(Luận văn) thực trạng chăm sóc người bệnh đột quỵ não tại khoa nội thần kinh bệnh viện đa khoa tỉnh nam định

NGUYỄN TRANG LINH THỰC TRẠNG CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH ĐỘT QUỴ NÃO TẠI KHOA NỘI THẦN KINH BỆNH VIỆN ĐA KHOA TỈNH NAM ĐỊNH KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP NAM ĐỊNH – 2019 luan van tot nghiep download lu

Trang 1

NGUYỄN TRANG LINH

THỰC TRẠNG CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH ĐỘT QUỴ NÃO TẠI KHOA NỘI THẦN KINH BỆNH VIỆN ĐA KHOA TỈNH NAM ĐỊNH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

NAM ĐỊNH – 2019

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 2

NGUYỄN TRANG LINH

THỰC TRẠNG CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH ĐỘT QUỴ NÃO TẠI KHOA NỘI THẦN KINH BỆNH VIỆN ĐA KHOA TỈNH NAM ĐỊNH

Ngành : Điều dưỡng

Mã số : 7720301

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Giảng viên hướng dẫn: TS.BS TRƯƠNG TUẤN ANH

NAM ĐỊNH - 2019

Trang 3

các anh chị điều dưỡng tại bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định

Em xin được gửi lời cảm ơn tới Ban Giám hiệu, phòng Đào tạo Đại học, và Khoa y học lâm sàng đã tạo điều kiện thuận lợi cho em trong suốt thời gian làm khóa luận tốt nghiệp

Em chân thành cảm ơn thầy giáo TS BS Trương Tuấn Anh – Phó Hiệu trưởng, Trưởng khoa Y học lâm sàng – Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định, người đã hướng dẫn cho em trong suốt thời gian làm khóa luận hoàn thành tốt khóa luận này Một lần nữa em chân thành cảm ơn thầy và chúc thầy công tác tốt

Xin cảm ơn Ban lãnh đạo cùng toàn thể các anh chị nhân viên y tế tại khoa Nội thần kinh –Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định đã giúp đỡ em trong quá trình điều tra số liệu

Xin cảm ơn những người bệnh đã nhiệt tình hợp tác, giúp đỡ em để có những

dữ liệu quý báu để hoàn thành khóa luận này

Tuy nhiên vì kiến thức chuyên môn còn hạn chế và bản thân còn thiếu nhiều kinh nghiệm thực tiễn nên khóa luận không tránh khỏi những thiếu xót, em rất mong nhận sự góp ý, chỉ bảo thêm của quý thầy cô để khóa luận này được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Nam Định, ngày 20 tháng 06 năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Trang Linh

Trang 4

Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Nam Định, ngày tháng năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Trang Linh

Trang 5

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT DANH MỤC BẢNG DANH MỤC HÌNH ẢNH

I ĐẶT VẤN ĐỀ 1

II CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC TIỄN 3

A CƠ SỞ LÝ LUẬN 3

1 Định nghĩa 3

2 Phân loại 3

2.1.Nhồi máu não: 3

2.2.Xuất huyết não 4

3 Nguyên nhân: 4

4 Biểu hiện 6

4.1 Các triệu chứng cảnh báo đột quỵ 6

4.2 Các triệu chứng thần kinh khu trú 6

4.3 Các dấu hiệu cận lâm sàng 7

4.4 Các biểu hiện kết hợp khác 7

5 Điều trị 7

B CƠ SỞ THỰC TIỄN 9

1 Tình hình tai biến mạch máu não trên thế giới và Việt Nam: 9

2 Quy trình chăm sóc người bệnh sau đột quỵ não 11

2.1 Nhận định: 11

2.2 Chăm sóc về vận động 12

2.3 Chăm sóc, đề phòng các biến chứng về hô hấp 13

2.4 Chăm sóc về tiết niệu, bài tiết 13

2.5 Chăm sóc về giao tiếp 14

2.6 Chăm sóc chế độ dinh dưỡng 14

Trang 6

2.7 Vệ sinh thân thể 15

2.8 Chăm sóc, phòng chống loét 15

2.9 Giáo dục sức khỏe, tăng cường nhận thức về tự chăm sóc và phòng bệnh 16 III: LIÊN HỆ THỰC TIỄN 18

1.Thông tin chung 18

1.1 Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định 18

1.2 Khoa Nội thần kinh Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định 18

2 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu 19

2.1 Đối tượng nghiên cứu 19

2.2 Tiêu chuẩn lựa chọn 19

2.3 Tiêu chuẩn loại trừ 19

2.4 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 19

2.5 Thiết kế nghiên cứu 19

2.6 Xác định cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu 19

2.7 Phương pháp điều tra số liệu 19

2.8 Phương pháp phân tích số liệu 19

2.9 Đạo đức nghiên cứu 20

3 Thực trạng chăm sóc người bệnh đột quỵ não và đang được chăm sóc tại khoa Nội thần kinh Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định năm 2019 20

3.1 Đặc điểm chung về đối tượng nghiên cứu 21

3.2 Thực trạng về chăm sóc vận động 25

3.3 Thực trạng về chăm sóc hô hấp 26

3.4 Thực trạng về chăm sóc tiết niệu, bài tiết 27

3.5 Thực trạng về chăm sóc giao tiếp 27

3.6 Thực trạng về chăm sóc dinh dưỡng 28

3.7 Thực trạng về chăm sóc về vệ sinh cá nhân 30

3.8 Thực trạng về chăm sóc loét 31

3.9 Công tác chăm sóc về giáo dục sức khỏe phòng tái đột quỵ 32

3 Ưu, nhược điểm 33

3.1 Ưu điểm 33

3.2 Nhược điểm 33

Trang 7

IV GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT 35

1 Đối với bệnh viện 35

2 Đối với khoa nội thần kinh 35

3 Đối với cán bộ y tế 36

4 Đối với người bệnh 36

V KẾT LUẬN 37

1 Thực trạng chăm sóc người bệnh đột quỵ não đang điều trị nội trú tại khoa Nội thần kinh - bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định 37

