem phụ lục 6.1)

- Trong quá trình HS tham gia các hoạt động, giáo viên là người đồng hành cùng các em, tạo mọi điều kiện cần thiết để tổ chức cho HS hoạt động thực sự có hiệu quả Đồng thời cũng đưa ra những quy định chặt chẽ, cụ thể, những tiêu chí cần đạt trong mỗi hoạt động (chuyên cần, trách nhiệm, tinh thần thái độ, hiệu quả…)

- GV luôn gần gũi HS để chia sẻ những khó khăn, ý tưởng thực hiện và quá trình thực hiện với các em Đây là những giờ phút các em thể hiện sự hồn nhiên, sáng tạo, tích cực và hướng thiện Khi HS gần cái thiện, cái đẹp, cái tốt thì các em rời xa được cái xấu, cái ác Điều đó góp phần nâng cao phẩm chất, năng lực của các em một cách tự nhiên và sâu sắc

- Sau mỗi hoạt động của HS, GV sẽ nhận xét cách thực hiện của các em, phải chú ý khen ngợi, khích lệ những thành quả mà các em đạt được (khen ngợi cụ thể việc làm và cụ thể về cá nhân làm tốt), đồng thời chỉ ra những điểm cần khắc phục

và rút kinh nghiệm cho các em GV cảm ơn các em đã hoàn thành tốt nhiệm vụ

3.2.3.2 Tổ chức học sinh thực hành nghề làm vườn, thực hành môn công nghệ chế biến thực phẩm, nấu ăn, làm bánh

* Mục tiêu: Giúp các em có một trải nghiệm thực tiễn thú vị, ý nghĩa Từ trải nghiệm các em nhận thức sâu sắc giá trị lòng biết ơn

* Thời gian thực hiện: Các tiết thực hành của các em trong môn học nghề phổ thông, môn công nghệ, một số buổi ngoại khóa của Đoàn trường tổ chức thi cắm hoa, nấu ăn … và một số buổi lao động trong năm

* Cách thức thực hiện:

- Tôi động viên, khích lệ lớp mình chủ nhiệm nhận chăm sóc vườn thực hành,

và chăm sóc 1 bồn hoa trước sân trường Vừa là niềm vui khi đến trường có một không gian riêng của lớp để chăm chút, tỉa toát vừa được cộng điểm thi đua nếu làm tốt vậy nên các em đã hưởng ứng tham gia

- Giáo viên trao quyền cho cán bộ lớp phân công nhiệm vụ cụ thể cho các thành viên trong lớp Ban cán sự lớp chia về cho nhóm và cá nhân Vì thế trong cái chung có cái của riêng mình nên các em rất thích thú (thỉnh thoảng tôi thường nghe học sinh khoe “cô ơi cô thấy cây của em đẹp không? cô thấy luống rau nhà em thích không? Cô thấy cây hoa nhóm em chăm đẹp không? …

- Khi các em tham gia các hoạt động: làm vườn, làm bánh, làm sữa chua … sau khi hoàn thành sản phẩm tôi thường có bài phỏng vấn và yêu cầu các em trả lời phỏng vấn Từ câu hỏi chính sẽ có rất nhiều câu hỏi gợi ý, câu hỏi phụ để hướng về mục tiêu là các em hiểu bản chất của sự việc và rút ra giá trị của lòng biết ơn và tỏ lòng biết ơn

Ví dụ: Để có được cây rau xanh non thế này theo em cần có những nhân tố nào? Nhân tố nào quyết định?

Hs trả lời: Đất, nước, phân, hạt giống, chăn sóc, …

Ví dụ: Quy trình làm sữa chua mất bao nhiêu thời gian? Và ăn sữa chua hết bao nhiêu thời gian?

HS trả lời: Quy trình chọn nguyên liệu, lên men, đóng hộp, chờ đông …; ăn sữa thì thời gian chỉ một phần rất rất nhỏ so với quá trình làm

Đi học về, mở tủ ăn sữa chua ngon lành đã khi nào biết mời mẹ chưa? Biết cảm ơn mẹ chưa?

Ví dụ: Làm bánh theo em có đơn giản như ăn bánh không?

Về nhà cơm canh đã sẵn sàng, ngồi vào ăn đã biết cảm ơn mẹ chưa? Có nghĩ

mẹ cần bao nhiêu thời gian để có bữa cơm như thế này? Khi gặp món ăn không hợp khẩu vị thái độ như thế nào?

HS trả lời:

(Hình ảnh hoạt động trải nghiệm của học sinh phụ lục 6.2)

Kết quả đạt được: Lòng biết ơn bao trùm cả vũ trụ, từ những điều rất nhỏ

trong cuộc sống hàng ngày ta dễ bỏ qua nhưng chính nó đã giúp cho ta có những điều lớn lao Qua hoạt đồng trải nghiệm các em được học, được vui, được nhận thức đầy đủ về lòng biết ơn Có những cái hữu hình như cho và nhận rồi nói lời cảm ơn, thì có những cái vô hình các em đã nhận ra trong quá trình thực hành Cảm ơn đất, cảm ơn nguồn nước, cảm ơn khí trời, cảm ơn thời gian, cảm ơn sự chờ đợi, cảm ơn người cho giống, gieo giống, cảm ơn người tạo ra sản phẩm, … Hoạt động rất thực tế giúp các em biết trân quý thành quả lao động của mình, từ đó biết trân quý những gì bản thân được thụ hưởng hàng ngày từ thiên nhiên, từ gia đình,

bè bạn Tất cả trong một mỗi quan hệ với đời sống lòng biết ơn là luật hấp dẫn, biết

ơn càng nhiều thì ta càng đủ đầy nhiều hơn Nhận thức sâu sắc như vậy chính là các em đã hiểu đúng bản chất lòng biết ơn

