Tong ket ngu phap an

Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi b Nhưng điều kì lạ là tất cả những ảnh hưởng quốc tế đó đã nhào nặn với cái gốc văn hóa dân tộc không gì lay chuyển được ở Người, để trở thành một n

TỔNG KẾT VỀ NGỮ PHÁP

TỔNG KẾT VỀ NGỮ PHÁP MÔN NGỮ VĂN 9

CÁC KIỂU CÂU THÀNH PHẦN CÂU

CỤM TỪ

TỪ LOẠI

A.CỤM TỪ

CỤM TỪ

CỤM

- Là tổ hợp từ

- Có ý nghĩa đầy đủ và cấu tạo phức tạp hơn một từ

- Hoạt động trong câu giống như một từ

I CỦNG CỐ LÝ THUYẾT

Các từ chỉ đặc điểm, tính chất; xác định

vị trí của sự vật trong không gian, thời gian…

Phần sau

Ví dụ: tất cả những học sinh chăm ngoan ấy

MÔ HÌNH CỤM DANH TỪ

Phần trước

ĐỘNG TỪ

Phần trung tâm

Ví dụ: sẽ không hát bài này nữa

Phần trước

TÍNH TỪ

Phần trung tâm

II LUYỆN TẬP

Bài 1: Tìm phần trung tâm của các cụm danh từ in đậm Chỉ ra những dấu hiệu cho biết đó là cụm danh từ.

a) Nói một cách khiêm tốn, tôi là một cô gái khá.

(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)

b) Nhưng điều kì lạ là tất cả những ảnh hưởng quốc tế đó đã nhào nặn với cái

gốc văn hóa dân tộc không gì lay chuyển được ở Người, để trở thành một

nhân cách rất Việt Nam, một lối sống rất bình dị, rất Việt Nam, rất phương Đông, nhưng cũng đồng thời rất mới, rất hiện đại

( Lê Anh Trà, Phong cách Hồ Chí Minh, cái vĩ đại gắn với cái giản dị)

c) Ông lão lờ vờ đứng lảng ra chỗ khác, rồi đi thẳng Tiếng nói cười xôn xao của

đám người mới tản cư lên ấy vẫn dõi theo.

(Kim Lân, Làng)

Phần trước Phần trung tâm Phần sau

tiếng cười nói của đám người tản cư lên ấy

Những từ ảnh hưởng, cười nói được danh từ hóa.

Gợi ý bài tập 1:

Bài 2: Tìm phần trung tâm của các cụm từ in đậm Chỉ ra những dấu hiệu cho biết đó là cụm động từ.

Gợi ý bài tập 2:

a) Vừa lúc ấy, tôi đã đến gần anh Với lòng mong nhớ của anh, chắc anh nghĩ rằng, con anh sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh.

(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)

b) Ông chủ tịch làng em vừa lên cải chính…

(Kim Lân, Làng)

Bài 2: Tìm phần trung tâm của các cụm

từ in đậm Chỉ ra những dấu hiệu cho biết đó là cụm động từ.

a) Vừa lúc ấy, tôi đã đến gần anh Với

lòng mong nhớ của anh, chắc anh nghĩ

rằng, con anh sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ

ôm chặt lấy cổ anh.

(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)

b) Ông chủ tịch làng em vừa lên cải chính…

Bài 3: Tìm phần trung tâm của các cụm từ in đậm Chỉ ra những yếu

tố phụ đi kèm với nó.

a) Nhưng điều kì lạ là tất cả những ảnh hưởng quốc tế đó đã nhào nặn với

cái gốc văn hóa dân tộc không gì lay chuyển được ở Người, để trở thành

một nhân cách rất Việt Nam, một lối sống rất bình dị, rất Việt Nam, rất phương Đông, nhưng cũng đồng thời rất mới, rất hiện đại

( Lê Anh Trà, Phong cách Hồ Chí Minh, cái vĩ đại gắn với cái giản dị)

b) Những khi biết rằng cái sắp tới sẽ không êm ả thì chị tỏ ra bình tĩnh đến

phát bực.

(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)

c) Không, lời gửi của một Nguyễn Du, một Tôn-xtôi cho nhân loại phức

tạp hơn, cũng phong phú và sâu sắc hơn.

(Nguyễn Đình Thi, Tiếng nói của văn nghệ)

Phần trước Phần trung tâm Phần sau

Lưu ý: các từ Việt Nam, phương Đông vốn là danh từ, ở trong trường hợp

trên được dùng như tính từ.

B THÀNH PHẦN CÂU

thái, … được miêu tả ở vị ngữ.

- Trả lời câu hỏi: Ai? Con gì?

- Trả lời câu hỏi: Làm gì? Làm

sao? Như thế nào?