2 Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh đột quỵ não đang điều trị nội trú tại khoa Nội thần kinh - bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định 38 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Trang 8

DANH MỤC CHỮ VIẾT

AVM - arteriovenuous malformation Dị dạng thông động tĩnh mạch WHO (World Health Organization) Tổ chức Y tế thế giới

Trang 9

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1: Đặc điểm nhân khẩu học của đối tượng nghiên cứu 21

Bảng 1.2: Đặc điểm lâm sàng 23

Bảng 1.3: Chăm sóc vận động 25

Bảng 1.4: Chăm sóc về hô hấp 26

Bảng 1.5: Chăm sóc về tiết niệu bài tiết 27

Bảng 1.6: Chăm sóc về giao tiếp 27

Bảng 1.7: Chăm sóc về dinh dưỡng 28

Bảng 1.8: Đánh giá nơi cung cấp thực phẩm chính của người bệnh 29

Bảng 1.9: Khảo sát chăm sóc vệ sinh thân thể 30

Bảng 1.10: Khảo sát chăm sóc vệ sinh răng miệng 30

Bảng 1.12: Công tác chăm sóc về giáo dục sức khỏe phòng tái đột quỵ 32

Trang 10

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 1: Các động mạch của não 5

Hình 2: Hai thể đột quỵ não 5

Hình 3: Các biểu hiện đột quỵ não 6

Hình 4: Hình ảnh CT của người bệnh đột quỵ não 7

Hình 5: Các vị trí thường bị loét do tỳ đè 15

Hình 6 Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định 18

Trang 11

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Đột quỵ não là một vấn đề lớn của y học các nước trong nhiều thập kỷ qua

đứng hàng thứ 3, chỉ sau bệnh ung thư và tim mạch Không chỉ vậy bệnh còn để lại nhiều di chứng nặng nề, đặc biệt là các di chứng về vận động Đó là gánh nặng không chỉ đối với người bệnh, gia đình, mà còn ảnh hưởng đến cả cộng đồng và quốc gia của họ

Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới năm 2002, tỷ lệ mắc đột quỵ não hàng năm là 350/100000 dân và có xu hướng ngày càng tăng Tại Việt Nam, tỷ lệ hiện mắc và mới mắc trung bình tương ứng là 116/100.000 dân và 28,25/100.000

[5,9].Theo thống kê của Bệnh viện Lão khoa trung ương một bệnh viện chuyên khoa đầu ngành về chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại Việt Nam cho thấy, hơn 16% người bệnh nội trú tại đây là người bệnh đột quỵ não Những năm gần đây, mỗi năm bệnh viện điều trị cho hơn 1000 người bệnh mắc bệnh này [2,3]

Với sự tiến bộ của y học, tuy tỷ lệ tử vong do đột quỵ não ngày càng giảm nhưng số lượng người bệnh bị tàn tật do đột quỵ lại có xu hướng tăng Mức độ di chứng phụ thuộc rất nhiều vào thời điểm, cách thức người bệnh được phát hiện, chẩn đoán, can thiệp và chăm sóc Điều trị người bệnh đột quỵ não trong giai đoạn sớm cần phải có sự kết hợp chặt chẽ, tích cực của cả bác sĩ và điều dưỡng Vì vậy bên cạnh việc điều trị theo quy trình chuẩn của bác sĩ, vai trò của người điều dưỡng trong chăm sóc người bệnh đột quỵ não ở chuyên khoa thần kinh là vấn đề hết sức quan trọng Nếu người bệnh được chăm sóc đúng và có chế độ tập luyện ngay từ giai đoạn sớm thì người bệnh sẽ giảm tối đa các di chứng, biến chứng nguy hiểm , giảm thời gian nằm viện, tiết kiệm chi phí và người bệnh sớm trở lại cuộc sống thường nhật của họ

Trong một nghiên cứu tổng kết mới đây của Bo Norrving đã khẳng định sự giảm đáng kể tỷ lệ tử vong (giảm 3% tỷ lệ tuyệt đối), tỷ lệ sống phụ thuộc (tăng 5% tỷ lệ người bệnh sống sót có thể sống độc lập) và nhu cầu phải chăm sóc trong bệnh viện (giảm 2%) đối với những người bệnh được điều trị, chăm sóc trong đơn nguyên chuyên vềđột quỵ não so với những người bệnh được điều trị trong các

Trang 12

khoa khác của bệnh viện đa khoa Tất cả người bệnh, bất kể tuổi, giới, thể đột quỵ não hoặc mức độ trầm trọng của bệnh khác nhau, đều thu được lợi ích khi điều trị trong đơn nguyên đột quỵ não Kết quả này đã được khẳng định từ những nghiên cứu quan sát trên một số lượng lớn người bệnh trong thực hành hàng ngày Việc điều trị, chăm sóc chuyên sâu từ sớm tại đơn nguyên đột quỵ não có thể cải thiện chất lượng cuộc sống của người bệnh, và sự cải thiện vẫn tiếp tục kéo dài trong vài năm

Y học ngày càng tiến bộ không ngừng, các phương tiện chẩn đoán và điều trị hiện đại giúp cho việc chẩn đoán chính xác, điều trị hiệu quả, chăm sóc tốt hơn Hiện nay công tác chăm sóc người bệnh đột quỵ não của điều dưỡng đã được các trung tâm điều trị về thần kinh trên thế giới áp dụng rộng rãi Ở Việt Nam cũng đã