* Kết quả đạt được của các hoạt động trải nghiệm:

- HS được hình thành và phát triển phẩm chất: yêu nước (HS thấy được những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc từ đó thêm tự hào, yêu quý những giá trị ấy), nhân ái (yêu và tin tưởng bản thân, gia đình, bạn bè, thầy cô, mái trường

và những con người sống xung quanh, yêu nghề nghiệp các em mong muốn sau này, yêu các hoạt động các em được trải nghiệm), trách nhiệm (tuân thủ các quy định cho các giờ ngoại khóa, thấy được vai trò của bản thân trong tập thể lớp, trong

xã hội), chăm chỉ (ngồi lắng nghe hoặc tập trung tích lũy kiến thức, tích cực luyện tập để làm tốt những hoạt động được trải nghiệm)…

- HS được hình thành và phát triển năng lực tự chủ và tự học (tự quyết định cách tổ chức, tiến hành để tham gia hoạt động hoặc làm sản phẩm của cuộc thi),

26

năng lực giao tiếp và hợp tác (giao tiếp và hợp tác với các bạn trong lớp, với toàn trường, với các nhân vật được nói đến trong các câu chuyện, với những người được mời đến nói chuyện, với ban giám khảo cuộc thi,…), năng lực giải quyết vấn

đề và sáng tạo (tìm ra cách thực hiện tốt nhất ở mỗi hoạt động), năng lực ngôn ngữ (năng lực viết và nói khi chia sẻ với mọi người tham gia trong buổi ngoại khóa hoạt động trải nghiệm hoặc giao tiếp với đội, nhóm,…), năng lực thẩm mỹ (thấy được những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, biết trình bày một cách ấn tượng, độc đáo, hấp dẫn trả lời với ban giám khảo,…), năng lực thể chất (các em được rèn luyện thể chất thông qua các phong trào thể dục thể thao, các hoạt động tổ chức,),…

3.2.4 Giải pháp 4: Thực hành lòng biết ơn

John F Kennedy – Tổng thống thứ 35 của Mỹ nói: “Khi thể hiện lòng biết

ơn, chúng ta không bao giờ được quên rằng hình thức biết ơn cao nhất, không phải bằng lời nói, mà bằng cách biến nó thành lối sống của mình” Một triết lý sâu sắc, nhắc ta biết thực hành lòng biết ơn để từ bài tập thực hành giúp học sinh ngày qua ngày tạo nên “một dây cáp” bền vững về lòng biết ơn Từ đó các em có những kỹ năng, những năng lực thích ứng với hoàn cảnh cuộc sống, kiểm soát được hành vi của mình, cân bằng cảm xúc, tự quản bản thân

Thực hành BIẾT ƠN chính là rèn luyện một thói quen tốt để chúng ta luôn có thể nhìn ra vẻ đẹp trong những điều bất toàn, thấy điều tích cực trong những biến

cố và cả sự đủ đầy trong khi khó khăn đang chồng chất

Hãy kiên trì thực hành để “mong muốn biến thành hành động, hành động biến thành thói quen và thói quen tạo lập cuộc đời”

3.2.4.1 Nói lời cảm ơn

“Kiến thức là kho báu, nhưng việc thực thi chính là chìa khóa để mở kho báu ấy” (Muqaddima – Học giả và chính khách) Lòng biết ơn cũng tương tự như vậy Không thể diễn đạt hết tầm quan trọng của từ cảm ơn đối với cuộc sống của bạn

Để sống với lòng biết ơn, để trải nghiệm ý nghĩa trong cuộc sống, thì cảm ơn phải trở thành từ mà bạn phải nói và cảm nhận một cách có ý thức, nhiều hơn bất cứ từ nào khác Cảm ơn trở thành phương châm sống, là cầu nối đưa chúng ta từ tình trạng hiện tại đến với ước mơ

- Trước tiên giáo viên là người thực thi đầu tiên trong suy nghĩ và nói ra một cách có ý thức từ CẢM ƠN

- Bước tiếp theo giáo viên tạo thói quen cho học sinh nói lời cảm ơn Bắt đầu từ những biểu hiện rất nhỏ trong sinh hoạt hàng ngày, từ việc được nhận từ người khác những điều hữu hình và dần dần học sinh nhận ra cả những cái vô hình Như đã từng thực hành trong 3 phút đầu ngày đến trường, viết ra những điều cảm ơn cuối tuần, chơi trò chơi hạnh phúc, … mỗi ngày lòng biết ơn sẽ được nhân lên Các em đã tạo nên một thói quen trong suy nghĩ và nói ra một cách có ý thức từ CẢM ƠN

Ví dụ: Cảm ơn bạn vì bạn cho mình mượn bút / Cảm ơn bạn hôm nay đã giúp mình làm bài tập

Lòng biết ơn là một dạng cảm xúc, cảm xúc sẽ thúc đẩy ý thức và hành động Lòng biết ơn theo quy luật hấp dẫn của Newton là một đổi một – cho đi là nhận lại một cách công bằng Giáo viên và học sinh cảm thấy biết ơn nhiều hơn, thì những

gì giáo viên và học sinh nhận lại sẽ gia tăng trở nên cân bằng với cảm xúc Cảm xúc càng chân thật, lòng biết ơn càng thành thật thì hiệu quả giảng dạy, giáo dục và học tập, các mối quan hệ … càng tốt đẹp