Là những thành phần bắt buộc phải có mặt để câu có cấu tạo hoàn chỉnh và diễn đạt được một ý trọn vẹn.

KHỞI NGỮ TRẠNG NGỮ

+ Thường ngăn cách với thành phần chính của

câu bằng dấu phẩy.

- Công dụng:

+ Xác định hoàn cảnh, điều kiện diễn ra sự việc

nêu trong câu, góp phần làm cho nội dung của câu

được đầy đủ, chính xác

+ Nối kết các câu, các đoạn với nhau, góp phần

làm cho đoạn văn, bài văn được mạch lạc.

VD: Trong bữa cơm đó, anh Sáu gắp một

cái trứng cá to vàng để vào chén nó

- Đặc điểm hình thức + Vị trí: thường đứng trước chủ ngữ.

+ Trước khởi ngữ thường có các từ: về,

còn, đối với…

- Công dụng: nêu lên đề tài được nói

đến trong câu

VD: Còn mắt tôi thì các anh lái xe bảo:

“Cô có cái nhìn sao mà xa xăm!”

KHỞI NGỮ TRẠNG NGỮ

THÀNH PHẦN PHỤ

CỦA CÂU

Là những thành phần được đưa vào câu để nội dung câu thêm phong phú hoặc để nhấn mạnh và tạo liên kết với những câu khác trong văn bản.

(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)

b) Nắng chiếu làm cho bó hoa càng thêm rực rỡ và làm cho cô gái cảm thấy mình rực rỡ theo

(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

c) Ở nhà là yêu nước.

(Khẩu hiệu)

d) Tôi mê hát Thường cứ thuộc một điệu nhạc nào đó rồi bịa ra lời mà hát.

(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)

e) Dưới bóng tre của ngàn xưa, thấp thoáng mái đình, mái chùa cổ kính.

(Thép Mới, Cây tre Việt Nam)II

Bài 1: Xác định thành phần chính của câu và cấu tạo của thành phần chính đó.

Câu có vị ngữ đảo lên trước chủ ngữ

- Thành phần chính có thể là một từ, một cụm từ hoặc một cụm chủ vị.

- Chủ ngữ thường đứng trước vị ngữ Trong một số trường hợp, người ta đảo

vị ngữ lên trước chủ ngữ.

Bài 2: Xác định thành phần phụ trong các trường hợp sau và nêu công dụng của chúng.

a) Sau một hồi trống thúc vang dội cả lòng tôi, mấy người học trò cũ đến sắp hàng dưới hiên rồi đi vào lớp

(Thanh Tịnh, Tôi đi học)

b) Còn tấm gương bằng thủy tinh tráng bạc, nó vẫn là người bạn trung thực, chân thành, thẳng thắn, không hề nói dối, cũng không bao giờ biết nịnh hót hay độc ác…

(Băng Sơn, U tôi)

c) Đối với việc học tập, cách đó chỉ là lừa mình dối người, đối với việc làm người thì cách đó thể hiện phẩm chất tầm thường, thấp kém

(Chu Quang Tiềm, Bàn về đọc sách)

d)…Từ con đường mòn chạy lẫn trong rừng sâu, anh hớt hải chạy về, tay cầm khúc ngà đưa lên khoe với tôi Mặt anh hớn hở như một đứa trẻ được quà

Sau đó anh lấy vỏ đạn hai mươi li của Mĩ, đập mỏng làm thành cây cưa nhỏ, cưa khúc ngà thành từng miếng nhỏ

(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)

Bài 2: Xác định thành phần phụ trong các trường hợp sau và nêu công dụng của chúng.

khoe với tôi Mặt anh hớn hở như một đứa trẻ được quà.

anh lấy vỏ đạn hai mươi li của Mĩ, đập mỏng làm thành cây cưa nhỏ, cưa khúc ngà

TN

thành từng miếng nhỏ.

Sau một hồi trống thúc vang dội cả lòng tôi,

Từ con đường mòn chạy lẫn trong rừng sâu,

Sau đó

Gợi ý bài tập 2(tiếp): Công dụng của các thành phần phụ trong câu

- Xác định hoàn cảnh, điều kiện diễn ra sự việc nêu trong câu, góp

phần làm cho nội dung của câu được đầy đủ, chính xác

- Nối kết các câu, các đoạn với nhau, góp phần làm cho đoạn văn, bài văn được mạch lạc.

Nêu lên đề tài được nói đến trong câu

Nêu lên đề tài được nói đến trong câu

Bài 3: Việc tách trạng ngữ ra thành câu riêng trong những trường hợp dưới đây có tác dụng gì?

a) Đêm Thành phố lên đèn như sao sa.

