Bài phân tích 9+ chi tiết tác phẩm Vợ chồng A Phủ của nhà văn Tô Hoài (trừ phần mở bài, kết bài, khái quát, tổng kết). Mình là thí sinh thi THPTQG năm 2022 với số điểm Ngữ Văn là 9,5. Đây là bài phân tích mình tự làm trong suốt thời gian ôn thi mà mình rất tâm đắc. Hy vọng bài của mình có thể giúp cho các em khóa sau tham khảo. Nếu thấy hay và muốn xem full tài liệu, hy vọng các bạn hãy ấn tải về và ủng hộ cho công sức của mình nhé
Trang 1I Đêm tình mùa xuân ở Hồng Ngài:
Không phải từ những nét bút đầu tiên, ta đã có thể hiểu về con người nhân vật Mị trước kia, thế nhưng xuyên suốt câu chuyện, hình ảnh một cô Mị tươi tắn trước khi
về làm dâu nhà thống lí lại ngày càng hiện rõ Mị vốn là một cô gái xinh đẹp, yêu đời, có tài thổi sáo làm biết bao trai làng mê đắm Cô chăm chỉ, hiếu thảo với cha
mẹ và trên hết, cô mạnh mẽ, tự chủ, luôn khao khát tình yêu, hạnh phúc và được làm chủ cuộc đời mình Lẽ ra người con gái ấy phải được hưởng một cuộc sống bình yên, hạnh phúc Nhưng cũng như nàng Kiều, Mị không thoát khỏi kiếp "hồng nhan bạc phận" và phải bán mình, chấp nhận kiếp con dâu gạt nợ Những ngày đầu, cô đau đớn, uất ức và còn nghĩ đến việc ăn lá ngón tự tử Nhưng cũng chính vì chữ hiếu, vì thương cha mà Mị quăng nắm lá ngón ấy đi để quay lại chốn hang hùm miệng rắn, để rồi từ đây, những trang đời đẫm đầy nước mắt của cô bắt đầu
Mị bị hành hạ về thể xác, đầu độc về tinh thần để rồi chính cô cũng mất đi khả năng phản ứng với cuộc sống phi nhân tính: "tưởng mình cũng như con trâu, con ngựa", "chỉ còn biết đợi ngày rũ xương ở đây" Mị sống "như con rùa nuôi trong xó cửa", nhẫn nhục, vô hồn, không tức giận hay sợ hãi, sống trong cái buồng kín mít
"có một chiếc cửa sổ lỗ vuông bằng bàn tay" - thứ ngục thất giam cầm, nấm mồ chôn vùi tuổi thanh xuân mà có lẽ Mị khó lòng thoát ra được
Dù viết về tội ác của ách thống trị, về nỗi thống khổ trăm bề nhưng Tô Hoài không
để các nhân vật của mình mãi chìm trong đau đớn, tuyệt vọng Ông đã làm tròn trong ta một chữ tình, thứ tình cảm đặc biệt dành riêng cho người dân Tây Bắc Ông đã thổi vào hồn truyện những bản tình ca Tây Bắc nồng nàn mà trước hết, nó được ca lên trong đêm tình mùa xuân Một cô Mị tưởng chừng như đã khô héo, đã mãi phải "sống lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa", nhưng trong sâu thẳm tâm hồn cô vẫn luôn ẩn chứa một sức sống tiềm tàng, một khát vọng tự do, hạnh phúc
Nó vẫn luôn ở đó, như một mầm cây sâu trong lòng đất, một hòn than ủ trong tro lạnh mà chỉ cần một chút nước, một ngọn gió thoảng qua sẽ bùng lên mạnh mẽ Qua ba tác nhân: ngoại cảnh, tiếng sáo và men rượu, nhà văn đã đưa Mị trở lại với hiện thân của sức sống mãnh liệt Đánh thức con người Mị đầu tiên chính là ngoại cảnh, là không khí ngày xuân rực rỡ khắp các bản làng, núi rừng Tây Bắc Tô Hoài
đã khéo léo trong việc lựa chọn những chi tiết, hình ảnh đặc trưng nhất để gợi tả bầu không khí rộn ràng của mùa xuân Từ màu sắc rực rỡ của "cỏ gianh vàng ửng",