3.2.4.2 Viết nhật ký biết ơn

Thực hành lòng biết ơn chính là biến nó thành một thói quen hàng ngày Viết nhật ký biết ơn như là một công cụ cá nhân, để truyền một liều tích cực cho cuộc sống hàng ngày Viết nhật ký là hướng sự tập trung vào những điều đúng đắn mỗi ngày thay vì bị xao nhãng bới tất cả những điều đã xảy ra không như mong muốn Thực hành lòng biết bằng việc viết nhật ký biết ơn, chúng ta sẽ dần nhận ra rằng chúng ta được bao bọc bới rất nhiều nguồn năng lượng tích cực Trong số đó,

có cả những điều mà ta đã quên hoặc xem như hiển nhiên sẽ bắt đầu thực sự trân trọng chúng và mức độ hạnh phúc của chúng ta sẽ tăng lên Và những cảm xúc tiêu cực, lo lắng, không được mãn nguyện, cạn kiệt năng lượng và thậm chí trầm cảm, thì sự biết ơn chính là chìa khóa giúp giảm áp lực và trầm cảm

Niềm vui, nỗi buồn và lòng biết ơn là những cảm xúc có vai trò như những yếu tố bảo hộ cho tâm hồn Chúng giống chiếc gối êm ái bao bọc trái tim, giữ cho chúng ta luôn ở trạng thái tâm lý ổn định vững vàng Khi ta ghi ra giấy, ta mới thấy

là ta sở hữu nhiều thứ hơn ta tưởng Vậy cùng trò thực hành viết nhật ký biết ơn Cách thực hiện:

Bước 1: Hướng dẫn các em viết nhật ký biết ơn

- Chuẩn bị cuốn sổ ghi chép hàng ngày

- Mỗi ngày dành một khoảng thời gian buổi sáng thức dậy hoặc buổi tối trước khi đi ngủ) có lẽ không quá 10 phút ngồi lại với chính mình để trả lời một cách chân thật nhất cho 3 câu hỏi

+ Hai câu hỏi mỗi ngày đều lặp lại + Một câu đặc biệt để các em có thể suy ngẫm về tất cả mọi khía cạch trong cuộc sống của mình

Bước 2: Thực hành viết nhật ký biết ơn

Câu hỏi 1: Tôi biết ơn ……… bởi vì ………

Câu hỏi này dựa trên một nghiên cứu của Martin Seligman, khẳng định rằng cách tốt nhất để thể hiện lòng biết ơn không chỉ là nhận diện rằng các em biết ơn điều gì, mà cả những hành động đã dẫn tới kết quả tốt đẹp này Khi các em bắt đầu

- Cảm ơn tên của họ bởi vì điều gì?

(Cảm ơn mẹ, vì luôn ủng hộ con trong suốt thời gian học tập / Cảm ơn Hùng,

vì luôn luôn khiến em bật cười …)

- Với cả tấm lòng, tôi biết ơn điều gì? bởi vì tại sao?

(Cảm ơn, đôi mắt vì đã giúp tôi nhìn được mọi thứ / Cảm ơn bộ não, tâm trí của mình/ cảm ơn trái tim mạnh mẽ và khỏe mạnh của mình …)

- Tôi thật sự hạnh phúc khi có được điều gì bởi vì tại sao?

Đây là những sự biết ơn khá nhỏ bé, nhưng các em cần phải liên tục tìm kiếm

và biết ơn những điều nhỏ bé nhưng tuyệt vời xung quanh mình Các em nghĩ ra những câu trả lời đặc biệt cho mỗi ngày các em sẽ có được một danh sách vô tận những người, những đồ vật đã tăng thêm giá trị cho cuộc sống các em Biết ơn ngôi nhà, gia đình, bạn bè, học tập Biết ơn mặt trời, dòng nước, không khí, giọt mưa, ngôi sao, mặt trăng … mỗi ngày chúng ta đều đã và đang nhận được rất nhiều Thật sự có rất nhiều thứ để cảm thấy biết ơn Hoàn thành bài tập này các em

sẽ có được những phẩm chất, năng lực đáng quý chính là nhìn nhận cuộc sống tích cực và luôn luôn biết ơn và hạnh phúc vì điều đó

Câu hỏi 2: Tôi đang mong đợi điều gì vào hôm nay (hoặc ngày mai)?

……… Câu hỏi này nếu em viết vào buổi sáng, hãy nghĩ về điều em đang mong đợi được làm trước khi ngày hôm nay trôi qua Còn nếu viết vào buổi tôi, hãy nghĩ về những điều hứng khởi em sẽ làm vào ngày mai Nhưng cũng đừng suy nghĩ quá nhiều, hãy chọn điều đơn giản có thể làm các em vui vẻ trong 24 giờ tới

Hãy nhìn vào những danh sách các em đã liệt kê, và chọn ra mười điều mong muốn Các em có thể chọn mười mong muốn khác nhau trong những khía cạch khác nhau, chẳng hạn như sức khỏe, học tập, các mối quan hệ … Đặt bút viết mười điều mong muốn theo cấu trúc, viết như thể các em đã nhận được nó rồi:

Cảm ơn, cảm ơn, cảm ơn vì ………, và điền điều các em muốn vào chỗ trống, như thể các em đã nhận được điều đó

Ví dụ: Cảm ơn, cảm ơn, cảm ơn vì tôi đã đạt điểm số cao trong kỳ thi khảo sát, nhờ vậy tôi đã được cô giáo khen, mẹ tôi vui

Cảm ơn, cảm ơn, cảm ơn cuộc điện thoại tuyệt với đã cải thiện mối quan hệ của tôi với bố

Cảm ơn, cảm ơn, cảm ơn vì kết quả xét nghiệm cho thấy tôi đã hoàn toàn khỏe mạnh trở lại để tôi được đến trường như các bạn

