Hãy tìm câu ghép trong các đoạn trích sau đây ; chỉ ra các kiểu quan hệ về nghĩa giữa các vế trong những câu ghép tìm được : aTác phẩm nghệ thuật nào cũng xây dựng bằng những vật liệu mư[r]
Trang 1Tieát 154
TỔNG KẾT VỀ NGỮ PHÁP
( tieáp theo )
Trang 2C/THÀNH PHẦN CÂU :
I Thành phần chính thành và phần phụ :
Đứng đầu câu, cuối câu hoặc giữa CN – VN,
Đứng đầu câu, cuối câu hoặc giữa CN – VN, nêu hoàn cảnh, cách thức, … nêu hoàn cảnh, cách thức, …
diễn ra sự việc nói ở trong câu
Khởi ngữKhởi ngữ :
Thường đứng trước, nêu đề tài của câu, có thể thêm Về, Đối vớiVề, Đối với vào trước
biệt lập của câu Nêu dấu hiệu nhận biết từng thành phần.
Thảo luận nhóm (4 em/nhóm – thời gian : 3 phút)
1.Kể tên các thành phần chính, thành phần phụ và thành phần biệt lập của câu Nêu dấu hiệu nhận biết từng thành phần.
bắt buộc có tạo câu hoàn chỉnh, diễn đạt một ý trọn vẹn.
bắt buộc có tạo câu hoàn chỉnh, diễn đạt một ý trọn vẹn.
không trực tiếp tham gia vào sự việc được nói trong câu
Trang 32 Hãy phân tích thành phần của các câu sau :
a,Đôi càng tôi mẫm bóng (Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)
b) Sau một hồi trống thúc vang dội cả lòng tôi, mấy người học trò cũ
cũ đến sắp hàng dưới hiên rồi đi vào lớp đến sắp hàng dưới hiên rồi đi vào lớp
(Thanh Tịnh, Tôi đi học)
c) Còn tấm gương bằng thuỷ tinh tráng bạc, nó vẫn là người bạn
trung thực
trung thực, chân thành, thẳng thắn, không hề nói dối, cũng không
bao giờ biết nịnh hót hay độc ác…
bao giờ biết nịnh hót hay độc ác… (Băng Sơn, U tôi)
2 Hãy phân tích thành phần của các câu sau :
a,Đôi càng tôi mẫm bóng (Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)
b) Sau một hồi trống thúc vang dội cả lòng tôi, mấy người học trò cũ đến sắp hàng dưới hiên rồi đi vào lớp
(Thanh Tịnh, Tôi đi học)
c) Còn tấm gương bằng thuỷ tinh tráng bạc, nó vẫn là người bạn
trung thực
trung thực, chân thành, thẳng thắn, không hề nói dối, cũng không
bao giờ biết nịnh hót hay độc ác…
(Băng Sơn, U tôi)
Trang 42 Hãy phân tích thành phần của các câu sau :
a) Đôi càng tôi mẫm bóng (Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)
đến sắp hàng dưới hiên rồi đi vào lớp ( Thanh Tịnh, Tôi đi học)
giờ biết nịnh hót hay độc ác…
( Băng Sơn, U tôi)
CN
VN TN
KN
Trang 5cách nhìn của người nói đối với sự việc được nói trong câu tạo lập hoặc duy trì quan hệ giao tiếp
bộc lộ tâm lý của người nói bổ sung chi tiết cho nội dung chính của câu
II/ Thành phần biệt
Trang 6TP tình thái
a) Có lẽ Có lẽ tiếng Việt của chúng ta đẹp bởi vì tâm hồn của
người Việt Nam ta rất đẹp, bởi vì đời sống, cuộc đấu tranh của nhân dân ta từ trước tới nay là cao quý, là vĩ đại, nghĩa là rất đẹp
(Phạm Văn Đồng, Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt)
TP tình thái
b)
b) Ngẫm ra Ngẫm ra thì tôi chỉ nói lấy sướng miệng tôi
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)
TP phụ chú
c ) Trên những chặng đường dài suốt 50, 60 ki-lô-mét, chúng ta chỉ gặp cây dừa :
chúng ta chỉ gặp cây dừa : dừa xiêm thấp lè tè, quả dừa xiêm thấp lè tè, quả
tròn, nước ngọt, dừa nếp lơ lửng giữa trời, quả vàng xanh mơn mởn, dừa lửa lá đỏ, vỏ hồng,…
(Theo Hoàng Văn Huyền, Những mẩu chuyện địa lí )
d) Có người khẽ nói:
- Bẩm Bẩm , dễ có khi dễ có khi đê vỡ ! đê vỡ
Ngài cau mặt, gắt rằng:
- Mặc kệ!
