CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC NÂNG
Cơ sở lý luận của việc giáo dục truyền thống cho học sinh trung học phổ thông
1.1 Cơ sở lý luận của việc giáo dục truyền thống cho học sinh trung học phổ thông
1.1.1 Các khái niệm liên quan đến đề tài
Từ trước đến nay có rất nhiều quan điểm khác nhau về truyền thống, được nhìn nhận dưới nhiều góc độ khác nhau
Trong “Hệ tư tưởng Đức”, C Mác và Ph Ăngghen nhấn mạnh rằng lịch sử không chỉ là sự nối tiếp của các thế hệ, mà mỗi thế hệ đều khai thác và phát triển các vật liệu, tư liệu cũng như lực lượng sản xuất do các thế hệ trước để lại Đồng thời, mỗi thế hệ tiếp tục hoạt động dựa trên phương thức truyền lại, nhưng trong hoàn cảnh mới hoàn toàn thay đổi, điều này dẫn đến sự biến đổi rõ rệt của các hoàn cảnh cũ và hình thành các hoạt động mới phù hợp với thực tế thời đại.
Dù chưa có một định nghĩa chính thức và chuẩn mực về truyền thống, nhưng C Mác và Ph Ăngghen đã thể hiện rõ tư tưởng cốt lõi về khái niệm này.
Trong Từ điển Tiếng Việt, truyền thống được định nghĩa là những đức tính, tập quán, tư tưởng, lối sống được gìn giữ và truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, góp phần hình thành nét đặc trưng văn hóa của mỗi cộng đồng.
Giáo sư Vũ Khiêu nhấn mạnh rằng, truyền thống là những thói quen lâu đời đã được hình thành rõ nét trong nếp sống, cách suy nghĩ và hành động của một dân tộc, dòng họ, làng xã hoặc tập đoàn lịch sử Truyền thống đóng vai trò quan trọng trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa và truyền tải giá trị văn hóa qua từng thế hệ Hiểu rõ về truyền thống giúp chúng ta duy trì và phát huy các giá trị truyền thống trong cuộc sống hiện đại.
C.33.44.55.54.78.65.5.43.22.2.4 22.Tai lieu Luan 66.55.77.99 van Luan an.77.99.44.45.67.22.55.77.C.37.99.44.45.67.22.55.77.C.37.99.44.45.67.22.55.77.C.37.99.44.45.67.22.55.77.C.33.44.55.54.78.655.43.22.2.4.55.22 Do an.Tai lieu Luan van Luan an Do an.Tai lieu Luan van Luan an Do an
Giáo sư Trần Quốc Vượng đã nghiên cứu truyền thống dân tộc và xác định rằng truyền thống là một hệ thống tính cách và các cách ứng xử của cộng đồng, được hình thành qua quá trình lịch sử trong môi trường tự nhiên và nhân văn nhất định Truyền thống trở nên ổn định, có thể được quy định bằng luật hoặc lệ, và được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác để bảo đảm sự đồng nhất của cộng đồng.
Trong nghiên cứu về “Vấn đề khai thác các giá trị truyền thống vì mục tiêu phát triển”, GS.TS Nguyễn Trọng Chuẩn nhấn mạnh rằng truyền thống là tập hợp các tư tưởng, tình cảm, phong tục, lối sống và ý chí của cộng đồng đã hình thành qua lịch sử và được truyền lại qua các thế hệ Ông cho rằng, truyền thống phản ánh những giá trị văn hoá ổn định và có ý nghĩa quan trọng trong quá trình phát triển bền vững của xã hội Việc khai thác các giá trị truyền thống một cách phù hợp sẽ góp phần thúc đẩy sự tiến bộ phát triển của cộng đồng hiện đại.
Nghiên cứu về "Truyền thống dân tộc và tính hiện đại của truyền thống" của GS.TS Trần Đình Sử nhấn mạnh rằng "truyền thống là mối liên hệ của lịch sử, gồm những giá trị tư tưởng, văn hoá được sáng tạo trong quá khứ và sự thẩm định, xác lập cùng phát huy của người hiện đại." Truyền thống không chỉ phản ánh giá trị văn hóa từ quá khứ mà còn được làm mới và phát triển phù hợp với thời đại hiện tại Do đó, truyền thống dân tộc vừa giữ vững bản sắc, vừa phù hợp với xu hướng hiện đại, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa đặc trưng của dân tộc.