Điệp khúc cảm ơn giúp các em tránh việc nói qua loa và gia tăng sự tập trung vào lòng biết ơn Ban đầu các em thấy khó khăn, nhưng kết quả sẽ rất xứng đáng Sau vài lần thực hiện các em sẽ hiểu, và cứ mỗi lần tiếp theo thực hiện phương pháp này các em cảm thấy lòng biết ơn gia tăng theo cấp số nhân Và điều các em mong muốn chính là điều các em sẽ thực hiện Bắt đầu bằng lòng biết ơn giúp các

em có một góc nhìn tích cực, như thay vì phàn nàn ngày mai kiểm tra bài nội dung nhiều chúng ta hãy mong muốn ngày mai đạt điểm cao và chúng ta hãy bắt đầu thực hiện hành động học Vậy “Chỉ có lòng biết ơn mới khiến cuộc sống trở nên giàu có” (Bonhoefffr)

Câu hỏi 3: Câu hỏi cụ thể của các em

Câu hỏi cuối cùng này các em sẽ trả lời những câu hỏi về những khía cạnh khác nhau trong cuộc sống: những người các em biết, những kỉ niệm các em yêu thích, những thử thách các em đã vượt qua, cho tới những món đồ hữu dụng mà các em đã vô tình lãng quên… Với câu hỏi thứ 3 này, các em hãy viết bao nhiêu các em muốn và hãy cung cấp nhiều thông tin nhất có thể Hãy bắt đầu chuyến khám phá thế giới của sự biết ơn các em sẽ thấy nhiều điều kỳ diệu

- Người mà em có thể dựa dẫm và cậy nhờ bất cứ lúc nào là?

- Xem lại trang nhật ký ngày hôm nay

- Lặp lại các bước tương tự vào ngày mai

- Cảm nhận chân thực và chia sẻ lợi ích của việc viết nhật ký biết ơn (Tích hợp cùng một số nội dung trong hoạt động sinh hoạt cuối tuần và hoạt động sinh hoạt 15 phút đầu giờ)

30

- Đồng hành cùng các em viết nhật ký biết ơn Dẫu biết nhật ký là góc riêng tư, nhưng nhật ký biết ơn thỉnh thoảng cô trò có thể trao cho nhau vừa để hiểu nhau nhưng cũng chính là khéo léo kiểm tra các em thực hiện hàng ngày như thế nào “Biết trân trọng và tri ân những gì mình đang có! Đó là chìa khóa của hạnh phúc” Viết nhật ký biết ơn là một thói quen tốt, một phương pháp tuyệt vời giúp các em phát triển hoàn thiện các phẩm chất, năng lực cần có để đáp ứng nhu cầu lao động, học tập: trung thực, nhân ái, có trách nhiệm… và hình thành thói quen trân trọng tất cả những điều tích cực trong cuộc đời, thày vì bỏ qua chúng

3.2.5 Giải pháp 5: Kết hợp với phụ huynh học sinh để giáo dục lòng biết ơn

“Gia đình là ngôi thánh đường đầu tiên của tuổi thơ” là “nơi ngay cả nước sôi cũng reo lên niềm vui hạnh phúc” Gia đình và giáo dục gia đình vô cùng quan trọng, giáo viên là người mẹ thứ hai trong sự nghiệp giáo dục đó Vì thế việc kết hợp để cùng giáo dục là việc không thể không đồng hành Đó là việc bắt đầu tìm hiểu hoàn cảnh gia đình, lỗi sống, tính cách, tâm lý học sinh từ phụ huynh để cùng chia sẻ cách giáo dục con em hiệu quả

3.2.5.1 Kết nối, chia sẻ lòng biết ơn

Phụ huynh và giáo viên có duyên với nhau bởi kết giao từ con, và vì thế chúng tôi trở thành bạn bè (không phải chỉ có 3 năm con học ở trường mà sau khi con ra trường vì các con nên chúng tôi vẫn là bạn bè) Bạn cùng mục tiêu, chí hướng nên cũng được gọi là thân Chúng tôi bạn cùng nhóm zalo, Face book …, chúng tôi gọi điện cho nhau luôn luôn, chúng tôi nhắn tin cho nhau thường xuyên, chúng tôi chia

sẻ về tụi chúng không hề có sự ngăn cách bởi lòng sỹ diện hay xấu hổ

* Mục tiêu: Kết nối, chia sẻ để hiểu các con hơn, để giáo dục các con hiệu quả hơn

* Thời gian: Khi có tình huống có vấn đề của học sinh về nề nếp, tâm lý, học tập, … mà giáo viên muốn trao đổi hoặc phụ huynh Khi cần một tiếng nói chung chúng tôi gặp nhau trên zalo, zoom

* Cách thức tiến hành:

- Nội dung kết nối chia sẻ: Một sự thật phải công nhận rằng, nhiều phụ huynh ở nông thôn trình độ có hạn Họ nuôi dạy con theo bản năng là chủ yếu, giờ để yêu cầu họ đọc một cuốn sách, nghiên cứu một chương trình giáo dục con thì có phần khó Vì vậy họ trao trọn trách nhiệm đó cho nhà trường, họ chỉ nghĩ đi làm để đóng các khoản đầy đủ cho con là được Nhiều phụ huynh cả ba năm học của con chưa chắc đã cầm điện thoại gọi hỏi thầy cô về con mình một lần Vậy nên kênh kết nối, chia sẻ yêu thương, nói lời cảm ơn này sẽ giúp ích rất nhiều trong quá trình giáo dục hoàn thiện nhân cách trẻ Đặc biệt là việc giáo dục con trẻ không còn đơn độc, giáo viên đã có người đồng hành Và chúng tôi (giáo viên, phụ huynh) biết ơn nhau

Bước 1: Chuyện mục kết bạn, kết thân

- Tạo lập trang danh bạ điện thoại, giáo viên là người ghi số điện thoại mình đầu tiên, sau đó lần lượt các phụ huynh ghi số điện thoại liên lạc của mình vào