(Hà Ánh Minh, Ca Huế trên sông Hương)

b) Sột soạt gió trêu tà áo biếc

Trên giàn thiên lý Bóng xuân sang

(Hàn Mặc Tử, Mùa xuân chín)

c) Nhưng mà, những cái đó dành cho sau này Sau chiến tranh…Ðiện sẽ

giăng dây vào rừng sâu và những nhà máy gỗ sẽ đêm ngày không ngủ Ba chúng tôi đều hiểu như vậy Hiểu vì tin với một niềm tin mãnh liệt.

(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)

Bài 3: Việc tách trạng ngữ ra thành câu riêng trong những trường hợp dưới đây có tác dụng gì?

Gợi ý:

a) Đêm Thành phố lên đèn như sao sa.

Tách trạng ngữ thành câu riêng, nhấn mạnh thời gian, tạo nhịp giãn cho câu văn từ

đó thể hiện vẻ đẹp bất ngờ, kì ảo của thành phố lên đèn

b) Sột soạt gió trêu tà áo biếc

Trên giàn thiên lý Bóng xuân sang

Tách trạng ngữ thành câu riêng, nhấn mạnh địa điểm, làm nổi bật sự phát hiện thú vị của nhà thơ về bước đi của mùa xuân

c) Nhưng mà, những cái đó dành cho sau này Sau chiến tranh.…Ðiện sẽ

giăng dây vào rừng sâu và những nhà máy gỗ sẽ đêm ngày không ngủ Ba chúng tôi đều hiểu như vậy Hiểu vì tin với một niềm tin mãnh liệt.

Tách trạng ngữ thành câu riêng, nhấn mạnh thời gian sau chiến tranh - thời

gian hòa bình – đó là khoảng trời mơ ước, thắp lên những hi vọng và tin tưởng vào tương lai của ba cô gái

Bài 4: Chuyển đổi các câu sau đây thành câu có khởi ngữ.

a) Không bao giờ ta đọc qua một lần bài thơ hay mà rời ngay xuống được.

b) Ông giáo ấy không hút thuốc, không uống rượu.

c) Chúng tôi mong được sống có ích cho xã hội.

d) Nước biển Đông cũng không đo được lòng căm thù giặc của Trần Quốc Tuấn.

Tùy thuộc vào mục đích nhấn mạnh đối tượng (nêu ở chủ ngữ, vị ngữ,

bổ ngữ…) mà lựa chọn cách tạo khởi ngữ phù hợp.

Bài 4: Chuyển đổi các câu sau đây thành câu có khởi ngữ.

a) Không bao giờ ta đọc qua một lần bài thơ hay mà rời ngay xuống được

b) Ông giáo ấy không hút thuốc, không uống rượu

c) Chúng tôi mong được sống có ích cho xã hội

d) Nước biển Đông cũng không đo được lòng căm thù giặc của Trần Quốc Tuấn

Gợi ý:

a) Một bài thơ bay, không bao giờ ta đọc qua một lần mà rời ngay xuống được.

b) Thuốc, ông giáo ấy không hút, rượu, ông giáo ấy không uống.

c) Còn chúng tôi, chúng tôi mong được sống có ích cho xã hội.

d) Lòng căm thù giặc của Trần Quốc Tuấn, nước biển Đông cũng không đo

được

1 2

Thành phần cảm thán

Thành phần phụ chú

nói đối với sự

việc được nói

- VD: Trời ơi, chỉ

còn có năm phút!

- Được dùng để tạo lập hoặc duy trì quan hệ giao tiếp.

- VD: Thưa ông,

chúng cháu ở Gia Lâm lên đấy ạ.

- Được dùng để bổ sung một số chi tiết cho nội dung chính của câu.

- VD: Lão không

hiểu tôi, tôi nghĩ vậy, và tôi càng buồn lắm

THÀNH PHẦN BIỆT LẬP

Là những thành phần không nằm trong cấu trúc cú pháp của câu

và không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu.

II THÀNH PHẦN BIỆT LẬP

1 Củng cố lý thuyết

Bài 1: Hãy cho biết mỗi từ ngữ in đậm trong các đoạn trích dưới đây là thành phần gì của câu.

a) Có lẽ tiếng Việt của chúng ta đẹp bởi vì tâm hồn của người Việt Nam ta rất đẹp, bởi vì đời sống, cuộc đấu

tranh của nhân dân ta từ trước tới nay là cao quý, là vĩ đại, nghĩa là rất đẹp.

(Phạm Văn Đồng, Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt)

b) Ngẫm ra thì tôi chỉ nói lấy sướng miệng tôi (Tô Hoài, Dế Mèn Phiêu lưu

kí)

c) Trên những chặng đường dài suốt 50, 60 ki-lô-mét, chúng ta chỉ gặp cây dừa: dừa xiêm thấp lè tè, quả

tròn, nước ngọt, dừa nếp lơ lửng giữa trời, quả vàng xanh mơn mởn, dừa lửa lá đỏ, vỏ hồng…

(Theo Hoàng Văn Huyền, Những mẩu chuyện địa lí)

d) Có người khẽ nói:

- Bẩm, dễ có khi đê vỡ!