Trong luận án tiến sĩ Triết học “Kết hợp truyền thống và hiện đại trong quá trình đổi mới giáo dục đào tạo ở Việt Nam hiện nay”, TS Nguyễn Lương Bằng định nghĩa truyền thống là những hiện tượng như tính cách, phẩm chất, tư tưởng, tình cảm, thói quen trong tư duy và lối ứng xử, được hình thành dựa trên điều kiện tự nhiên, địa lý, kinh tế - xã hội và hoạt động của con người qua quá trình lịch sử Truyền thống cũng được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác trong một cộng đồng nhất định, góp phần định hình nét đặc trưng của văn hóa dân tộc và là nền tảng cho quá trình đổi mới giáo dục hiện nay, kết hợp truyền thống và hiện đại phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững của đất nước.
Truyền thống được hiểu đa dạng và phụ thuộc vào mục đích nghiên cứu của từng tác giả, dẫn đến nhiều cách tiếp cận khác nhau Những cách tiếp cận này giúp xác định các đặc điểm cơ bản của truyền thống như tính tập thể, cộng đồng, tính lịch sử và sự ổn định tương đối nhưng không vĩnh cửu Ngoài ra, truyền thống còn mang tính năng động, có thể học hỏi và truyền lại qua các thế hệ.
Truyền thống là nền tảng của cộng đồng, mang tính ổn định và bền vững, nhưng không hoàn toàn cố định; nó có sự vận động, biến đổi và phát triển theo thời gian.
Truyền thống có một số đặc trƣng cơ bản sau:
Truyền thống là các giá trị tinh thần, tư tưởng, tâm lý, tập quán và thói quen, đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố và phát triển các mối quan hệ xã hội Những giá trị này tạo ra sức mạnh giúp con người vượt qua khó khăn, thúc đẩy sự phát triển của xã hội và hoàn thiện nhân cách trong tương lai.
Thứ hai, truyền thống luôn là nét đặc trưng của mỗi cộng đồng người, bao gồm các nhóm như thị tộc, bộ lạc, dân tộc, dòng họ, gia đình hay làng xã Truyền thống góp phần tạo nên bản sắc riêng biệt và giá trị văn hóa của từng cộng đồng Việc duy trì và phát huy truyền thống đóng vai trò quan trọng trong việc giữ gìn nét văn hóa đặc sắc của các cộng đồng dân tộc Việt Nam.
Thứ ba, truyền thống được hình thành trong lịch sử qua ảnh hưởng của môi trường tự nhiên và điều kiện địa lý, cùng với quá trình lao động sản xuất và kết cấu kinh tế - xã hội Ngoài ra, truyền thống còn chịu ảnh hưởng thường xuyên từ các sự kiện lịch sử, môi trường văn hoá khu vực và trên thế giới, góp phần xây dựng bản sắc văn hóa đặc trưng của mỗi cộng đồng.
Thứ tư, truyền thống được xem là những giá trị tốt đẹp cần được giữ gìn và phát triển bởi cộng đồng Truyền thống đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và duy trì bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc Nó thể hiện qua phong tục, tập quán và tâm lý của người dân, đồng thời mang tính kế thừa từ thế hệ trước sang thế hệ sau Việc gìn giữ truyền thống không chỉ đáp ứng yêu cầu của cuộc sống mà còn góp phần giữ vững nền văn hóa lâu dài và bền vững của dân tộc.
C.33.44.55.54.78.65.5.43.22.2.4 22.Tai lieu Luan 66.55.77.99 van Luan an.77.99.44.45.67.22.55.77.C.37.99.44.45.67.22.55.77.C.37.99.44.45.67.22.55.77.C.37.99.44.45.67.22.55.77.C.33.44.55.54.78.655.43.22.2.4.55.22 Do an.Tai lieu Luan van Luan an Do an.Tai lieu Luan van Luan an Do an
Truyền thống là một hệ thống các tính cách và phép ứng xử của tập thể, được hình thành, biến đổi và phát triển qua thời gian trong lịch sử Nó được kết tinh, tích luỹ và truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác, chi phối suy nghĩ và hành động của con người hiện tại và tương lai.