- Tạo trang nhóm zalo mang tên chung của lớp các con

- Cách sử dụng trang nhóm zalo (khi nào nhắn chung, khi nào cần nhắn riêng tùy vào nội dung tin nhắn)

- Thông qua chuyên mục kết thân, kết bạn giúp giáo viên và phụ huynh biết rõ

về nhau (gia đình, quê quán, kinh tế, lối sống, quan điểm…)

Bước 2: Chia sẻ nhỏ to chuyện con trẻ

Khi giáo viên và phụ huynh kết bạn, kết thân thì chuyện gì cũng có thể chia

sẻ, và được xem là địa chỉ tin cậy để nhỏ to

Khi nghe nhiều chia sẻ từ phụ huynh, khi thì phụ huynh gọi điện, khi thì nhắn tin riêng, khi nhắn tin trên nhóm, khi thì phụ huynh đến trường, đến nhà Tôi luôn luôn từ tốn, lắng nghe đến cùng rồi tư vấn, chia sẻ cũng phụ huynh dựa trên những hiểu biết của bản thân về con trẻ Chia sẻ theo phương châm luôn biết ơn, biết ơn vì các con đã cho chúng ta, biết ơn chứ không phải kể công với con Tất cả các tình huống, hiện tượng, sự việc của học sinh, phụ huynh chia sẻ mong được giúp đỡ, tư vấn chúng tôi đã thực hiện dựa trên nền tảng của những phương châm sau:

Thứ nhất: “Yêu thương con vô điều kiện” nghe có vẻ đó là đơn giản và hiển

nhiên nhưng thực ra nó không dễ “Vô điều kiện” là không điều kiện Một thứ tình yêu thuần khiết không tì vết, không ràng buộc, không kỳ vọng, không áp đặt, không vị lợi, ích kỷ … Thật đẹp biết bao Chúng ta không cần con phải … phải … Chúng ta chỉ mong con sau này có cuộc sống bình an, hạnh phúc đối với người làm cha mẹ vậy là đủ rồi

Thứ hai: Nguyên tắc yêu thương con vô điều kiện là cần hiểu và nắm rõ

những nhu cầu của con (hay nói cách khác phụ huynh học cách yêu con)

Nhu cầu cảm xúc 1: Được chấp nhận Nhu cầu cảm xúc đầu tiên là được

chấp nhận con người thật của con Không được so sánh con với ai khác Không được có thói quen chê bai, dẽ bỉu “vạch lá tìm sâu” con làm sai một việc bị kể tội

cả trăm thứ Mà trước mọi chuyện trở nên tồi tệ chúng ta hãy xem lại cách chúng ta đối xử với con hàng ngày Chúng ta đã đủ khoan dung để chấp nhận con người thật – con người hoàn hảo của con chưa Thực hành bằng cách viết ra hoặc nói ra lời xin lỗi vì … nên …

Nhu cầu cảm xúc 2: Được yêu thương Tình yêu thương của cha mẹ dành

cho con không bao giờ cạn Nhưng oái oăm thay, dù chúng ta cho con cả đại dương tình cảm, vậy mà cái bể nho nhỏ trong lòng chúng vẫn trong tình trạng khô kiệt Vấn đề ở đây chính là cách cho

32

Ví dụ: Vì sao mẹ đi làm? / Vì mẹ phải kiếm tiền nuôi con Một suy nghĩ, một câu trả lời thường nhật vô tình đặt lên con một áp lực lớn Vì con mẹ phải đi làm, vì con mẹ phải khổ …, cách trả lời của chúng ta đã là không chuẩn mực rồi Bố mẹ đi làm là được làm việc mình thích, con được đi học, học kiến thức, được lớn lên được trưởng thành Nên khi chúng ta trả lời con chúng ta đã vô tình gieo vào trẻ những cách nhìn nhận thiếu sự biết ơn vì mình được mà cảm nhận mình “phải”, “bị” Đúng

là nghịch cảnh Đối với cha mẹ thì yêu thương là kiếm nhiều tiền để cho con những điều kiện tốt Nhưng đối với con, yêu thương là cha mẹ chỉ cần dành thời gian trò chuyện, tâm sự với con Cha mẹ yêu thương con bằng bản năng, mà chưa biết cách yêu thương con theo cách các con muốn được yêu thương Để làm được điều này chúng ta cần có thời gian bên nhau, cần biết cách đối thoại chất lượng, tổ chức hoạt động chất lượng, chúng ta cần biết khi nào nên giúp con, khi nào nên buông tay để con tự trưởng thành Tặng quà cho con và cách gửi yêu thương qua gói quá

Nhu cầu cảm xúc 3: Được tôn trọng Dù trẻ con hay người lớn thì chúng ta đều

muốn được người khác nể trọng thông qua các thành quả của bản thân Khi con làm tốt chúng ta hãy khen ngợi con, công nhận nỗ lực và thành quả của con Hãy nhớ một hành động tích cực của con thôi cũng chính là một cơ hội vàng để ta có thể thúc đẩy con tiếp tục tiến lên Ngừng ngay việc chỉ trích, bêu xấu, bới móc lỗi lầm của con trước mặt người thứ ba Nếu phát sinh vấn đề hãy góp ý thẳng thắn với nhau như những người trưởng thành Hãy nói chuyện trong môi trường riêng tư, như vậy con trẻ sẽ tiếp thu lời bạn nói, mạnh dạn chia sẻ suy nghĩ thật của bản thân bởi khi đó con cảm thấy được tôn trọng Cha mẹ luôn nhớ, cha mẹ không trân trọng con thì không thể kỳ vọng người thứ hai trong cuộc đời có thể làm như vậy Tôn trọng chính là nguồn cội của lòng biết ơn Biết ơn sự có mặt của con trong cuộc đời của chúng ta, tôn trọng con chính là ta tôn trọng chính tình yêu và kết quả tình yêu của mình