(Phạm Duy Tốn, Sống chết mặc bay) Phạm Duy Tốn, Sống chết mặc bay)
e) Ơi Ơi chiếc xe vận tải
Ta cầm lái đi đây Nặng biết bao ân ngãi Quý hơn bao vàng đầy !
(Tố Hữu, Bài ca lái xe đêm) (Tố Hữu, Bài ca lái xe đêm)
TP gọi–đáp TP gọi - đáp TP Tình thái
2 Hãy cho biết mỗi từ in đậm trong các đoạn trích dưới đây
là thành phần gì của câu:
2 Hãy cho biết mỗi từ in đậm trong các đoạn trích dưới đây
là thành phần gì của câu:
Trang 7D - CÁC KIỂU CÂU:
I – CÂU ĐƠN:
1 Tìm chủ ngữ, vị ngữ trong các câu đơn sau :
a) Nhưng nghệ sĩ không những ghi lại cái đã có rồi mà còn muốn nói một điều gì mới mẻ
(Nguyễn Đình Thi, Tiếng nói của văn nghệ)
b) Không, lời gửi của một Nguyễn Du, một Tôn-xtôi cho nhân loại phức tạp hơn, cũng phong phú và sâu sắc hơn
(Nguyễn Đình Thi, Tiếng nói của văn nghệ) (Nguyễn Đình Thi, Tiếng nói của văn nghệ)
c) Nghệ thuật là tiếng nói của tình cảm
(L Tôn-xtôi) (L Tôn-xtôi)
d) Tác phẩm vừa là kết tinh của tâm hồn người sáng tác, vừa là sợi
dây truyền cho mọi người sự sống mà nghệ sĩ mang trong lòng
(Nguyễn Đình Thi, Tiếng nói của văn nghệ) (Nguyễn Đình Thi, Tiếng nói của văn nghệ)
e) [Lúc đi, đứa con gái đầu lòng của anh – và cũng là đứa con duy nhất của anh, chưa đầy một tuổi.] Anh thứ sáu và cũng tên Sáu
(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà) (Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)
Trang 8a) Nhưng
a) Nhưng nghệ sĩ nghệ sĩ không những ghi lại cái đã có rồi không những ghi lại cái đã có rồi
mà còn muốn nói một điều gì mới mẻ
Vị ngữ 2
b) Không,
b) Không, lời gửi của một Nguyễn Du, một Tôn-xtôi cho lời gửi của một Nguyễn Du, một Tôn-xtôi cho
nhân loại phức tạp hơn, cũng phong phú và sâu sắc hơn phức tạp hơn, cũng phong phú và sâu sắc hơn .
d)Tác phẩm Tác phẩm vừa là kết tinh của tâm hồn người sáng tác, vừa là kết tinh của tâm hồn người sáng tác,
vừa là sợi dây truyền cho mọi người sự sống mà nghệ sĩ mang trong lòng.
Trang 92 Trong những đoạn trích sau đây, câu nào là câu đặc biệt ?
a) Chợt ông lão lặng đi, chân tay nhủn ra, tưởng chừng như không cất lên được… Có tiếng nói léo xéo ở gian trên Tiếng mụ chủ… Mụ nói cái gì vậy? Mụ nói cái gì mà lào xào thế? Trống ngực ông lão đập thình thịch
(Kim Lân, Làng)b)
b) Không hiểu sao nói đến đây, bác lái xe lại liếc cô gái Cô bất giác đỏ mặt lên.