áp dụng từ lâu công tác chăm sóc người bệnh đột quỵ não Tuy nhiên, do điều kiện kinh tế hạn hẹp nên cơ sở hạ tầng của đa số các bệnh viện còn thiếu thốn Kiến thức về đột quỵ não của người dân cũng còn hạn chế cho nên sự chăm sóc đối với người bệnh chưa được kịp thời và toàn diện Hậu quả là tỷ lệ tử vong và tàn tật của người bệnh tai biến mạch não còn cao Với mong muốn tìm hiểu về lĩnh vực

chăm sóc người bệnh đột quỵ não, em thực hiện đề tài:“Thực trạng chăm sóc

người bệnh đột quỵ não tại khoa Nội thần kinh - Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định”nhằm mục tiêu sau:

1 Mô tả thực trạng chăm sóc người bệnh đột quỵ não tại khoa Nội Thần kinh - Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định

2 Đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh đột quỵ não tại khoa Nội Thần kinh - Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định

Trang 13

II CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC TIỄN

A CƠ SỞ LÝ LUẬN

1 Định nghĩa Theo tổ chức y tế thế giới (WHO) đột quỵ não hay còn gọi là tai biến mạch máu não được định nghĩa như sau: Đột quỵ não là một hội chứng lâm sàng được đặc trưng bởi sự khởi phát đột ngột của các triệu chứng biểu hiện tổn thương của não (thường là khu trú), tồn tại trên 24 giờ hoặc người bệnh tử vong trước 24 giờ Những triệu chứng thần kinh khu trú phù hợp với vùng não do động mạch bị tổn thương phân bố, loại trừ nguyên nhân chấn thương

Tổ chức y tế thế giới cũng định nghĩa, đột quỵ não là khi người bệnh có biểu hiện rối loạn nặng chức năng thần kinh như hôn mê, liệt nửa người, nuốt sặc , xuất hiện nhanh, đột ngột Các rối loạn chức năng này tồn tại quá 24h giờ Đột quỵ não

có thể liên quan tới thời tiết bởi gặp rải rác quanh năm nhưng tập trung vào vào các tháng 6, 10, 11, 2 và 3, đặc biệt trong những dịp chuyển mùa Bệnh thường gặp nhiều về ban ngày chiếm khoảng 73,5%

Tai biến mạch máu não (TBMMN) là các thiếu sót thần kinh với các triệu chứng khu trú hơn là lan tỏa xảy ra đột ngột do mạch máu não (động mạch, mao mạch và hiếm hơn là tĩnh mạch) bị vỡ hoặc bị tắc mà không do chấn thương sọ não [1]

Đột quỵ não hay TBMMN là tình trạng rối loạn khu trú chức năng não tiến triển nhanh, trên lâm sàng thường do mạch máu nuôi dưỡng một vùng bị tắc hoặc

vỡ làm vùng não đó bị tổn thương hậu quả là vùng cơ thể do vùng não đó chi phối

bị rối loạn hoạt động[1]

2 Phân loại Căn cứ vào nguyên nhân gây bệnh, đột quỵ não được chia ra 2 thể nhồi máu não và xuất huyết não

2.1.Nhồi máu não:

Một cơn nhồi máu não có thể xảy ra theo hai cách:

 Đột quỵ do nghẽn mạch Nếu máu đông hình thành ở một nơi nào đó trong cơ thể (thường là ở tim),

nó có thể di chuyển theo dòng máu đến não Một khi tới não, cục máu đông di

Trang 14

chuyển đến mạch máu có kích thước nhỏ hơn nó Nó sẽ mắc kẹt ở đó và khiến máu không đi qua được Các loại đột quỵ này được gọi là đột quỵ do nghẽn mạch

 Đột quỵ do máu đông tại chỗ Khi máu chảy qua động mạch, nó có thể để lại mảng cholesterol dính vào các thành bên trong của động mạch Qua thời gian, những mảng bám có thể tăng kích cỡ và sẽ làm hẹp hoặc tắc động mạch và ngăn máu đi qua Trong trường hợp đột quỵ, các mảng bám thường ảnh hưởng đến các động mạch lớn ở cổ đưamáu đến não Đột quỵ bị gây ra theo cách này được gọi là đột quỵ do máu đông tại chỗ

2.2.Xuất huyết não: Là sự vỡ mạch tại thành mạch trong não

Nó làm máu bị rò rỉ vào trong não, không cung cấp được ô-xy và chất dinh dưỡng Đột quỵ chảy máu có thể bị gây ra bởi nhiều chứng rối loạn ảnh hưởng đến mạch máu, bao gồm tình trạng cao huyết áp kéo dài và chứng phình động mạch não

Phình động mạch là điểm yếu hoặc mỏng trên thành mạch máu Các điểm yếu gây ra phình động mạch thường có từ lúc sinh Phình động mạch phát triển trong một số năm và thường không gây ra vấn đề gì có thể phát hiện được cho đến khi chúng vỡ ra

Dị dạng thông động tĩnh mạch (arteriovenuous malformation - AVM) là một khối lộn xộn các mạch máu (động mạch và tĩnh mạch) Nó có thể xảy ra bất

cứ nơi nào trong cơ thể bao gồm cả não AVM thường có từ lúc sinh Nó có thể là

do bạn lớn lên, các mạch máu to lên và yếu đi Nếu dị dạng động tĩnh mạch nằm trong não và các thành mạch máu vỡ, bạn sẽ bị chảy máu não

3 Nguyên nhân:

Cơn đột quỵ xảy ra khi việc cung cấp máu đến não bị gián đoạn Máu được đưa tới não thông qua mạch máu, được gọi là động mạch Máu có chứa ô-xy và các chất dinh dưỡng quan trọng cho các tế bào não của bạn Dòng máu có thể bị gián đoạn hoặc ngừng di chuyển trong động mạch do động mạch bị tắc nghẽn (nhồi máu não) hoặc bị vỡ (chảy máu não) Khi các tế bào não không nhận đủ ô-xy hoặc các chất dinh dưỡng, chúng sẽ chết Khu vực não bị tổn thương được gọi là ổ nhồi máu não