Nhu cầu cảm xúc thứ 4: Tự khẳng định mình Đây là nhu cầu cao nhất của

các con ở độ tuổi THPT Độ tuổi muốn chứng tỏ bản thân, chứng tỏ mình đã trưởng thành, không thích sai khiến, mang ra dạy bảo Chúng muốn chứng tỏ mình

là một cá thể độc lập, không phụ thuộc vào bố mẹ Chúng ta bậc làm cha làm mẹ dung cách nói ra lệnh, sai bảo chúng làm thế này, làm thế kia, không được phép chọn lựa cơ hội, không được phép suy nghĩ …

Vậy chúng ta lần lượt đi qua từng loại ngôn ngữ yêu thương đổ đúng bể yêu thương của các con giúp các con vui vẻ, tích cực, hăng hái, các con sẽ biết ơn chúng ta rất nhiều thành quả của chúng ta sẽ tăng lên theo cấp số nhân

Ví dụ: Khi biết con, trò nói dối, lừa mẹ xin thêm tiền ngoài các khoản đóng không đúng quy định Cô và phụ huynh nhỏ to thế nào để giáo dục tính trung thực cho con?

Dựa vào những nguyên tắc giao tiếp từng loại ngôn ngữ yêu thương chúng ta

sẽ có cách giải quyết vấn đề hiệu quả: chúng ta tôn trọng con, lắng nghe con nói, cùng con tháo gỡ, tránh quy chụp con người con là hư hỏng là lừa dối mà chỉ ra hành vi của con là chưa đúng

Vậy chúng ta là những ông bố bà mẹ khi đã mang cuộc sống của đứa con đến với thế giới này có nghĩa là gánh trên vai trách nhiệm vô cùng to lớn Ai cũng phải làm ăn, phải mưu sinh nhưng hãy cố gắng chăm sóc tốt cho bản thân mới có thể yêu thương con hết lòng Đừng nên vì muốn kiếm nhiều tiền mà hủy hoại sức khỏe của mình (đã là mẹ không nên tăng ca quá nhiều, đã là người bố không nên rượu bia quá nhiều) Và luôn nhớ trong sự bộn bề cuộc sống mưu sinh hãy dành một góc thiêng liêng và ấm áp để dành cho con Khi học cùng hay chơi cùng con, bố mẹ mới hiểu và thông cảm, à hóa ra con có những khó khăn trong lĩnh vực này kia mà mình chưa biết Con cần tình yêu thương vô điều kiện của mình, muốn yêu thương con thật nhiều chúng ta phải biết yêu thương mình và cảm ơn đời mỗi ngày ta được

cuộc sống hàng ngày (Xem Phụ lục 5.1)

Bước 4: Cùng nhau tìm hiểu bí mật con trẻ

Thế giới trẻ là một thế giới đầy thú vị và hàng vạn điều cần khám phá Nếu chúng ta thờ ơ đứng bên ngoài chúng ta không thể nào hiểu được mặc dầu “Tất cả người lớn đều đã từng là con trẻ … nhưng hiếm ai còn nhớ” Vì thế tôi kết nối với phụ huynh để chia sẻ cùng phụ huynh về tâm lý học sinh THPT, chia sẻ một số cách quan tâm cần và đủ ở lứa tuổi này Khi phu huynh đang có vấn đề không hài lòng về con gọi điện, nhắn tin tôi chia sẻ cách giải quyết theo chiều hướng tích cực, tìm những điểm tốt của con và luôn biết cảm ơn con

Thứ nhất: Dù rất nóng nảy, dù rất bức xúc cỡ nào, phụ huynh cũng hãy có thể

nói thành lời hoặc nói trong tâm niệm lời cảm ơn Khi nói lời cảm ơn là phút phụ huynh lấy lại bình tĩnh và tình yêu con tích cực

Thứ hai: Sau khi điềm tĩnh giúp phụ huynh lấy lại trí tuệ nhận định mặt đúng

mặt sai của vấn đề, tránh sự đổ xô đổ lỗi cho con, áp đặt con, quy chụp lỗi sai cho con Khi đó phụ huynh sẽ tránh được những lời nói buông thả, gia trưởng, động tay động chân đến con làm tổn thương con trẻ

Thứ ba: Trẻ con sai, người lớn hãy mạnh dạn nghĩ về câu nói của ông bà xưa:

“con dại cái mang”, nghĩa là bố mẹ hãy nghĩ một phần lỗi về mình và cứ như vậy

từ từ sẽ tìm được giải pháp

3 Vườn Tâm Hồn chọn lọc 50 phẩm chất, đức tính tích cực để cha mẹ gieo trồng nhân cách và kỹ năng sống bằng tiềm thức cho con ngay từ nhỏ.