"những chiếc váy hoa đem ra phơi trên mỏm đá xòe như con bướm sặc sỡ", âm
Trang 2thanh sống động của "đám trẻ đợi Tết, chơi quay, cười ầm trên sân trước nhà" đến hình ảnh "tụ tập đánh pao, đánh quay, thổi sáo, thổi kèn", Tất cả đã tạo nên một bức tranh mùa xuân đẹp thơ mộng, rạo rực tình yêu, tràn đầy sức sống và cũng âm thầm gieo vào tâm hồn Mị những hạt giống đầu tiên của khát vọng tự do, hạnh phúc
Nếu nói "chi tiết là hạt bụi vàng của tác phẩm" thì ở đây, tiếng sáo chính là hạt bụi vàng quý giá ấy Có thể nói, tiếng sáo chính là tác nhân quan trọng nhất khiến cho
Mị bừng dậy sức sống, khát khao Khi nhắc đến tiếng sáo, ta nghĩ ngay đến những ngày hội của dân tộc thiểu số, nơi thanh niên chơi đùa, nam nữ gặp gỡ yêu đương Đối với Mị, tiếng sáo ấy lại mang ý nghĩa đặc biệt hơn, bởi nó gắn liền với phần quá khứ tươi đẹp trước kia, gợi nhớ bao kỉ niệm, ước mơ và khát vọng Nhà văn đã rất dụng công khi miêu tả tiếng sáo, từ chỗ "lấp ló ngoài đầu núi" đến "lửng lơ bay ngoài đường đường" và "dập dờn trong đầu Mị" Cùng với sự thu hẹp của không gian, khoảng cách tiếng sáo từ xa tới gần, từ mơ hồ tới rõ ràng, khát vọng hạnh phúc nơi Mị cũng ngày một lớn Tô Hoài đã gõ cửa tâm hồn Mị, trong thế giới thẩm cung âm thầm, lạnh lẽo năm ấy, để âm thanh tiếng sáo lay động, làm cho cô tỉnh giấc Mị không khỏi cảm thấy "thiết tha bổi hổi", bởi trái tim cô đang rung lên theo từng nhịp đập của tiếng sáo Cô thậm chí còn "nhẩm thầm bài hát của người đang thổi":
"Mày có con trai con gái rồi
Mày đi làm nương
Ta không có con trai con gái
Ta đi tìm người yêu."
Bài hát ấy đã lâu Mị không thổi, tiếng sáo ấy đã lâu Mị không nghe, nhưng cô vẫn nhớ rõ, chứng tỏ rằng tâm hồn Mị chưa bao giờ héo úa, khát khao hạnh phúc của
Mị vẫn luôn hiện hữu Mị như nhớ lại và mở lòng đón nhận những giai điệu tình yêu Tiếng sáo làm Mị mạnh mẽ hơn Nó khiến "con rùa lùi lũi" lâu nay cất tiếng nói, đánh dấu sự quay trở lại của ngôn ngữ Khi đọc "Chí Phèo" của Nam Cao, ta chứng kiến một anh Chí từng là quỷ dữ của làng Vũ Đại, nhưng chỉ với bát cháo hành của Thị Nở, một hòn than nhân tính nhỏ trong cái tro tàn, Chí bỗng cháy lên khát vọng làm người lương thiện Và đến với "Vợ chồng A Phủ", Tô Hoài cũng đã
Trang 3tìm được hòn than nhân tính ấy Chỉ có âm thanh tiếng sáo mới xuyên qua được bức tường dày, đẩy những cánh cửa thép, bước lên thúc gọi trái tim khô quạnh khiến nó hồi sinh Để rồi từ đây, con đường tìm lại cuộc sống tự do của Mị thực sự bắt đầu
Sau những tín hiệu đầu tiên từ tiếng sáo, Mị bỗng thay đổi đầy mạnh mẽ và táo bạo Cô lén lấy rượu ra uống Hành động này không có gì là lạ, nhất là vào dịp Tết khi mọi người trong nhà đều đang tưng bừng rượu thịt, nhưng nó đặc biệt ở cách nhà văn miêu tả: "uống ực từng bát" Mị uống mà như người chết khát, uống như
để dìm xuống, vơi đi tất cả những đắng cay, tủi hờn trong lòng Men rượu chính là chất xúc tác quan trọng đánh thức phần đời đã mất của Mị Và rồi cô lại nghe
