Bài giảng nhi khoa ngộ độc ở trẻ em

Đánh giá mức độ ngộ độc theo HARNACKĐộ 1 : nghi ngờ ngộ độc  Không rõ ràng  Nghi đã ăn, uống hoặc hít phải một chất có khả năng gây độc... Đánh giá mức độ ngộ độc theo HARNACKĐộ 2 : ng

NGỘ ĐỘC

1 MỞ ĐẦU

 Thường xảy ra ở trẻ nhỏ < 5 tuổi : 80%

 Xảy ra tại nhà

 Do uống nhầm, tai biến điều trị, tự tử, bị đầu độc …

Tác nhân

 Thuốc : an thần, hạ nhiệt, thuốc phiện…

dầu hôi, thuốc tẩy …

 Thực phẩm : cá nóc, nấm,

NGỘ ĐỘC LÀ GÌ ?

 Khi có bất kỳ chất nào có khả năng gây tổn hại, hủy hoại xâm nhập vào cơ thể ta gọi là ngộ độc Sự tổn thương này có thể :

 nhẹ : buồn nôn , nhức đầu

 nặng hay rất nặng : tử vong

BIỂU HIỆN NGỘ ĐỘC :

Phụ thuộc :

 thời gian tiếp xúc với độc chất

 lượng chất xâm nhập vào cơ thể

 thời gian độc chất được thải trừ ra khỏi cơ thể.

ĐƯỜNG VÀO GÂY NGỘ ĐỘC

 Đường tiêu hóa do uống hay nuốt phải

 Đường hô hấp do hít từ miệng hoặc mũi

tiêm chích

Tác hại của độc chất

Aûnh hưởng tại chổ :

 Đỏ da, mẫn đỏ, đau rát, phù, rộp da…

 Bỏng mắt, loét thủng giác mạc…

 Bỏng miệng, niêm mạc họng, thực quản, dạ dày, ruột Đau bụng, ói mữa, tiêu chảy…

 Nghẹt thở, phù phổi, viêm phổi…

Tác hại của độc chất

Aûnh hưởng toàn thân :