34

Thứ tư: Bố mẹ hãy lắng nghe con nói một cách chăm chú, tôn trọng Chú ý

cả ánh mắt, cử chỉ để đọc ra những điều mà con không nói (cái này không dễ nhưng cũng không hoàn toàn khó vì con lớn lên trong vòng tay của bố mẹ từ bé) Khi lắng nghe con nói chúng ta sẽ biết được điều con cần hoặc con gặp khó khăn

gì cần bố mẹ giúp đỡ Kiên nhẫn bố mẹ sẽ khám phá ra bí mật con trẻ Khi phám ra điều bí mật của con trẻ, mọi nút thắt sẽ gỡ một cách nhẹ nhàng Muốn đạt được hoàn hảo điều này cần nhịp nhàng với bước tiếp theo (làm bạn cùng con)

Bước 5: Làm bạn cùng con:

Chúng ta cùng đồng ý rằng dẫu biết rằng có đôi lúc chúng ta điên đầu vì con nhưng chúng ta rất hạnh phúc vì có con Nếu có ai đó nói rằng đổi cho đứa con trai đáng yêu, đứa con gái xinh đẹp của ta làm ta điên tức kia lấy tiền tỷ tỷ ta có đổi không? Chắc chắn là khồng rồi, bởi con cái là điều kỳ diệu nhất ta có và là vô giá

mà Kỳ diệu hơn, vô giá hơn nhiều nữa khi chúng ta biết cách làm bạn cùng con Làm bạn là mối quan hệ bạn hữu, sự bình đẳng chính là chìa khóa quan trọng, những giữa bố mẹ và con cái điều này lại hy hữu để có được Vì vậy, việc học cách làm bạn cùng con để mối quan hệ giữa bố mẹ và con cái bình đẳng, thân

ái, cởi mở là hết sức quan trọng Cha mẹ là người bạn đầu tiên và trung thành với con nhất Làm bạn cùng con chúng ta thay đổi văn hóa và cách nghĩ trước đây (kiểu vua – tôi), và rút dần khoảng cách, phá vỡ phương pháp dạy con một chiều Làm bạn cùng con, chia sẻ mọi niềm vui, nỗi buồn, mong ước cùng con là con đường ngắn nhất, dễ dàng nhất trong hành trình cùng con trưởng thành Tất cả phụ huynh chúng ta biết cách làm bạn cùng con thì tôi tin chắc rằng sẽ không bao giờ phải xót xa, ân hận vì những ngày tháng chúng ta đồng hành cùng con và chúng sẽ biết ơn con rất nhiều

Những cách giúp chúng ta làm bạn cùng con:

- Sẵn sang nghe ý kiến của con Không áp đặt, quát mắng, thậm chí là đánh đòn con khi con lỡ nói sai

- Thường xuyên trò chuyện cùng con

- Nhận lỗi về mình khi làm sai với con, khi con làm sai Tránh phàn nàn con này nọ như ăn mặc luộm thuộm, ích kỷ, không cố gắng, học hành lười biếng …

- Tin tưởng con, khích lệ con thay vì quát mắng, đánh đập

- Thông cảm, tôn trọng sự khác biệt của con, tránh so sánh con với người khác

- Khích lệ lĩnh vực tài năng, năng khiếu riêng của con, thay vì triệt tiêu nó cho rằng nó không thiết thực

- Cha mẹ dám chấp nhận sai sót của con, định hướng cho con tránh sai lầm

- Cách gửi ước mơ, khát vọng của mình tới con (gửi gắm chứ đừng ép buộc),

- Trải nghiệm cùng con

Phương chân khi làm bạn cùng con: Đừng bắt con phải suy nghĩ như người lớn, vì chúng là con trẻ Đừng quan sát và đánh giá con dưới góc độ của người lớn,

để luôn thấy con thật khó hiểu Hãy học cách hiểu con thông qua việc chấp nhận bên cạnh những lúc con rất đáng yêu, sẽ là những lúc chúng thật “khó chịu” Và điều quan trọng chúng ta hãy học cách “làm bạn cùng con”, nếu chúng ta hiểu và hòa nhập vào thế giới bí mật con trẻ, chúng ta lại thấy chúng thật đơn giản, chúng nhanh quên, giận đó rồi lại làm lành đó, chúng giàu lòng bao dung (mẹ sai nhiều, đánh nó nhưng trong chốc lát chúng quên ngay và lại ôm ta, gọi ta, yêu ta) Đừng

để con cảm thấy chúng ta thật xa cách, không muốn trò chuyện, chia sẻ Chúng ta không trở thành bạn của con, con sẻ đi tìm người khác để làm bạn Khi chúng ta làm bạn cùng con, chúng ta hãy luôn biết ơn con vì con là con của chúng ta mà con

là người bạn đáng yêu, không bao giờ phản bội ta

3.2.5.2 Gặp nhau đầu, giữa, cuối năm

Như ở trên đã nói giáo viên và phụ huynh là hai vòng tròn đồng tâm mà tâm

điểm là học sinh, chúng tôi cùng một mục tiêu Tôi không dùng từ họp phụ huynh

mà thay bằng từ gặp nhau đầu năm, gặp nhau cuối năm nên phụ huynh háo hức và đến sớm hơn như là sự mong chờ Bản thân tôi muốn thay đổi tâm lý nặng nề tính hình thức, nặng về hành chính và muốn thay đổi cách thức họp phụ huynh nên gọi

là gặp nhau để chia sẻ, giao lưu, học hỏi, và để tìm tiếng nói chung

Mục tiêu cuộc gặp nhau:

* Xác định mục đích họp phụ huynh: tổ chức buổi gặp nhau với phụ huynh

thật chu đáo, nghiêm túc, hiệu quả, phù hợp và sinh động, hấp dẫn Qua đó để phụ huynh nắm bắt được tình hình chung của nhà trường, tình hình cụ thể của lớp

và của từng cá nhân HS; đồng thuận và thống nhất vạch ra những kế hoạch hoạt động hiệu quả của lớp để đạt được những mục tiêu cụ thể Đồng thời, khơi gợi tình yêu thương, trách nhiệm, lòng biết ơn ở phụ huynh và học sinh, hướng HS tới những phẩm chất, những năng lực quan trọng khi cho các em chuẩn bị và trải nghiệm cùng phụ huynh, tăng thêm mối quan hệ tốt đẹp của GVCN – phụ huynh – học sinh