"văng vẳng tiếng sáo gọi bạn đầu làng" Từ láy "văng vẳng" không chỉ dùng để miêu tả tiếng sáo ở đằng xa, mà nó còn gợi ra âm thanh của hoài niệm Mị như trở lại với cô gái tài năng, xinh đẹp thuở nào Người con gái ấy "sống về ngày trước" với bao nhiêu khát vọng tình yêu, hương vị tuổi trẻ Ngày đó, cô "uốn chiếc lá trên môi, thổi lá cũng hay như thổi sáo", tiếng sáo lay động lòng người khiến biết bao chàng trai mê đắm, "ngày đêm thổi sáo đi theo Mị" Việc sống về quá khứ cho thấy
Mị đã không còn thờ ơ với bản thân, sống một cuộc đời câm lặng nữa mà đang tìm cách thay đổi để vượt thoát Tuy vậy, Mị không ra đường đi chơi ngay Bằng sự dày dặn của một cây bút từng trải, Tô Hoài hoàn toàn có chủ ý khi lột tả tâm lí nhân vật bằng hành động đầy bất ngờ của Mị: cô "từ từ bước vào buồng" Vẫn là
Mị, vẫn trông ra cái ô cửa sổ trăng trắng ấy, nhưng lúc này đã có sự đổi khác Nếu trước kia cô nhìn nó bằng ánh mắt tuyệt vọng, buông xuôi, hoàn toàn chấp nhận bị giam thân cầm xác ở nơi này, thì bây giờ chính ô cửa ấy lại nhen nhóm lên trong
Mị khát vọng sống không thể mãnh liệt hơn Mị đang ngồi trong ngục thất, trong thứ địa ngục trần gian, mà ngoài ô cửa kia chính là thiên đường với tự do, tình yêu, hạnh phúc và tuổi trẻ phơi phới Điều đó thúc giục Mị, khiến Mị đau đáu khát vọng được tự do, mong muốn thoát khỏi gông cùm xiềng xích Mị vui sướng, hạnh phúc:
"thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui sướng như những đêm Tết ngày trước" Cô nhận thức được tuổi xuân, sức sống của mình: "Mị trẻ lắm Mị vẫn còn trẻ Mị muốn đi chơi" Ba câu đơn ngắn, sử dụng phép điệp cấu trúc cùng nhịp điệu dồn dập như gián tiếp nói lên cái gấp gáp đầy khát khao trong tâm tưởng của cô con gái người Mèo Ảo giác quá khứ mãnh liệt tới nỗi xóa mờ hết thảy những bất hạnh của hiện tại để cuối cùng, mị nhận thức sâu sắc được tình trạng phi lí trong cuộc hôn nhân giữa mình và A Sử Cô bị tước đoạt đi tự do: "A Sử không bao giờ
Trang 4cho Mị đi chơi, mà Mị cũng không thiết đi", nhất là "A Sử với Mị không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau" Còn gì cay đắng hơn một cuộc hôn nhân không tình yêu, giữa vợ và chồng không có lấy một sự gắn kết? Tất thảy những bất hạnh
mà Mị đã trải qua khiến cô dám chấp nhận cái chết để thoát khỏi kiếp sống đọa đày: "Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị sẽ ăn cho chết ngay, chứ không buồn nhớ lại nữa" Sự sống, cái chết ở Mị lúc này không còn nhòa mờ vào nhau nữa mà đã phân định rạch ròi Muốn chết, đó là biểu hiện mãnh liệt nhất của sự thức tỉnh lòng ham sống Đều là muốn chết, nhưng khác với cô Mị thờ ơ, vô cảm,
"chỉ đợi ngày rũ xương ở đây" trước kia, Mị của bây giờ sẵn sàng chết để được giải thoát Cô đã thoát ra khỏi tình trạng lầm lũi suốt bao năm nay
Ngay lúc cảm xúc đang căng tràn mãnh liệt nhất, những suy nghĩ, mong muốn giải thoát vốn chỉ tồn tại trong tâm tưởng Mị bỗng được hiện thực hóa bằng một loạt những hành động quyết liệt Tiếng sáo ấy lại xuất hiện, như một liều thuốc tinh thần giúp Mị đứng lên giành lại tự do: cô "quấn lại tóc, với tay lấy cái váy hoa vắt