 Gây độc nhiều cơ quan

 Gây độc cơ quan đích

CHẨN ĐOÁN NGỘ ĐỘC

1. Hỏi bệnh sử

4. Điều trị thử

CHẨN ĐOÁN NGỘ ĐỘC: Hỏi bệnh sử

1. Tình huống ngộ độc

2. Chất gây ngộ độc

3. Ngộ độc một hay nhiều loại

4. Số lượng

5. Người phát hiện

6. Triệu chứng sau khi ngộ độc

7. Thời gian ngộ độc

8. Các biện pháp đã can thiệp

Triệu chứng của một số độc chất

Cholinergic

Nói nhảm Aûo giác

Dãn NT tăng

NĐ tăng

Đỏ da, khô da Giảm nhu động ruột Thuốc

phiện

Hưng phấn Hôn mê

Co nhỏ NT  hay

HA  hay

Triệu chứng của một số độc chất

Ngủ,

an thần

Lơ mơ Hôn mê

Co nhỏ NT , thở nông

NĐ 

HA 

Lảo đảo Rung giật nhãn cầu Nói ngọng

phenothiazin Lơ mơ

Hôn mê

Co nhỏ NĐ 

HA 

RL cường cơ Lảo đảo

Salicylat Mất

phương hướng Kích động

Dãn NĐ 

NT  vả thở sâu

Oùi mữa, nghẹt mũi Toan biến dưỡng

RL điện giải Hạ Kali máu

Dấu hiệu lâm sàng Chất gây ngộ độc

Thở nhanh Aspirin, Theophylline, Carbone monoxide, Cyanide

Thở chậm Ethanol, opium, barbituric, thuốc an thần

Toan chuyển hóa

(thở sâu) Ethanol, Carbone monoxide, Ethylen glycol

Nhịp tim nhanh Thuốc chống trầm cảm 3 vòng, chất cường giao cảm,

Amphetamin, Cocain

Nhịp tim chậm Thuốc chẹn , Digoxin, Clonidin

Hạ huyết áp Barbituric, benzodiazepin, Thuốc chẹn , opium, sắt,

phenothiazin, phenyltoine, Thuốc chống trầm cảm 3 vòng

Tăng huyết áp Amphetamin, chất cường giao cảm, cocain

Dấu hiệu lâm sàng Chất gây ngộ độc

Co đồng tử Opium, lân hữu cơ, phenothiazin

Dãn đồng tử Amphetamin, Atropin, carbamazepin, cocain, quinin,

Thuốc chống trầm cảm 3 vòng

Co giật Carbamazepin, lân hữu cơ, phenothiazin, Thuốc

chống trầm cảm 3 vòng

Hạ thân nhiệt Barbituric, Ethanol, phenothiazin

Tăng thân nhiệt Amphetamin, cocain, Ectasy, phenothiazin, salicylat

Phân loại theo mức độ nặng

 Độ 1 : bức rức, mất ngủ, đổ mồ hôi, đỏ da

 Độ 2 : kích thích, lẫn lộn, thở nhanh, tim nhanh,

Đánh giá mức độ ngộ độc theo HARNACK

 Độ 1 : nghi ngờ ngộ độc

 Độ 2 : ngộ độc tiềm tàng

 Độ 3 : ngộ độc nhẹ

 Độ 4 : ngộ độc nặng

 Độ 5 : ngộ độc chết người

Đánh giá mức độ ngộ độc theo HARNACK

Độ 1 : nghi ngờ ngộ độc

 Không rõ ràng

 Nghi đã ăn, uống hoặc hít phải một chất có khả năng gây độc

Đánh giá mức độ ngộ độc theo HARNACK

Độ 2 : ngộ độc tiềm tàng

 Đã ăn, uống hoặc hít phải một chất có khả năng gây độc nhưng chưa có biểu hiện ngộ độc

 Có thể nôn ói nhiều lần

Đánh giá mức độ ngộ độc theo HARNACK

Độ 3 : ngộ độc nhẹ

 Tăng hoặc giảm thân nhiệt

Đánh giá mức độ ngộ độc theo HARNACK

Độ 4 : ngộ độc nặng

 Hôn mê, co giật

Đánh giá mức độ ngộ độc theo HARNACK

Độ 5 : ngộ độc chết người

 Với những chất độc liều lượng cao dù áp dụng mọi biện pháp cũng không thể cứu chữa được

Đánh giá độ nặng theo IPCS - WHO

triệu chứng nhẹ, thoáng qua, tự giới

hạn

Triệu chứng rõ,

kéo dài

Triệu chứng nặng, đe dọa tính mạng

Đánh giá độ nặng theo IPCS – WHO

nhiều, đau nhiều.

hay bỏng độ 2-3 ít

Đánh giá độ nặng theo IPCS – WHO

Đánh giá độ nặng theo IPCS– WHO

THẦN KINH

NHẸ TRUNG BÌNH NẶNG

 lơ mơ, bức rức,

kích thích

 TT bó tháp nhẹ

RL giao cảm, phó

giao cảm nhẹ

Lẫn lộn, ảo giác, mê sảng

Co giật cục bộ

TT bó tháp rõ

 RL giao cảm, phó giao cảm rõ

 liệt cục bộ

 RL thị giác hay vị giác

 hôn mê sâu, ĐƯKT đau không chính xác hay không đáp ứng

 ức chế hô hấp

Kích thích quá mức

Co giật liên tục

Liệt toàn thân

Mù hay điếc

Đánh giá độ nặng theo IPCS – WHO

TIM MẠCH

riêng lẽ

nhanh nhịp xoang

Đánh giá độ nặng theo IPCS – WHO

ngắn

nước điện giải rõ

dài

nước điện giải nặng

nhiệt nặng

Đánh giá độ nặng theo IPCS – WHO

Đánh giá độ nặng theo IPCS – WHO

THẬN

và protein niệu (+)

protein niệu (+++)

Đánh giá độ nặng theo IPCS – WHO

Đánh giá độ nặng theo IPCS – WHO

Đánh giá độ nặng theo IPCS – WHO

Đánh giá độ nặng theo IPCS – WHO

MẮT

Đánh giá độ nặng theo IPCS – WHO

TẠI CHỔ

THÁI ĐỘ XỬ TRÍ

1. Đánh giá tình trạng tri giác

2. Thông đường thở, tránh tụt lưỡi

3. Đánh giá tình trạng hô hấp

4. Lấy dị vật trong miệng nếu có

5. Hô hấp miệng-miệng

6. Đánh giá tình trạng tuần hoàn

7. Nếu tim còn đập nhưng nạn nhân không thở : hô hấp

miệng –miệng

8. Nếu tim không đập : xoa bóp tim ngoài lồng ngực

Nạn nhân trong tình trạng nặng

THÁI ĐỘ XỬ TRÍ

một bên và đặt nạn nhân ở tư thế an toàn

muối sinh lý) bằng ly lớn cách mắt từ 5-10 cm Lập lại 15 phút sau Trong khi rửa mắt, nháy mắt càng nhiều càng tốt.

da và tóc trong 10 phút Sau đó rửa bằng xà phòng và nước không chà xát

CẤP CỨU CĂN BẢN : Các ưu tiên

TiÕp cËn SAFE

5 breaths

Check pulse

Start CPR Airway opening manoeuvres

Are you alright?