Trang 15

Hình 1: Các động mạch của não

Các tế bào não thường chết rất nhanh sau khi khởi phát đột quỵ Tuy nhiên, một số có thể kéo dài một vài giờ nếu việc cung cấp máu không bị cắt đứt hoàn toàn Nếu máu tiếp tục được cung cấp trở lại trong vài phút hoặc vài giờ sau khi đột quỵ, một số tế bào có thể phục hồi Nếu không, chúng cũng sẽ chết

Hình 2: Hai thể đột quỵ não

Trang 16

4 Biểu hiện 4.1 Các triệu chứng cảnh báo đột quỵ

Nếu tự nhiên đang trong tình trạng sức khỏe bình thường mà thấy các triệu chứng sau thì có khả năng rất cao bạn đang bị đột quỵ:

Hình 3: Các biểu hiện đột quỵ não

4.2 Các triệu chứng thần kinh khu trú

- Các triệu chứng vận động

* Liệt hoặc biểu hiện vụng về nửa người hoặc một phần cơ thể

* Liệt đối xứng

* Nuốt khó (cần có thêm triệu chứng khác kết hợp)

- Rối loạn thăng bằng

- Rối loạn ngôn ngữ:

* Khó khăn trong việc hiểu hoặc diễn đạt bằng lời nói Khó khăn khi đọc, viết

* Khó khăn trong tính toán Nói khó (cần có thêm triệu chứng khác kết hợp)

- Các triệu chứng cảm giác, giác quan:

* Cảm giác thân thể (rối loạn cảm giác từng phần hoặc toàn bộ nửa người)

* Thị giác (mất thị lực một hoặc cả hai bên mắt, bán manh nhìn đôi kết hợp với triệu chứng khác)

- Các triệu chứng tiền đình: Cảm giác chóng mặt quay cuồng, nôn hoặc buồn nôn

Trang 17

- Các triệu chứng tư thế hoặc nhận thức: Khó khăn trong việc mặc quần áo, chải tóc, đánh răng, rối loạn định hướng không gian, gặp khó khăn trong việc mô phỏng lại

- Các triệu chứng thần kinh khác: Rối loạn ý thức, rối loạn cơ vòng, rối loạn tâm

- Bệnh xảy ra ở tuổi trên 50 trở lên

- Người bệnh có biểu hiện xơ vữa động mạch, cao huyết áp, tiểu đường, có bệnh tim mạch

- Tắm lạnh, căng thẳng tâm lý, hoặc thể xác, sau uống bia-rượu

5 Điều trị Người bệnh đột quỵ não càng được điều trị sớm càng tốt Tốt nhất là được cấp cứu trong 6h đầu sau cơn đột quỵ, việc điều trị có thể chia ra làm 2 giai đoạn:

- Giai đoạn cấp(Hồi sức toàn diện): Trong giai đoạn này người bệnh cần được

điều trị để đảm bảo duy trì các chức năng sống cơ bản như hô hấp, tuần hoàn…

Trang 18

Tiếp đó là điều trị đặc hiệu tùy theo nguyên nhân và loại đột quỵ: Thuốc tiêu huyết khối với trường hợp đột quỵ do tắc mạch và không có nguy cơ xuất huyết Phẫu thuật lấy máu tụ trong một số trường hợp xuất huyết não

- Giai đoạn ổn định: Điều trị chăm sóc nhằm phục hồi các chức năng như vận động, ngôn ngữ…

Trang 19

Theo hiệp hội tim mạch hoa kỳ ước tính mỗi năm có khoảng 500.000 người

Mỹ bị TBMMN lần đầu hoặc tái phát, trong đó có khoảng 150.000 trường hợp tử vong, chiếm 1/10 tổng số tử vong do mọi nguyên nhân Chi phí PHCN sau tai biến

ở Hoa Kỳ xấp xỉ 40 tỷ đô la [28,29]

Theo tài liệu của Tổ chức Y tế thế giới(Murray, 2008), hàng năm ước tính có tới 2,1 triệu người tử vong vì TBMMN tại châu Á, bao gồm 1,3 triệu người ở trung quốc, 448.000 ng ở ấn độ [28,29]

Theo báo cáo của Trung tâm Đột quỵ và nghiên cứu lâm sang Hàn Quốc (Hong và các cộng sự), hàng năm có khoảng 105.000 người mắc đột quỵ lần đầu tiên hoặc tái diễn và hơn 26000 người bệnh tử vong do đột quỵ, Như vậy, cứ khoảng 5 phút thì có một người đột quỵ và cứ 20 phút thì có một người tử vong do đột quỵ Cứ trong 10 người bệnh tử vong thì có một người chết do đột quỵ Ước tính rằng hiện nay có khoảng 795000 người trên 30 tuổi mắc đột quỵ não Chi phí chăm sóc người bệnh đột quỵ não ở Hàn Quốc là khỏang 3 tỷ đô la Mỹ vào năm

2005

Trong năm 2009 tại Hàn Quốc, đột quỵ nhồi máu não chiếm 76% tổng số người bệnh đột quỵ não Theo dõi trong 90 ngày từ khi đột quỵ, tỷ lệ tử vong do nhồi máu não chỉ chiếm 3-7%, trong khi tỉ lệ tử vong do xuất huyết não là 17%.[26]

Theo cơ sở dữ liệu medicare (tuổi >65), sau khi sống sót ra viện của người bệnh đột quỵ não Tỷ lệ tử vong trong 1 năm là 26,4% và tỷ lệ tử vong sau 5 năm

là 60%.[24]

Tỉ lệ giới trong điều tra ti lệ hiện mắc đột quỵ não ở Bắc Kinh nam/ nữ 1,28/1, Thượng Hải nam/nữ 1.1/1, Liễu Châu nam/nữ 1,39/1 và ở Hải Nam nam/nữ là 1/1,27.[27]