1.1.1.2 Khái niệm giáo dục truyền thống
Thực trạng giáo dục truyền thống cho học sinh trường THPT Anh Sơn 2, huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An
1.2.1 Khái quát về trường THPT Anh Sơn 2, huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An
Trường THPT Anh Sơn 2 được thành lập từ năm 1986, tọa lạc tại xóm 2 xã Lĩnh Sơn cạnh quốc lộ 7 Khi mới thành lập, trường có 12 lớp học với gần 500 học sinh, đánh dấu bước phát triển đầu tiên của cơ sở giáo dục này tại địa phương.
Số lượng học sinh ngày càng tăng đã thúc đẩy chất lượng dạy học và giáo dục toàn diện của nhà trường đi lên vững chắc, tạo niềm tin vững chắc cho các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương và phụ huynh học sinh vùng Đông Anh Sơn Nhờ đó, trường đã từng bước củng cố và phát triển, vượt qua các thử thách để vững bước tiến lên ngang tầm các trường bạn Đội ngũ cán bộ, giáo viên ngày càng đủ về số lượng và nâng cao về chất lượng, góp phần nâng cao thành tích giảng dạy và học tập trong từng năm học.
2012 trường có 83 cán bộ - công chức, giáo viên trực tiếp đứng lớp 67 người, 100% đạt chuẩn, có 7 giáo viên trên chuẩn, có 10 giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh
Trường có 34 lớp với tổng cộng 1.426 học sinh, tỷ lệ đậu tốt nghiệp hàng năm trên 90%, chứng tỏ chất lượng giáo dục cao Số học sinh giỏi cấp tỉnh ngày càng tăng, với hơn 80% số học sinh dự thi đạt thành tích cao, trong đó nhiều em đạt giải nhất, nhì Đặc biệt, năm 1998, em Phạm Thị Thanh Thái môn Sinh học và năm 2005, em Nguyễn Trọng Khuyên môn Toán đã được chọn vào đội tuyển quốc gia Số lượng học sinh đậu vào các trường đại học, cao đẳng ngày càng tăng, nổi bật là năm 2006 có học sinh đạt điểm tối đa 30/30, và nhiều học sinh thi đại học đạt từ 27 điểm trở lên, phản ánh rõ nét về thành tích và chất lượng đào tạo của trường.
Với sự phát triển của chất lượng dạy học, công tác giáo dục toàn diện và giáo dục đạo đức, lối sống luôn nhận được sự quan tâm đúng mức từ nhà trường Học sinh của trường đều chăm ngoan, có ý thức xây dựng trường lớp, ý thức kỷ cương, nề nếp rõ ràng, tạo nên môi trường giáo dục lành mạnh Các hoạt động phong trào của nhà trường luôn diễn ra sôi nổi, đã đạt nhiều giải cao tại các cuộc thi cấp Huyện và được lựa chọn thi cấp Tỉnh, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.
C.33.44.55.54.78.65.5.43.22.2.4 22.Tai lieu Luan 66.55.77.99 van Luan an.77.99.44.45.67.22.55.77.C.37.99.44.45.67.22.55.77.C.37.99.44.45.67.22.55.77.C.37.99.44.45.67.22.55.77.C.33.44.55.54.78.655.43.22.2.4.55.22 Do an.Tai lieu Luan van Luan an Do an.Tai lieu Luan van Luan an Do an
Nhà trường đã tích cực hưởng ứng các phong trào như “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục”, và “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” Công tác phổ biến, tuyên truyền được thực hiện hiệu quả đến cán bộ, giáo viên, học sinh và nhân dân, tạo nền móng vững chắc cho việc thực hiện nghiêm túc các phong trào Nhà trường chú trọng dạy thật, học thật, qua đó nâng cao chất lượng dạy học rõ rệt Trong năm học 2007 - 2008, nhà trường tổ chức các kỳ thi nghiêm túc, an toàn, đúng quy chế và đạt kết quả cao, với tỷ lệ đỗ tốt nghiệp lần một là 75,12%, vượt xa mức trung bình của tỉnh là 62%.
Cơ sở vật chất nhà trường ngày càng được xây dựng khang trang, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động học tập và phát triển của học sinh Nhà trường tích cực ứng dụng công nghệ thông tin và tiến bộ khoa học kỹ thuật vào giảng dạy, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và khơi dậy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh Nhờ đó, môi trường học tập hiện đại, thân thiện và sáng tạo đã giúp học sinh phát triển toàn diện.