Ngài cau mặt, gắt rằng:

- Mặc kệ! (Phạm Duy Tốn, Sống chết mặc bay)

e) Ơi chiếc xe vận tải

Ta cầm lái đi đây

Nặng biết bao ân ngãi

Quý hơn bao vàng đầy! (Tố Hữu, Bài ca lái xe đêm)

II THÀNH PHẦN BIỆT LẬP

2 Luyện tập

a) Có lẽ

b) Ngẫm ra

d) Có khi

d) Bẩm e) Ơi

Bài 1: Hãy cho biết mỗi từ ngữ in đậm trong các đoạn trích dưới đây là thành phần gì của câu.

Gợi ý:

Thành phần cảm thán

Bài 2: Trong các trường hợp sau, trường hợp nào cụm từ in

đậm là thành phần cảm thán? Vì sao?

a) Trời ơi, chỉ còn có năm phút!

(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

b) Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam

Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng.

(Viễn Phương, Viếng lăng Bác)

c) Chao ôi, bắt gặp một con người như anh ta là một cơ hội hãn hữu cho

sáng tác, nhưng hoàn thành sáng còn là một chặng đường dài.

(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

d) Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?

(Thế Lữ, Nhớ rừng)

Bài 2: Trong các trường hợp sau, trường hợp nào cụm từ in đậm là thành

“Ôi!” là câu đặc biệt

c) Chao ôi, bắt gặp một con người như anh ta là một cơ hội hãn hữu cho

sáng tác, nhưng hoàn thành sáng còn là một chặng đường dài

“Chao ôi” là thành phần biệt lập cảm thán

d) Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?

“Than ôi!” là câu đặc biệt

Cần phân biệt thành phần cảm thán với câu đặc biệt.

Bài 3: Xác định thành phần gọi đáp và chỉ ra tác dụng của việc sử dụng thành phần đó trong những trường hợp sau:

a) Con ơi, tuy thô sơ da thịt

Kín đáo gửi gắm tình cảm

thương

Trò chuyện, bộc lộ tình yêu đối với mẹ

Nội dung bài

ca dao có sức lan tỏa

Tác dụng

Bài 5: Viết đoạn văn theo phương pháp lập luận tổng - phân - hợp khoảng 12 câu làm

nổi bật cảm xúc của Thanh Hải trước thiên nhiên mùa xuân trong sáu câu đầu bài thơ

Mùa xuân nho nhỏ, trong đó có sử dụng một thành phần tình thái và một thành phần

phụ chú, gạch dưới thành phần đó

Gợi ý:

- Nội dung: Biết bám sát ngữ liệu và khai thác các tín hiệu nghệ thuật (từ ngữ, hình

ảnh, biện pháp tu từ ) để làm nổi bật cảm xúc của Thanh Hải trước thiên nhiên mùa

xuân trong khổ thơ thứ nhất bài thơ Mùa xuân nho nhỏ:

+ Bức tranh thiên nhiên mùa xuân tươi đẹp, tràn đầy sức sống

+ Tình cảm yêu thiên nhiên và thiết tha yêu cuộc đời của tác giả

Mỗi sớm dậy nghe bốn bề thân thiết

Người qua đường chung tiếng Việt cùng tôiNhư vị muối chung lòng biển mặn

Như dòng sông thương mến chảy muôn đời

Ôi tiếng Việt suốt đời tôi mắc nợ

Quên nỗi mình quên áo mặc cơm ăn

Trời xanh quá môi tôi hồi hộp quá

Tiếng Việt ơi tiếng Việt xót xa tình

Dự phòng

Những chiến sĩ không chịu nhận, không chịu tan mình ra trong cái ngạt thở sợ sệt, mà bọn mật thám định đem áp dụng lên trên đầu họ, chăng kín chung quanh họ Những câu Kiều, những tiếng hát, tất cả giữ cho những người

bị giam cầm vẫn buộc chặt lấy cuộc đời thường bên ngoài.

• Vì chuôm cho cá bén đăng

• Vì chàng thiếp phải đi trăng về mò.

• (Ca dao)

Ngày

Phần trước Phần

trung tâm

Phần sau

Những từ chỉ số

và lượng Danh từ Những từ chỉ đặc điểm, tính chất, xác định vị trí của sự vật

trong không gian, thời gian…Phó từ biểu thị quan

hệ thời gian; sự tiếp

diễn tương tự, sự

khẳng định hoặc

phủ định…

Động từ Từ ngữ chỉ đối tượng, hướng,

địa điểm, thời gian, mục đích, nguyên nhân, phương tiên, cách thức của hoạt động