ở phía trong vách", "đến góc nhà, lấy ống mỡ, xắn một miếng bỏ vào đĩa đèn cho sáng" Nhà văn quả thật vô cùng tinh tế khi miêu tả động thái này, bởi Mị không chỉ đơn thuần thắp lên ánh sáng cho căn phòng tăm tối, mà còn thắp lên ánh sáng
tự do, hạnh phúc cho chính cuộc đời mình Tất cả đều là những hành động tự phát những rất đỗi quyết liệt, vì nó đến từ một tâm hồn ham sống, ham tự do
Thế nhưng oan trái thay, ngọn lửa sống hiếm hoi ấy mới được nhen nhóm đã bị dập tắt một cách tàn nhẫn A Sử không cho Mị đi chơi, nó "xách cả một thúng sợi đay ra trói đứng Mị vào cột nhà Tóc Mị xõa xuống, A Sử quấn luôn tóc lên cột, làm cho Mị không cúi, không nghiêng đầu được nữa" Nhưng A Sử đâu có ngờ rằng, nó chỉ trói được thân xác Mị chứ không trói được tâm hồn cô đang phiêu du trong thế giới của riêng mình Ảo giác rạo rực vẫn nương theo tiếng sáo rập rờn
"đưa Mị đi theo những cuộc chơi", dìu Mị bay lên trên hoàn cảnh Chỉ đến khi
"vùng bước đi" rồi đau đớn nhận ra "tay chân đau không cựa được", Mị mới tỉnh lại và trở về với hiện thực phũ phàng Mị "chỉ còn nghe tiếng chân ngựa đạp vào vách" - khô khan, lạc lõng đến mức tàn nhẫn Bỗng chốc cô lại trở về với kiếp sống không bằng trâu ngựa Cả đêm Mị chìm đắm trong tâm trạng mê man, lúc mơ lúc tỉnh: "khắp người bị dây trói thít lại, đau nhức Lúc lại nồng nàn tha thiết nhớ" Mị nhớ về quá khứ, nhớ về phần đời tươi đẹp trước kia, rồi nhớ cả về người đàn bà từng bị trói đến chết trong nhà thống lí Người đàn bà ấy, rồi tiếp theo sẽ là Mị, số kiếp làm dâu nhà giàu rồi sẽ phải chết Nghĩ đến đây Mị sợ quá, "cựa quậy xem
Trang 5mình còn sống hay đã chết" Ý nghĩ về cái chết lúc này khiến Mị sợ, nó khác hẳn lúc Mị cầm lá ngón trên tay để chạy về quỳ xin bố, bởi cô hiểu ra rằng, kết cục của những người đàn bà sống trong cái nhà này, trong chế độ này, trong xã hội này đều phải như vậy Nhà văn Tô Hoài nhập vào thế giới dân tộc một cách tài tình Ngòi bút của ông lia sâu vào tận nội tâm thầm kín khi náo nức bâng khuâng, khi tủi hờn đau khổ của Mị để làm vang lên tiếng nói sâu thẳm trong tâm hồn nhân vật Sức sống của Mị được đặt trong một thử thách khắc nghiệt, qua đó nhà văn đã khẳng định một chân lí: dù lay lắt đói khổ, bị đày đọa đến cùng cực thì khát khao sống trong con người vẫn luôn âm ỉ cháy, chỉ chờ thời cơ là bùng lên mạnh mẽ Sức sống, khát vọng đã trở lại và cũng đã bị vùi dập tàn nhẫn, nhưng sau đêm hội mùa xuân ấy, có lẽ nó sẽ còn ám ảnh, thao thức trong Mị, dù chỉ là mơ hồ, xa thoảng, chờ ngày được thổi bùng lần nữa
II Đêm đông giải cứu A Phủ:
Không phải từ những nét bút đầu tiên, ta đã có thể hiểu về con người nhân vật Mị trước kia, thế nhưng xuyên suốt câu chuyện, hình ảnh một cô Mị tươi tắn trước khi
về làm dâu nhà thống lí lại ngày càng hiện rõ Mị vốn là một cô gái xinh đẹp, yêu đời, có tài thổi sáo làm biết bao trai làng mê đắm Cô chăm chỉ, hiếu thảo với cha