Nhà trường đã đạt nhiều thành tích xuất sắc trong lĩnh vực giáo dục, được Giám đốc Sở GD&ĐT nhiều lần tặng giấy khen để ghi nhận thành tích Bên cạnh đó, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã trao tặng bằng khen nhằm khích lệ sự phát triển và nỗ lực của nhà trường trong công cuộc nâng cao chất lượng giáo dục Những thành tích này thể hiện sự nỗ lực không ngừng của nhà trường trong công cuộc đào tạo và phát triển thế hệ trẻ.
1.2.2 Tình hình giáo dục truyền thống cho học sinh trường THPT Anh Sơn 2, huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An
1.2.2.1 Những kết quả đạt đƣợc trong giáo dục truyền thống cho học sinh trường THPT Anh Sơn 2, huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An
Trong những năm gần đây, hoạt động giáo dục tư tưởng-đạo đức (GDTT) trong nhà trường đã có những chuyển biến tích cực nhờ sự thúc đẩy từ các cán bộ quản lý, giáo viên, đoàn viên thanh niên và các cấp ủy Đảng, chính quyền, đoàn thể qua các cuộc vận động như “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” cùng phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” Những nỗ lực này đã nâng cao nhận thức của đội ngũ cán bộ, giáo viên về ý nghĩa của công tác GDTT, từ đó khắc phục tình trạng chú trọng dạy chữ mà bỏ qua việc giáo dục con người Sự thay đổi này đã tạo ra phong trào sôi nổi, rộng khắp trong trường học và bước đầu mang lại hiệu quả rõ rệt, thể hiện qua các ý kiến thống nhất về tầm quan trọng của công tác GDTT đối với học sinh.
Bảng 1.1: Nhận thức về tầm quan trọng của công tác giáo dục truyền thống ở trường THPT Anh Sơn 2 Đối tƣợng
Mức độ nhận thức Rất quan trọng
Cán bộ lãnh đạo, thầy cô giáo… 78.25 21.75 0
Biểu đồ 1.2: Nhận thức về tầm quan trọng của công tác giáo dục truyền thống ở trường THPT Anh Sơn 2
Học sinh Cán bộ lãnh đạo, Thầy cô giáo
C.33.44.55.54.78.65.5.43.22.2.4 22.Tai lieu Luan 66.55.77.99 van Luan an.77.99.44.45.67.22.55.77.C.37.99.44.45.67.22.55.77.C.37.99.44.45.67.22.55.77.C.37.99.44.45.67.22.55.77.C.33.44.55.54.78.655.43.22.2.4.55.22 Do an.Tai lieu Luan van Luan an Do an.Tai lieu Luan van Luan an Do an
Việc giáo dục truyền đạt thông tin, đạo đức và kỹ năng sống (GDTT) cho học sinh THPT là rất quan trọng và cấp thiết, nhận thức của cán bộ lãnh đạo, giáo viên và học sinh đều cho thấy sự đánh giá cao về tầm quan trọng này Do đó, cần có sự quan tâm, chỉ đạo, đôn đốc, giám sát và kiểm tra chặt chẽ từ các ngành, các cấp và nhà trường để đảm bảo thực hiện hiệu quả công tác GDTT cho học sinh Trong bối cảnh hiện nay, nâng cao nhận thức về công tác GDTT của học sinh, cán bộ quản lý các cấp và các tổ chức trong trường học là điều hết sức cần thiết, vừa mang ý nghĩa thiết thực và cấp bách, lại vừa có tính chiến lược lâu dài nhằm phát triển toàn diện học sinh.
Thực trạng nhận thức nói trên đã phản ánh khá rõ nét những kết quả nổi bật trong công tác GDTT của nhà trường những năm qua:
Nhà trường đã tổ chức kỷ niệm các ngày lễ lớn trong năm một cách trang trọng, kết hợp nhiều hoạt động đa dạng về hình thức và phong phú về nội dung Các hoạt động nổi bật như liên hoan văn nghệ, hội trại, ra quân nhân tháng Thanh niên, chăm sóc và viếng nghĩa trang liệt sĩ, làm báo tường, sưu tầm tranh ảnh, xem phim truyền thống và thi tìm hiểu đã tạo sức hấp dẫn đặc biệt đối với học sinh Những hoạt động này không chỉ góp phần ôn lại ý nghĩa các ngày lễ lớn mà còn thúc đẩy tinh thần đoàn kết, lòng yêu quê hương và truyền thống văn hóa trong học sinh.