- Một anh thanh niên hai mươi bảy tuổi ! Đây là đỉnh Yên Sơn, cao hai nghìn sáu trăm mét Anh ta làm công tác khí tượng kiêm vật lý địa cầu
trăm mét Anh ta làm công tác khí tượng kiêm vật lý địa cầu
(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
c) Tôi bỗng thẫn thờ, tiếc không nói nổi Rõ ràng tôi không tiếc những viên đá Mưa xong thì tạnh thôi Mà tôi nhớ cái gì đấy, hình như mẹ tôi, cái cửa sổ, hoặc những ngôi sao to trên bầu trời thành phố […] Những ngọn điện trên quảng trường lung linh như những ngôi sao trong câu chuyện cổ tích nói về những xứ sở thần tiên Hoa trong công viên Những quả bóng sút vô tội vạ của bọn trẻ con trong một góc phố Tiếng rao của bà bán xôi sáng có cái mủng đội trên đầu…
Chao ôi, có thể là tất cả những cái đó Những cái đó ở thiệt xa Rồi bỗng chốc, sau một cơn mưa đá, chúng xoáy mạnh như sóng trong tâm trí tôi (Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
Trang 10Câu đặc biệt trong những đoạn trích :
a) - Có tiếng nói léo xéo ở gian trên
- Tiếng mụ chủ…
b)
b) - Một anh thanh niên hai mươi bảy tuổi !
c ) - Những ngọn điện trên quảng trường lung linh như những
ngôi sao trong câu chuyện cổ tích nói về những xứ sở thần tiên
- Hoa trong công viên
- Những quả bóng sút vô tội vạ của bọn trẻ con trong một góc phố
- Tiếng rao của bà bán xôi sáng có cái mủng đội trên đầu…
- Chao ôi, có thể là tất cả những cái đó
Trang 11II - CÂU GHÉP :
1.và 2 Hãy tìm câu ghép trong các đoạn trích sau đây ; chỉ ra các kiểu quan hệ về
nghĩa giữa các vế trong những câu ghép tìm được :
a)Tác phẩm nghệ thuật nào cũng xây dựng bằng những vật liệu mượn ỏ thực tại Nhưng nghệ sĩ không những ghi lại cái đã có rồi mà còn muốn nói một gì điều mới mẻ Anh gửi vào tác phẩm một lá thư, một lời nhắn nhủ, anh muốn đem một phần của mình góp vào đời sống chung quanh (Nguyễn Đình Thi, Tiếng nói của văn nghệ)
b) Tôi rửa cho Nho bằng nước đun sôi trên bếp than Bông băng trắng.Vết thương không sâu
lắm, vào phần mềm Nhưng vì bom nổ gần, Nho bị choáng Tôi tiêm cho Nho Nho lim dim mắt, dễ chịu… (Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
c) Ông lão vừa nói vừa chăm chắm nhìn vào cái bộ mặt lì xì của người bà con họ bên ngoại dãn ra vì kinh ngạc ấy mà ông lão hả hê cả lòng Ông thấy cái lăng ấy một phần như có ông
d) Những nét hớn hở trên mặt người lái xe chợt duỗi ra rồi bẵng đi một lúc, bác không nói gì nữa Còn nhà họa sĩ và cô gái cũng nín bặt, vì cảnh trước mắt hiện lên đẹp một cách kì lạ Nắng bây giờ bắt đầu len tới, đốt cháy rừng cây
(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa) e) - Ô ! Cô còn quên chiếc mùi soa này !
Anh thanh niên vừa vào, kêu lên Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái (Ng.Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
Trang 121.và 2. Câu ghép trong các đoạn trích và các kiểu quan hệ về nghĩa giữa các vế trong những câu ghép tìm được :
a) Anh gửi vào tác phẩm một lá thư, một lời nhắn nhủ, anh muốn
đem một phần của mình góp vào đời sống chung quanh.
Quan hệ bổ sung b) Nhưng vì bom nổ gần, Nho bị choáng
Quan hệ nguyên nhân c) Ông lão vừa nói vừa chăm chắm nhìn vào cái bộ mặt lì xì của người bà con họ bên ngoại dãn ra vì kinh ngạc ấy mà ông lão hả hê cả lòng.
Quan hệ bổ sung d) Còn nhà họa sĩ và cô gái cũng nín bặt, vì cảnh trước mắt hiện lên đẹp một cách kì lạ
Quan hệ nguyên nhân e) Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái.