mẹ và trên hết, cô mạnh mẽ, tự chủ, luôn khao khát tình yêu, hạnh phúc và được làm chủ cuộc đời mình Lẽ ra người con gái ấy phải được hưởng một cuộc sống bình yên, hạnh phúc Nhưng cũng như nàng Kiều, Mị không thoát khỏi kiếp "hồng nhan bạc phận" và phải bán mình, chấp nhận kiếp con dâu gạt nợ Những ngày đầu, cô đau đớn, uất ức và còn nghĩ đến việc ăn lá ngón tự tử Nhưng cũng chính vì chữ hiếu, vì thương cha mà Mị quăng nắm lá ngón ấy đi để quay lại chốn hang hùm miệng rắn, để rồi từ đây, những trang đời đẫm đầy nước mắt của cô bắt đầu
Mị bị hành hạ về thể xác, đầu độc về tinh thần để rồi chính cô cũng mất đi khả năng phản ứng với cuộc sống phi nhân tính: "tưởng mình cũng như con trâu, con ngựa", "chỉ còn biết đợi ngày rũ xương ở đây" Mị sống "như con rùa nuôi trong xó cửa", nhẫn nhục, vô hồn, không tức giận hay sợ hãi, sống trong cái buồng kín mít
"có một chiếc cửa sổ lỗ vuông bằng bàn tay" - thứ ngục thất giam cầm, nấm mồ chôn vùi tuổi thanh xuân mà có lẽ Mị khó lòng thoát ra được Chỉ trong đêm tình mùa xuân, nơi sắc xuân, tiếng sáo và men rượu thúc giục, Mị mới trở lại với con người trước kia, biết khát khao tự do và hạnh phúc Cuộc trỗi dậy lần thứ nhất của
Trang 6Mị không thành, Mị cũng không thoát ra được cảnh tù ngục ở nhà thống lí nhưng ít nhất cô cũng được sống lại những khoảnh khắc tươi đẹp của tuổi trẻ Sức sống, khát vọng đã trở lại và cũng đã bị vùi dập tàn nhẫn, nhưng sau đêm hội mùa xuân
ấy, có lẽ nó sẽ còn ám ảnh, thao thức trong Mị, dù chỉ là mơ hồ, xa thoảng
Cuộc sống trong nhà thống lí Pá Tra không có chỗ cho tình thương và lương tri tồn tại Sau đêm tình mùa xuân, Mị lại quay về với con người lạnh lùng, vô cảm với tất
cả mọi người và với chính bản thân mình Trước người con trai bị trói ngay cạnh,
Mị vẫn thờ ơ, không đoái hoài mà "thản nhiên thổi lửa hơ tay", thậm chí còn nghĩ
"nếu A Phủ là cái xác chết đứng đấy, cũng thế thôi" Chúng ta hoàn toàn có thể trách, trách sao người con gái ấy lại tàn nhẫn, phũ phàng đến thế, những suy cho cùng, sau tất cả những đau khổ giằng xé, những đày đọa về cả thể xác lẫn tinh thần, cô gái lương thiện ngày xưa đã chết rồi, thay vào đó là một tâm hồn khô khốc, tê liệt Mùa đông trên các dẻo núi cao lạnh thấu xương, Mị thường dậy trở lửa hơ tay cho ấm, "nếu không có bếp lửa thì Mị cũng chết héo" Sau bao biến cố xảy ra, Mị không còn thiết tha với cuộc sống nữa, nhưng tại sao cô vẫn dậy thổi lửa hơ tay, phải chăng chính cô cũng đang nương nhờ ngọn lửa mà nuôi dưỡng một ước vọng mong manh nào đó? Mị dửng dưng, không bất bình cũng không sợ hãi khi bị A Phủ "đánh ngã xuống cửa bếp" nhưng đêm sau cô "vẫn ra sưởi như đêm trước" Dù rất mơ hồ nhưng có lẽ ngọn lửa là niềm tin duy nhất kéo Mị không đi tới tuyệt vọng
Dù viết về tội ác của ách thống trị, về nỗi thống khổ trăm bề nhưng Tô Hoài không