Tiếp cận an tòan (SAFE)

Shout for help

Approach with care

Free from danger Evaluate

• Gọi giúp đỡ

• Tiếp cận cẩn thận

• Lọai bỏ nguy hiểm

• Đánh giá

Thñ thuËt lµm th«ng ® êng thë

Naâng caèm

Thđ thuËt lµm th«ng ® êng thë Nhìn, nghe, cảm nhận

1 2

3

Dùng tay móc dị vật trong miệng trẻ là

TiÕp cËn SAFE

Check pulse

Start CPR

h¸u lµm sao Ch¸u cã sao kh«ng?

Thđ thuËt lµm th«ng ® êng thë Nhìn, nghe, cảm nhận

5 nhÞp thë hiƯu qu¶

Thổi ngạt

Nếu trẻ nhỏ : Miệng – Miệng mũi Trẻ lớn : Miệng - Miệng

Aán nhẹ sụn nhẫn đễ giảm khí vào dạ dày.

Kỹ thuật Cấp cứu hô hấp

• Thổi chậm

• Áp lực thấp nhất

• Đánh giá di động lồng ngực

TiÕp cËn SAFE

Start CPR

h¸u lµm sao Ch¸u cã sao kh«ng?

Thđ thuËt lµm th«ng ® êng thë Nhìn, nghe, cảm nhận

5 nhÞp thë hiƯu qu¶

KiĨm tra m¹ch

Kiểm tra mạch

Đánh giá: 10 giây.

TiÕp cËn SAFE h¸u lµm sao Ch¸u cã sao kh«ng?

Thđ thuËt lµm th«ng ® êng thë Nhìn, nghe, cảm nhận

5 nhÞp thë hiƯu qu¶

KiĨm tra m¹ch

B¾t ®Çu håi søc tim - phỉi

THỰC HIỆN XOA BÓP TIM NẾU

(xanh tái, giảm trương lực cơ không đáp ứng với HS).

Kỹ thuật ấn tim ở nhũ nhi

tay dưới đường

liên vú

(giữa và trỏ)

Kỹ thuật ấn tim ở nhũ nhi

dưới đường liên vú

Kỹ thuật ấn tim ở trẻ

nhỏ

tay trên mũi ức

 Hai khóat ngón tay

trên mũi ức

Kỹ thuật ấn tim ở trẻ lớn

Tần số ấn tim trẻ em

Infant 5:1Small Child 5:1

Large Child 15:2

Nhũ nhi

Trẻ nhỏ Trẻ lớn

Tần số ấn tim là 100 lần / phút

TiÕp cËn SAFE h¸u lµm sao Ch¸u cã sao kh«ng?

Thđ thuËt lµm th«ng ® êng thë Nhìn, nghe, cảm nhận

5 nhÞp thë hiƯu qu¶

KiĨm tra m¹ch

B¾t ®Çu håi søc tim - phỉi Gäi trung t©m cÊp cøu

THÁI ĐỘ XỬ TRÍ

Có thể dùng chất gây nôn như sirô IPECA :

 Dưới 1 tuổi : 1 ml/kg cân nặng

 Trên 1 tuổi : 15-20 ml

 Trên 12 tuổi : 30 ml

Sau đó đưa đến cơ sở y tế gần nhất

Nạn nhân không trong tình trạng nặng

Xử trí tại bệnh viện

Bốn nguyên tắc xử trí ngộ độc :

Xử trí tại bệnh viện: loại bỏ chất độc

Rửa dạ dày :

muối sinh lý 0,9%

Xử trí tại bệnh viện: loại bỏ chất độc

Rửa dạ dày :

ngộ độc thuốc diệt chuột là phosphore kẽm:

 rữa dạ dày bằng sulfat đồng trước (0,5g sulfat đồng

pha trong 5 lít nước)

 sau đó tiếp tục rữa với nước muối sinh lý.

Tube Faucher

DỤNG DỊCH RỬA DẠ DÀY



Dung dịch NaCl 0,9%

KỸ THUẬT RỬA DẠ DÀY

KỸ THUẬT RỬA DẠ DÀY

Kiểm tra vị trí ống thông

KỸ THUẬT RỬA DẠ DÀY

• Đổ nước vào dạ dày

Xử trí tại bệnh viện: loại bỏ chất độc

thuốc ngủ gây nghiện…

Xử trí tại bệnh viện: loại bỏ chất độc

 Các biến chứng thường gặp khi rửa dạ dày

Xử trí tại bệnh viện: trung hòa hoặc hấp phụ

 Liều tấn công :

 1g/kg cân nặng pha với 4 lần thể tích nước

 Liều tăng lên khi ngộ độc với chất kết hợp kém với than hoạt: kim loại nặng (chì, lithium) , thuốc diệt côn trùng (DDT, Malathion, N-acetyl carbamate), acid boric, Sulfate sắt, cyanide.