Thời gian thực hiện: Đầu năm, giữa năm và cuối năm học Ba cuộc gặp nhau

có điểm chung về mục tiêu song có những tính chất khác nhau nên giáo viên tùy

vào nội dung chính của buổi gặp mặt để tổ chức các hoạt động

* Cách thức thực hiện:

a, Gặp nhau đầu năm

* Hoạt động 1: Tạo bầu không khí buổi gặp mặt

- Giáo viên chào hỏi, tạo không khí cởi mở, hòa đồng và yêu thương

- Mời phụ huynh nghe các con hát một bài hát chào mừng và cảm ơn các bậc phụ huynh đã đến tham gia

36

- Giáo viên có một số lời nói đầu, giới thiệu, trò chuyện hỏi han cởi mở, thân thiên để dẫn dắt vào hoạt động 2

* Hoạt động 2: Những chia sẻ từ phụ huynh và đi tìm tiếng nói chung

Hoạt động 2.1 Phụ huynh kể về con mình ở nhà (“hãy nói về bạn anh đi tôi sẽ biết anh là người thế nào”, vậy khi nghe phụ huynh nói về con mình chúng ta sẽ hình dung phần nào về việc phụ huynh giáo dục con em mình ở nhà)

- Khi đưa ra yêu cầu này rất nhiều phụ huynh lên tiếng rằng: “Nó chẳng làm

gì mô cô ạ! Nó nhác lắm về nhà cái đọi nó cũng không rửa, nhà nó cũng không quét, suốt ngày điện thoại với ti vi Gọi đằng trước nó lẩn ra đằng sau, gọi đằng sau

nó tránh ra trước Nói nó nó cãi ngoay ngoảy Mà nó có làm thì cũng cả làm cả lủm

bà lủm bủm, làm chẳng đâu vào đầu Nhiều lúc tui tức, tui chửi cho, càng chửi nó càng vùng vằng, mặt cảy lên…”

Đây là lời rất thật của nhiều phụ huynh, phụ huynh nói một thôi như là để xả cơn giận dỗi con vậy, phu huynh cũng không ý tứ hay giữ khoảng cách gì mà cứ thế

mà nói Khi nói ra còn được rất nhiều phụ huynh khác đồng tình nên họ cứ thế nói

- Tôi kiên nhẫn lắng nghe, sau đó hỏi: Vậy các bác phụ huynh thường nhắc con làn việc nhà và học tập như thế nào ạ?

Trong khi phụ huynh chưa nêu ra, tôi liệt kê ra những câu nói thương ngày

mà tôi thường nghe bà chị tôi, nhà hàng xóm bên cạnh nhà tôi đại loại như thế này cho phu huynh nghe Dạ các bác có phải thường nhắc con thế này không ạ (trình chiếu slide):

- Lớn rồi tự dọn phòng của mình đi

- Biết ngay là vẫn chưa nấu cơn mà, T không về thì làm gì có cơm mà ăn

- Lười như M sau này ai thèm lấy, loại M thì làm được việc gì nên hồn

- Sau này chỉ đi xách dép cho người ta thôi con ạ

- Lo mà học hành đi, không sau này cạp đất mà ăn

- Sao con không chăm chỉ như chị con Nhìn thấy thằng H nhà nó nghèo mà

nó học giỏi hơn con đó

- M đúng là loại bất tài, vô dụng

- T đã làm gì sai mà lại có đứa con tệ hại như M Lao xao lên một chút rồi tất cả im bặt, trong phút lặng hình như phụ huynh nào cũng thấy mình trong đó Đây là cách phụ huynh mong muốn con mình thay đổi hay sao? Chúng ta đã sai Những câu nói như thế này chỉ làm tăng sự phản kháng và làm sụt giảm lòng tự trọng, tự tin của con mà thôi Nhu cầu cảm xúc cơ bản đầu tiên của con chúng ta không làm được để con phục thì con sẽ không thể làm theo Hơn nữa còn có sự bất mãn ngấm ngầm, một khát khao mong một ngày

được thoát khỏi gia đình Đây thực sự là điều đáng sợ Hậu quả bất mãn quá lâu, tức nước vỡ bờ và khi đến giới hạn thì nó phá hủy tất cả mọi thứ

Tôi đưa ra sự việc của em Nguyễn Thị M cho phụ huynh suy ngẫm

Trở lại hiện tượng con em chúng ta lao mình xuống đập tự tử/ treo cổ dưới chuồng trâu tự tử bởi chỉ trong tức giận Rõ ràng ta hiểu rằng đó không phải là lần một lần hai của những câu nói lỡ lời của ta mà điệp khúc đó hôm nay như giọt nước tràn ly, phá vỡ mối quan hệ cha mẹ con cái vốn lỏng lẻo bấy lâu nay Kính mong phụ huynh chúng ta cùng nhau thay đổi Theo tôi LÒNG BIẾT ƠN, nghĩ về

đó để thay đổi: “Nhìn cây sửa đất nhìn con sửa mình”

Hoạt động 2.2 Giáo viên giải đáp cho phụ huynh và tìm ra tiếng nói chung

- Nguyên nhân trẻ không nghe lời: Vì phụ huynh phạm phải nguyên tắc trong giao tiếp và tương tác, tính kỷ luật trong gia đình

- Nguyên tắc để con nghe lời

* Nguyên tắc hoạt động giao tiếp và tương tác hiệu quả

“Nói sao cho các con nghe lời?” Làm thế nào để con cảm thấy việc tiếp xúc, giao tiếp với cha mẹ là vui vẻ và hạnh phúc Phụ huynh hãy dành ra 5 phút để hồi tưởng, ngẫm nghĩ lại cách phụ huynh đang cư xử với con trong vòng 1 tháng gần đây, và khoanh vòng vào bài tập sau