để các nhân vật của mình mãi chìm trong đau đớn, tuyệt vọng Ông đã làm tròn trong ta một chữ tình, thứ tình cảm đặc biệt dành riêng cho người dân Tây Bắc Ông đã thổi vào hồn truyện những bản tình ca Tây Bắc nồng nàn mà sau đêm tình mùa xuân, nó được ca lên lần thứ hai ở đêm đông khi Mị giải cứu cho A Phủ Thờ
ơ, vô cảm là vậy, nhưng cho đến đêm hôm sau, khi nhìn thấy "dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại" của A Phủ, Mị bỗng chốc ngỡ ngàng và thức tỉnh Một nhà phê bình văn học nổi tiếng đã từng nói: "Khi tình thương chạm vào trái tim thì cho dù sói đá cũng thành châu lệ" Quả thật, dòng nước mắt hiếm hoi của A Phủ đã khơi dậy tình thương ở một con người vốn tưởng đã chai sạn, tê liệt Nhà văn Tô Hoài thật biết đưa vào văn mình những gì tinh túy nhất, bởi nếu
"chi tiết là hạt bụi vàng của tác phẩm" thì dòng nước mắt của A Phủ chính là "hạt bụi vàng" quý giá ấy Một người con trai vốn khỏe mạnh, ngang tàng không sợ ai giờ lại hốc hác thê thảm, lặng lẽ khóc, khóc vì hấp hối, vì cái chết đang đến gần, và
Trang 7còn vì tủi nhục, cam chịu Giọt nước mắt của nỗi thống khổ, sự bất lực đến cùng cực không thể kiềm chế mà cứ thế tuôn ra Miêu tả dòng nước mắt bằng từ láy "lấp lánh", đối nghịch với hõm má xám đen, với cái tối tăm mù mịt của bóng tối, Tô Hoài đã làm hiện lên một hình ảnh không thể sống động hơn Giọt nước mắt của thân phận nô lệ cùng cực ấy không chỉ đơn thuần chảy trên gò má đen đúa của A Phủ, nó còn chảy vào trái tim Mị, phá tan lớp băng chai sạn bấy lâu nay Cô nhớ lại cảnh mình cũng từng bị trói, hiểu được cảnh "chết đau, chết đói, chết rét, phải chết" là như thế nào Cô cảm nhận nỗi đau của A Phủ bằng nỗi đau của chính mình
để rồi thương yêu, đồng cảm Mị phẫn uất nhớ tới cái chết của người đàn bà ngày trước, rồi nghĩ đến cái chết của A Phủ sắp tới Mị nhận ra nguyên nhân của tất cả
bi kịch chính là sự tàn bạo của cha con nhà thống lí Pá Tra Nỗi căm phẫn khiến Mị không thể kiềm chế: "Chúng nó thật độc ác!" Rồi Mị nhận thức được sự vô lí, bất công với A Phủ Cô nghĩ mình đã bị bắt cúng trình ma thì chỉ còn biết chờ chết ở đây, nhưng "người kia việc gì phải chết thế" Đi đến quyết định giải thoát cho A Phủ không hề dễ dàng với Mị, nhưng cuối cùng cô vẫn lựa chọn cứu sống anh, bởi
nó đến từ cảm giác bất bình, phẫn uất trước tội ác tày đình của lũ thống trị, đến từ
sự thức tỉnh lòng thương người, đồng cảm giữa những người cùng khổ và trên hết,
đó là sự vùng dậy tự phát, một lẽ tất nhiên khi con người phải sống quá lâu trong cái bức bách, khốn cùng của hoàn cảnh
Quyết định giải cứu người con trai đang đứng trên bờ vực cái chết kia, Mị hành động nhanh và dứt khoát: "rút con dao nhỏ cắt lúa, cắt đứt dây mây" Mị đã chính thức giải thoát cho con người khốn khổ kia rồi chính cô cũng hoảng hốt, không dám nghĩ mình lại làm một chuyện động trời đến thế Chỉ thì thào với A Phủ một tiếng "Đi ngay" rồi "Mị đứng lặng trong bóng tối" Câu văn được tách ra một dòng riêng biệt, đứng lẻ loi như chính tâm trạng ngổn ngang của