 Uống hay bơm qua ống thông dạ dày ngay sau khi rửa dạ dày.

Than hoạt

Xử trí tại bệnh viện: trung hòa hoặc hấp phụ

 Liều duy trì : bằng phân nửa liều tấn công Dùng mỗi 4-6 giờ cho đến khi tiêu phân đen hoặc trong 24 giờ.

Than hoạt – độc tố

Không hấp thu vào máu Thải theo phân

THAN HOẠT

Mạch máu Ruột Độc tố

Than họat

THAN HỌAT Chỉ định

Hầu hết chất gây ngộ độc

Ngộ độc Paraquat

Xử trí tại bệnh viện: chất đối kháng

Chlopromazine

Thioridazine

Duy trì : 75mg/kg mỗi 4 giờ Tổng cộng 17 liều

kháng Chỉ dùng trong trường hợp nặng : 1-2mg/kg TB

Xử trí tại bệnh viện: chất đối kháng

0,02-0,05mg/kg TM mỗi 15 phút cho đến khi thấm Atropine

20-50mg/kg TTM

chậm Loại 8% : 3-5ml/kg TTM chậm

Xử trí tại bệnh viện: chất đối kháng

N-Acetylcystein đường tĩnh mạch

Liều đối kháng Glucose 5%

15 phút

4 giờ

16 giờ

Xử trí tại bệnh viện: chất đối kháng

Pralidoxim (PAM)

 20 – 50mg/kg/ lần (tối đa1g) pha trong 100ml NaCl 0,9% TTM trong 30-60 phút,

 Lập lại sau 1-2 giờ nếu chưa cải thiện hô hấp

 Liều kế tiếp cách mỗi 10-12 giờ cho đến khi mất các biểu hiện Nicotinic.

Xử trí tại bệnh viện: chất đối kháng

ATROPINE

 0,02 – 0,05 mg/kg/lần TM

 giữ nguyên liều cũ nhưng TM mỗi 30 phút

 giữ nguyên liều cũ nhưng TM mỗi 1 giờ, nhưng thường pha và TTM mỗi giờ, khi có dấu hiệu thấm Atropin thì giảm ¼ liều đang dùng.

Xử trí tại bệnh viện: Tăng thải chất độc

Có 8,3mEq Mg ++ /1g muối

Có 16mEq Mg ++ / 1g muối

Dùng như than hoạt Có thể gây mất nước và RL điện giải

Gây TC bằng kích thích nhu động ruột Có thể dùng tọa dược

Xử trí tại bệnh viện: Tăng thải chất độc

Tăng thải qua nước tiểu

 Nước đưa vào cơ thể phải  1,5-2 lần nhu cầu hàng ngày để lượng nước tiểu đạt 3-6ml/kg/giờ Chỉ có hiệu quả nếu tác nhân gây ngộ độc thải ra bằng đường thận.

 Toan hóa nước tiểu đối với ngộ độc chất kiềm yếu: Amphétamine, Chloroquine, Lidocaine, Quinidine

 Kiềm hóa nước tiểu đối với ngộ độc chất toan yếu: Phénobarbital, Salicylate, thuốc diệt cỏ Phénoxyacetate.

Xử trí tại bệnh viện: Tăng thải chất độc

Tăng thải qua thẩm phân phúc mạc

 Thẩm phân phúc mạc ít được dùng vì hiệu quả kém và chậm

 Thẩm phân máu : rất hiệu quả để lấy một số chất độc từ máu khi chất độc này có trọng lượng phân tử thấp, hòa tan trong nước, kết hợp kém với protéine, ít khuếch tán

PHÒNG NGỪA

 Tất cả ngộ độc trẻ em đều có thể phòng ngừa

 Các bậc cha mẹ cần quan tâm chăm sóc các cháu nhất là các trẻ ở lứa tuổi dậy thì, vì hầu hết các trường hợp ngộ độc ở lứa tuổi này là do tự tử, và các cháu nhỏ nhằm hạn chế tối đa các tác nhân gây ngộ độc cho trẻ

PHÒNG NGỪA

Thuốc để trên cao xa tầm với của trẻ