Trang 20

Ở Châu Âu, đột quỵ là nguyên nhân hàng thứ 2 gây sa sút trí tuệ, nguyên nhân hàng đầu gây động kinh ở người già và là nguyên nhân gây trầm cảm rất thường gặp[19, 21]

1.2 Tại Việt Nam:

Theo đánh giá của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2015) đột quỵ là nguyên nhân chính gây tử vong ở Việt Nam (21,7%) với tỷ lệ tử vong hàng năm là 150.000 (Health Grove, 2013)

Theo Lê Văn Thành và cộng sự, tỷ lệ hiện mắc trung bình hàng năm của tai biến mạch máu não là 416/100.000 dân, tỷ lệ mắc là 152/100.000 dân [10]

Tại Bệnh viện Hữu nghị, qua chụp cắt lớp vi tính từ 1991 – 1995, Hoàng Đức Kiệt đã phát hiện được 467 trường hợp nhồi máu não và 649 trường hợp chảy máu não trong sọ [13]

Năm 1991, Khoa Hồi sức cấp cứu Bệnh viện Bạch Mai đã tiếp nhận điều trị

120 người bệnh bị tai biến mạch máu não [11]

Tác giả Đàm Duy Thiên( 1999 ) nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ học đột quỵ não thời kỳ 1994 - 1999 tại quận Thanh Xuân, Hà Nội cho thấy, tỉ lệ hiện mắc

là 82,18/ 100.000 dân, tỉ lệ mới mặc trung bình hàng năm là 22, 78/ 100.000 dân,

tỉ lệ tử vong trung bình hàng năm là 9,28/ 100.000 dân Một số yếu tố nguy cơ hay gặp: Đột quỵ não tăng dần theo tuổi (trong đó nhóm tuổi trên 50 chiếm 86, 52 % , nam nhiều hơn nữ gấp 1,5 lần), tăng huyết áp 51,2%, vữa xơ động mạch 33,81% Đột quỵ não xảy ra quanh năm nhưng thường gặp vào những tháng thay đổi thời tiết và lạnh[15]

Năm 2007 - 2008, Trinh Viết Thắng đã nghiên cứu đặc điểm dịch tễ học của đột quỵ não tại tỉnh Khánh Hòa cho kết quả như sau tỉ lệ hiện mặc là 294,7/ 100.000 dân, tỉ lệ mới mặc là 96:210.000 dân, tỉ lệ tử vong là 43,8/ 100.000 dân và

tỉ lệ tử vong trên mặc của đột quỵ não là 11, 2 % Một số yếu tố nguy cơ chiếm tỉ

lệ cao là: tăng huyết áp 80,5 %, rối loạn lipid máu 32,8 %, đái tháo đường 32,8 %, hẹp động mạch cảnh 33,3%, nghiện rượu 23,4%, nghiện thuốc lá 29,9% Cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua 14,3% , một số bệnh tim mạch gây đột quỵ não 10,7% [14]

Tác giả Lê Văn Thính khi nghiên cứu 1.036 người bệnh tai biến mạch máu não trong mười năm (1981 – 1990), đã thấy tỷ lệ nhồi máu não là 76% [16]

Trang 21

Theo Nguyễn Văn Đăng và cộng sự, tỷ lệ hiện mắc là 98,44/100.000 dân, tỷ

lệ mới mắc là 36/100.000 dân và tỷ lệ tử vong là 27/100.000 dân, tỷ lệ tai biến mạch máu não của nam / nữ là 1,48/1 [8]

Kể từ tháng 9 năm 1997 đến tháng 6 năm 2000, tại Khoa Thần kinh Bệnh viện Bạch Mai đã tiếp nhận khoảng 1.220 người bệnh tai biến mạch máu não, tuổi

từ 11–89, trong đó tuổi từ 45 – 74 chiếm 67% các trường hợp [17]

Ước tính trong số những người còn sống sau đột quỵ não chỉ có khoảng 30% tự phục vụ bản thân được, 20-25% đi lại khó khăn cần sự giúp đỡ của người khác trong sinh hoạt 15-25% phải phụ thuộc hoàn toàn.[6,7]

25-Tỷ lệ di chứng nhẹ và vừa của tai biến mạch máu não là 68,42%, tỷ lệ di chứng nặng là 27,69%, trong đó di chứng về vận động chiếm 92,96% tổng số người bệnh liệt nửa người Tỷ lệ người tai biến mạch máu não đang sống tại cộng đồng có nhu cầu phục hồi chức năng là 94% [4]

2 Quy trình chăm sóc người bệnh sau đột quỵ não

2.1 Nhận định:

Người bệnh bị đột quỵ não thường diễn biến kéo dài, có thể ngày càng nặng dần tùy theo từng nguyên nhân và mức độ tổn thương, nhiều biến chứng rất nguy hiểm có thể đe dọa tính mạng người bệnh nếu chúng ta không điều trị và chăm sóc toàn diện Nhất là trong vấn đề chăm sóc, ở giai đoạn sớm việc chăm sóc chiếm vị trí quan trọng giúp phòng ngừa và làm giảm các biến chứng cho người bệnh trong

cả thời kỳ cấp tính cũng như về lâu dài

Nhận định người bệnh dựa vào các kỹ năng giao tiếp, hỏi bệnh, khám lâm sàng (nhìn, sờ, gõ, nghe)

- Các thông tin chung: họ và tên, tuổi, giới, nghề nghiệp, địa chỉ, ngày giờ vào viện

Trang 22

- Tri giác (điểm Glasgow): bình thường 15 điểm (mắt 4 điểm, lời nói 5 điểm, vận động 6 điểm)

- Dấu hiệu sinh tồn (mạch, nhiệt độ, huyết áp) 30 phút/lần, 1h/lần, 3h/lần, 2 lần/ ngày… tùy thuộc vào tình trạng của người bệnh