Quan hệ mục đích
Trang 13
3 Quan hệ về nghĩa giữa các vế trong những câu ghép sau đây là quan hệ gì
đây là quan hệ gì ?
a) Anh mong được nghe một tiếng “ba” của con bé, nhưng con bé chẳng bao giờ chịu gọi
(
(Nguyễn Quang Sáng, Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà )
Quan hệ tương phảnQuan hệ tương phản
b) Ông xách cái làn trứng, cô ôm bó hoa to.
(
(Nguyễn Thành Long, Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa )
Quan hệ bổ sung
c) Giá mà anh ấy còn, anh ấy sẽ làm thêm được bao nhiêu là việc nũa ! (Đỗ Chu, ( Đỗ Chu, Mùa cá bột )
Quan hệ điều kiện – giả thiết Quan hệ điều kiện – giả thiết
Trang 144 Từ mỗi cặp câu đơn sau đây, hãy tạo ra những câu ghép chỉ các kiểu quan hệ nguyên nhân, điều kiện, tương phản, nhượng bộ (theo chỉ dẫn) bằng quan hệ từ thích hợp.
Trang 15Quả bom tung lên và nổ trên không Hầm của Nho bị sập.
Nguyên nhân :
Vì quả bom tung lên và nổ trên không, (nên) hầm của Nho bị sập.
Tương phản:
Quả bom nổ khá gần
Quả bom nổ khá gần nhưng nhưng hầm của Nho không bị sập.
Quả bom nổ khá gần Hầm của Nho không bị sập.
Điều kiện :
Nếu quả bom tung lên và nổ trên không thì hầm của Nho bị sập.
Nhượng bộ:
Hầm của Nho không bị sập
Hầm của Nho không bị sập tuy tuy quả bom nổ khá gần quả bom nổ khá gần.
Trang 16III – BIẾN ĐỔI CÂU BIẾN ĐỔI CÂU :
Dường như vật duy nhất vẫn bình tĩnh, phớt lờ mọi biến động chung là chiếc kim đồng hồ Nó chạy, sinh động và nhẹ nhàng, đè lên những con số vĩnh cửu Còn đằng kia, lửa đang chui bên trong cái dây mìn, chui vào ruột quả bom.
Quen rồi Một ngày chúng tôi phá bom đến năm lần Ngày nào ít:
ba lần.
(Lê Minh Khuê, ( Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
2 Trong các đoạn trích sau đây (trích từ truyện ngắn Những ngôi sao xa xôi
của Lê Minh Khuê), những câu nào vốn là một bộ phận của câu đứng trước được tách ra? Theo em, tác giả tách câu như vậy để làm gì?
a) Đơn vị thường ra đường vào lúc mặt trời lặn Và làm việc có khi suốt đêm.a) Đơn vị thường ra đường vào lúc mặt trời lặn Và làm việc có khi suốt đêm
b) Thế là tối lại ra đường luôn Thường xuyên
c) Vỏ quả bom nóng Một dấu hiệu chẳng lành
3 Hãy biến đổi các câu sau đây thành câu bị động
a) Người thợ thủ công Việt Nam làm ra đồ gốm khá sớm.a) Người thợ thủ công Việt Nam làm ra đồ gốm khá sớm
b) Tại khúc sông này tỉnh ta sẽ bắc một cây cầu lớn
c) Người ta đã dựng lên những ngôi đền ấy từ hàng trăm năm trước
Trang 171 Câu rút gọn trong đoạn trích Câu rút gọn trong đoạn trích :
- Quen rồi
- Ngày nào ít: ba lần
- Ngày nào ít: ba lần.
2 Những câu vốn là một bộ phận của câu đứng trước được tách ra
được tách ra :
a) Và làm việc có khi suốt đêm.
b) Thường xuyên.
c) Một dấu hiệu chẳng lành.
b) Một cây cầu lớn sẽ được tỉnh ta bắc qua tại khúc sông này.
năm trước.
Tác giả tách câu như vậy để nhấn mạnh nội dung của bộ phận câu được tách ra
Tác giả tách câu như vậy để nhấn mạnh nội dung của bộ phận câu được tách ra
Trang 18Thảo luận nhóm( 2 em/ nhóm – thời gian : 3phút)
tiếp Đặc điểm hình thức và chức năng chính của từng kiểu câu ?