Mị lúc này Trong Mị diễn ra một cuộc đấu tranh nội tâm: đi hay ở, sống hay chết, tự do hay nô lệ? Nhà văn Tô Hoài nhập vào thế giới dân tộc một cách tài tình Ngòi bút của ông lia sâu vào tận nội tâm thầm kín đầy tủi hờn đau khổ của Mị để làm vang lên tiếng nói sâu thẳm trong tâm hồn nhân vật Và cuối cùng, không gì có thể ngăn Mị tự giải thoát bản thân khỏi chốn địa ngục trần gian kia Sức sống mãnh liệt thôi thúc, Mị "vụt chạy ra Trời tối lắm Nhưng Mị vẫn băng đi Mị đuổi kịp A Phủ, đã lăn, chạy, chạy xuống tới lưng dốc Mị nói, thở trong hơi gió thốc lạnh buốt" Những câu văn ngắn cùng tám động từ mạnh, đầy gấp gáp như nâng bước đôi chân khao khát tự do của người con gái bản Mèo Những câu văn như mang hơi mát giải tỏa gánh nặng
Trang 8cho Mị mà cũng như cho cả người đọc Cô cuối cùng cũng cất tiếng nói xin được giải thoát: "A Phủ cho tôi đi Ở đây thì chết mất" Đã hai lần Mị sợ chết Nếu như lần đầu khi bị trói đứng, cô sợ hãi nghĩ đến cái chết của người đàn bà trước kia, lo cho số phận của mình nhưng lực bất tòng tâm thì giờ đây, cùng A Phủ, cô đã chính thức thoát khỏi kiếp nô lệ Bước trên cái nền đen thẫm của bóng đêm, trên cái lạnh buốt của hơi gió, hai con người khốn khổ nắm tay nhau vượt lên tăm tối, nghiệt ngã của số phận để hướng tới một tương lai tươi sáng Toàn bộ diễn biến tâm lí của
Mị trong đêm đông cứu A Phủ đã tạo nên bước ngoặt lớn trong cuộc đời của cả hai người Mị cắt một sợi dây mà xóa đi hai kiếp người nô lệ, cô không chỉ cắt đi sợi dây hữu hình để mang đến tự do cho một con người mà quan trọng hơn, cô đã cắt đứt cả sợi dây vô hình của thần quyền, của tục cúng trình ma bủa vây cô bấy lâu nay trong nhà thống lí Pá Tra Từ hình ảnh này, ta lại nhớ tới chị em Liên trong cảnh đợi tàu ở truyện ngắn "Hai đứa trẻ" của nhà văn Thạch Lam Có lẽ, với chị
em Liên nói riêng và người dân phố huyện nghèo nói chung, việc háo hức đợi chuyến tàu đi qua mỗi đêm đã là một phần không thể thiếu trong cuộc sống của họ Bởi lẽ đó là chuyến tàu từ Hà Nội về, chuyến tàu gợi lại bao nhiêu kỉ niệm thơ ấu
và hơn hết, nó mang theo "một thứ ánh sáng khác" - ánh sáng của ngày mai tươi sáng, của những điều tốt đẹp mà cả chị em Liên và cư dân phố huyện đều ao ước
Cả Thạch Lam và Tô Hoài đều viết rất hay, rất thành công, thể hiện cái nhìn đồng cảm và nâng niu nét đẹp tâm hồn, khát khao của những người lao động khốn khổ trong xã hội Nhưng nếu Thạch Lam luôn thể hiện cái nhìn xót xa, thương cảm cho những người nghèo, sống mòn mỏi, khổ cực và luôn chờ đợi cuộc sống khác từ những chuyến tàu đêm thì với nhà văn Tô Hoài, ông đã khám phá và khẳng định được sức sống tiềm tàng, tự đấu tranh để giải phóng mình, hướng tới cuộc sống tốt đẹp hơn của những người lao động nghèo khổ Do vậy, chính ông đã từng khẳng định: "Nhưng điều kì diệu là dẫu trong cùng cực đến thế mọi thế lực của tội ác cũng không giết được sức sống con người Lay lắt, đói khổ, nhục nhã, Mị vẫn sống, âm thầm, tiềm tàng mãnh liệt"