- Cải thiện tình trạng tưới máu não, đảm bảo tư thế phù hợp cho người bệnh

- Những người đã từng bị Đột quỵ não lần một thì nguy cơ bị Đột quỵ não lần hai

sẽ tăng lên gấp 2 lần Cần thực hiện chăm sóc phòng chống tái đột quỵ

Thực hiện y lệnh:

- Thuốc: Thuốc tiêm, thuốc uống, thời gian dùng thuốc, đường dùng,…

- Thực hiện các thủ thuật: Đặt sonde dạ dày, sonde tiểu,…

- Các xét nghiệm: sinh hoá, huyết học, vi sinh, chọc dò tủy sống, điện tim, điện não,…

2.2 Chăm sóc về vận động Vận động phục hồi chức năng cần được tiến hành sớm ngay khi tình trạng người bệnh cho phép: ý thức tỉnh, hô hấp bình thường, huyết áp ổn định Phục hồi

về vận động trong chăm sóc người bệnh sau tai biến mạch máu não phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của di chứng sau cấp cứu Trên thực tế, di chứng gặp phải nhiều nhất sau tai biến mạch máu não là tình trạng yếu liệt nửa người

Nếu người bệnh bị liệt nửa người

Mỗi ngày nên dành thời gian 30 phút giúp người bệnh vận động để tránh bị cứng khớp bằng các động tác: thay đổi tư thế nằm (nằm nghiêng sang trái, nghiêng sang phải, nằm ngửa), gập khớp gối, nâng khớp đùi, gập khuỷu tay, xoay cổ chân,

cổ tay Các động tác này cần kỹ thuật đúng, trước khi tự thực hiện ở nhà, người nhà người bệnh nên xem các bác sĩ hay y tá thực hiện trước để chăm sóc người bệnh tai biến mạch máu não hiệu quả hơn, tránh bị teo cơ, cứng khớp hay nặng hơn là viêm loét, hoại tử da

Trang 23

Trường hợp người bệnh vẫn có thể di lại được

Nên xem xét để người bệnh tự vận động ở nhà hay đi vật lý trị liệu hồi sức Nếu chọn tập ở nhà, mỗi ngày người bệnh cần vận động 30 phút với các bài tập nhẹ như đi lại trong nhà, có người nhà hỗ trợ đi bên cạnh Sau khi đi bộ nên thực hiện xoa bóp tay chân để tránh bị cứng khớp hay chuột rút, giúp máu lưu thông

2.3 Chăm sóc, đề phòng các biến chứng về hô hấp

Ở những người bệnh sau tai biến mạch máu não bị liệt thường có những bệnh

lý về đường hô hấp do nằm lâu và ít vận động như viêm phổi, tắc nghẽn đường thở

do ứ đọng đờm dãi Nên cho người bệnh ngồi dậy, vỗ rung vùng lưng hằng ngày để người bệnh dễ khạc được đờm dãi Ngoài ra vệ sinh đường hô hấp đều đặn và đúng cách cũng hạn chế các biến chứng về đường hô hấp của người bệnh một cách hiệu quả

Trước mỗi lần hút đờm dãi cần thực hiện vỗ rung lồng ngực cho người bệnh Thực hiện hút đúng theo kỹ thuật

Vỗ rung vùng ngực, lưng sẽ giúp người bệnh long đờm, tăng tuần hoàn ngoại biên

2.4 Chăm sóc về tiết niệu, bài tiết

Những ngày đầu khi người bệnh có rối loạn cơ tròn đái ỉa không tự chủ phải chú ý chăm sóc phòng ngừa nhiễm trùng tiết niệu Người bệnh có đặt sonde tiểu phải đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn, túi đựng nước tiểu phải kín, đặt túi nước tiểu phải thấp hơn giường nằm của người bệnh Kiểm tra thường xuyên để đảm bảo sonde không bị tắc, bị tuột

Đối với trường hợp lưu sonde, kẹp sonde 4h tháo kẹp 1 lần tránh hội chứng bàng quang bé, mất phản xạ đi tiểu tiện sau này

- Đổ túi đựng nước tiểu và rửa sạch hàng ngày để tránh tình trạng nhiễm khuẩn ngược dòng

- Theo dõi lượng nước tiểu từng giờ hoặc 24h (Theo y lệnh)

- Người bệnh đóng bỉm : Chú ý thay bỉm và vệ sinh sạch sẽ sau mỗi lần người bệnh đại tiểu tiện, ít nhất thay bỉm và vệ sinh 3 lần/ngày

Nếu tiêu chảy, báo bác sỹ, bù đủ nước, ăn đủ dinh dưỡng, vệ sinh sạch sẽ sau tiêu chảy…

Nếu táo bón thì chăm sóc: xoa bụng, uống nhiều nước Nếu không hiệu quả

Trang 24

báo bác sỹ sử dụng thuốc thụt tháo cho người bệnh Khi tình trạng người bệnh cho phép tạo phản xạ đại tiểu tiện cho người bệnh bằng cách 3-4 giờ/lần cho người bệnh ngồi bô tiểu tiện ngày 1 lần ngồi bô đại tiện vào giờ cụ thể

Khuyến khích người bệnh ăn các thực phẩm có tác dụng nhuận tràng nếu bị táo bón, uống đủ nước để gây cảm giác đầy trực tràng và bàng quang

Hàng ngày xoa day bụng dọc khung đại tràng cho người bệnh, hướng dẫn người bệnh luyện tập ngày nhiều lần bài tập co thắt bàng quang và trực tràng nếu tình trạng người bệnh cho phép

2.5 Chăm sóc về giao tiếp Với người bệnh có rối loạn phát âm như thất ngôn hoặc không phát âm được trước hết cần thay đổi cách thông tin với người bệnh bằng các phương pháp thông tin không lời qua dùng hình ảnh, chữ viết, ra hiệu nếu không liệt