Nhà trường đã xây dựng phòng truyền thống để lưu giữ và trưng bày các hiện vật liên quan đến lịch sử, truyền thống nhà trường Phòng truyền thống đang tổ chức sưu tầm, sắp xếp hiện vật nhằm giữ gìn giá trị văn hóa và truyền thống của nhà trường Nhà trường tổ chức cho học sinh tham quan phòng truyền thống nhằm nâng cao ý thức tự hào về truyền thống dân tộc Các hoạt động giảng dạy và thi tìm hiểu về truyền thống nhà trường và quê hương giúp học sinh hiểu rõ hơn về lịch sử và giá trị văn hóa của địa phương Đây là các hoạt động giáo dục ý nghĩa, góp phần phát triển lòng tự hào dân tộc và nâng cao nhận thức văn hóa cho học sinh.
Các cuộc vận động như “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh,” “Tiếp lửa truyền thống,” phong trào đọc “Nhật ký Đặng Thùy Trâm,” và “Mãi mãi tuổi hai mươi” của liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc đã được nhà trường và các tổ chức đoàn thể tích cực triển khai Những hoạt động này đã nhận được sự nhiệt huyết hưởng ứng mạnh mẽ từ tuổi trẻ, góp phần nâng cao ý thức sống và học tập theo giá trị đạo đức, truyền thống dân tộc.
Các hoạt động ngoài giờ lên lớp và các buổi sinh hoạt tập thể được tổ chức đa dạng, kết hợp nhiều nội dung Giáo dục Tâm lý - Thường xuyên (GDTT), thể hiện sự sáng tạo vượt trội của các thầy cô giáo và học sinh Những hoạt động này góp phần nâng cao kỹ năng mềm, thúc đẩy tinh thần đoàn kết và phát triển toàn diện cho học sinh trong môi trường giáo dục Việc tổ chức hoạt động linh hoạt, sáng tạo giúp khơi nguồn cảm hứng và tạo sân chơi bổ ích cho các em học sinh.
Nhà trường chủ động tổ chức cho cán bộ đoàn và học sinh tham quan các địa chỉ văn hóa lịch sử trong huyện và tỉnh, cũng như dâng hương tại quê Bác, góp phần nâng cao ý nghĩa giáo dục truyền thống Ngành giáo dục Anh Sơn nói riêng và Trường THPT Anh Sơn 2 nói chung đã duy trì và thực hiện hiệu quả công tác GD&ĐT về truyền thống qua việc chăm sóc nghĩa trang Hữu nghị Việt - Lào, các nhà bia ghi tên liệt sĩ địa phương một cách trang nghiêm và chu đáo Năm 2009, theo chỉ đạo của Ủy ban nhân dân huyện, ngành giáo dục đã tổ chức 4 đợt lễ cầu siêu tại nghĩa trang Việt - Lào, tạo nên nét đẹp văn hóa thể hiện lòng tôn kính của toàn đội ngũ cán bộ và học sinh, góp phần giữ gìn truyền thống, phát huy đạo lý uống nước nhớ nguồn của ngành.
Phong trào hát và thi hát dân ca được nhà trường tích cực hưởng ứng, góp phần nâng cao nhận thức cho học sinh về bản sắc văn hóa xứ Nghệ hoạt động này giúp khơi dậy niềm tự hào dân tộc, giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của địa phương Tham gia các phong trào này còn giúp học sinh hiểu rõ hơn về lịch sử, phong tục tập quán đặc trưng của vùng đất Nghệ An Nhờ đó, học sinh không chỉ trau dồi kỹ năng ca hát mà còn phát triển lòng yêu quê hương, gắn kết cộng đồng Các hoạt động này góp phần thúc đẩy sự phát triển văn hóa đặc trưng của xứ Nghệ, đồng thời giáo dục các thế hệ trẻ ý thức gìn giữ giá trị truyền thống dân tộc.