Thảo luận nhóm( 2 em/ nhóm – thời gian : 3phút)
tiếp Đặc điểm hình thức và chức năng chính của từng kiểu câu ?
Các kiểu câu ưÙng với mục đích giao tiếp
không có đặc điểm của các kiểu câu NV,
CT, CK
Chức năng chính : kể, miêu tả, …
Trang 19IV CÁC KIỂU CÂU ỨNG VỚI NHỮNG MỤC ĐÍCH GIAO TIẾP KHÁC NHAU:
1 Trong đoạn trích sau đây, những câu nào là câu nghi vấn? Chúng có được dùng để hỏi không?
Bà hỏi : - Ba con, sao con không nhận?Bà hỏi : - Ba con, sao con không nhận?
- Không phải - Đang nằm mà nó cũng giẫy lên.
- Sao con biết là không phải ? Ba con đi lâu, con quên rồi chứ gì ! (Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)
2 Trong các đoạn trích sau đây, những câu nào là câu cầu khiến? Chúng được dùng để làm gì?
a
a) Đứa con gái lớn gồng đôi thúng không bước vào Ông cất tiếng hỏi:
- Ở ngoài ấy làm gì mà lâu thế mày ?
Không để đứa con kịp trả lời, ông lão nhỏm dậy vơ lấy cái nón:
b) Nghe mẹ nó bảo gọi ba vào ăn cơm thì nó bảo lại :
- Thì má cứ kêu đi.
Mẹ nó đâm nổi giận quơ đũa bếp dọa đánh, nó phải gọi nhưng lại nói trổng :
- Vô ăn cơm !
Anh Sáu vẫn ngồi im, giả vờ không nghe, chờ nó gọi “Ba vô ăn cơm” Con bé cứ đứng trong bếp nói vọng ra :
- Cơm chín rồi !
Anh cũng không quay lại Con bé bực quá, quay lại mẹ và bảo :
- Con kêu rồi mà người ta không nghe.
Anh quay lại nhìn con vừa khe khẽ lắc đầu vừa cười (Nguyễn Quang Sáng, Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà )
3 Câu nói của anh Sáu trong đoạn trích sau đây có hình thức của kiểu câu nào (trần thuật, nghi vấn, cầu khiến hay cảm thán) ? Anh Sáu dùng nó để hỏi hay để bộc lộ cảm xúc ? Chỗ nào trong lời kể của tác giả xác nhận điều đó ?
Trong bữa cơm đó, anh Sáu gắp một cái trứng cá to để vào chén nó Nó liền lấy đũa xoi vào chén, để đó rồi bất thần hất cái trứng ra, cơm văng tung tóe cả mâm Giận quá và không kịp suy nghĩ, anh vung tay đánh vào mông nó và hét lên:
- Sao mày cứng đầu quá vậy, hả ? (Nguyễn Quang SángNguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)
Trang 201. Những câu nghi vấn trong đoạn trích và mục đích sử dụng :
- Ba con, sao con không nhận?
- Sao con biết là không phải ?
- Ba con đi lâu, con quên rồi chứ gì !
2 Những câu cầu khiến trong đoạn trích và mục đích sử dụng :
a) - Ở nhà trông em nhá !
- Đừng có đi đâu đấy
b) - Thì má cứ kêu đi
- Vô ăn cơm !
3 Câu nói của anh Sáu trong đoạn trích :
Sao mày cứng đầu quá vậy, hả Sao mày cứng đầu quá vậy, hả ?
có hình thức của kiểu câu nghi vấn Anh Sáu dùng nó để bộc lộ cảm xúc Điều này được xác nhận trong câu đứng trước ( lời kể của tác giả ) :
giả ) :“Giận quá và không kịp suy nghĩ, anh vung tay đánh vào mông nó và Giận quá và không kịp suy nghĩ, anh vung tay đánh vào mông nó và
hét lên : ”
dùng để hỏi dùng để hỏi
dùng để hỏi dùng để hỏi
dùng để khẳng định dùng để khẳng định
dùng để ra lệnh dùng để ra lệnh
dùng để ra lệnh dùng để ra lệnh
dùng để yêu cầu dùng để yêu cầu
dùng để mời dùng để mời