Giai đoạn tiếp theo khi tình trạng người bệnh cho phép hướng dẫn người bệnh luyện tập thở, lấy hơi, tập nuốt, tập cơ lưỡi, tập bật hơi, tập phát âm

2.6 Chăm sóc chế độ dinh dưỡng

- Mỗi người bệnh cần đảm bảo 2500-3500 kcalo/ngày chia thành 6-8 lần/ngày

- Nuôi dưỡng bằng đường tĩnh mạch nếu người bệnh có chướng bụng, liệt ruột theo y lệnh

- Đối với người bệnh ăn qua sonde cần ăn nhiều bữa một ngày mỗi lần ăn không quá 300ml và cách nhau 3- 4h Bơm từ từ tránh nôn, sặc, thức ăn dễ tiêu hoá,

dễ hấp thu nhiều chất dinh dưỡng, trước khi ăn cần hút dịch dạ dày kiểm tra tình trạng tiêu hóa của người bệnh Tăng cường thêm các loại vitamin nhóm A,B,C bằng bơm nước hoa quả

- Ăn nhạt nếu tăng huyết áp, suy tim, suy thận…

- Đảm bảo đủ nước: lượng nước đưa vào cơ thể (uống, truyền) ước tính bằng

số lượng nước tiểu của người bệnh có trong 24h + (300-500ml) Nếu người bệnh có sốt, ra nhiều mồ hôi, thở máy cần cho thêm 500ml

- Nếu bệnh nhẹ, không rối loạn chức năng nuốt thì động viên bênh nhân ăn từ

từ, ăn ít một, ăn hết khẩu phần, vừa ăn vừa theo dõi nếu có dấu hiệu sặc báo ngay bác sỹ

- Chế biến thức ăn cho người bệnh ở dạng mềm và đặc (cháo, súp đặc), không

Trang 25

cho ăn thức ăn dạng lỏng khi có biểu hiện sặc trừ khi cho ăn qua sonde

- Ăn tăng cường các loại rau xanh quả tươi cung cấp nhiều vitamin A,B,C Tăng cường bổ xung protein trong chế độ ăn uống (nếu không có các bệnh kèm theo như suy thận, sơ gan mất bù…)

- Tư thế ăn: Cho người bệnh ăn ở tư thế ngồi trên giường hoặc ghế có tựa chắc chắn để tránh ngã, giúp người bệnh dễ nuốt và thức ăn dễ xuống dạ dày

2.7 Vệ sinh thân thể

- Vệ sing răng miệng, lau người: 2-3 lần/ ngày

- Thay ga, quần áo: ít nhất 1 lần/ngày

- Tắm, gội đầu: 3 ngày 1 lần

- Hướng dẫn sử dụng các chế phẩm vệ sinh an toàn hiệu quả với người bệnh

- BN hôn mê, có sonde tiểu, chọc dò tủy sống: Chăm sóc theo quy trình kĩ thuật

- Người bệnh có đặt sonde tiểu phải đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn, túi đựng nước tiểu phải kín, đặt túi nước tiểu phải thấp hơn giường nằm của người bệnh Kiểm tra thường xuyên để đảm bảo sonde không bị tắc, bị tuột

- Đổ túi đựng nước tiểu và rửa sạch hàng ngày

- Theo dõi lượng nước tiểu từng giờ hoặc 24h (Theo y lệnh)

- Người bệnh đóng bỉm : Chú ý thay bỉm và vệ sinh sạch sẽ sau mỗi lần người bệnh đại tiểu tiện, ít nhất thay bỉm và vệ sinh 3 lần/ngày

2.8 Chăm sóc, phòng chống loét

- Giữ ga giường khô, trở mình cho người bệnh 2h/lần

- Đảm bảo dinh dưỡng: 1-1,5g protid/kg/ngày

30-50 calo/kg/ngày

Hình 5: Các vị trí thường bị loét do tỳ đè

Trang 26

- Người bệnh bị Tai biến mạch máu não phải nằm đệm chống loét (đệm hơi, đệm nước , phao chống loét…) tuyệt đối không để da bị xây xước mất sự toàn vẹn của da

- Chăm sóc da thật cẩn thận, sạch sẽ nhất là vùng tỳ đè để ngăn ngừa loét, nhiễm khuẩn Hàng ngày rửa da thật sạch, nhẹ nhàng bằng xà phòng, lau da thật khô bằng khăn mềm và chất ngăn ngừa nhiễm khuẩn

- Xoa bóp, xoa bột talc vào các điểm tỳ đè để máu đến nuôi dưỡng các tổ chức

để phòng loét Bôi thuốc nước Sanyrene xịt ngày 1 lần vào chỗ da tỳ đè phỏng rộp nhưng không được bôi thuốc vào vết loét sau khi xịt cần xoa nhẹ

- Nếu người bệnh đã có vết loét: Cần cắt lọc tổ chức hoại tử, rửa sạch, thay băng vết loét khi thấm dịch Có thể đắp đường, đắp muối 10% vào vết loét

- Dinh dưỡng thật đầy đủ (đặc biệt không thể thiếu Protid), ăn nhiều đạm, Vitamin giúp cho việc phục hồi làm lành vết thương nếu đã bị loét hoặc phòng loét

do thiếu dinh dưỡng

2.9 Giáo dục sức khỏe, tăng cường nhận thức về tự chăm sóc và phòng bệnh

- Giáo dục truyền thông đến người bệnh và gia đình người bệnh biết được:

- Các nguyên nhân, các yếu tố thuận lợi gây đột quỵ não và cách phòng tránh

- Các biểu hiện khi cơn đột quỵ xuất hiện

- Chăm sóc và theo dõi người bệnh tai biến mạch máu não

- Hướng dẫn gia đình người bệnh biết cách tập thụ động cho người bệnh

- Chế độ ăn uống, thuốc men hàng ngày

- Xử lý kịp thời nếu có những dấu hiệu báo trước: nhức đầu, chóng mặt, ù tai,

tê chân tay…

4: QUY ĐỊNH VIỆC TỔ CHỨC KHÁM BỆNH, CHỮA BỆNH ĐỘT QUỴ TRONG CÁC CƠ SỞ KHÁM BỆNH, CHỮA BỆNH

Căn cứ Nghị định số 63/2012/NĐ-CP ngày 31 tháng 8 năm 2012 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Y tế;

Theo đề nghị của Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ trưởng Bộ

Y tế ban hành Thông tư quy định việc tổ chức khám bệnh, chữa bệnh đột quỵ trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh

Theo đó tùy theo điều kiện thực tế, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tổ chức một trong các hình thức khám bệnh, chữa bệnh đột quỵ sau đây:

Trang 27

1 Đội đột quỵ;

2 Đơn vị đột quỵ;

3 Khoa đột quỵ;

4 Trung tâm đột quỵ

Trang 28

III: LIÊN HỆ THỰC TIỄN

1.Thông tin chung 1.1 Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định

Hình 6 Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định

Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định là bệnh viện loại 1, đơn vị vệ tinh của bệnh viện Bạch Mai, Việt Đức Nằm trên diện tích 2,7 ha trong nội thành Nam Định, bệnh viện có quy mô 39 khoa phòng trong đó có 09 phòng chức năng, 09 khoa cận lâm sàng, 21 khoa lâm sàng Bệnh viện có nhiệm vụ khám chữa bệnh, nghiên cứu khoa học, đào tạo cán bộ, hợp tác quốc tế chỉ đạo tuyến và quản lý kinh tế y tế… 1.2 Khoa Nội thần kinh Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định

a) Lãnh đạo đương nhiệm Trưởng khoa:BsCKI: Nguyễn Quang Tuyến Phó khoa: Ths Bs: Phạm Thị Thúy

Điều dưỡng trưởng: CNĐD: Vũ Thị Thanh Trúc b) Tổ chức nhân sự

Tổng số nhân viên: 21 Trong đó: - Bác sỹ: 07 ( Ths:02, Bs đại học:05 )

- Điều dưỡng: 13 ( Đại học: 04, Cao đẳng: 01, Trung cấp: 08)

- Hộ lý : 01

Trang 29

c) Cơ sở hạ tầng Khoa nội thần kinh được chia làm 2 đơn nguyên: Đơn nguyên đột quỵ và Đơn nguyên các bệnh về thần kinh

Khoa có: - 1 phòng hành chính : nơi làm thủ tục, giấy tờ, giao ban…

- 1 phòng cấp cứu: nơi tiếp đón người bệnh vào viện

- 16 phòng bệnh với 79 giường điều trị Trong đó đơn nguyên đột quỵ có 40 giường điều trị

2 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu 2.1 Đối tượng nghiên cứu

Người bệnh được chẩn đoán là đột quỵ não và đang được chăm sóc tại khoa Nội thần kinh Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định

2.2 Tiêu chuẩn lựa chọn

- Người bệnh được chẩn đoán là đột quỵ não và đang được chăm sóc tại khoa

- Người bệnh đồng ý tham gia nghiên cứu

- Người bệnh có hồ sơ bệnh án ghi chép đầy đủ, rõ ràng 2.3 Tiêu chuẩn loại trừ

- Người bệnh từ chối tham gia nghiên cứu

2.4 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

- Thời gian: Từ 13/5/2019- 26/5/2019

- Địa điểm: Khoa Nội thần kinh Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định

2.5 Thiết kế nghiên cứu Nghiên cứu mô tả cắt ngang 2.6 Xác định cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu Mẫu nghiên cứu là 40 người bệnh được chẩn đoán là đột quỵ não và đang được chăm sóc tại khoa Nội thần kinh Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định

2.7 Phương pháp điều tra số liệu

- Sử dụng phiếu khảo sát (Phụ lục 1) để đánh giá thực trạng chăm sóc người bệnh đột quỵ tại khoa

- Phỏng vấn trực tiếp và quan sát 40 đối tượng nghiên cứu tại khoa Nội thần kinh Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định

2.8 Phương pháp phân tích số liệu

- Sau khi thu thập số liệu, các phiếu đánh giá và bảng kiểm được kiểm tra lại

Trang 30

để bảo đảm tính đầy đủ của các thông tin

- Xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS

- Tính tỉ lệ phần trăm (%) đơn thuần

2.9 Đạo đức nghiên cứu

- Đề tài nghiên cứu đã được sự đồng ý của trường Đại học Điều Dưỡng Nam Định, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định, Khoa Nội thần kinh và đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu được giải thích cụ thể về mục đích, nội dung nghiên cứu, đồng ý tham gia nghiên cứu

- Các thông tin thu thập được ghi nhận chỉ phục vụ cho mục đích nghiên cứu được bảo đảm bí mật

3 Thực trạng chăm sóc người bệnh đột quỵ não và đang được chăm sóc tại khoa Nội thần kinh Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định năm 2019

Qua khảo sát 40 người bệnh về kết quả chăm sóc người bệnh đột quỵ não đang được chăm sóc tại khoa Nội thần kinh Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định chúng tôi thu được kết quả như sau:

Tiêu đề	Thực trạng chăm sóc người bệnh đột quỵ não tại khoa nội thần kinh bệnh viện đa khoa tỉnh Nam Định
Tác giả	Nguyễn Trang Linh
Người hướng dẫn	TS.BS Trương Tuấn Anh
Trường học	Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định
Chuyên ngành	Y học lâm sàng
Thể loại	Khóa luận tốt nghiệp
Năm xuất bản	2019
Thành phố	Nam Định

Định dạng
Số trang	60
Dung lượng	1,12 MB